Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00522 007542 14657135 na godz. na dobę w sumie
Prawa człowieka i ludzkie bezpieczeństwo. Osiągnięcia i wyzwania w 70 Rocznicę Ogłoszenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. - ebook/pdf
Prawa człowieka i ludzkie bezpieczeństwo. Osiągnięcia i wyzwania w 70 Rocznicę Ogłoszenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , , , , , , , , , , Liczba stron: 276
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-614-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Problemy związane z ochroną i ewolucją praw człowieka oraz bezpieczeństwem są nadal w centrum zainteresowania i wymagają dalszej wnikliwiej ich analizy oraz wniosków, co robić i jak przekształcać obowiązujące regulacje, aby nadążały one za zmianami dokonującymi się we współczesnym społeczeństwie, a także aby mogły znajdować rozwiązania na rodzące się problemy związane z rozwojem cywilizacji i jej wypaczeń.

W 2018 r. przypadała siedemdziesiąta rocznica Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Dla redaktorów niniejszej monografii to symboliczne wydarzenie stało się okazją do rozważań zarówno nad samym dokumentem ONZ, jak i nad prawami człowieka i ludzkim bezpieczeństwem. Jest to inspirująca pozycja zmuszająca do refleksji odnoszącej się do najbardziej rozpoznawalnego zwrotu naszych czasów. Dzięki interdyscyplinarnemu podejściu, Autorom udało się dokonać krytycznej oceny realnych wartości obowiązujących praw, wskazując tym samym na pogłębiający się kryzys w polityce ich stosowania, respektowania i egzekwowania.

prof. nadzw. dr hab. Sabina Grabowska

Publikacja skierowana jest do praktyków – adwokatów i radców prawnych, sędziów i prokuratorów oraz aplikantów zawodów prawniczych, a także przedstawicieli nauki prawa. Może również zainteresować studentów prawa i teoretyków innych dyscyplin humanistycznych oraz społecznych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Wpływ II wojny światowej na rozwój praw człowieka Elżbieta Rojowska1 § 1. Wprowadzenie Aktualna doktryna praw człowieka uznaje je za powszechne, przyrodzone, nienaruszalne, naturalne i niepodzielne. Ten współczesny system czerpie z wielu poglądów dotyczących praw obywatelskich i porządków ustrojowych. Stanowiska te, nierzadko uznające prawa obywatelskie za przynależne każ- demu człowiekowi, nie zawsze znajdowały odzwierciedlenie w prawodawstwie i, co za tym idzie, faktycznym położeniu członków poszczególnych wspól- not. Dlatego za właściwy rozwój praw człowieka uznaje się okres po II wojnie światowej, kiedy nastąpił rozwój nauki o prawach człowieka wyodrębnionej jako osobna dyscyplina nauk społecznych i przyjęto do prawa pozytywnego prawno-naturalne koncepcje nawiązujące do godności ludzkiej i jej ochrony, które znalazły wyraz w normach prawa międzynarodowego i regulacjach we- wnątrzkrajowych. Koncepcja praw człowieka, wcześniej definiowanych jako prawa obywa- telskie, sięga do nowożytnej doktryny praw natury uznających wartość i god- ność jednostki oraz przysługujące jej prawa przyrodzone, które miały charak- ter powszechny, niezbywalny i nienaruszalny. Prawo natury, będące wyrazem poszukiwania niezmiennych wartości i norm wyższego rzędu, nie zawsze bo- wiem było uzasadnieniem dla nienaruszalności istniejącego porządku i nad- przyrodzonego charakteru władzy. Często postulowało obalenie niezgodnego z nim prawa pozytywnego bądź dążyło do poznania ideału, do którego po- winno zmierzać prawo pozytywne. 1 Dr Elżbieta Rojowska – Stowarzyszenie Naukowców Polski i Litwy. 1 Rozdział I. Wpływ II wojny światowej na rozwój praw... Już Arystoteles rozróżniał niezmienną i wszędzie obowiązującą sprawiedli- wość naturalną od względnej sprawiedliwość pozytywnej. Do koncepcji ary- stotelizmu nawiązywał w średniowieczu Tomasz z Akwinu, u którego światem rządzi boski rozum (lex aeterna). Obok lex aeterna wyróżniał prawo naturalne (lex naturalis), prawo pozytywne ludzkie (lex humana) i prawo boskie (lex di- vina) objawione w Starym i Nowym Testamencie. Koncepcja umowy społecz- nej znana była starożytności i średniowieczu. Pojawia się w filozofii greckiej u sofistów, u Platona i epikurejczyków jako zabezpieczenie się przed nieporo- zumieniami i konfliktami, które zakłócają spokój i szczęście ludzi. W średniowieczu zaś Marsyliusz z Padwy w dziele pt. „Defensor Pacis” przedstawia koncepcję zwierzchnictwa ludu, delegowany charakter władzy księcia oraz prawa ludu do wypowiedzenia posłuszeństwa. Niemniej dominu- jąca koncepcja praw w średniowieczu opierała się na nakazach i zakazach kie- rowanych do ich adresatów. Idea równości przejęta od starożytnych, powta- rzana bez intencji rzeczywistego zmniejszenia nierówności, w istocie sprowa- dzała się do równości w obliczu śmierci2. Uważa się, że podwaliny pod konstrukcję praw człowieka stanowił doro- bek filozoficzny oświecenia, w tym ideologia liberalizmu Johna Locke’a, który z konstrukcji praw naturalnych wywiódł wartości najwyższe i nienaruszalne: życie, wolność i mienie. J. Locke analizował prawo jednostek do przeciwsta- wiania się tyranii i rozmyślał nad środkami zabezpieczenia wolności. Zgod- nie z jego doktryną ludzie posiadali wszelkie prawa, w jakie wyposażyła ich natura, a odpowiednia organizacja powinna zapewnić skuteczność reguł mo- ralnych i ochronę praw wrodzonych, które istniały historycznie wcześniej niż państwo3. Z kolei J.-J. Rousseau w swoim głównym dziele zatytułowanym „Umowa społeczna” konstruuje teorię umowy społecznej, której istota sprowadza się do pactum unionis jednoznacznego z poddaniem się woli powszechnej. Jest to jed- nak wolność w rozumieniu innym niż liberalne pojęcie wolności jako prawa do niezależności indywidualnej i wynikającego z tego ograniczenia władzy pań- stwa oraz uprawnienia jednostek do przeciwstawienia się władzy w przypadku 2 M. Borucka-Arctowa, Prawo natury, s. 9–11, 19–20; J. Huizinga, Jesień Średniowiecza, 3 M. Borucka-Arctowa, Prawo natury, s. 80–91; Leksykon historii prawa i ustroju (red. T. Ma- s. 86−89. ciejewski), s. 371. 2 § 1. Wprowadzenie naruszenia sfery wolności. Wolność w ujęciu J.-J. Rousseau można określić jako udział w kształtowaniu się woli powszechnej4. Montesquieu – podobnie jak J. Locke – wskazywał, że istnieją 3 fundamen- talne prawa: wolność, nienaruszalność własności prywatnej i bezpieczeństwo. O wolności pisze: „Wolność to jest prawo czynienia tego wszystkiego na co ustawy pozwalają: gdyby zaś jeden obywatel mógł czynić to, czego one zabra- niają, nie byłby już wolny, ponieważ inni posiadaliby z natury rzeczy te same wolności”5. Porównywalnie Voltaire uznawał, że prawo może być ogranicze- niem wolności i jednostki, kiedy ma na celu zapewnienie bezpiecznego ko- rzystania z praw naturalnych przez innych6. Te założenia filozoficzne miały wpływ na myśl polityczną Europy i Ameryki XVIII w. i znalazły odzwiercie- dlenie w przyjętych tam osiemnastowiecznych deklaracjach. Zgodnie z Deklaracją praw Wirginii z 12.6.1776 r. „wszyscy ludzie są z na- tury wolni i niezależni i posiadają pewne przyrodzone prawa, z których gdy wchodzą w ramy organizmu publicznego nie mogą zrezygnować w drodze żad- nej umowy, która prowadziłaby do pozbawienia lub wyzucia z tych praw ich potomnych [...]”7. Francuska Deklaracja praw człowieka i obywatela z 1789 r. gwarantowała takie prawa człowieka i obywatela, jak: równość, wolność, własność i bezpie- czeństwo oraz prawo do oporu przeciw uciskowi. Za źródło wszelkiej władzy uznawała naród8. Deklaracja Praw Obywatelskich, tj. 10 poprawek uchwalonych i dołączo- nych w 1789 r. do konstytucji amerykańskiej, przyznaje obywatelom wolność wykonywania praktyk religijnych, wolność słowa, prasy i zgromadzeń, prawo do nietykalności osobistej, mieszkania, dokumentów i mienia. W poprawce IX uznaje się, że prawa te nie mogą być interpretowane w taki sposób, by prowa- dziły do zaprzeczenia lub ograniczenia innych praw przysługujących obywa- telom9. Jednak w praktyce prawa wywiedzione z oświeceniowej idei praw obywa- telskich przyznawano nie wszystkim członkom wspólnot państwowych – przy- 4 M. Borucka-Arctowa, Prawo natury, s. 130–143; Leksykon historii prawa i ustroju (red. T. Maciejewski), s. 371; Historia (red. S. Sierpowski), s. 123. 5 Historia (red. S. Sierpowski), s. 122. 6 Leksykon historii prawa i ustroju (red. T. Maciejewski), s. 371. 7 M.J. Ptak, M. Kinstler, Powszechna historia państwa i prawa, s. 328–329. 8 Ibidem, s. 63–64. 9 Ibidem, s. 352–353. 3 Rozdział I. Wpływ II wojny światowej na rozwój praw... kładowo ignorując kobiety, dzieci, osoby z niższym cenzusem majątkowym czy też kolorową ludność. I tak np. Kodeks cywilny Francuzów (tzw. Kodeks Napoleona), ogłoszony ustawą z 21.3.1804 r., duchem wywodził się z zasad Deklaracji Praw Czło- wieka i Obywatela z 1789 r. Postulaty wolności osobistej, równości wobec prawa i prawa do własności realizował na płaszczyźnie sfery osobistej jednostki i w sferze inicjatyw gospodarczych. W części dotyczącej prawa rodzinnego w Kodeksie cywilnym z 1804 r. widoczna jest jednak wizja tradycyjnej, patriar- chalnej rodziny, co w szczególności dotyczy ustroju osobowego prawa mał- żeńskiego10. Należy zauważyć, że w Stanach Zjednoczonych Ameryki, których konsty- tucja uznawana jest za pierwszą postoświeceniową ustawę zasadniczą świata, nieetyczne eksperymenty medyczne przeprowadzano na niewolnikach, zanim w Niemczech nastał nazizm. Co więcej, niektóre ustawy stanowe w tym kraju dopuszczały możliwość sterylizacji w celu selekcji osób nieodpowiednich spo- łecznie11. Za właściwy rozwój praw człowieka uznaje się zatem okres po II wojnie światowej, kiedy wobec rozmiaru okrucieństw wojny uznano za moralny obo- wiązek osądzenie i potępienie zbrodniarzy nazistowskich oraz zapoczątko- wano proces tworzenia Organizacji Narodów Zjednoczonych. § 2. Prawo konfliktów zbrojnych i powstanie Międzynarodowej Komisji do spraw Zbrodni Wojennych Prawo dotyczące konfliktów zbrojnych – jako część powszechnego prawa międzynarodowego – poprzez poszanowanie godności osoby ludzkiej i jej pod- stawowych praw, wiąże się z gałęzią prawa zajmującego się ochroną praw czło- wieka12. Duże znaczenie dla współczesnego systemu prawa wojny stanowił 10 K. Sójka-Zielińska, Drogi i bezdroża prawa, s. 60–61. 11 Polegały one na umieszczaniu osób w piecu w celu przeprowadzenia eksperymentu ze skut- kami przegrzania organizmu, oblewaniu chorych wrzątkiem w celu zbadania możliwości wylecze- nia duru brzusznego czy też amputowania bez znieczulenia palców i nóg. Szerzej V. Spitz, Dokto- rzy z piekła z rodem, s. 22–25. 12 H.P. Gasser, Międzynarodowe prawo humanitarne, s. 5–6, 8. Szerzej na temat ochrony ludz- kiej godności podczas konfliktów zbrojnych W. Chytrowski, Obrona ludzkiej godności, s. 13–42. 4 § 2. Prawo konfliktów zbrojnych i powstanie... przełom XIX i XX w. Uchwalone jako rezultat konferencji w Hadze w 1899 r. i 1907 r. konwencje haskie stały się najbardziej powszechnym wówczas zbio- rem przepisów prawa wojennego13. Konwencja haska z 1907 r. dotycząca praw i zwyczajów wojny lądowej we wstępie zawierała tzw. klauzulę Martensa, sta- nowiącą, że w sytuacjach nieobjętych normami prawa „ludność i wojujący po- zostają pod opieką i władzą zasad prawa narodów, wypływających ze zwycza- jów ustanowionych przez cywilizowane narody oraz z zasad humanitarności i wymagań społecznego sumienia”. Kolejne jej artykuły precyzowały ochronę praw wojujących, jeńców wojennych, chorych i rannych oraz ludności cywilnej na okupowanych obszarach, i to zarówno w zakresie ochrony życia, własności prywatnej, jak i przekonań religijnych oraz wykonywania obrządków religij- nych. Z kolei w konwencjach genewskich z 1929 r. „O polepszeniu losu cho- rych i rannych” oraz „O traktowaniu jeńców wojennych” zawarte były nakazy humanitarnego traktowania rannych lub chorych – osób wojskowych i innych będących w armii oraz jeńców wojennych14. Wobec drastycznego pogwałcenia w czasie II wojny światowej zespołu humanitarnych reguł dotyczących sposobu prowadzenia konfliktu zbrojnego państwa koalicji antyhitlerowskiej jednym ze swoich celów uczyniły ukara- nie sprawców zbrodni wojennych. W deklaracji 9 państw okupowanych pod- jętej 13.1.1942 r. podczas konferencji Narodów Zjednoczonych w Londynie uznano, że akty gwałtu przeciwko ludności cywilnej nie mają nic wspólnego z pojęciem działań wojennych i pojęciem przestępstwa politycznego. Stwier- dzono również, że Narody Zjednoczone czynią jednym z głównych celów wojny ukaranie ludzi winnych lub odpowiedzialnych za zbrodnie bez względu na to, czy je nakazali, popełnili lub brali w nich udział15. Zapowiedź utworzenia Międzynarodowej Komisji do spraw Zbrodni Wo- jennych (ang. United Nations War Crimes Commission, UNWCC) była zawarta w deklaracjach z 7.10.1942 r. prezydenta D. Roosevelta w Waszyngtonie i lorda kanclerza J. Simona w Londynie. O zamiarze utworzenia komisji rząd brytyjski 13 M. Flemming, Międzynarodowe prawo konfliktów zbrojnych, s. 20–31; L. Gardocki, Zarys prawa karnego międzynarodowego, s. 25–26; H.P. Gasser, Międzynarodowe prawo humanitarne, s. 12. 14 Konwencja genewska o polepszeniu losu chorych i rannych w armjach czynnych, podpisana 27.7.1929 r. (Dz.U. z 1932 r. Nr 103, poz. 864) oraz Konwencja dotycząca traktowania jeńców wojennych, podpisana w Genewie 27.7.1929 r. (Dz.U. z 1932 r. Nr 103, poz. 866). Zastąpiły je znacznie bardziej rozbudowane Konwencje genewskie z 12.8.1949 r. o polepszeniu losu rannych i chorych w armiach czynnych, o polepszeniu losu rannych, chorych i rozbitków sił zbrojnych na morzu i o traktowaniu jeńców wojennych. Zob. P. Daranowski, Prawo humanitarne, s. 113. 15 A. Klafkowski, Zasady norymberskie, s. 21–22. 5 Rozdział I. Wpływ II wojny światowej na rozwój praw... powiadomił rządy państw alianckich, które miały siedzibę w Wielkiej Brytanii, a także rządy Związku Radzieckiego, dominiów, Indii, Chin i Walczącej Fran- cji. Opinie specjalistów prawa międzynarodowego Narodów Zjednoczonych w zakresie penalizacji zbrodni wojennych zawarte zostały w raporcie sporzą- dzonym przez International Commision for Penal Reconstruction and Develop- ment16. Podczas prac UNWCC podnoszono, że zasadniczo prawo międzynaro- dowe nie uznawało zbrodni wojennych za przestępstwa popełnione przez wroga narodu wobec własnych obywateli lub obywateli sprzymierzonych kra- jów. Zgodnie z tym poglądem niemieckie okrucieństwa, popełniane przeciwko np. obywatelom polskim, zostałyby uznane za zbrodnie wojenne, a okrucień- stwa popełnione przeciwko węgierskim, rumuńskim, lub – oczywiście – oby- watelom niemieckim nie stanowiłyby ich. Te ostatnie uważano za krajową po- litykę suwerennych państw, a więc byłyby one ścigane przez rządy następców byłych państw nieprzyjacielskich. Dzięki zmianie stanowiska USA doprowa- dzono do włączenia pojęcia takich zbrodni przeciwko ludzkości do Karty Sta- tutu Międzynarodowego Trybunału z 8.8.1945 r.17 W UNWCC ścierały się dwie koncepcje odnośnie do projektu powołania międzynarodowego trybunału karnego do osądzenia zbrodniarzy wojennych: pierwsza, zakładająca utworzenie stałego ciała na wzór trybunału haskiego, które składałoby się z sędziów pochodzących z państw sygnujących stosowną konwencję, oraz druga wysunięta przez USA koncepcja powołania trybunału wojskowego utworzonego przez głównodowodzącego wojskami alianckimi, który uległby rozwiązaniu po osądzeniu zbrodniarzy. Stosownie do drugiej koncepcji Komisja 3.10.1944 r. przyjęła projekt utworzenia trybunału wojsko- wego, na potrzeby którego przyjęto jako określenie zbrodni wojennych: na- ruszanie praw i zwyczajów wojennych, planowanie, wszczęcie i prowadzenie wojny zaczepnej, przestępstwa przeciwko ludzkości. Projekt ten był pierwo- wzorem dla powołania Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w No- rymberdze (MTW)18. 16 AIPN, Akta zespołu Delegat Polski do UNWCC, GK 161/3, k–2. 17 Zob. www.enotes.com/united-nations-war-crimes-comimmision-refrence (dostęp: 12.11.2018 r.). Zdaniem M. Piechowiaka w prawie humanitarnym funkcjonowały jednak wcześniej poglądy, które zezwalały jednemu lub większej liczbie państw na użycie siły w celu powstrzymania innego państwa od złego traktowania własnych obywateli, jeżeli traktowanie to było tak brutalne i dokonywane było w tak wielkiej skali, że wstrząsało sumieniem wspólnoty narodów. Zob. M. Pie- chowiak, Filozofia praw człowieka, s. 51. 18 E. Kobierska-Motas, Ekstradycja przestępców wojennych, s. 24. 6 § 2. Prawo konfliktów zbrojnych i powstanie... Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze wydał wyrok, na mocy którego wyłączył spod swojej oceny wszystkie czyny popełnione przed 1.9.1939 r.19, mimo że definicja zbrodni przeciwko ludzkości, zawarta w art. VI Karty MTW pkt c – zbrodnie przeciw ludzkości, pozwalała trybu- nałowi na rozpatrywanie w procesie tej kategorii zachowań, tj. „morderstw, wytępiania, obracania ludzi w niewolników, deportacji i innych czynów nie- ludzkich, których dopuszczono się przeciwko jakiejkolwiek ludności cywilnej, przed wojną lub podczas niej albo prześladowań ze względów politycznych, ra- sowych lub religijnych [...]”20. M. Biddiss zauważa, że: „Gdyby takie ogranicze- nie niezależności państwowej odnosiło się na zasadzie wyjątkowości do poko- nanych i okupowanych w 1945 roku Niemiec, nie wydawałoby się aliantom tak dyskusyjne. Tymczasem wywołało ono niepożądane widmo przyszłości – za- graniczną ingerencję natury polityczno-prawnej w poczynania ich władz kra- jowych (na przykład w sprawie sowieckiego Gułagu czy afro-amerykańskich obywateli USA) albo kolonialnych (w takich miejscach jak Indie czy Algie- ria)”21. Należy dodać, że również zbrodnie sowieckie z okresu II wojny świa- towej nie znalazły właściwego osądu. Należy jednak uznać, że powstanie współczesnego systemu ochrony praw człowieka wiązało się z procesami zbrodniarzy z czasów II wojny światowej. Ich prowadzenie zwróciło uwagę na masowe pozbawianie ludzi podstawo- wych praw. Prawa człowieka zaczęto pojmować jako ograniczenie woli więk- szości, jednocześnie piętnując prześladowania mniejszości. Systemy totalitarne w prawie pozytywnym eksponowały bowiem prawa wspólnoty czy to narodo- wej, czy klasowej kosztem praw jednostki. Teraz zbrodnie przeciwko ludzkości w statucie MTW określono również jako „prześladowania ze względów poli- tycznych, rasowych lub religijnych [...]”22. W procesach amerykańskich trybu- nałów wojennych wytoczonych w oparciu o ustawę z 20.12.1945 r. Sojuszni- czej Rady Kontroli Niemiec kładziono szczególny nacisk na prawa uniwersalne 19 T. Cyprian, J. Sawicki, Sprawy polskie, s. 711, 712. 20 Porozumienie międzynarodowe w przedmiocie ścigania i karania głównych przestępców wojennych Osi Europejskiej, podpisane w Londynie 8.8.1945 r. (Dz.U. z 1947 r. Nr 63, poz. 367); art. VI Karty MTW. 21 M. Biddiss, Dziedzictwo procesu norymberskiego, s. 9–10. 22 Porozumienie międzynarodowe w przedmiocie ścigania i karania głównych przestępców wojennych Osi Europejskiej, podpisane w Londynie 8.8.1945 r. (Dz.U. z 1947 r. Nr 63, poz. 367); art. VI Karty MTW. 7 Rozdział I. Wpływ II wojny światowej na rozwój praw... przynależne wszystkim ludziom: „poszanowania ich prawa do wolności, trak- towania zgodnie z obowiązującymi umowami i zwyczajami”23. § 3. Narody Zjednoczone Dalsze znaczenie dla rozwoju koncepcji praw człowieka miało powstanie Organizacji Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN). Karta Atlan- tycka podpisana 14.8.1941 r. na pokładzie pancernika Prince of Wales na Oce- anie Atlantyckim, przez prezydenta USA F.D. Roosevelta i premiera Wielkiej Brytanii W.L.S. Churchilla, określała zasady powojennych stosunków między- narodowych, w szczególności rezygnację z podboju i aneksji obcych teryto- riów, respektowanie prawa każdego narodu do suwerenności, międzynaro- dową współpracę wszystkich państw na równych prawach, rozbrojenie państw – agresorów oraz nieużywanie siły w stosunkach międzynarodowych, a także wolność żeglugi na morzach i oceanach. Dnia 24.9.1941 r. na międzynarodowej konferencji w Londynie Kartę Atlantycką podpisały rządy 9 państw europej- skich, członków koalicji antyhitlerowskiej, łącznie swój akces zgłosiło 47 kra- jów. Zasady zawarte w Karcie Atlantyckiej stały się podstawą Deklaracji Naro- dów Zjednoczonych, sygnowanej przez 26 państw sojuszniczych w Waszyng- tonie 1.1.1942 r. Deklaracja zobowiązywała sygnatariuszy do użycia wszystkich swych zasobów wojskowych i gospodarczych przeciwko państwom bloku nie- miecko-włosko-japońskiego, z którymi znajdują się w stanie wojny, oraz do tego, by nie zawierać z nimi odrębnego rozejmu lub pokoju. Wtedy po raz pierwszy koalicję antyhitlerowską nazwano Narodami Zjednoczonymi24. Wymienione dokumenty stanowiły podstawę międzynarodowej konferen- cji zainaugurowanej w San Francisco w kwietniu 1945 r., która zakończyła się 26.6.1945 r. podpisaniem przez 50 obecnych na niej państw Karty Narodów. Karta Narodów Zjednoczonych jako statut Organizacji Narodów Zjednoczo- nych określa jej cele, zasady, kwestie członkostwa oraz strukturę instytucjo- nalną. Do karty ONZ wprowadzono szereg postanowień zobowiązujących or- ganizację i państwa członkowskie do działania na rzecz „poszanowania praw 23 AIPN, Sygn. proces 9, stenogram, t. I, k. 50–56. 24 Cz. Pilichowski, Ściganie i karanie zbrodni wojennych, s. 99–100. 8 § 3. Narody Zjednoczone człowieka i podstawowych wolności dla wszystkich, bez względu na rasę, płeć, język lub religię”25. Określone w statucie Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w No- rymberdze zasady ścigania zbrodniarzy wojennych ujęte zostały w rezolucji ONZ z 11.12.1946 r. jako zasady norymberskie. Stanowiła ona, że kto do- puszcza się zbrodni przeciwko prawu międzynarodowemu, ponosi za to od- powiedzialność i karę, a jeżeli prawo wewnętrzne nie karze zbrodni między- narodowej, to okoliczność ta nie zwalnia od odpowiedzialności osoby, która taką zbrodnię popełniła. Na podstawie tej i następnych rezolucji Komisja Prawa Międzynarodowego ONZ opracowywała projekt kodeksu zbrodni prze- ciwko pokojowi i bezpieczeństwu ludzkości i projekt statutu Międzynarodo- wego Trybunału Karnego. W dniu 9.12.1948 r. Zgromadzenie Ogólne Naro- dów Zjednoczonych na podstawie wspomnianej rezolucji uchwaliło Konwen- cję w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, którą ratyfikowały 93 państwa26. Definiowała ona pojęcie ludobójstwa, którym były czyny „doko- nane w zamiarze zniszczenia w całości lub w części grup narodowych, etnicz- nych, rasowych lub religijnych [...]”27. Rodzajem uznania przez społeczność międzynarodową odrodzenia kon- cepcji praw naturalnych było ogłoszenie przyjętej uchwałą ONZ z 10.12.1948 r. Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Usankcjonowała ona trzy rodzaje praw człowieka: wolności obywatelskie, prawa polityczne i prawa socjalne. Istotnymi cechami nowej koncepcji było uznanie powszechności praw, umieszczenie w katalogu praw wolności osobistych, praw politycznych oraz socjalnych, a także praw całych grup społecznych, w tym prawa narodów do samostanowienia. W deklaracji uznano, że źródłem praw człowieka jest jego przyrodzona godność. Mechanizmem ochrony praw jest opracowywa- nie osobnych paktów praw politycznych, społecznych, ekonomicznych i kul- turalnych. Kolejnymi gwarantami ochrony praw człowieka jest opracowywa- nie regionalnych koncepcji praw człowieka i nacisk ONZ na dostosowywanie 25 Karta Narodów Zjednoczonych, Statut Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości i Porozumienie ustanawiające Komisję Przygotowawczą Narodów Zjednoczonych (Dz.U. z 1947 r. Nr 23, poz. 90). 26 Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, uchwalona przez Zgro- madzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 9.12.1948 r. (Dz.U. z 1952 r. Nr 31, poz. 213 ze sprost.). Zob. E.J. Osmańczyk, Encyklopedia ONZ, s. 308. 27 Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, uchwalona przez Zgro- madzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 9.12.1948 r. (Dz.U. z 1952 r. Nr 31, poz. 213 ze sprost.). 9 Rozdział I. Wpływ II wojny światowej na rozwój praw... konstytucji poszczególnych państw i prawa krajowego do międzynarodowych standardów praw człowieka oraz ich przestrzeganie28. § 4. Podsumowanie Rozważania odnośnie do praw naturalnych, godności ludzkiej i koncep- cji umowy społecznej znajdziemy zarówno w starożytności, jak i w średnio- wieczu. Powszechnie uważa się jednak, że podwaliny pod konstrukcję praw człowieka stanowił dorobek filozoficzny oświecenia, w szczególności ideolo- gia liberalizmu Johna Locke’a (który z konstrukcji praw naturalnych wywiódł wartości najwyższe i nienaruszalne: życie, wolność i mienie) oraz filozofia J.-J. Rousseau konstruującego teorię umowy społecznej. Do grona ojców kon- cepcji praw człowieka można zaliczyć również Montesquieu, który podobnie jak J. Locke wskazywał trzy fundamentalne prawa ludzi: wolność, nienaruszal- ność własności prywatnej i bezpieczeństwo, a także Voltaire’a uznającego, że prawo może być ograniczeniem wolności i jednostki, kiedy ma na celu zapew- nienie bezpiecznego korzystania z praw naturalnych przez innych. W praktyce prawa wywiedzione z oświeceniowej idei praw obywatelskich przyznawano wówczas nie wszystkim członkom wspólnot państwowych. Za właściwy rozwój praw człowieka uznaje się okres po II wojnie światowej, kiedy wobec rozmiaru okrucieństw wojny i pogwałcenia szeregu norm dotyczących sposobu prowadzenia konfliktu zbrojnego uznano za moralny obowiązek osą- dzenie sprawców zbrodni wojennych oraz zapoczątkowano proces utworze- nia Organizacji Narodów Zjednoczonych. Już w preambule do Karty Naro- dów Zjednoczonych zadeklarowano konieczność przywrócenia wiary w pod- stawowe prawa człowieka, jego godność i wartość. Po II wojnie światowej nastąpił gwałtowny rozwój nauki o prawach czło- wieka wyodrębnionej jako osobna dyscyplina nauk społecznych, zaś przyjęte do prawa pozytywnego prawno-naturalne koncepcje nawiązujące do godności ludzkiej i jej ochrony znalazły wyraz w normach prawa międzynarodowego i regulacjach wewnątrzkrajowych. Wbrew klasycznej koncepcji prawa między- narodowego normowało ono nie tylko stosunki między państwami, ale rów- nież między jednostką a odnośną władzą. Godność ludzka, nieposiadająca le- galnej definicji, a wywodząca się ze sfery wartości, zaczęła tworzyć drogę do rewizji koncepcji władzy. Przyjęta uchwałą ONZ z 10.12.1948 r. Powszechna 28 W. Osiatyński, Wprowadzenie do praw człowieka, s. 23–25. 10 § 4. Podsumowanie Deklaracja Praw Człowieka usankcjonowała trzy rodzaje praw człowieka: wol- ności obywatelskie, prawa polityczne i prawa socjalne. W deklaracji uznano, że źródłem praw człowieka jest jego przyrodzona godność. Pojęcie godności ludzkiej znalazło się w wielu konstytucjach XX w. Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej przyjęta na szczycie w Nicei w grudniu 2000 r. stanowi, że „godność osoby ludzkiej szanuje się i chroni”. 11
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: