Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00129 011015 7496263 na godz. na dobę w sumie
Prace z prawa cywilnego - ebook/pdf
Prace z prawa cywilnego - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , , , , Liczba stron: 536
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-1528-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografie Prawnicze jest to seria, w której ukazują się publikacje omawiające w wyczerpujący sposób określone instytucje czy zagadnienia prawne. Adresujemy je przede wszystkim do prawników poszukujących wnikliwego ujęcia tematu, łączącego teorię (poglądy doktryny, elementy prawnoporównawcze) i praktykę (bogaty wybór orzecznictwa). A tego – ze względu na brak miejsca – nie znajdziemy nawet w komentarzach.

Publikacja zawiera analizę dotyczącą wybranych zagadnień z zakresu Publikacja zawiera analizę dotyczącą wybranych zagadnień z zakresu tzw. tradycyjnej cywilistyki. Obejmuje ona prawie wszystkie działy prawa cywilnego, w tym problematykę jego części ogólnej, prawa rzeczowego, części ogólnej prawa zobowiązań oraz prawa spadkowego. Składające się na niniejszy zbiór opracowania odzwierciedlają zróżnicowane zainteresowania poszczególnych autorów. Publikacja zawiera omówienie regulacji prawnych odnoszących się m.in. do wykładni testamentu, instytucji polecenia, przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie, pozbawienia prawa do zachowku, przebaczenia, szkody majątkowej, odpowiedzialności cywilnej, działania na własne ryzyko oraz ochrony dóbr osobistych.

Prezentowane przez autorów poglądy charakteryzują się nowatorskim ujęciem problemu. Część poglądów prezentowana jest po raz pierwszy w nauce polskiej. Różnorodność problemów, śmiałe i nierzadko kontrowersyjne opinie mają na celu wywołanie dyskusji naukowej oraz sprowokowanie do ponownego przemyślenia utrwalonych poglądów.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE PRACE Z PRAWA CYWILNEGO Ń Wprowadzenie i redakcja Prof. ELŻBIETA SKOWROŃSKA-BOCIAN ł Wydawnictwo C. H. Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE PRACE Z PRAWA CYWILNEGO · WPROWADZENIE Prof. EL¯BIETA SKOWROÑSKA-BOCIAN W sprzedaży: Z. Radwański (red.) PRAWO CYWILNE – CZĘŚĆ OGÓLNA, T. 2, wyd. 2 System Prawa Prywatnego A. Olejniczak (red.) PRAWO ZOBOWIĄZAŃ – CZĘŚĆ OGÓLNA, T. 6 System Prawa Prywatnego K. Pietrzykowski (red.) KODEKS CYWILNY. KOMENTARZ DO ART. 1–44911, T. 1, wyd. 5 Duże Komentarze Becka K. Pietrzykowski (red.) KODEKS CYWILNY. KOMENTARZ DO ART. 450–1088, T. 2, wyd. 5 Duże Komentarze Becka Z. Radwański, A. Olejniczak ZOBOWIĄZANIA – CZĘŚĆ OGÓLNA, wyd. 8 Podręczniki Prawnicze Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska ZOBOWIĄZANIA – CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA, wyd. 8 Podręczniki Prawnicze E. Skowrońska-Bocian PRAWO SPADKOWE, wyd. 6 Podręczniki Prawnicze www.sklep.beck.pl PRACE Z PRAWA CYWILNEGO Wprowadzenie i redakcja Prof. EL¯BIETA SKOWROÑSKA-BOCIAN Redaktor prowadz¹cy WITOLD BORYSIAK – stypendysta Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej Andrzej Grad, Ewa Jurczak, Andrzej Konon, Autorzy: Katarzyna Krupa, Daria Krzy¿anowska, Arkadiusz £êczycki, Pawe³ Mackus, Wiktor Surowiecki, Joanna Tamkun Redakcja: Katarzyna Iwaniuk, Julia Wróblewska ã Wydawnictwo C. H. Beck 2010 Wydawnictwo C. H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: DTP Service Druk i oprawa: Cyfrowe Centrum Druku ISBN 978-83-255-1528-7 Spis treści Wprowadzenie ........................................................................................................ VII Wykaz skrótów ....................................................................................................... IX Andrzej Robert Grad Powołanie do dziedziczenia w drodze rozrządzenia poszczególnymi przedmiotami majątkowymi w świetle zasady wykładni testamentu zgodnie z rzeczywistą wolą spadkodawcy ...................................................................................................... 1 Ewa Jurczak Polecenie w polskim prawie cywilnym ................................................... 75 Andrzej Konon Przewłaszczenie nieruchomości na zabezpieczenie ........................... 139 Katarzyna Krupa Wydziedziczenie w prawie polskim .......................................................... 197 Daria Krzyżanowska Szkoda majątkowa i jej kompensacja w sprawach wrongful conception ........................................................................................................... 241 Arkadiusz Łęczycki Odpowiedzialność samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej za szkody wyrządzone przy leczeniu ................... 303 Paweł Mackus Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną nasciturusowi ............... 369 Wiktor Surowiecki Przedmiot ochrony dóbr osobistych. Wybrane zagadnienia ........... 427 Joanna Tamkun Działanie na własne ryzyko ........................................................................... 469 Indeks rzeczowy .................................................................................................. 515 VV Wprowadzenie Prezentowane opracowanie jest kolejną publikacją zawierającą obszer ne fragmenty prac magisterskich z prawa cywilnego. Poprzednio ukazały się „Wybrane zagadnienia z prawa cywilnego” (Warszawa 2006) i „Od po wie- dzialność odszkodowawcza” (Warszawa 2007) – prace przygotowane zostały pod kierunkiem profesora Marka Safjana. Publikowane w niniejszym zbio- rze szkice problemowe powstały w ramach prowadzonego przeze mnie se- minarium magisterskiego. Ich Autorzy podjęli trud zaprezentowania zagad- nień należących do tzw. tradycyjnej cywilistyki, wszystkich jej działów. Najobszerniej zaprezentowane jest prawo zobowiązań, a dokładniej – problematyka odpowiedzialności odszkodowawczej. Omawiane są zagadnie- nia działania na własne ryzyko, naprawienie szkody majątkowej w sprawach wrongful conception i szkody wyrządzonej nasciturusowi oraz odpowiedzial- ności samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej za szkody wy- rządzone przy leczeniu. W dosyć szerokim zakresie uwaga Autorów poświęco- na została problematyce prawa spadkowego. Analizie poddano problematykę powołania do dziedziczenia w drodze rozporządzenia poszczególnymi przed- miotami majątkowymi należącymi do spadku, a także zagadnienia pozbawie- nia prawa do zachowku i przebaczenia. Autorzy zajmujący się tą tematyką mieli okazję przekonać się, że analiza problemów prawnospadkowych z re- guły wymaga pogłębionego zajęcia się zagadnieniami należącymi do innych działów prawa cywilnego. Jest to więc praca interesująca i wymuszająca po- głębienie wiedzy także w zakresie kwestii odległych od prawa spadkowego. Nieco skromniej wygląda „reprezentacja” pozostałych dziedzin prawa cywilnego, jednak Czytelnik zainteresowany prawem rzeczowym znajdzie opracowanie dotyczące przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie, a zainteresowany problematyką części ogólnej prawa cywilnego – opracowa- nie zawierające analizę wybranych zagadnień ochrony dóbr osobistych. Na podkreślenie zasługuje wysoki poziom prezentowanych prac. Ich Autorzy, posługując się metodą prawno-dogmatyczną, swoje rozważania opar- li nie tylko na dorobku polskiej doktryny i orzecznictwa, ale sięgnęli również do dorobku nauki innych państw, a także Unii Europejskiej. Prezentowane poglądy charakteryzują się, z jednej strony, dojrzałością wręcz zaskakującą u ludzi młodych, z drugiej zaś nowatorskim ujęciem problemu. Część poglą- dów prezentowanych jest po raz pierwszy w nauce polskiej. Powodem zaprezentowania niniejszej publikacji jest w pierwszej kolej- ności nadzieja na wywołanie dyskusji, sprowokowanie do ponownego prze- VIIVII Wprowadzenie myślenia pewnych, zdawałoby się niebudzących wątpliwości i utrwalonych już poglądów. Różnorodność problemów, śmiałe, a nierzadko kontrowersyj- ne poglądy, będą – mam nadzieję – sprzyjać osiągnięciu tego zamierzenia. Publikacja ma jednak także inny zamysł. W ramach prowadzonych przez lata seminariów dla studentów V roku studiów prawniczych często ich uczestni- cy pytają: jaka właściwie powinna być praca magisterska?, jaki poziom mery- toryczny prezentować? Oddając się lekturze tego zbioru zainteresowany czy- telnik może sobie na powyższe pytania odpowiedzieć. Prof. dr hab. Elżbieta Skowrońska-Bocian VIII Wykaz skrótów 1. Źródła prawa CmentU ................................ ustawa z 31.1.1959 r. o cmentarzach i chowa- niu zmarłych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 23, poz. 295 ze zm.) KC ........................................... ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) KK .......................................... ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, KK z 1932 r. ........................ poz. 553 ze zm.) rozporządzenie Prezydenta RP z 11.7.1932 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 60, poz. 571 ze zm.) Konstytucja PRL ................ Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22.7.1952 r. (Dz.U. Nr 33, poz. 232 ze zm.) Konstytucja RP .................. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.) KP ........................................... ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) KPC ........................................ ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) KR .......................................... ustawa z 27.6.1950 r. – Kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, poz. 308 ze zm.) KRO ....................................... ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) KultFizU ............................... ustawa z 18.1.1996 r. o kulturze fizycznej (Dz.U. Nr 25, poz. 113 ze zm.) KWU ...................................... ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hi potece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) OchrPłoduU ....................... ustawa z 7.1.1993 r. o planowaniu rodziny, ochro- nie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczal- ności przerywania ciąży (Dz.U. Nr 17, poz. 78 ze zm.) POPC ..................................... dekret z 12.11.1946 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 67, poz. 369 ze zm.) POPCU .................................. ustawa z 18.7.1950 r. – Przepisy ogólne prawa cy- wilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 311) IXIX Wykaz skrótów PostSpad ............................... dekret z 8.11.1946 r. o postępowaniu spadko- wym (Dz.U. Nr 63, poz. 346 ze zm.) PrBank .................................. ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) PrNot ..................................... ustawa z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) PrOchrŚrod ......................... ustawa z 27.4.2001 r. – Prawo ochrony środowi- ska (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.) PrSpad .................................. dekret z 8.10.1946 r. – Prawo spadkowe (Dz.U. Nr 60, poz. 328 ze zm.) PWKC .................................... ustawa z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) SportU .................................. ustawa z 29.7.2005 r. o sporcie kwalifikowanym (Dz.U. Nr 155, poz. 1298 ze zm.) ŚwOpZdrU .......................... ustawa z 27.8.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicz- nych (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) ZawLekU .............................. ustawa z 5.12.1996 r. o zawodach lekarza i lek a- rza dentysty (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857 ze zm.) ZOZU .................................... ustawa z 30.8.1991 r. o zakładach opieki zdro- wotnej (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.) 2. Publikatory i czasopisma Biul. MS ................................ Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości DPP ........................................ Demokratyczny Przegląd Prawniczy Dz.U. ...................................... Dziennik Ustaw MoP ........................................ Monitor Prawniczy NP ........................................... Nowe Prawo NPN ....................................... Nowy Przegląd Notarialny OSA ........................................ Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych OSNAPiUS ........................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna i Administracyjna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNC .................................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna OSNCP .................................. Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNKW ................................ Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Wojskowa X Wykaz skrótów OSP ........................................ Orzecznictwo Sądów Polskich OSPiKA ................................. Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Ar bi tra- żowych Pal. .......................................... Palestra PiM ......................................... Prawo i Medycyna PiP .......................................... Państwo i Prawo PN ........................................... Przegląd Notarialny PPH ........................................ Przegląd Prawa Handlowego PPUW .................................... Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszaw skie go Pr. Bank. ............................... Przegląd Bankowy Pr. Sp. .................................... Prawo Spółek PS ............................................ Przegląd Sądowy R. Pr. ...................................... Radca Prawny Rej. ......................................... Rejent RPEiS ..................................... Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny SC ........................................... SI ............................................. SP ............................................ SP-E ........................................ ZN IBPS ................................ Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Są- Studia Cywilistyczne Studia Iuridica Studia Prawnicze Studia Prawno-Ekonomiczne dowego 3. Organy orzekające NSA ........................................ Naczelny Sąd Administracyjny SA ........................................... SN ........................................... SN (7) .................................... SO ........................................... SW .......................................... TK ........................................... Trybunał Konstytucyjny Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów Sąd Okręgowy Sąd Wojewódzki 4. Inne artykuł (-y) art. .......................................... i tak dalej itd. .......................................... itp. .......................................... i tym podobne m.in. ....................................... między innymi nast. ....................................... następna (-e, -y) niepubl. ................................ niepublikowany (-e) XI Wykaz skrótów np. .......................................... na przykład Nr ........................................... numer orz. ......................................... orzeczenie pkt .......................................... punkt (-y) podkr. aut. ........................... podkreślenie autora por. ......................................... porównaj post. ....................................... postanowienie poz. ........................................ pozycja ppkt ....................................... podpunkt (-y) przyp. aut. ............................ przypis Autora r. .............................................. red. ......................................... s. .............................................. SP ZOZ .................................. rok redakcja strona (-y) Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdro- wotnej tom (-y) tekst jednolity to jest tak zwany (-e) t. .............................................. tekst jedn. ............................ tj. ............................................. tzw. ......................................... uchw. ..................................... uchwała ust. .......................................... ustęp (-y) wyd. ....................................... wydanie wyr. ........................................ wyrok zeszyt z. ............................................. ze sprostowaniem ze sprost. .............................. ze zmianami (-ą) ze zm. .................................... zob. ........................................ zobacz 5. Piśmiennictwo Ciepła, Komentarz KC ..... H. Ciepła (i in.), Kodeks cywilny. Praktyczny ko- mentarz z orzecznictwem, art. 353–1088, t. 2, Warszawa 2005 Czachórski, Zobowiązania 1995 (2002, 2003, 2004)... W. Czachórski, Zobowiązania. Zarys wykładu (opracowanie: A. Brzozowski, M. Safian, E. Sko- wrońska-Bocian), Warszawa 1995, 2002, 2003, 2004 Czachórski, 1962 ............... W. Czachórski, Zarys prawa zobowiązań. Część ogólna, Warszawa 1962 XII Wykaz skrótów Gniewek, Komentarz KC, 2006 ....................................... Kodeks cywilny. Komentarz (pod red. E. Gnie w- ka), wyd. II, Warszawa 2006 Gwiazdomorski, Prawo spadkowe ............................ J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe, Warszawa 1959 Komentarz do KC, Ks. 1... S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodek- su cywilnego. Księga pierwsza, Część ogólna, Warszawa 2006 Komentarz do KC, Ks. 3, t. 1, 2001 (2005, 2006) ..... Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trze- cia, Zobowiązania, t. 1, pod red. G. Bieńka, Warszawa 2001, 2006 Komentarz do KC, Ks. 3, t. 2, 2001 (2005) ................. Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trze- cia, Zobowiązania, t. 1, pod red. G. Bieńka, Warszawa 2001, 2005 Komentarz do KC, Ks. 4, 2005 (2007) ......................... E. Skowrońska-Bocian (red.), Komentarz do Kodeksu cywilnego, Księga czwarta, Spadki, wyd. 6, Warszawa 2005, wyd. 8, Warszawa 2007 Komentarz KC, t. I, 2005 (2008) ......................... Kodeks cywilny. Komentarz do art. 1–44911, pod red. K. Pietrzykowskiego, t. I, wyd. 4, Warszawa 2005, wyd. 5, Warszawa 2008 Komentarz KC, t. II, 2003 (2004, 2005) ............. Kodeks cywilny. Komentarz do art. 450–1088, pod red. K. Pietrzykowskiego, t. II, Warszawa 2003, 2004, 2005 Piątowski, Prawo spadkowe, 1973 (2002, 2003) ........................ J. S. Piątowski, Prawo spadkowe. Zarys wykładu, Warszawa 1973, wyd. 5, Warszawa 2002, wyd. 6, Warszawa 2003 Radwański, Prawo cywilne .................................. Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, wyd. 6, Warszawa 2003, wyd. 8, Warszawa 2005, wyd. 9, Warszawa 2007 System prawa cywilnego, praca zbiorowa, t. I, wyd. I, Ossolineum 1974, t. I, wyd. II, Ossolineum 1985, t. II, Ossolineum 1977, t. III, cz. 1, System, t. [ ] ......................... XIII System PrPryw, t. [ ] .......... Winiarz, Komentarz KC, t. [] .......................................... Wykaz skrótów Ossolineum 1981, t. III, cz. 2, Ossolineum 1976, t. IV, Ossolineum 1986 System Prawa Prywatnego, t. 1, Warszawa 2007; t. 2, Warszawa 2002 J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny z komenta- rzem, t. I–II, Warszawa 1989 Wolter, Ignatowicz, Stefaniuk, Prawo cywilne, 1996 (2001) ......................... A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1996, wyd. 2, Warszawa 2001 XIV Powołanie do dziedziczenia w drodze rozrządzenia poszczególnymi przedmiotami majątkowymi w świetle zasady wykładni testamentu zgodnie z rzeczywistą wolą spadkodawcy Andrzej Robert Grad „Zdaję sobie sprawę z bujności życia i różnorodności stanów fak- tycznych, które życie ze sobą przynosi, a w konsekwencji z niebezpie- czeństwa popełnienia omyłki przy stanowczym wykluczeniu zaistnie- nia pewnego, konkretnego stanu rzeczy”1. 1. Wstęp Powołanie do dziedziczenia oznacza nadanie powołanemu pod- miotowi statusu spadkobiercy, a więc sukcesora spadkodawcy pod tytułem ogólnym. Do dziedziczenia może być powołana jedna osoba lub większa ich liczba. Jeżeli jest jeden spadkobierca, to dziedziczy on cały spadek. W przypadku więcej niż jednego spadkobiercy, powołanie 1 J. Gwiazdomorski, Dziedziczenie czy następstwo szczególne? (przyczynek do dyskusji nad art. 103 prawa spadkowego), PN 1950, Nr 3–4, przyp. 12, s. 222. Przyto- czony fragment z pracy J. Gwiazdomorskiego odnosi się do jednej z kontrowersji zwią- zanych ze stosowaniem art. 103 PrSpad (obecnie tożsama norma zawarta jest w art. 961 KC), a mianowicie tego, jakie znaczenie należy nadać temu, że w sytuacji określonej w tym przepisie do powołania spadkobiercy dochodzi za pośrednictwem rozrządzenia poszczególnymi przedmiotami majątkowymi. Uważam jednak, że ta niezwykle trafna uwaga ma znaczenie szersze i można odnieść ją do całokształtu rozważań na temat po- wołania do dziedziczenia w drodze rozrządzenia poszczególnymi przedmiotami ma- jątkowymi. 11 Powołanie do dziedziczenia w drodze rozrządzenia... następuje do udziału w spadku (tzw. części idealnej spadku – udziału określonego ułamkowo). Ujęcie spadkobrania, jako sukcesji uniwersal- nej, sprawia, że najbardziej prawidłowym i pełnym określeniem jego treści jest stwierdzenie, że spadkobierca wchodzi w sytuację prawną spadkodawcy. Nie określa w pełni pojęcia dziedziczenia stwierdzenie, że polega ono na przekazaniu następcy lub następcom majątku, rozumianego jako ogół aktywów. Z zakresu pojęcia zostaje bowiem wyłączona nie- zwykle istotna kwestia odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe. Przekazanie majątku następcom należy jednak uznać za główną treść tego pojęcia. Powołanie do dziedziczenia nie może być ujmowane jako przeka- zanie oznaczonej osobie lub osobom konkretnych korzyści (przed- miotów majątkowych). Pozostawałoby to w sprzeczności z przyjętą w polskim prawie spadkowym zasadą sukcesji uniwersalnej w odnie- sieniu do dziedziczenia (art. 922 § 1 KC2). Przysporzeniu korzyści majątkowych oznaczonym osobom, bez konieczności czynienia ich swymi następcami pod tytułem ogólnym, służy inna konstrukcja pra- wa spadkowego, jaką jest zapis3. Zapisobierca, jeśli nie został zarazem ustanowiony spadkobiercą (tzw. zapis naddziałowy), nie jest następcą spadkodawcy pod tytułem ogólnym, a ma jedynie wierzytelność w sto- sunku do osoby obciążonej zapisem, którą może być spadkobierca lub inny zapisobierca (dalszy zapis), o spełnienie świadczenia majątkowego będącego przedmiotem zapisu4. Spadkodawca, chcąc ustanowić swego następcę prawnego i prze- kazać mu cały swój majątek, powinien posłużyć się konstrukcją po- wołania do dziedziczenia. Jeżeli zaś chce jedynie przysporzyć pewnej osobie konkretną korzyść – właściwy będzie zapis. Świadomość kon- strukcji przyjętych w prawie spadkowym jest jednak w społeczeństwie zbyt niska, aby testatorzy sporządzając testament mogli ustrzec się w tym zakresie od zasadniczych błędów. Zjawiskiem dość powszech- nym jest zamieszczanie w testamencie rozrządzeń dotyczących po- szczególnych przedmiotów majątkowych, które wyczerpują prawie cały lub cały spadek, bez ustanowienia następcy ogólnego. Uznanie beneficjentów takich rozrządzeń za zapisobierców może budzić wąt- 2 Ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.). 3 Przysporzenie oznaczonej osobie pewnej korzyści może też nastąpić za pośredni- ctwem polecenia (art. 982 KC). 4 Artykuł 968 § 1 i 2 KC. 2 1. Wstęp pliwości. Konstrukcją, która ma służyć przekazaniu przez spadko- dawcę majątku na wypadek śmierci jest powołanie do dziedziczenia, a nie zapis. Przyjmując, że beneficjenci rozrządzeń są zapisobiercami przesądza się o tym, że spadek przypadnie co prawda w pierwszej kolejności spadkobiercom ustawowym, następnie jednak poszczegól- ne jego części zostaną przeniesione na zapisobierców. Przekazanie majątku nastąpi więc niejako dwuetapowo, co prowadzić będzie do znacznego skomplikowania sytuacji prawnej. Spadkobiercy ustawo- wi, będą zobowiązani do przekazania w całości lub prawie w całości aktywów spadku na rzecz innych osób. Odpowiedzialność za długi spadkowe pozostanie przy tym przy spadkobiercach ustawowych. Następuje więc rozdzielenie podmiotowe w zakresie partycypacji w korzyściach i obciążeniu odpowiedzialnością za ciężary związa- ne z dziedziczeniem, co, jak się wydaje, nie powinno mieć miejsca. Pod dużym znakiem zapytania stoi także kwestia sprawowania pieczy przez spadkobierców ustawowych nad przedmiotami majątkowymi wchodzącymi w skład spadku, skoro w ostatecznym rezultacie mają one przypaść innym osobom. Dodatkowe perturbacje mogą wynikać w związku z istnieniem przepisów ograniczających odpowiedzialność spadkobierców za zapisy5. Wskazane okoliczności przesądzają o tym, że przyjęcie powołania do dziedziczenia z ustawy i obciążenie spadkobierców ustawowych zapisami wyczerpującymi prawie cały spadek należy uznać za dalekie od naturalności. Budzi to uzasadnione wątpliwości co do tego, czy takie rozwiązanie jest w istocie zgodne z rzeczywistą wolą spadkodaw- cy i czy w związku z tym nie należałoby przyjąć innego rozwiązania. Kwestia ta sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy spadkodawca rzeczywiście chciał, aby kto inny był spadkobiercą, a kto inny otrzymał ostatecznie przedmioty majątkowe stanowiące prawie całą wartość spadku. Alternatywnym rozwiązaniem jest przyjęcie, że rzeczywistą wolą spadkodawcy było przekazanie całego majątku beneficjentom testamentu, jednak nie znając konstrukcji sukcesji uniwersalnej, roz- rządził on poszczególnymi aktywami składającymi się na ten majątek. Otwiera to możliwość uznania, że spadkodawca powołał spadkobier- ców, jednak ze względu na braki w świadomości prawnej uczynił to 5 Jeżeli więc spadkobiercy ustawowi są osobami uprawnionymi do zachowku, to ze względu na treść normy z art. 998 § 1 KC beneficjenci zapisów, którym spadkodawca przeznaczył przedmioty majątkowe, stanowiące prawie cały jego majątek, mogą w re- zultacie w ogóle nic nie otrzymać. 3 Powołanie do dziedziczenia w drodze rozrządzenia... za pośrednictwem rozrządzenia przedmiotami majątkowymi, co nie powinno przekreślać znaczenia jego rzeczywistej woli ustanowienia następców ogólnych. Wola spadkodawcy wyrażona w testamencie po- winna być bowiem realizowana, jeśli można ją ustalić, pomimo niedo- skonałości sposobu jej wyrażenia. Przyjęcie któregoś z przedstawionych rozwiązań stanowi poważny problem przy wykładni testamentu. Zasadne więc wydaje się wpro- wadzenie reguły interpretacyjnej, która przyczyni się do tego, że ta- kie problemy będą rozwiązywane w sposób zgodny z zapatrywaniami prawodawcy. Taką regułę interpretacyjną zawiera przepis art. 961 KC. Został on zamieszczony w Księdze IV „Spadki”, Tytule III „Rozrządzenia na wy- padek śmierci”, Dziale II „Powołanie spadkobiercy”. Ma on następującą treść: „Jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamen- cie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie roz- rządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości prze- znaczonych im przedmiotów”. Przepis składa się z dwóch zdań zawierających osobne normy, ma- jące zastosowanie w odmiennych stanach faktycznych. Norma ze zd. 1 ma zastosowanie, jeżeli rozrządzenia, które wyczerpują prawie cały spadek zostaną dokonane na rzecz tylko jednej osoby. Z kolei norma ze zd. 2 wchodzi w grę, gdy takie rozrządzenia dotyczą kilku, a więc dwóch lub więcej osób. Pomimo że w testamencie zawarte zostały rozrządzenia na rzecz więcej niż jednej osoby, to jeśli niektóre z nich uznane zostaną za zapisy6 i w związku z tym pozostanie tylko jeden beneficjent rozrządzeń, którego status prawny jest wątpliwy, właściwa do oceny w tym zakresie będzie norma ze zd. 1, a nie ze zd. 2. Skutki zastosowania normy z art. 961 KC są następujące: 1) przyjęcie dziedziczenia spadku przez beneficjenta lub benefi- cjentów rozrządzeń poszczególnymi przedmiotami majątkowymi wyczerpującymi prawie cały spadek; 6 Na zapis może wskazywać w szczególności znaczna różnica stosunku wartości przedmiotu poszczególnych rozrządzeń, ale także inne okoliczności omówione w dal- szej części pracy. 4 1. Wstęp 2) wynikające z dziedziczenia spadku przez osoby wskazane w pkt. 1, wyłączenie od dziedziczenia spadkobierców ustawowych; 3) szczególne skutki wynikające z faktu, że powołanie do dziedzi- czenia następuje nie wprost, ale za pośrednictwem rozrządzenia poszczególnymi przedmiotami majątkowymi wyczerpującymi prawie cały spadek. Skutki wskazane w pkt 1 i 2 nie różnią się niczym od skutków powo- łania wprost przez spadkodawcę jednej lub kilku osób do dziedzicze- nia. Odmiennie przedstawia się sytuacja skutków, wskazanych w pkt 3 związanych ze szczególnym sposobem powołania do dziedziczenia, jaki ma miejsce w sytuacji opisanej w hipotezie art. 961 KC. Większość doktryny (co jest godne zaaprobowania) przyjmuje, że wolę spadkodawcy przyznania poszczególnych przedmiotów mająt- kowych określonym osobom należy rozumieć w tym przypadku jako życzenie (dyspozycję) testatora co do działu spadku7 . Testator wyraża więc, poza wolą powołania beneficjentów rozrządzeń do spadku, także życzenie co do tego, co ostatecznie ma przypaść każdemu z nich ze spadku w następstwie dokonania jego działu. Ten skutek prawny do- tyczy oczywiście wyłącznie przypadku, do którego odnosi się art. 961 zd. 2 KC, skoro w przypadku ze zd. 1 występuje tylko jeden spadkobier- ca dziedziczący cały spadek. Kwestią odrębną jest skuteczność prawna życzenia spadkodawcy co do działu spadku na gruncie polskiego prawa spadkowego8. Przechodząc do omówienia przesłanek stosowania art. 961 KC, na- leży zauważyć, że przesłanki te dla norm ze zd. 1 i 2 w większości się pokrywają. Wspólne przesłanki są następujące: 1) sporządzony został testament; 2) testament zawiera rozrządzenia poszczególnymi przedmiotami majątkowymi; 3) przedmioty majątkowe, którymi rozrządzono, wyczerpują prawie cały spadek; 7 Takie stanowisko wyrazili m.in. J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe, Warszawa 1959, s. 331; tenże, Dziedziczenie…, op. cit., s. 220 i 221; K. Przybyłowski, Ustanowienie spadkobiercy w przypadkach z art. 103 dekretu o prawie spadkowym, PiP 1948, z. 8, s. 35; E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do KC, Ks. 4, 2007, s. 132; M. Pazdan, (w:) Ko- mentarz KC, t. II, 2005, s. 995; T. Felski, Wpływ woli testatora na sposób podziału ma- jątku spadkowego, Pal. 1994, Nr 12, s. 5. 8 Problematykę skuteczności prawnej zawartego w testamencie życzenia spadko- dawcy co do działu spadku omawiają szeroko: J. Biernat, Z problematyki tak zwanego testamentu działowego w polskim prawie cywilnym, PS 2005, Nr 4 i T. Felski, op. cit. 5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: