Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00379 005846 14492892 na godz. na dobę w sumie
Praktyki manipulacyjne w polskich kampaniach wyborczych - ebook/pdf
Praktyki manipulacyjne w polskich kampaniach wyborczych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 289
Wydawca: edu-Libri Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-63804-35-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> nauki społeczne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Autor książki analizuje stosowane w marketingu politycznym praktyki manipulacyjne wykorzystywane w walce o głosy wyborców. Manipulacje te są rozpatrywane nie w kategoriach etycznych, ale jako utylitarny sposób pozyskiwania poparcia dla polityków i wygrywania wyborów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wojciech Krzysztof Szalkiewicz PRAKTYKI MANIPULACYJNE w polskich kampaniach wyborczych i k y ż c ą i s o m o y n j k r t p n ł g m e a i r a e r t F m a Naukowa analiza partyjnych manipulacji wyborczych, rozpatrywanych nie w kategoriach etycznych, ale jako sposób pozyskiwania poparcia i wygrywania wyborów druk pdf epub mobi PRAKTYKI MANIPULACYJNE w polskich kampaniach wyborczych Wojciech Krzysztof Szalkiewicz PRAKTYKI MANIPULACYJNE w polskich kampaniach wyborczych Kraków–Legionowo 2014 © edu-Libri s.c. 2014 Redakcja merytoryczna i korekta: edu-Libri Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: © iStoch.com/gemenacom Wydawnictwo edu-Libri ul. Zalesie 15, 30-384 Kraków e-mail: edu-libri@edu-libri.pl Skład i łamanie: GRAFOS Druk i oprawa: Sowa Sp. z o.o. Warszawa ISBN 978-83-63804-34-3 ISBN e-book 978-83-63804-35-0 (PDF) ISBN e-book 978-83-63804-36-7 (epub) ISBN e-book 978-83-63804-37-4 (mobi) Spis treści Wstęp................................................................................................................. 7 1. Manipulacja jako metoda osiągania celu.................................................... 13 1.1.. Psychologiczne.podstawy.manipulacji................................................... 15 1.2.. Między.perswazją.a.przemocą............................................................... 21 1.3.. Manipulacja.polityczna.......................................................................... 30 1.4.. Sposoby.manipulacji.oraz.ich.charakter................................................. 37 2. Marketing polityczny jako manipulacja...................................................... 48 2.1.. Od.marketingu.do.marketingu.politycznego.......................................... 48 2.2.. Ewolucja.marketingu.politycznego........................................................ 50 2.3.. Problemy.definicyjne.z.pojęciem.„marketing.polityczny”....................... 58 2.4.. Istota.i.cele.marketingu.politycznego..................................................... 64 2.5.. Strategia.marketingowa......................................................................... 67 3. Sposoby manipulacji w komunikacji wyborczej......................................... 72 3.1.. Kreacja.wizerunku................................................................................. 74 3.2.. Indywidualne.spotkania.z.wyborcami.................................................... 80 3.3.. Spotkania.z.grupami.wyborców/wystąpienia.publiczne........................ 83 3.4.. Reklama.polityczna................................................................................ 87 3.5.. Public.i.media.relations.......................................................................... 94 4. Rozwój marketingu politycznego w Polsce................................................. 102 4.1.. Wybory.parlamentarne.1989,.1991.i.1993.roku.................................... 105 4.2.. Wybory.prezydenckie.1990.roku........................................................... 110 4.3.. Wybory.prezydenckie.1995.roku,.referendum.„konstytucyjne”.. i.wybory.parlamentarne.1997.roku....................................................... 114 4.4.. Wybory.samorządowe.1998.roku........................................................... 121 4.5.. Wybory.prezydenckie.2000.roku........................................................... 123 4.6.. Wybory.parlamentarne.2001.roku......................................................... 128 4.7.. Wybory.samorządowe.2002.roku........................................................... 130 4.8.. Wybory.do.europarlamentu.2004.roku.................................................. 131 4.9.. Wybory.parlamentarne.i.prezydenckie.2005.roku................................. 133 4.10..Wybory:.samorządowe.2006.roku,.parlamentarne.2007.roku.. i.do.europarlamentu.2009.roku............................................................ 139 4.11..Wybory.prezydenckie.i.samorządowe.2010.roku................................... 143 4.12..Wybory.parlamentarne.2011.roku......................................................... 152 5 5. „Poziomy” manipulacji podczas kampanii wyborczych............................. 161 5.1.. Manipulacje.ordynacjami.wyborczymi................................................... 162 5.2.. Miejsce.na.liście..................................................................................... 170 5.3.. Walka.o.podpisy..................................................................................... 176 5.4.. Kampania.wyborcza............................................................................... 178 5.5.. Łamanie.ciszy.wyborczej........................................................................ 183 5.6.. Fałszowanie.wyników.głosowań............................................................ 186 6. Wybrane obszary manipulacji w czasie kampanii wyborczych.................. 193 6.1.. „Kiełbasa”.i.obietnice.wyborcze............................................................. 194 6.2.. Akredytacja.kandydata.(efekt.blasku.odbitego)..................................... 202 6.3.. Dyskredytacja.przeciwnika.–.kampania.negatywna............................... 208 6.4.. Manipulacja.danymi.statystycznymi.–.społeczny.dowód.słuszności....... 221 6.5.. Debata.–.manipulacja.telewizyjna.......................................................... 230 6.6.. Wojna.spotowa...................................................................................... 238 7. Machinacje finansowe podczas kampanii wyborczych i ich formy............ 250 7.1.. Cegiełki.................................................................................................. 256 7.2.. Darowizny.............................................................................................. 256 7.3.. Przyjmowanie.dotacji.o.korupcyjnym.charakterze................................. 257 7.4.. Soft.money............................................................................................. 257 7.5.. Sprzedawanie.miejsc.na.liście................................................................ 258 7.6.. Wykorzystywanie.funkcji.i.środków.publicznych.oraz.wydarzeń.. publicznych........................................................................................... 259 7.7.. Rozpoczęcie.kampanii.wyborczej.przed.oficjalnym.zarejestrowaniem. komitetu.wyborczego............................................................................ 260 budżetowej............................................................................................ 263 7.10..Ukrywanie.wydatków.wyborczych......................................................... 263 7.11..Nieoznaczanie.materiałów.wyborczych................................................. 264 Zakończenie....................................................................................................... 266 Bibliografia........................................................................................................ 273 7.8.. Prowadzenie.kampanii.wyborczej.przez.podmioty.inne.niż.komitet. wyborczy............................................................................................... 262 7.9.. Powiększanie.wydatków.w.celu.uzyskania.zwiększonej.dotacji.. i wyglądu dla milionów widzów. Pozwalają również na „sprzedawanie” za ich pośrednictwem komunikatów manipulacyjnych. Podobnie media zacho- wują się jako reprezentant opinii publicznej, w roli „czwartej władzy”, która ma pełnić funkcje kontrolne w stosunku do trzech pozostałych. Biorąc na siebie zadanie tłumaczenia i oceniania sytuacji, często krytykują lub wy- chwalają indywidualnych lub zbiorowych aktorów politycznych, nie zawsze zachowując przy tym obiektywizm i neutralność wobec nich, manipulując tym samym postawami i opiniami swoich czytelników, słuchaczy czy widzów. Dlatego też pojawiła się cała rzesza specjalistów, których rolą jest zapewnienie swoim pracodawcom – aktorom politycznym jak najlepszej widoczności, przychylności mediów, a także potrafiącym wykorzystać je jako kanał dys- trybucji komunikatów (w tym i manipulacyjnych). Powstało też wiele prac teoretycznych i praktycznych, które podają różne „przepisy” na zdobycie i utrzymanie władzy. 1.4. Sposoby manipulacji oraz ich charakter Podstawowe zasady manipulacji określono już w starożytności. W opinii Arystotelesa, kluczową dla retora (manipulatora) sprawą jest zrozumienie emocji słuchaczy i umiejętne nimi sterowanie38. Arystotelesowska teoria perswazji rozróżniała trzy zasady: źródło (ethos), komunikat (logos) i emocje widowni (pathos). Nadawca musi zadbać o właściwy wizerunek w oczach odbiorców – uzyskać wiarygodność jako źródło (ethos) komunikatu. Innymi słowy, nadawca musi zaprezentować się jako ktoś sympatyczny, dobrze poinfor- mowany, godny zaufania albo posiadający inne atrybuty ułatwiające prze- konywanie. Druga zasada polega na skonstruowaniu i przekazaniu komunikatu (logos), który skupi uwagę i myśli odbiorców dokładnie na tym, na czym zależy nadawcy. Odwróci ich uwagę od argumentów przemawiających przeciwko prezentowanemu stanowisku, przykuje ją żywym i sugestywnym obrazem, a nawet skłoni odbiorców do autoperswazji. Wreszcie, skuteczny wpływ opiera się na kontrolowaniu uczuć od- biorców (pathos) i przestrzeganiu prostej zasady: wzbudź w odbiorcach określone emocje, a następnie podsuń im sposób reakcji na te emocje, który – tak się składa – pokrywa się z działaniem, do którego próbujesz ich nakło- nić. W takiej sytuacji odbiorcy skupiają się na własnych uczuciach i stosują się do prośby w nadziei, że pozwoli im to uniknąć negatywnych emocji lub trwać przy emocjach pozytywnych. 38 Zob. [Arystoteles, 1988]. źródło (ethos) komunikat (logos) kontrolowanie uczuć odbiorców (pathos) 37 Od.czasu.ich.powstania,.określone.przez.Arystotelesa.zasady.mani- pulacji. były. wielokrotnie. modyfikowane. i. rozwijane.. Przykładem. takich. działań.może.być.m.in..propozycja.Anthony’ego.Pratkanisa.i.Elliota.Aronsona. [2003,.s..48–50],.którzy.ich.katalog.podstawowy.rozszerzyli.o.perswazję. wstępną.(przedperswazję)..Polega.ona.na.przejęciu.kontroli.nad.sytuacją. i.stworzeniu.atmosfery.sprzyjającej.komunikatowi..Odnosi.się.ona.do.struk- tury,.jaką.nadaje.się.problemowi.oraz.do.sposobu.przedstawienia.decyzji.. Skuteczna.perswazja.wstępna.ustala.to,.„co.każdy.wie”.i.„co.wszyscy.uważają. za.oczywiste”.(nawet,.jeśli.nie.powinni,.ponieważ.w.rzeczywistości.kwestia. powinna.być.przedmiotem.dyskusji)..Jeżeli.nadawcy.uda.się.sprytnie.sfor- mułować.problem.i.zdefiniować.sposób,.w.jaki.należy.o.nim.dyskutować,. może.wpłynąć.na.reakcje.poznawcze.słuchaczy.i.uzyskać.ich.zgodę,.wcale. nie.stwarzając.wrażenia,.że.próbuje.ich.do.czegokolwiek.przekonać. W.opinii.tych.Autorów,.także.Arystoteles.dostrzegł.w.swoich.pracach.ten. czynnik.wpływający.na.perswazję..W.jego.opinii.atechnoi –.to.fakty.i.wyda- rzenia,.które.pozostają.poza.bezpośrednią.kontrolą.mówiącego..Na.przykład. wskazał.pewne.okoliczności,.które.przygotowują.grunt.pod.argument.per- swazyjny.w.sądzie.–.sposób,.w.jaki.sformułowano.prawo,.treść.umowy,. zeznania.świadka..W.pewnym.sensie.okoliczności.te.definiują.pole.gry,.na. którym.wygłoszony.zostanie.argument..Precyzują.zagadnienie.i.ograniczają. liczbę. możliwych. do. wykorzystania. taktyk.. Jako. takie. stanowią. ważny. czynnik.determinujący.wynik.sprawy..Z.kolei.Cyceron.rozwinął.arystotele- sowski.atechnoi w.teorię.statis –.statusu.problemu,.czyli.tego,.co.A..Pratkanis. i.E..Aronson.nazywają.perswazją.wstępną. Zadanie.mówcy.polega.na.po- daniu.takiej.definicji.sytuacji,.która.będzie.najkorzystniejsza.z.jego.punktu. widzenia..Niemniej,.niejako.klasyczne.i.niebudzące.dyskusji.pozostają.trzy. arystotelesowskie.zasady:.ethos, logos, pathos. Podobnie.rzecz.ma.się.i.z.technikami.manipulacji.. W.opinii.Roberta.Cialdiniego.–.autora.najpopularniejszego.chyba. (przynajmniej.w.Polsce).katalogu.technik.manipulacji,.istnieje.sześć.pod- stawowych,. uniwersalnych. sposobów. wpływania. na. zachowania. ludzi,. opartych.na.regule,.którą.nazwał.„Klik,.wrrr...”,.czyli.bodźcu.i.reakcji.na.ten. bodziec..Wymienia.on: .á wzajemność. –. psychologiczny. nawyk,. który. wymaga. od. człowieka,. aby.rewanżował.się.za.to,.co.otrzymuje; .á niedostępność.–.czyli.pragnienie.tego,.co.jest:.wyjątkowe,.unikatowe,. ekskluzywne,.do.czego.dostęp.jest.ograniczony; .á potrzask.autorytetu –.czyli.uleganie.prestiżowi.osób,.grup,.bądź.in- stytucji.społecznych.(autorytetów.formalnych.wynikających.z.władzy,. nieformalnych.–.wynikających.z.uznania.dla.stanowiska.lub.funkcji,. bądź.emocjonalnych.–.wynikających.z.uczuć),.oparte.na.cenionych. w.danym.społeczeństwie.wartościach; .á zaangażowanie. (konsekwencja) –. reguła. ta. wykorzystuje. naturalną. potrzebę.człowieka.do.bycia.konsekwentnym.w.dążeniu.do.zadeklaro- wanego.(szczególnie.publicznie).celu; perswazja wstępna (przedperswazja) techniki manipulacyjne wzajemność niedostępność potrzask autorytetu zaangażowanie (konsekwencja) 38 .á lubienie.i.sympatia.–.opiera.się.na.regule:.lubimy.ludzi,.którzy.są.do. nas. podobni,. zarówno. w. sensie. fizycznym,. jak. i. emocjonalnym. czy. psychologicznym; .á społeczny.dowód.słuszności.–.zasada.oparta.na.podleganiu.jednostki. „presji”.społecznej,.jej.naturalnym.dążeniu.do.dostosowania.się.do. reguł.rządzących.grupą. W.opinii.R..Cialdiniego.[2004].wszystkie.inne.szczegółowe.techniki,. które.pojawiają.się.w.bogatej.literaturze.poświęconej.manipulacji39,.są.tylko. hybrydą.lub.modyfikacją.tych.sześciu.podstawowych..Niemniej.ich.mnogość. wynika.z.wielości.sytuacji,.w.jakich.są.stosowane.i.wielości.celów,.jakim. mają.służyć..Manipulacja.jest.bowiem.zjawiskiem.codziennym,.stosowanym. (świadomie.lub.nieświadomie).przez.każdego.i.w.stosunku.do.wszystkich40. Podobnie.jak.w.przypadku.technik.manipulacji,.można.wyróżnić.także. kilkanaście.klasycznych.(najczęściej.stosowanych).technik.perswazyjnych.. Chyba.najobszerniejszą.w.polskiej.literaturze.przedmiotu.ich.listę.prezentuje. Michał.Gajlewicz.[2009]: 1..Powtarzanie.–.w.praktyce.perswazyjnej.powtarzanie.występuje. w.dwóch.zasadniczych.postaciach,.ten.sam.komunikat.jest.powta- rzany.w.różnych.środkach.przekazu,.komunikat.jest.powtarzany. w.tym.samym.środku.przekazu,.ale.w.różnym.miejscu.lub/i.czasie.. W.praktyce,.komunikat.lub.różne.jego.elementy.są.powtarzane. w.różnych.mediach.i.w.różnym.czasie.. 2..Publiczność.odziedziczona – dołączenie.komunikatu.perswazyjnego. do.czegoś,.co.jest.dla.odbiorcy.bardziej.atrakcyjne,.co.bardziej.przy- ciąga.jego.uwagę.. 3..Symbol –.skrótowy.nośnik.i.wyróżnik.propagowanej.idei.–.nieod- łączny. rekwizyt. działalności. perswazyjnej,. który. dzięki. prostocie. łatwo.się.zapamiętuje.(logo,.hasło). 4..Niezwykłość. przekazu – takie. przygotowanie. lub. sposób. podania. komunikatu,.aby.wyróżniał.się.on.z.tła,.często.składającego.się. z.innych.komunikatów.perswazyjnych.. 5..Moda – szeroko.pojęta.skłonność.do.naśladowania,.do.przyjmowania. tego,.co.jest.powszechne,.co.obowiązuje.(w.sensie.zwyczajowym).. 6..Nierówne.sąsiedztwo.–.takie.umieszczanie.własnego.komunikatu,. aby.był.on.atrakcyjniejszy.od.materiałów.sąsiednich. 7..Blokada.(zablokowanie) – różnego.rodzaju.usiłowania.zmierzające. do. jednego. z.dwóch.celów:. aby. odebrano. tylko. oferowane. przez. nadawcę.treści.(wypełnianie.kanałów).lub.aby.nie.odebrano.czegoś. innego,.konkurencyjnego.(eliminowanie.kanałów). lubienie i sympatia społeczny dowód słuszności techniki perswazyjne powtarzanie publiczność odziedziczona symbol niezwykłość przekazu moda nierówne sąsiedztwo blokada (zablokowanie) 39..Zob..np.:.[Karwat,.2001];.[Almeida,.2005];.[Batko,.2005];.[Bandler,.La.Valle,.2006];. [Tokarz,.2006];.[Beck,.2007];.[Edmüller,.Wilhelm,.2008];.[Kizińczuk,.2008]. 40..Zob..również.[Cialdini,.2002]. 39 8..Zamiana.tematu.lub.aspektu.–.odwrócenie.uwagi,.przez.zmianę. tematu. 9..Pogłoska.(plotka).–.rozpowszechnianie.drogą.ustną.w.kontaktach. bezpośrednich.różnego.rodzaju.niepotwierdzonych.oficjalnie.wia- domości,.występujące.przy.braku.zaufania.do.oficjalnych.źródeł. informacji.lub.w.ogóle.braku.informacji.na.dany.temat. 10..Selekcja. –. celowe. zestawianie. elementów. mające. zwiększyć. siłę. argumentacji.. 11..Stereotyp –.oddziaływanie.oparte.na.wykorzystaniu.już.istniejących,. uproszczonych,.zabarwionych.emocjonalnie.ocenach.zjawisk. 12..Podawanie.nieprawdziwych.informacji.–.kłamstwo.i.fałszerstwo. 13..Czarna.propaganda – nadawanie.komunikatu.przez.nieujawnionego. lub.podszywającego.się.pod.innych.nadawcę. 14−.16. Świadectwo.autorytetu.(eksperta,.gwiazdy,.przeciętnego.czło- wieka) – odwołanie.do.osób.cieszących.się.określonym.prestiżem. w.celu.podniesienia.prestiżu.głoszonej.idei. 17..Antyautorytet.–.polega.na.dyskredytowaniu.idei,.sprawy,.osoby.przez. odwoływanie.się.do.osoby.lub.idei,.która.nie.cieszy.się.sympatią. odbiorcy. 18..Grupa.technik.językowych.–.korzystanie.ze.wszelkiego.rodzaju.środ- ków.językowych.w.celu.podwyższenia.prestiżu.głoszonej.idei.lub. obniżenia.zwalczanej.(retoryka,.erystyka). 19..Band.Wagon.–.przechodzenie.na.stronę.silniejszego.–.odwołanie.do. grupy.silniejszej,.dominującej.nad.innymi.(niekoniecznie.liczniejszej). 20..Grupa.technik.argumentacyjnych.–.świadome.stosowanie.argumen- tacji.lub.argumentów.określonego.rodzaju.w.celu.zwiększenia.sku- teczności.przekonywania. 21..Nadużycie. statystyki – grupa. technik. oparta. na. manipulowaniu. danymi. statystycznymi. w. argumentacji,. polegająca. m.in.. na. nad- używaniu. średnich. arytmetycznych,. metod. prezentacji. graficznej,. używania.nieporównywalnych.definicji,.ujmowanie.związków.kore- lacyjnych.jako.zależności.przyczynowo-skutkowych41. 22..Sugestia.–.czyli.wmawianie.polegające.na.akcentowaniu.w.komuni- kacie.wezwania,.przy.pominięciu.lub.redukcji.argumentacji. 23..Imperatywność.–.technika.oparta.przede.wszystkim.na.użyciu.w.ko- munikacie.trybu.rozkazującego:.wezwań,.apeli,.nawoływań. 24..Oddziaływanie. pośrednie. –. polega. na. oddziaływaniu. na. osoby. otaczające.odbiorcę,.o.którego.nadawcy.chodzi,.które.są.bardziej. podatne.na.wpływ.i.mogą.na.niego.wpłynąć. 41..Obszerną.analizę.sposobów.manipulowania.danymi.statystycznymi.prezentuje.m.in.. Dyoniziak.[1997]. zamiana tematu lub aspektu pogłoska (plotka) selekcja stereotyp podawanie nieprawdziwych informacji czarna propaganda świadectwo autorytetu antyautorytet grupa technik językowych Band Wagon grupa technik argumentacyjnych nadużycie statystyki sugestia imperatywność oddziaływanie pośrednie 40 25..Rozdawanie.próbek.i.prezentów –.polega.na.dawaniu.czegoś.od- biorcom.w.celach.perswazyjnych.[Gajlewicz,.2009,.s..122–218]. rozdawanie próbek i prezentów Klasyczną.klasyfikację.nieuczciwych.sposobów.argumentacji.przedstawił. z.kolei.Arthur.Schopenhauer.w.swojej.pracy.pt..Erystyka, czyli sztuka pro- wadzenia sporów,. podając. w. niej. ich. przykłady. oraz. sposoby. zwalczania. różnych.forteli.logicznych.i.sofizmatów..Erystyka.to.dziedzina.zajmująca.się. wymianą.poglądów.w.celu.uzyskania.przewagi.w.sytuacji,.w.której.racja. obiektywna.jest.po.stronie.przeciwnika,.wygrywaniu.dysput,.kiedy.prze- ciwnik.występuje.„z.pozycji.siły.faktów”. Według.A..Schopenhauera.są.dwa.sposoby,.by.zwalczyć.tezę.przeciw- nika,.i.dwie.drogi,.by.to.osiągnąć..Sposób.pierwszy.–.modus ad rem.–.sposób. odwołujący.się.do.rzeczy..Wykazanie,.że.twierdzenie.nie.zgadza.się.z.naturą. rzeczy,.z.absolutną.prawdą.obiektywną..Sposób.drugi.–.modus ad hominem. –.to.sposób.odwołujący.się.do.człowieka,.z.którym.prowadzony.jest.spór,.lub. ex concessis.–.odwoływanie.do.rzeczy,.na.które.rozmówca.przystał.–.czyli. wykazywanie,.że.twierdzenie.nie.zgadza.się.z.twierdzeniami,.na.które.roz- mówca.wcześniej.przystał,.lub.założeniami,.na.które.się.zgodził. Pierwsza.z.dróg.–.bezpośrednia.–.atakowania.tezy.u.jej.podstaw..Teza. nie.jest.słuszna,.ponieważ.przesłanki.twierdzenia.są.błędne,.lub.też.prze- słanki.są.słuszne,.ale.twierdzenie.z.nich.nie.wynika..Druga.z.dróg.–.pośrednia. –.atakowania.tezy.u.jej.skutków..Wtedy.teza.słuszną.być.nie.może,.bowiem:. .á przyjmujemy.twierdzenie.przeciwnika.za.słuszne.i.łączymy.je.z.twier- dzeniem.powszechnie.uważanym.za.prawdziwe;.jeśli.wysnuwamy.kon- kluzję.wyraźnie.błędną,.sprzeczną.bądź.z.naturą.rzeczy,.bądź.z.innymi. twierdzeniami.przeciwnika,.to.wynika.stąd,.że.pierwotne.twierdzenie. było.błędne.(apagoga); .á obalenie. twierdzenia. za. pomocą. przeprowadzenia. bezpośredniego. dowodu.poszczególnych.przypadków.znajdujących.się.w.jego.zakresie;. jeśli.wiadomo,.że.twierdzenie.dla.nich.nie.jest.słuszne,.to.i.ogólne.twier- dzenie.musi.być.błędne.(instancja).[Schopenhauer,.1984,.s..45–48]. Schopenhauer.opisuje.trzydzieści.osiem.sposobów,.jak.to.zrobić42.. W.latach.trzydziestych.XX.wieku.w.Instytucie.Analiz.Propagandy.Uniwer- sytetu.Columbia.w.Stanach.Zjednoczonych.opracowano.listę.siedmiu.chwytów. propagandowych..W.większości.pokrywają.się.one.z.zawartymi.w.Erystyce…. spostrzeżeniami.A..Schopenchauera,.jednak.wnoszą.do.technik.manipula- cyjnych. i. nowe. elementy.. Zyskały. uznanie. jako. klasyczne. w. komunikacji. masowej,.w.reklamie.i.całej.sferze.public.relations.[Zelmer,.1992,.s..119–122]. 1..Dołączanie.epitetów (u.Schopenchauera.argumentacja.ad personam). –.w.celu.dyskredytacji.idei,.planów,.organizacji.lub.osób..Chwyt. ten.ma.wywołać.uczucie.uprzedzenia,.strachu.lub.nienawiści.bez. 42..Współczesne.spojrzenie.na.erystykę,.oparte.na.wynikach.najnowszych.badań.nad. językiem.wystąpień.publicznych,.prezentuje.m.in..Kochan.[2005]. erystyka modus ad rem modus ad hominem ex concessis droga bezpośrednia droga pośrednia chwyty propagandowe dołączanie epitetów 41 piękne ogólniki ludowość/populizm powoływanie się na autorytety aksjomatyczność dowodów społeczny dowód słuszności syndrom grupowego myślenia tasowanie kart obiektywnej.oceny,.lecz.jedynie.na.zasadzie.utartych.pejoratywnych. skojarzeń.u.słuchacza.lub.czytelnika,.a.więc.także.u.ewentualnego. klienta.czy.kontrahenta.. 2..Piękne.ogólniki.–.stosowane.w.celu.ukrycia.lub.zafałszowania.istoty. zjawiska. za. pomocą. słów. oddających. powszechnie. aprobowane. wartości.. Chwyt. ten. ma. charakter. ambiwalentny,. bowiem. nieko- niecznie.musi.zawsze.służyć.fałszowaniu. 3..Ludowość/populizm. –. (rodzaj. klasycznego. chwytu. ad auditores,. czyli. pod. publiczkę). –. jest. chwytem. nastawionym. na. wykazanie. przez. mówcę. lub. nadawcę. w. komunikowaniu. masowym. swoich. prawdziwych.lub.udawanych.związków.z.osobowością.tzw..prostego. człowieka,.przeciętnego.obywatela. 4..Powoływanie.się.na.autorytety.(u.Schopenchauera.–.argumentum ad verecundiam) –.chwyt.ten.polega.na.posługiwaniu.się.cytatami,. często.wyrwanymi.z.kontekstu,.lub.na.powoływaniu.się.w.inny.spo- sób.na.osoby.cieszące.się.prestiżem.w.danej.społeczności.(transfer. wizerunku). 5..Aksjomatyczność.dowodów.–.chwyt.obliczony.na.bezkrytyczne.przy- jęcie. całkowicie. lub. częściowo. nieprawdziwych. informacji. i. ocen. podanych.w.formie.pewnika,.który.nie.wymaga.dowodu.i.nie.podlega. krytyce,.lecz.dany.jest.do.wierzenia.. 6..Owczy.pęd.–.(u.Cialdiniego.[2002,.s..110–115].–.społeczny.dowód. słuszności, u.Gajlewicza.[2009,.s..189–192].– przede.wszystkim: Band Wagon).–.w.polityce.chwyt.ten.polega.na.forsowaniu.fałszywej. tezy,.że.wszyscy.członkowie.danej.zbiorowości.akceptują.program. kandydata.i.dlatego.każdy.wyborca.musi.się.z.nim.zgodzić..Działa. tu.znany.z.psychologii.społecznej.syndrom.grupowego.myślenia43. –.uleganie.ograniczającej.sugestii.i.naciskowi.grupy,.której.jest.się. członkiem. 7..Tasowanie.kart.–.(u.Gajlewicza.[2009,.s..166–173,.194–210,.175– 176,.215–217]:.selekcja,.nadużycie.statystyki,.podawanie.niepraw- dziwych.informacji,.oddziaływanie.pośrednie) oznacza.odpowiedni. dobór.i.interpretację.argumentów.według.propagandowego.zamysłu. nadawcy..Aby.wywołać.u.odbiorcy.przekazu.perswazyjnego.efekt. poparcia.(wyboru).albo.sprzeciwu.(wobec.przeciwnika.politycznego. i.jego.programu).operuje.się.na.przemian.prawdziwymi.i.fałszywymi. danymi.statystycznymi,.informacją.i.dezinformacją,.argumentami. logicznymi.i.nielogicznymi,.zwłaszcza.emocjonalnymi. 43..Termin.ten.–.groupthink.(gromadomyślenie).–.został.zaproponowany.przez.amery- kańskiego.psychologa.I..Janisa.w.1972.r..Myślenie.grupowe.prowadzi.w.skrajnym.stadium.do. zupełnej.utraty.przez.grupę.poczucia.rzeczywistości,.przecenianie.własnej.siły.i.możliwości. działania..Syndrom.ten.oznacza.również.izolację.grupy.od.otoczenia.i.zamknięcie.się.grupy.we. własnym.świecie. 42 Z. manipulacją. polityczną. związanych. jest. również. kilka. psycholo- gicznych.„efektów.specjalnych”: .á Efekt.aureoli.–.sytuacja,.w.której.dostrzeżenie.jednej.pozytywnej.cechy. przedstawianego.podmiotu.powoduje.przypisywanie.mu,.nieraz.nie- zasłużenie,.kolejnych.cech.pozytywnych.[Olędzki,.Tworzydło.(red.),. 2009,.s..53]. .á Efekt.bumerangu.–.to.efekt.przeciwstawny.do.oczekiwanego..Powstały. w.wyniku.nieumiejętnego.działania.perswazyjnego..Zazwyczaj.dopro- wadza. do. wzmocnienia. postaw,. które. chciało. się. zmienić,. oraz. do. wzbudzenia. niechęci. lub. nawet. wrogości. wobec. źródła. propagandy. lub.reklamy44. .á Efekt. diabelski. –. sytuacja,. w. której. dostrzeżenie. jednej. negatywnej. cechy.przedstawianego.podmiotu.powoduje.przypisywanie.mu,.nieraz. niezasłużenie,.kolejnych.cech.negatywnych.[Olędzki,.Tworzydło.(red.),. 2009,.s..53]. .á Efekt. Krugera-Dunninga –. to. zjawisko. polegające. na. tym,. że. osoby. niewykwalifikowane. w. jakiejś. dziedzinie. życia,. mają. tendencję. do. przeceniania.swoich.umiejętności.w.tej.dziedzinie,.podczas.gdy.osoby. wysoko.wykwalifikowane.mają.tendencję.do.zaniżania.oceny.swoich. umiejętności45..Wykorzystują.je.różne.techniki.perswazji.na.przykład. w.schlebianiu.tłumowi.. .á Efekt.Lucyfera –.wynikająca.z.uwarunkowań.środowiskowych.prze- miana.charakteru.człowieka.z.dobrego.na.zły.(z.anioła.w.diabła). .á Efekt.nadmiernego.uzasadnienia.własnego.postępowania.–.termin.ten. określa.stan.człowieka,.w.którym.wydaje.mu.się,.że.jego.działanie.jest. motywowane. tylko. przez. czynniki. zewnętrzne.. W. psychologii. spo- łecznej.zakłada.się,.że.ludziom.zależy.na.tym,.aby.rozumieć.powody. własnego.postępowania,.toteż.każdy.zastanawia.się.„dlaczego.robię. to,.co.robię?”.i.poszukuje.odpowiedzi.na.to.pytanie.najpierw.w.oko- licznościach.zewnętrznych..Człowiek.kieruje.wówczas.uwagę.na.oko- liczności,.w.których.się.znalazł.i.zastanawia.się,.czy.są.one.powodem. jego.działania..Jeśli.znajdzie.dostateczne.powody.dla.własnego.postę- powania.na.zewnątrz,.to.już.nie.poszukuje.wewnętrznych.przyczyn.. Na.efekcie.tym.opierają.się.m.in..wszelkiego.rodzaju.teorie.spiskowe. oraz.idea.„wroga”.wykorzystywana.w.propagandzie.. .á Efekt.odbitego.blasku46.–.wykorzystanie.znajomości.z.osobami.sławnymi. (autorytetami:.aktorzy,.sportowcy,.ludzie.mediów,.lekarze,.politycy,.na- ukowcy.i.społecznicy).w.budowie.własnego.prestiżu,.wykorzystywanego. w.dalszych.kontaktach.z.innymi.ludźmi..W.marketingu.politycznym. 44..Słownik pojęciowy.portalu.Piar.pl,.www.piar.pl.(29.04.2008.r.). 45..Zob..[Kruger,.Dunning,.1999]. 46..U.R..Caldiniego.jest.to.reguła.‘w.potrzasku.autorytetu’,.a.u.A..Schopenchauera.chwyt. erystyczny:.argumentum ad verecundiam. efekt aureoli efekt bumerangu efekt diabelski efekt Krugera-Dunninga efekt Lucyfera efekt nadmiernego uzasadnienia własnego postępowania efekt odbitego blasku 43 wykorzystywane.bardzo.chętnie.–.najczęściej.w.formie.umieszczanych. w.materiałach.promocyjnych.„zdjęć.z…”.lub.też.tworzenia.komitetów. poparcia. .á Efekt.Ottingera.(Ottinger’s effect).–.oznacza.tworzenie.wizerunku.„na. siłę”,.to.jest.wizerunku.wyimaginowanego,.który.nie.ma.żadnego.od- zwierciedlenia. w. rzeczywistości.. Dodawane. są. danym. kandydatom. umiejętności,.których.tak.naprawdę.nie.posiadają47. .á Efekt.pierwszej.bramki.–.termin.ten.odnosi.się.przede.wszystkim.do. psychologii.sportu,.do.sytuacji,.w.której.drużyna,.która.pierwsza.straciła. w.spotkaniu.bramkę,.gra.gorzej.(przez.psychiczne.„podłamanie”.nie- udanym. wynikiem),. a. drużyna. przeciwna. –. lepiej. (bo. ma. większe. szanse.na.zwycięstwo)..W.marketingu.politycznym.pojawia.się.przede. wszystkim.po.pierwszej.turze.głosowania..Sztaby.wyborcze.kandy- datów.niżej.notowanych.mogą.pracować.gorzej.(bo.tracą.nadzieję.na. wygraną),.sztaby.kandydatów.z.lepszymi.wynikami.–.mogą.pracować. lepiej..Efekt.ten.może.wpływać.także.na.postawy.wyborców. .á Efekt.sprężyny.–.to.postępujące.lub.gwałtowne.ujawnianie.się.w.spo- legliwym. dotąd. społeczeństwie. tłumionych. napięć. wewnętrznych,. związanych.zazwyczaj.z.racjonalnie.nieuzasadnialnymi.uprzedzeniami,. prowadzące.do.różnego.rodzaju.dyskryminacji.bądź.nawet.i.krwawych. pogromów.negatywnie.stereotypizowanych.grup.społecznych. .á Efekt.śnieżnej.kuli –.pojęcie.używane.w.różnych.dyscyplinach,.najczę- ściej.w.znaczeniu.niekontrolowanej.eskalacji.różnych.zjawisk;.w.public relations.używane.jest.w.dwóch.znaczeniach:.przy.opisywaniu.niepo- żądanych,.rosnących.nadinterpretacji.informacji.i.plotek.związanych. z.sytuacją.kryzysową.oraz.przy.planowaniu.i.realizacji.kampanii.PR. jako.istotny.mechanizm,.który.–.przy.zachowaniu.inicjatywy.informa- cyjnej.–.może.ukierunkować.samodzielne.„życie”.wysyłanej.informacji. [Olędzki,.Tworzydło.(red.),.2009,.s..53]. .á Efekt.uporczywości.–.zjawisko.polegające.na.utrzymywaniu.się.ludzkich. zapatrywań.i.przekonań.dotyczących.otaczającego.świata.społecznego. i.ich.samych,.nawet.wtedy,.gdy.dane.potwierdzające.te.przekonania. 47..W.1970.r..Richard.L..Ottinger,.z.ramienia.Partii.Demokratycznej,.stanął.do.walki.o.fotel. senatora.USA..Specjaliści.od.wizerunku,.stworzyli.w.mediach.jego.sylwetkę.jako.energicznego. mówcę,.doskonałego.organizatora.i.świetnego.polityka.–.osoby.godnej.bycia.mężem.stanu.. Jednak.podczas.spotkań.na.żywo.z.kontrkandydatami.oraz.samymi.wyborcami.okazało.się,. że.R.L..Ottinger.w.rzeczywistości.nie.jest.zbyt.pewny.siebie,.apatyczny.i.w.dodatku.słabo. radzi.sobie.z.wystąpieniami.publicznymi..W.rezultacie.rywalizację.o.miejsce.w.senacie.przegrał. [Gołębiowski,.2009]. Analogicznym.do.efektu Ottingera.jest.efekt Muskie’go..W.1972.r..senator.E..Muskie. był. faworytem. do. uzyskania. nominacji. prezydenckiej. z. ramienia. Demokratów.. Nominacji. wówczas.nie.uzyskał..Jedną.z.przyczyn.jego.porażki.było.to,.że.podczas.jednego.w.wieców,. kiedy.zapytano.go.o.plotki.szkalujące.jego.żonę,.bardzo.się.zdenerwował.i.uronił.łezkę..Cały. kraj.obiegły.wówczas.jego.zdjęcia.z.komentarzem,.że.senator.nie.ma.odporności.psychicznej. potrzebnej.prezydentowi. efekt Ottingera efekt pierwszej bramki efekt sprężyny efekt śnieżnej kuli efekt uporczywości 44 zostały.podważone..Jest.on.praktycznie.tożsamy.z.regułą.zaangażowania R..Caldiniego. Katalog. sposobów manipulacji. wykorzystywanych. w. „praktyce”. jest. bardzo.szeroki.i.w.zasadzie.otwarty..Wynika.to.przede.wszystkim.z.samej. „niedookreśloności”.terminu.‘manipulacja.polityczna’,.jak.i.z.różnorodności. życia.politycznego..Warto.jednak.w.tym.miejscu.odwołać.się.do.opinii.dwóch. polityków. (żyjących. w. różnych. czasach,. krajach. i. o. różnych. postawach. życiowych),. które. dotyczą. kwestii. uniwersalnych. metod. manipulowania. społeczeństwem. Jak. zauważył. Henry. St.. John. Bolingbroke,. żyjący. w. XVIII. wieku. angielski. polityk,. pisarz. polityczny. i. filozof:. „Masy. kierują. się. emocjami,. instynktem,.a.sukces.odnosi.manipulacja.pobudzająca.te.właśnie.uczucia.. Kampania.oparta.wyłącznie.na.racjonalnym.tłumaczeniu.może.mieć.wpływ. jedynie.na.niewielką.grupę.ludzi.już.wcześniej.zainteresowanych.okre- ślonym.tematem..Dlatego.manipulacja.(czasami.określana.jako.propaganda). jest.główną.metodą.działań.socjotechnicznych.używanych.w.walce.o.głosy. wyborców”.[Thomson,.2001,.s..106]. „Lud.jest.znacznie.prostszy,.niż.to.sobie.wyobrażamy..Tylko.ten,.kto.potrafi. sprowadzić.problemy.do.najprostszej.formułki.i.ma.odwagę.wbrew.intelek- tualistom.ciągle.je.powtarzać.w.tej.uproszczonej.formie,.ten.osiągnie.zasad- nicze.sukcesy.w.kształtowaniu.opinii.publicznej”.–.stwierdzał.mniej.więcej. dwa.wieki.później.niekwestionowany.mistrz.propagandy.faszystowskiej.Joseph. Goebbels..„Dokładnie.przemyślane.oświadczenie,.bez.względu.na.to,.czy. prawdziwe,.czy.też.nie,.jest.w.stanie.przekonać.ludzi.i.kształtować.ich.nowe. poglądy..Trudno.byłoby.przekonać.kogoś,.że.trójkąt.jest.kołem..Wielokrotne. powtarzanie.czegoś.może.jednak.modyfikować.ludzkie.poglądy.tak,.że.stają. się.takimi,.jakich.pożądamy”.–.twierdził.[Pratkanis,.Aronson,.2003,.s..275]. Naukowego.dowodu.na.potwierdzenie.znanej.powszechnie.obser- wacji.i.chyba.najpopularniejszego.sposobu.manipulacji,.opartego.na.powta- rzaniu,.dostarczył.amerykański.psycholog.społeczny.polskiego.pochodzenia,. Robert.B..Zajonc..Opierając.się.na.wynikach.badań.klinicznych,.sformu- łował.on.tezę.o.tzw..efekcie.czystej.ekspozycji.(mere exposition effect),.który. można.określić.jako.wynik.oddziaływania.na.człowieka.bodźców,.z.którymi. ma.on.okazję.się.zetknąć..Według.Zajonca.wystarczy,.aby.człowiek.dziesięć. razy.zetknął.się.z.jakimś.obiektem,.aby.zaczęły.się.zmieniać.jego.postawy.. Ludzie. z. natury. są. nieufni. w. stosunku. do. tego,. czego. nie. znają.. Każdy. potrzebuje.czasu,.aby.zaakceptować.i.poznać.lepiej.dany.obiekt,.a.przez.to. nabrać.do.niego.sympatii..Tak.więc,.częste.pokazywanie,.wielokrotna.stycz- ność.z.danym.bodźcem.(obiektem).wywołuje.efekt.ekspozycji..Co.więcej,. według.badań.przeprowadzonych.przez.Zajonca,.proces.ten.może.zajść. zupełnie.podświadomie.–.w.pewnych.sytuacjach.człowiek.może.nawet.nie. zdawać.sobie.sprawy.z.tego,.że.widział.dany.obiekt.wcześniej..Bodźce.raz. uruchomione.działają.później.jako.refleks.w.podświadomości48. 48..Zob.:.[Zajonc,.1980];.[Monahan.i.in.,.2000,.s..462–466]. efekt czystej ekspozycji 45 W.praktyce.„zwiększenie.preferencji.dla.często.doświadczanego.bodźca”. najszybciej.i.najpełniej.wykorzystali.specjaliści.od.reklamy.(propagandy).. Częste.pokazywanie.tych.samych.przedmiotów,.symboli,.haseł,.barw,.ma. za.zadanie.ukształtować.w.świadomości.odbiorcy.określone.wyobrażenie. o.danym.obiekcie..Ma.uświadomić.wszystkie.jego.zalety,.tak.aby.został. zapamiętany.i.aby.mógł.być.bez.problemu.odróżniony.od.innych. W.świecie.polityki.również.można.zaobserwować.to.samo.zjawisko,. które.w.dobie.dominacji.telewizji,.jako.miejsca.reklamy.politycznej.przybrało. karykaturalną. formę. –. tzw.. „parcia. na. szkło”. ze. strony. polityków,. którzy. dostrzegli.korzyści,.jakie.daje.częste.pokazywanie.się.w.mediach..Dlatego.są. w.stanie.zrobić.praktycznie.wszystko,.aby.jak.najczęściej.pojawić.się.przede. wszystkim.w.telewizji.i.zyskać.tą.drogą.popularność.[Gołębiowski,.2007]. Jak.widać.z.podanych.przykładów.różnych.reguł,.manipulacja może. mieć.też.różny charakter. Pod.tym.kątem.na.przykład.M..Karwat.[2001]. dzieli.ją.na.trzy.podstawowe.grupy: .á manipulację.akredytacyjną.–.która.ma.za.zadanie.uzyskanie.przez. polityka.niezbędnego.do.sprawowania.funkcji.poparcia; .á manipulację.dyskredytacyjną.–.broń.wymierzoną.w.rywali.lub.prze- ciwników; .á manipulację.prowokacyjną.–.łączącą.w.sobie.elementy.dyskredytacji,. bowiem. skierowana. jest. na. przeciwnika,. oraz. akredytacji,. gdyż. ma. pośrednio.lub.bezpośrednio.wpływać.na.wizerunek.jej.autora. We. wszystkich. tych. rodzajach. manipulacji. (podobnie. jak. we. wspo- mnianej.wcześniej.perswazji).stosuje.się.zarówno.argumenty o.charakterze. racjonalnym,. jak. i. emocjonalnym.. Te. pierwsze. oparte. są. na. interpretacji. zjawisk.i.procesów.społecznych,.przedstawianiu.bezdyskusyjnych.faktów,. przytaczaniu.danych.statystycznych,.wysuwaniu.logicznych.wniosków.itp.. W.praktyce,.manipulacja.częściej.posługuje.się.jednak.emocjami..Jej.dzia- łania.zmierzają.do.wywołania.pożądanych.stanów.psychologicznych.(pozy- tywnych.lub.negatywnych),.które.zadecydują.o.ostatecznych.decyzjach.czy. działaniach.osób.manipulowanych. *.*.* Manipulacja.jest.podstępnym.wpływaniem.na.zachowania.człowieka,. na.jego.emocje.i.odczucia,.a.tym.samym.i.na.jego.decyzje,.w.tym.i.te.zwią- zane.z.polityką..Dlatego.też.uciekają.się.do.niej.politycy,.którzy.chcą.zdobyć. poparcie.i.zaufanie.wyborców,.zwłaszcza.w.ważnych.dla.nich.momentach. –.przede.wszystkim.przed.wyborami. Tylko. bowiem. teoretycznie,. aby. zdobyć. władzę. (sprawować. rządy),. wystarczy.jedynie,.mając.bierne.prawo.wyborcze,.wziąć.udział.w.wyborach,. zdać.się.na.„łaskę.społeczeństwa”.i.wygrać,.uzyskując.największe.poparcie. obywateli.. Co. jednak. zrobić,. gdy. poparcia. tego. nie. ma,. bądź. jest. ono. bardzo.niepewne?.Jak.wyeliminować.przeciwników.gry.politycznej.i.sa- memu.zdobyć.władzę? manipulacja akredytacyjna manipulacja dyskredytacyjna manipulacja prowokacyjna 46 Najprostszym.rozwiązaniem.jest.świadome.sięgnięcie.po.manipulację.. Zjawisko.zawsze.w.polityce.stosowane,.którego.żadne.normy.nie.są.w.stanie. wyrugować.z.życia.społecznego..Manipulacja.jest.bowiem.skuteczna,.a.tym. samym.bardzo.użyteczna.dla.osób.ją.stosujących..Wprawdzie.żaden.polityk. nie. przyznaje. się. do. stosowania. takich. praktyk,. ale. w. swej. działalności. mniej.lub.bardziej.świadomie.stosuje.cały.arsenał.dostępnych.środków,.aby. jak.najskuteczniej.wpłynąć.na.wyborców,.aby.przedstawić.siebie.w.jak.naj- lepszym.świetle.(a.swoich.konkurentów.–.w.jak.najgorszym),.a.tym.samym. zdobyć.jak.największe.poparcie..Dba.jednak.przy.tym,.aby.działania.te.były. jak.najmniej.widoczne..Termin.‘manipulacja’.ma.bowiem.negatywne.zabar- wienie,. dlatego. chce. uniknąć. zaetykietowania. jako. „manipulator”. („ma- chiawelista”).–.bo.nikt.nie.lubi.być.manipulowany.lub.mieć.świadomość,.że. takim.praktykom.jest.poddawany. Teoretycznie.wyborcy.mogą.próbować.bronić.się.przed.stosowanymi. przez.polityków.(lub.wspomagające.je.grupy).niektórymi.metodami.wywie- rania.na.nich.wpływu,.ale.z.różnych.powodów.jest.to.praktycznie.niemoż- liwe..Człowiek.wprawdzie.stara.się.poznać,.zrozumieć.i.ocenić.przedmioty. i.zjawiska.polityczne,.podobnie.jak.usiłuje.wyrabiać.sobie.zdanie.co.do.zja- wisk.życia.codziennego,.jednak.zadanie.to.jest.bardzo.trudne,.albowiem. informacje,.na.podstawie.których.można.budować.sądy.o.świecie.politycznym,. są.na.ogół.niepełne.i.fragmentaryczne..Ich.źródłem.są.media,.inne.osoby,. a.także.obserwacje.własne..Jednak.to,.co.widać.i.o.czym.się.wie,.może.bardzo. się.różnić.od.tego,.co.istnieje.naprawdę..Z.tych.względów.także.w.obszarze. polityki.istnieje.bardzo.wiele.możliwości.stosowania.technik,.środków.i.spo- sobów.oddziaływania.manipulacyjnego..W.natłoku.informacyjnym,.w.coraz. szybszym. tempie. życia. coraz. trudniej. odróżnić. prawdę. od. manipulacji,. dokonać.własnej.oceny.czy.selektywnego.oglądu.rzeczywistości..Taki.jest. współczesny.świat,.manipulacja.i.perswazja.są.jego.nieodłączną.częścią. Bibliografia 7 tys. zł za pierwsze miejsce na liście PO [2006],.portal.Interia.pl,.9.sierpnia. Agranoff R..(red.).[1976],.The new style in election compaigns,.Holbrook.Press,.Boston. Almeida.F..d’.[2005],.Manipulacja,.GWP,.Gdańsk. Antkiewicz.Ł..[2006],.Weksle wymyślili Kaczyńscy,.„Metro”,.20.października. Antonides.G.,.Raaij.W.F..van.[2003],.Zachowanie konsumenta,.WN.PWN,.Warszawa. Antonowicz.D..[2006],.Uśmiech przez łzy. Charakterystyka wyborów z punktu widzenia Platformy Obywatelskiej,.[w:].M..Jeziński.(red.),.Wybory parlamentarne 2005: analiza marketingowa,. Wydawnictwo.Adam.Marszałek,.Toruń.. Antoszewski.A.,.Herbut R..(red.).[2004],.Leksykon politologiczny,.Alta.2,.Wrocław. Apanowicz.J..[2003],.Metodologia nauk,.Dom.Organizatora,.Toruń. Arystoteles.[1988],.Retoryka. Poetyka,.PWN,.Warszawa.. Arystoteles.[2004],.Polityka,.WN.PWN,.Warszawa.. Ash.T.G..[1989],.Polskie problemy,[w:].R..Kałuża (red.),.Polska wybory ’89,.Wydawnictwo. Andrzej.Bonarski,.Warszawa. Atkin.C.,.Herald.G..[1976],.Effects of political advertising,.„Public.Opinion.Quarterly”,.nr.40. Awsiukiewicz.E..[2009],.Osobowościowe i sytuacyjne wyznaczniki komunikacji,.portal.edukacyjny. edux.pl,.www.edukacja.edux.pl.(9.września). Bajka.Z..[1994],.Krótka historia reklamy na świecie i w Polsce,.„Media”,.nr.6. Banasik.A..[2002],.Jak uwodzą politycy? Język marketingu politycznego,.w kampanii wyborczej ’97,. Uniwersytet.Śląski,.Katowice. Banaszak.B..[1996],.Prawo wyborcze obywateli,.Wydawnictwo.Sejmowe,.Warszawa. Bandler.R.,.La.Valle.J..[2006],.Alchemia manipulacji,.Helion,.Gliwice. Baranek.K..[2008],.Wyborcza manipulacja prasowa – „czarny PR”,.„Acta.Universitatis.Lodziensis.. Folia.Litteraria.Polonica”,.nr.10. Barbaro.N..de.[2005],.Dojść do głosu. Radykalnie praktyczny przewodnik po kampanii wyborczej,. Znak,.Kraków. Barwell.C..[1965],.The marketing concept, [w:] A..Wilson.(red.), The marketing of industrial products,.Londyn. Barwy kampanii [2005],.„Ozon”,.nr.3. Batko.A..[2005],.Sztuka perswazji czyli język wpływu i manipulacji,.Helion,.Gliwice. Bauer.H.,.Huber.F.,.Hermann.A..[1996],.Political marketing: an information-economic analysis,. „European.Journal.of.Marketing”,.t..30. Bazylko.P.,.Fąfara.P.,.Wysocki.P..[1991],.Czarna teczka. Rzecz o sztabie wyborczym Stanisława Tymińskiego,.[w:].M..Grabowski,.I..Krzemiński.(red.),.Bitwa o Belweder,.MYŚL.i.Wydaw- nictwo.Literackie,.Warszawa-Kraków. Bebek.W..[2004],.Jak się wygrywa i przegrywa wybory,.Fundacja.Innowacji.i.Wyższa.Szkoła. Społeczno-Ekonomiczna,.Warszawa. Beck.G..[2007],.Zakazana retoryka. Podręcznik manipulacji, Helion,.Gliwice. 273 Bernays.E.L..[1947],.The engineering of consent,.„Annals.of.the.American.Academy.of.Political. and.Social.Sciences”,.t..250. Berne.E..[2008],.W co grają ludzie. Psychologia stosunków międzyludzkich,.WN.PWN,.Warszawa. Beylin.M..[1996], Dzienniki kampanii wyborczej. Klapa ’95,.Floks,.Warszawa. Bezat.P..[2004],.Teoria cywilizacji Feliksa Konecznego..Dom.Wydawniczy.„Ostoja”,.Krzeszowice. Bil.M.,.Błoński.A.,.Małkiewicz.A..[2005],.Komisja Rywina. Próba spojrzenia politologicznego,. ATUT,.Wrocław. Bland.M.,.Theaker.A.,.Wragg.D..[2005],.Jak utrzymywać dobre relacje z mediami,.Helion,.Gliwice. Bodnar.A.,.Szczepański.W..(red.).[1987],.Decyzje polityczne w systemach społecznych,.PWN,. Warszawa. Boniek na „liście roboczej”; trener kadry „zażenowany i zdziwiony” [2002],.serwis.PAP,.8.paź- dziernika.. Borowska.K..[2009],.Wybory to walka z kolegami,.„Rzeczpospolita”,.8.grudnia. Borowska.K..[2011],.Kampania na sali rozpraw,.portal.rp.pl,.30.września.. Borucka.J.,.Skrzypiński.D..[1995],.Polityka skuteczna. Marketingowa analiza sukcesu wyborczego,. Volumed,.Wrocław. Bosacki.Z..[1993],.Pierwszy lepszy Sejm,.Kantor.Wydawniczy.SAWW,.Poznań. Boys.R..[1995],.Nagi prezydent. Życie polityczne Lecha Wałęsy,.Aneks,.Londyn. Burnetko.K..[2005],.Powrót syna zasłużonego,.„Polityka”,.nr.46. Brzuskiewicz.J..[2006],.Sympatyk LPR ukrył głosy na kandydata PO,.portal.Gazeta.pl,.14.listopada.. Byli działacze SLD grozili i pobili partyjną koleżankę.[2007],.serwis.PAP,.8.marca.. Campbell.J..E.,.Cherry.L.L.,.Wink.K.A..[1992],.The convection bump,.„American.Politics.Quarterly”,. t..20(3). CBOS.[1995],.Zmiany preferencji wyborczych po debatach telewizyjnych – wyniki badania pane- lowego,.Warszawa. CBOS – o wynikach wyborów zadecyduje kampania [2005],.serwis.PAP,.10.lutego.. CBOS [2005],.Preferencje partyjne w styczniu – komunikat z badań,.Warszawa. CBOS [2009a],.Wybory do parlamentu europejskiego – komunikat z badań,.Warszawa. CBOS.[2009b],.Wzory i autorytety Polaków.– komunikat z badań,.Warszawa. Chazbijewicz.S..[2005],.Globalizacja,.[w:].S..Opara,.D..Radziszewska-Szczepaniak,.A..Żukowski (red.),.Podstawowe kategorie polityki,.INP.UWM,.Olsztyn. Chmaj.M.,.Skrzydło.W..[2009],.System wyborczy w Rzeczypospolitej Polskiej,.Wolters.Kluwer. Polska,.Warszawa. Chmielewski. T.,. Malinowski. K.. [2005],. Door-to-door jako instrument aktywizacji wyborców,. [w:].M..Jeziński,.(red.),.Marketing polityczny. W poszukiwaniu strategii wyborczego sukcesu,. Dom.Wydawniczy.DUET,.Toruń. Chodubski.A.J..[1995],.Wstęp do badań politologicznych, Uniwersytet.Gdański, Gdańsk.. Chomsky.N..[2003], Routledge.Falmer,.NewYork.and.London. Chruściak.R..[1995],.Prace nad ordynacją wyborczą do Sejmu i wybory parlamentarne w 1993 r.,. [w:].R..Chruściak,.T..Mołdawa,.K.A..Wojtaszczyk,.E..Zieliński,.Polski system polityczny w okresie transformacji,.Elipsa,.Warszawa. Chruściak.R.,.Mołdawa.T.,.Wojtaszczyk.K.A.,.Zieliński.E..[1995],.Polski system polityczny w okresie transformacji,.Elipsa,.Warszawa. Cialdini.R.B..[2002],.Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka,.GWP,.Gdańsk. Cialdini.R.B..[2004],.Jak wykorzystać naukowe zasady perswazji,.„Harvard.Business.Review. Polska”,.nr.8. Cichosz.M..[2003],.(Auto)Kreacja wizerunku polityka na przykładzie wyborów prezydenckich w III RP,.Wydawnictwo.Adam.Marszałek,.Toruń. Cichosz.M..[2005],.Wizerunek lidera politycznego,.[w:].M..Jezinski (red.), Marketing polityczny – w poszukiwaniu wyborczego sukcesu,.Dom.Wydawniczy.DUET,.Toruń.. Cieśla.W.,.Łakomski.G..[2011],.Napięci dla mas,.„Wprost”,.nr.36. Cimoszewicz wycofał się z wyborów prezydenckich.[2006],.portal.Onet.pl,.1.października. 274 Co oni mówią [2007],.„Przekrój”,.nr.40. Cwalina.W..[2000],.Telewizyjna reklama polityczna,.Towarzystwo.Naukowe.KUL,.Lublin. Cwalina.W.,.Falkowski.A..[2005],.Marketing polityczny..Perspektywa psychologiczna,.GWP,.Gdańsk. Cymański: Mamy w PiS problem demokratyzacji [2008],.http://politbiuro.pl,.22.października.. Czaplicki.K.W..[2009],.O potrzebie stabilności prawa wyborczego. Wybrane problemy,.Centrum. Studiów.Wyborczych.UMK,.Toruń. Czarnowski.P..[2004],.Refleksje o polskiej branży public relations,.„Gazeta.Wyborcza”,.24.maja. Czarnym tuszem.[2004],.„Trybuna”,.14.stycznia. Cześnik.M..[2007],.Partycypacja wyborcza w Polsce. Perspektywa porównawcza,.Scholar,.Warszawa. Daniel.K..[2009],.Manipulacje polityczne a jakość demokracji – na przykładzie Polski po 1989 roku,.www.kampanianegatywna.pl.(pobrano.10.kwietnia).. Dańko.I..[2002],.Prokuratura oskarża biegłego Państwowej Komisji Wyborczej,.„Gazeta.Wyborcza”,. 1.stycznia.. Daszczyński.R.,.Wójcik.K..[2005],.Za łapówkę do Sejmu,.„Gazeta.Wyborcza”,.25.października.. Debata Tusk-Kaczyński nie pobiła rekordu [2007],.portal.Wirtualnemedia.pl,.16.października. Debatę obejrzał na żywo co trzeci dorosły Polak [2007],.portal.TVN24.pl,.2.października.. Detz.J..[2007],.Sztuka przemawiania. Nie co mówić, ale jak mówić!,.GWP,.Gdańsk. DiClerico.R.,.Hammock..A..[1989],.Points of view,.McGraw-Hill.Companies,.Nowy.Jork. Dobek-Ostrowska.B..[1999],.Studia z teorii komunikowania masowego,.Uniwersytet.Wrocławski,. Wrocław. Dobek-Ostrowska. B.. [2006],. Rola konsultantów politycznych w kampaniach wyborczych,. [w:].M..Gierula (red.), Władza. Media. Polityka,.Uniwersytet.Śląski,.Katowice. Dobek-Ostrowska.B..(red.).[2005],.Kampania wyborcza: Marketingowe aspekty komunikowania politycznego,.Uniwersytet.Wrocławski,.Wrocław. Dobek-Ostrowska.B.,.Wiszniowski.R..[2001],.Teoria komunikowania publicznego i politycznego. Wprowadzenie,.Astrum,.Wrocław. Doliński.D..[2000],.Inni ludzie w procesach motywacyjnych,.[w:].Strelau.J.,.Psychologia. Pod- ręcznik akademicki,.GWP,.Gdańsk. Dombrowicz.K..[2005],.Czarny Public Relations – brutalna kampania...,.[w:].M..Jeziński.(red.),. Marketing polityczny. W poszukiwaniu strategii wyborczego sukcesu,.Dom.Wydawniczy. DUET,.Toruń. Dorn: Jarosław Kaczyński powinien otworzyć się na ludzi [2008],.„Rzeczpospolita”,.24.maja.. Downs.A..[1957],.An Economic Theory of Democracy,.Nowy.Jork. Drzycimski A..(red.).[2000],.Komunikatorzy. Wpływ Wrażenie Wizerunek,.Branta,.Warszawa– Bydgoszcz. Dudek.A..[2007],.Historia polityczna Polski.(1989–2005),.Arcana,.Kraków. Dudek.K.,.Szalkiewicz.W..K..[2008],.Między czarnym PR a „bulterieryzmem”,.[w:].D..Tworzydło,. Z..Chmielewski.(red.), Public relations w czasach mp3 i Internetu,.Wyższa.Szkoła.Infor- matyki.i.Zarządzania.w.Rzeszowie,.Rzeszów. Dumała.A..[1998],.Mechanizmy decyzyjne w demokracji konstytucyjnej,.UMCS,.Lublin. Dwa nazwiska, jeden wyrok [2002],.serwis.wyborczy.portalu.WP.pl,.6.listopada.. Dyoniziak.R..[1997],.Sondaże a manipulowanie społeczeństwem,.Universitas,.Kraków. Dziękujemy za odwagę [2003],.„Super.Express”,.16.maja.. Eckermann.N.B..[2000],.Charyzma,.Studio.Emka,.Warszawa. Edmüller.A.,.Wilhelm.T..[2008],.Techniki Manipulacji. 30 sekretów wytrawnych manipulantów,. Flashbook.pl. Ekman. P.. [2003],. Kłamstwo i jego wykrywanie w biznesie, polityce i małżeństwie,. WN. PWN,. Warszawa. Elms.E..[1976],.Personality in politics,.Harcour.Brace.Jovanovich,.ww.ulmus.net/ace/library. (28.04.2009.r.). Elster J..(red.).[1986],.The multiple self: studies on rationality and social change,.Cambridge. University.Press,.Nowy.Jork. 275 Eurodeputowany kosztuje trzy miliony [2009],.portal.Dziennik.pl,.9.czerwca. Falkowski.A..[2002],.Praktyczna psychologia poznawcza: marketing i reklama,.GWP,.Gdańsk. Fikcja wyborczych podpisów [2005],.„Polityka”,.nr.34. Filipowska.M..[2003],.Czy fałszował, żeby kandydować?,.„Rzeczpospolita”,.16.stycznia.. Finansowanie kampanii wyborczej do Parlamentu Europejskiego 2009 r. Raport wstępny [2009],. Fundacja.im..S..Batorego,.Warszawa. Flavell.J.H.,.Ross.L..[1981],.Social cognitive development, frontiers and possible future,.Cambridge. University.Press,.Cambridge. Flis.J..[2002],.Samo-rządowcy,.„Tygodnik.Powszechny”,.nr.52. Flis.J..[2010],.Poszukiwacze zaginionej ćwiartki,.http://jaroslawflis.salon24.pl,.27.listopada.. Fox.S..[1984],.The mirror makers: A history of American advertising and its creators,.University. of.Illinois.Press,.New.York. Fras.J..[1997],.Język propagandy politycznej, [w:].B..Dobek-Ostrowska,.J..Fras,.B..Ociepka. (red.),.Teoria i praktyka propagandy, Uniwersytet.Wrocławski, Wrocław. Frydrykiewicz.F..[2001],.Ćwierć miliona za posła Platformy,.„Rzeczpospolita”,.29.grudnia. Gajlewicz.M..[2009],.Techniki perswazyjne..Podstawy,.Difin,.Warszawa. Gałązka.W.,.Krywicki.A..[2004],.Nie wystarczy być… czyli od zera do lidera,.MAK,.Wrocław. Gardynik.A..[2007],.Gdzie są weksle LPR,.„Rzeczpospolita”,.3.kwietnia.. Gardziel.T.,.Gawroński.S..[2008],.Wybory 2007: partie, programy, kampania wyborcza,.WSIiZ,. Rzeszów. Gazylko.P.,.Fąfara.P.,.Wysocki.P..[1991],.Czarna teczka. Rzecz o sztabie wyborczym Stanisława Tymińskiego,.[w:].M..Grabowski,.I..Krzemiński.(red.),.Bitwa o Belweder,.MYŚL.i.Wydaw- nictwo.Literackie,.Warszawa–Kraków. Gebethner.S..(red.).[1995], Wybory parlamentarne 1991 i 1993 a polska scena polityczna,. Kancelaria.Sejmu,.Warszawa. Gebethner S..(red.) [1997],.Wybory 97. Partie i programy wyborcze,.Elipsa,.Warszawa. Gielewska.A..[2007],.Kwaśniewskiego wina,.„Rzeczpospolita”,.24.września.. Giereło. K.. [2005],. Telewizja jako istotny czynnik kształtujący role aktorów politycznych oraz widzów,.[w:].M..Jeliński.(red.),.Marketing polityczny. W poszukiwaniu strategii wyborczego sukcesu,.Dom.Wydawniczy.DUET,.Toruń.. Giertych najbardziej zasłużony dla Polski [2004],.portal.WP.pl,.29.grudnia.. Gierula M..(red.) [2006],.Władza. Media. Polityka,.Uniwersytet.Śląski,.Katowice. Glajcar R.,.Wojtasik W..(red.).[2010],.Wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce 2009,. ReMaR,.Katowice. Glapiak.E..[2010],.Prezydencka licytacja,.portal.rp.pl,.5.lipca. Głos za dziesięć złotych.[2006],.serwis.PAP,.21.listopada.. Gmyz.C..[2009],.Nowe spoty PiS,.„Rzeczpospolita”,.4.marca. Gnacikowska.W.,.Kowalewicz.K..[2005],.Muzyczna kiełbasa wyborcza,.„Gazeta.Wyborcza”,.14.maja.. Gnat.A..[2000],.Tylko bez polityki proszę...,.„Advertising You”,.nr.3. Gnat.A..[2006],.Marketing w polityce. Tożsamość.a wizerunek polityka, www.marketingwpolityce. zgora.pl.(23.lutego). Gociek.P.,.Gursztyn.P..[2011],.Słowa o Merkel to był mój błąd,.„Rzeczpospolita”,.19.października. Godlewski.T.,.Miętkiewicz.K..[2006],.Prezydencka kampania wyborcza Lecha Kaczyńskiego w 2005 roku – zastosowanie marketingu politycznego,.„Studia.Wyborcze”,.t..1. Gołębiowski.P..[2007],.Efekt ekspozycji,.„Marketing.Polityczny”,.nr.2. Gołębiowski.P..[2009],.Efekt Ottingera,.portal.e-pr.pl.(12.sierpnia). Grabowska M.,.Krzemiński. I..(red.).[1991],.Bitwa o Belweder,.MYŚL.i.Wydawnictwo.Literackie,. Warszawa-Kraków. Graczyk.K..[2007],.Drugie życie „Mordy”,.portal.Gazeta.pl,.25.września... Graczykom..M..[2010],.Jak Platforma zdominowała TVP,.portal.Dziennik.pl,.11.marca. Granat.M..[2007],.W sprawie niektórych kwestii związanych z podpisywaniem przez kandydatów na posłów weksli in blanco,.„Przegląd.Sejmowy”,.nr.2. 276 Greek.P..[2004],.Aleksander Wielki,.WAB,.Warszawa.. Grochal.R..[2005],.Lewe finanse wyborcze Samoobrony,.„Gazeta.Wyborcza”.(Wrocław),.6.września. Grochal.R..[2010],.Prawybory w PO. Zyski i zagrożenia,.„Gazeta.Wyborcza”,.17.lutego.. Grochal.R.,.Kordzińska.A..[2005],.Zwycięstwo wydawało nam się prawie pewne,.„Gazeta.Wyborcza”,. 25.października. Gronbeck.B.E.,.German.K.,.Douglas.E.,.Monero.A.H..[2001],.Zasady komunikacji werbalnej,. Zysk.i.S-ka,.Poznań. Guza.L..[2005],.Zarobić na mandacie,.„Gazeta.Finansowa”,.4.sierpnia. Haman.J..[2003],.Demokracja, decyzje, wybory,.Scholar,.Warszawa. Harłukowicz.J..[2011],.Sąd: W Wałbrzychu handlowano głosami. Wybory do powtórki,.portal. Wyborcza.pl,.30.kwietnia. Harłukowicz.J.,.Gruca.R..[2005],.Haki i haczyki wyborcze,.„Super.Express”,.11.października. Hensler.M..[2011],.Senat – jak się sprawdziły okręgi jednomandatowe?,.portal.Polityka.pl,.20.paź- dziernika.. Hołub.A..[2005], Kultura polityczna,.[w:].S..Opara,.D..Radziszewska-Szczepaniak,.A..Żukowski. (red.),.Podstawowe kategorie polityki,.INP.UWM,.Olsztyn. Hołub.J..[2005],.Kandydaci LPR przysięgają lojalność szefom partii,.„Gazeta.Wyborcza”,.7.sierpnia.. Hopfinger M. (red).[2002],.Nowe media w komunikacji społecznej XX wieku,.Oficyna.Naukowa,. Warszawa. Hugo-Bader.J..[2000],.Zakręcę was jak słoiki,.„Gazeta.Wyborcza..Magazyn”,.20.grudnia. Ignaczewski.G..[2003],.Specyfika marketingu politycznego w Polsce,.Wydawnictwo.Adam. Marszałek,.Toruń. Ile kosztuje miejsce na liście?.[2005],.serwis.PAP,.9.sierpnia. Jabłoński.A.W.,.Sobkowiak.L..(red.).[2009],.Marketing polityczny w teorii i praktyce,.Uniwersytet. Wrocławski,.Wrocław. Jacek Kurski znowu w PiS [2005],.serwis.PAP/IAR,.14.listopada. Jachowicz.J.,.Ryciak.I..[2006],.Przedwyborcze numery,.„Newsweek”,.nr.28. Jak SLD obchodzi ordynację wyborczą [2002],.serwis.wyborczy.portalu.Gazeta.pl,.20.października.. Jak wykorzystać cudzy sukces [2002],.serwis.radia.RMF.FM,.16.października.. Jakubowska: Moja kampania wyborcza – finansowana ze środków SLD [2004],.serwis.PAP,.30.listo- pada. Jakubowska.U..[1999a],.Preferencje polityczne. Psychologiczne teorie i badania,.Instytut.Psychologii. PAN,.Warszawa. Jakubowska.U..[1999b],.Przywództwo polityczne,.[w:].K..Skarżyńska.(red.),.Psychologia poli- tyczna,.Zysk.i.S-ka,.Poznań.. Jałoszewski.M.,.Pawłowski.W..[2004],.Sąd unieważnił wybór radnych i wójta w Nadarzynie,. portal.Gazeta.pl,.26.listopada. Janicki.M..[2000],.Tańce rytualne,.„Polityka”,.nr.32. Jarecka.U..[2002],.Od teledysku do wideoklipu. Ewolucja idiomu klipowego,.[w:].M..Hopfinger (red.), Nowe media w komunikacji społecznej XX wieku,.Oficyna.Naukowa,.Warszawa.. Jastrzębski.J.,.Zubik.K..[2007],.Mandat wolny versus weksel,.„Przegląd.Sejmowy”,.nr.2. Jeziński.M..[2005],.Wizerunek polityczny jako element strategii wyborczej,.[w:].B..Dobek-Ostrowska. (red.),.Kampania wyborcza: Marketingowe aspekty komunikowania politycznego,.Uniwer- sytet.Wrocławski,.Wrocław. Jeziński M. (red.) [2005],.Marketing polityczny. W poszukiwaniu strategii wyborczego sukcesu,. Dom.Wydawniczy.DUET,.Toruń. Jeziński M..(red.).[2006], Wybory parlamentarne 2005: analiza marketingowa,.Wydawnictwo. Adam.Marszałek,.Toruń. Jeziński M.,. Peszyński W.,. Seklecka A.. (red.) [2010],. Wybory do Parlamentu Europejskiego Media i marketing polityczny,.Dom.Organizatora,.Toruń. Jóźwiak.K..[2006],.Takich dwóch, co zdobyło elektorat,.[w:].M..Jeziński.(red.),.Wybory parla- mentarne 2005: analiza marketingowa,.Wydawnictwo.Adam.Marszałek,.Toruń. 277 Kaczyński: będę mówił „lewica”, nie „postkomunizm”.[2010],.serwis.RMF24.pl,.21.czerwca. Kaczyński potrzebował prania mózgu [2007],.„Rzeczpospolita”,.30.października.. Kaid.L.L.,.Sanders.K.R..[1978],.Political television commercials: An experimental study of type and length,.„Communication.Research.–.An.International.Quarterly”,.t..5(1). Kaliński.M..[2007],.W sprawie ważności zobowiązań cywilnoprawnych, których skutkiem jest ograniczenie swobody wykonywania mandatu posła i senatora,.„Przegląd.Sejmowy”,.nr.2. Kałuża R. (red.) [1989],.Polska wybory ’89,.Wydawnictwo.Andrzej.Bonarski,.Warszawa, Kamiński.M.M..[2002],.Czy partie korzystają na manipulacjach systemem wyborczym? Ordynacje wyborcze i herestetyka w Polsce w latach 1989–1993,.„Studia.Socjologiczne”,.nr.2. Kampania Krzaklewskiego jeszcze pod lupą [2002],.serwis.PAP,.21.lutego. Kampania pod znakiem pań [2000],.„Rzeczpospolita”,.7.sierpnia. Kanabaj.M..[2005],.Sojusz Lewicy Demokratycznej w kampanii wyborczej, przed wyborami par- lamentarnymi 2001 roku,.[w:].M..Jeziński.(red.),.Marketing polityczny. W poszukiwaniu strategii wyborczego sukcesu,.Dom.Wydawniczy.DUET,.Toruń. Karwat.M..[2001], Sztuka manipulacji politycznej,.Wydawnictwo.Adam.Marszałek,.Toruń. Karwat.M..[2006a],.Metody i metamorfozy walki wyborczej,.[w:].D..Waniek (red.), Partie polityczne w wyborach 2005,.Almamer,.Warszawa. Karwat.M..[2006b],.O demagogii,.Wydawnictwo.Sejmowe,.Warszawa. Kasińska-Metryka.A..[2007],.Kampania negatywna. Próba refleksji i analizy na podstawie wyborów prezydenckich w Polsce w 2005 r.,.[w:].T..Sasińska-Klas (red.) Media w wyborach. Kam- panie wyborcze. Media w polityce,.Wydawnictwo.Adam.Marszałek,.Toruń. Kaszyński. K.,. Podgórski. J.. [1996],. Ostatnie dni pierwszej prezydentury Lecha Wałęsy… czyli kulisy kampanii wyborczej,.BGW,.Warszawa. Katka.K..[2005],.Poseł Hojarska ×3,.„Gazeta.Wyborcza”,.9.marca.. Kącki.M.,.Kopiński.M..[2007],.Beger kupuje podpisy,.portal.Gazeta.pl,.28.września.. Kim.I..[2005],.Nadużycia prawa podczas kampanii wyborczej i wyborów do Sejmu w 1938 roku: analiza protestów wyborczych,.„Czasopismo.Prawno-Historyczne”,.t..57,.z..1. Kim jest internauta WP?.[2005],.portal.WP.pl,.4.stycznia.. Kizińczuk.S..[2008],.Techniki manipulacji,.Złote.Myśli,.Gliwice. Klementowicz T..(red.) [1996],.Trudna sztuka polityki. Szanse, ryzyko, błąd,.„Studia.Politolo- giczne.Uniwersytetu.Warszawskiego”,.t..1. Kleszcz.L..[1994], Jak Hitler zdobył władzę,.„Aida.media”,.nr.1. Knutson. J.N..(red.).[1973],.Handbook of political psychology,.Jossey-Bass,.Londyn. Koalicja chwali, opozycja krytykuje termin wyborów samorządowych [2006],.serwis.PAP,.11.września. Kochan. M.. [2005],. Pojedynek na słowa. Techniki erystyczne w publicznych sporach,. Znak,. Warszawa. Kohout.J..[2006],.Retoryka. Mowa zjednuje ludzi,.Helion,.Gliwice. Kolczyński.M..[2005],.Marketing polityczny w kampaniach wyborczych,.[w:].M..Jeziński.(red.),. Marketing polityczny. W poszukiwaniu strategii wyborczego sukcesu,.Dom.Wydawniczy. DUET,.Toruń.. Kolczyński M.. (red.). [2005],. Marketing polityczny – założenia teoretyczne, reguły działania, praktyka kampanijna,.Górnośląska.Wyższa.Szkoła.Handlowa,.Katowice. Kolczyński.M.,.Sztumski.J..[2000],.Marketing polityczny,.Śląsk,.Katowice. Kolenda-Zalewska.K.,.Olejnik.M.,.Chachołek.S.,.Gałązka.W.,.Mleczko.A.,.Skała.M.,.Szalkiewicz. W.K.,.Żakowski.J..[2009],.Ten wredny PR 2009. Jak public relations zmieniło Polskę,. Helion,.Gliwice. „Kolesie”: Misiak i żona Grada nadal zakazani.[2009],.serwis.PAP,.27.kwietnia. Kołakowska.D..[2007],.Rewizja, oligarcha i telefon do prezydenta,.„Rzeczpospolita”,.26.września. Komorowski górą, Kaczyński tuż za nim [2010],.portal.rp.pl,.30.czerwca. Koncepcje systemów wyborczych [2010],.Kancelaria.Senatu,.Warszawa. Kondzińska.A..[2010],.Za kulisami spektaklu PO,.portal.Wyborcza.pl,.21.marca.. Koniec polityki miłości PiS [2009],.portal.Dziennik.pl,.9.kwietnia.. 278 Kopaliński.W..[2000],.Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych,.Świat.Książki,.Warszawa. Kopiński.M.,.Kowalski.M..[2005],.Samoobrona wygrywa (według siebie),.„Gazeta.Wyborcza”,. 12.lutego.. Korkuć.M..[2007],.Wybory 1947 – mit założycielski komunizmu,.„Biuletyn.IPN”,.nr.1–2. Korzeniowski.K..[2002],.Psychologiczne uwarunkowania zachowań wyborczych,.[w:].K..Skar- żyńska.(red.),.Podstawy psychologii politycznej,.Zysk.i.S-ka,.Poznań. Kotler.Ph..[2004a], Marketing od A do Z,.PWE,.Warszawa. Kotler.Ph..[2004b],.Philip Kotler odpowiada na pytania na temat marketingu,.REBIS,.Poznań.. Kotler.Ph..[2005],.Marketing,.REBIS,.Poznań. Kowalczyk K.. (red.) [2003],. Wybory samorządowe w 2002 roku w Szczecinie,. Uniwersytet. Szczeciński,.Szczecin.. Kowalik.H..[2004],.Czarno to wygląda,.„Przegląd”,.nr.42. Kowalewski.M..[2009],.Bój na spoty i plakaty,.„Rzeczpospolita”,.25.maja. Kowalski.J..[2007],.Cza-cza z Tuskiem,.rozmowa.z.A..Łaszynem,.doradcą.medialnym.PO,. „Gazeta.Wyborcza..Duży.Format”,.27.października. Kowalski M..(red.) [2003],.Przestrzeń wyborcza Polski,.PAN-IgiPZ,.Warszawa. Kozłowski.M..[1989],.Policzymy się,.[w:].R..Kałuża (red.),.Polska wybory ’89,.Wydawnictwo. Andrzej.Bonarski,.Warszawa. Krawczuk.A..[1982],.Ród Argeadów,.Wydawnictwo.Literackie,.Warszawa. Krawczuk.A..[1986],.Poczet cesarzy rzymskich,.Iskry,.Warszawa.. Krawczuk.A..[1990],.Gajusz Juliusz Cezar,.Ossolineum,.Warszawa.. „Krówka” Marcinkiewicza [2006],.„Trybuna”,.13.listopada.. Kruger.J.,.Dunning.D..[1999],.Unskilled and unaware of it: how difficulties in recognizing one’s own incompetence lead to inflated self-assessments,. „Journal. of. Personality. and. Social. Psychology”,.t..77. Kryszeń.G..[2004],.Przymus wyborczy,.„Przegląd.Sejmowy”,.nr.3. Kryszeń.G..[2007],.Standardy rywalizacji wyborczej w wyborach parlamentarnych,.„Przegląd. Sejmowy”,.nr.2. Krzymowski.M..[2007],.Strategiczny sojusz PiS i LiD?,.portal.Wprost.pl,.24.września. Krzymowski.M..[2009],.Straszący i zastraszani,.„Wprost”,.nr.50. Kulisy „spontanicznej” wizyty Tuska – prowokacja dziennikarska.[2011],.portal.Fakt.pl,.21.września.. Kumaniecki.K..[1959],.Cyceron i jego współcześni,.Czytelnik,.Warszawa. Kunicki.Z..[2005],.Moralność w polityce,.[w:].S..Opara,.D..Radziszewska-Szczepaniak,.A..Żu- kowski.(red.),.Podstawowe kategorie polityki,.INP.UWM,.Olsztyn. Kuraś.B.,.Skowrońska.M..[2011],.Msze od PiS w wybory,.portal.Wyborcza.pl,.15.września. Kurski: niepotrzebna burza w szklance wody [2005],.serwis.PAP,.11.października. Kwapisz.J..[2003],.Jak wygrać wybory w Rzymie,.„Mówią.Wieki”,.nr.5. Kwiatek.A..[2005],.Andrzej Lepper – polityk z przypadku czy profesjonalista?,.[w:].M..Jeziński. (red.),.Marketing polityczny. W poszukiwaniu strategii wyborczego sukcesu, Dom.Wydaw- niczy.DUET,.Toruń. Lau. R.R.. [2008],. Modele podejmowania decyzji,. [w:]. D.O.. Sears,. L.. Buddy,. R.. Jervi
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Praktyki manipulacyjne w polskich kampaniach wyborczych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: