Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00469 009001 7433590 na godz. na dobę w sumie
Prawa do nadań programów radiowych i telewizyjnych w prawie autorskim - ebook/pdf
Prawa do nadań programów radiowych i telewizyjnych w prawie autorskim - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 344
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2886-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka stanowi pierwsze w polskiej literaturze monograficzne opracowanie problematyki praw pokrewnych do nadań programów radiowych i telewizyjnych. Radio i telewizja w ostatnich latach podlegają dynamicznym zmianom, z uwagi przede wszystkim na rozwój internetu i interaktywnych usług. Zastosowanie regulacji prawnych w warunkach ciągłych zmian w tej dziedzinie przysparza wielu trudności także dlatego, że brakowało dotąd szerszej analizy podstaw prawnej konstrukcji ochrony nadań programów.

Książka stanowi zatem próbę odpowiedzi na powyższe problemy. W sposób wyczerpujący przedstawiono rozwiązania ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Rozważania dotyczące zabezpieczeń technicznych wzbogacono o omówienie problematyki dostępu warunkowego. Zagadnienia dotyczące praw nadawców przedstawiono w szerokim kontekście regulacji wspólnotowych oraz rozwiązań międzynarodowych, uwzględniając najnowsze kierunki zmian, na podstawie przygotowywanego traktatu WIPO o prawach organizacji nadawczych.
W książce porusza się szeroki zakres zagadnień: od analizy podstawowych zagadnień konstrukcyjnych praw do nadań programów, po aktualne problemy powstające na styku rozwiązań prawnych i postępu technologicznego w dziedzinie mediów.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

W serii ukazały się również: Ochrona znaków towarowych przed naruszeniami w internecie Mariusz Kondrat Andrzej Matlak Charakter prawny regulacji dotyczących zabezpieczeń technicznych utworów Anna-Maria Niżankowska Prawo do integralności utworu Janusz Barta, Ryszard Markiewicz Telewizja interaktywna a prawo autorskie Prawo autorskie w społeczeństwie informacyjnym Andrzej Matlak Delikty internetowe w prawie prywatnym międzynarodowym Marek Świerczyński Magdalena Krekora Rynek leków a własność intelektualna Janusz Barta, Ryszard Markiewicz Oprogramowanie open source w świetle prawa Między własnością a wolnością Nabycie własności dzieła sztuki od nieuprawnionego Wojciech Kowalski Rafał Marcin Sarbiński Utwór fotografi czny i jego twórca w prawie autorskim Agnieszka Kubiak-Cyrul Dobra osobiste osób prawnych Prawa do nadań programów radiowych i telewizyjnych w prawie autorskim Katarzyna Klafkowska-Waśniowska Warszawa 2008 Praca finansowana ze środków na naukę w latach 2006/2007 jako projekt badawczy. Redaktor prowadzący: Izabela Ratusińska Redakcja serii: Janusz Barta Ryszard Markiewicz Wydawca: Marcin Skrabka Sk³ad, ³amanie: Katarzyna Słabosz-Palacz, Faktoria Wyrazu Sp. z o.o. © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008 ISBN 978-83-7526-820-1 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Druk i oprawa: Drukarnia Wydawnictw Naukowych Sp. z o.o., ul. Wydawnicza 1/3, 92-333 £ódŸ Spis treści Wykaz skrótów ..................................................................................................... 11 Wstęp ...................................................................................................................... 13 Rozdział I Prawa pokrewne — zagadnienia ogólne ........................................................ 17 1. Podstawowe akty prawne dotyczące ochrony praw pokrewnych ......... 17 1.1. Konwencja rzymska z 1961 r. ................................................................. 17 1.2. Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS) z 1994 r. ........................................... 19 1.3. Konwencje o ochronie poszczególnych praw pokrewnych ............. 24 1.4. Prawa nadawców w regulacjach międzynarodowych ...................... 24 1.4.1. Europejskie porozumienie o ochronie nadań telewizyjnych zawarte w Strasburgu w 1960 r. ...................... 24 1.4.2. Konwencja brukselska dotycząca przekazywania sygnałów przenoszących programy drogą satelitarną z 21 maja 1974 r. ........................................................................... 26 1.4.3. Europejska konwencja dotycząca problemów prawa autorskiego i praw pokrewnych w ramach transgranicznego przekazu satelitarnego z 1994 r. ................ 26 1.4.4. Zalecenia i deklaracje Rady Europy związane z ochroną praw do nadań programów ..................................... 27 1.5. Główne problemy i kierunki zmian w międzynarodowej ochronie praw nadawców ...................................................................... 28 2. Ochrona praw pokrewnych w prawie wspólnotowym ............................ 31 2.1. Katalog praw pokrewnych w prawie wspólnotowym ...................... 32 2.2. Główne problemy ochrony praw pokrewnych ................................... 33 2.3. Rozwój ochrony praw nadawców w prawie wspólnotowym .......... 33 5 Spis treści 3. Ochrona praw pokrewnych w prawie polskim .......................................... 37 3.1. Geneza ochrony praw pokrewnych ...................................................... 37 3.2. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych .......................... 38 4. Prawa pokrewne .............................................................................................. 40 4.1. Prawa pokrewne a prawo autorskie ...................................................... 40 4.2. Charakterystyka praw pokrewnych ..................................................... 45 4.2.1. Prawa pokrewne a ochrona praw osobistych .......................... 46 4.2.2. Prawa majątkowe ......................................................................... 47 4.3. Podział praw pokrewnych ...................................................................... 49 4.4. Prawa nadawców a inne prawa pokrewne .......................................... 51 Rozdział II Pojęcie nadawania ............................................................................................... 53 1. Pojęcie „nadawania” ........................................................................................ 53 1.1. Wymóg rozpowszechnienia .................................................................... 54 1.2. Pojęcie „emisji radiowej lub telewizyjnej”............................................ 59 1.3. Przekaz przewodowy i bezprzewodowy ............................................. 61 1.3.1. Przekaz kablowy ........................................................................... 61 1.3.2. Przekaz satelitarny ....................................................................... 66 1.3.3. Przekazywanie sygnału point–to–point ..................................... 72 2. Przekaz kodowany .......................................................................................... 79 3. Przekaz cyfrowy ............................................................................................... 81 4. Przekaz dokonywany w sieciach komputerowych .................................... 84 4.1. Formy przekazu w sieciach komputerowych ...................................... 84 4.1.1. Publiczne udostępnianie „na żądanie” ..................................... 86 4.1.2. Webcasting ...................................................................................... 88 4.2. Kryteria rozróżniania przekazów internetowych ............................... 89 4.3. Przekaz w sieciach komputerowych a pojęcie nadawania ................ 91 4.4. Nadawanie w sieciach komputerowych a definicja nadawania w prawie autorskim ............................................................ 94 5. Pojęcie „reemisji” .............................................................................................. 95 5.1. Równoczesny i integralny przekaz w sieciach komputerowych ..... 97 Rozdział III Przedmiot ochrony — nadania programów .................................................. 99 1. Przedmiot ochrony .......................................................................................... 99 2. Nadawanie a nadanie ................................................................................... 100 3. Pojęcie „nadania” a pojęcie „programu” .................................................... 101 3.1. Koncepcja ochrony sygnału w konwencji brukselskiej z 1974 r. .... 103 6 Spis treści 3.2. Związek między „nadaniem” a jego zawartością ............................. 105 4. Przedmiot nadań w świetle konwencji międzynarodowych i prawa wspólnotowego ............................................................................... 107 5. Przedmiot ochrony w polskim prawie autorskim .................................... 110 6. Pojęcie „programu” ........................................................................................ 112 6.1. Pojęcie „programu” a pojęcie „audycji” .............................................. 114 6.2. Pojęcie „programu” a ochrona części nadawanych programów .... 115 6.3. Nowe formy telewizji ............................................................................ 119 6.4. Interaktywność a pojęcie „programu” ................................................ 122 7. Nadania pierwotne i wtórne ........................................................................ 127 7.1. Problem ochrony nadań wtórnych na gruncie międzynarodowym i wspólnotowym ................................................. 127 7.2. Ochrona nadań wtórnych w prawie polskim ................................... 130 8. Ochrona sygnału uprzedniego do „nadania” ........................................... 133 9. Nadania programów a inne przedmioty chronione ................................ 137 9.1. Nadawany program jako utwór .......................................................... 138 9.1.1. Zbiory utworów i utwory zbiorowe........................................ 139 9.1.2. Programy radiowe i telewizyjne jako utwory zbiorowe ..... 141 9.1.3. Programy telewizyjne jako utwory audiowizualne ............. 143 9.2. Utrwalenie nadania programu a powstanie praw do fonogramu lub wideogramu ........................................................... 144 Rozdział IV Organizacje radiowe lub telewizyjne jako podmiot prawa do nadań programów ........................................................................................ 147 1. Organizacje radiowe lub telewizyjne jako podmiot praw do nadań .... 147 1.1. Podmiot prawa do nadań ...................................................................... 147 1.2. Osoby prawne i fizyczne jako podmioty prawa do nadań ............. 148 1.3. Pojęcie organizacji radiowej lub telewizyjnej w aktach prawnych z zakresu ochrony praw pokrewnych ............................. 150 1.4. Podmiot dokonujący nadań .................................................................. 151 1.5. Pojęcie organizacji radiowej lub telewizyjnej w polskiej ustawie ... 154 1.5.1. Operator sieci kablowej jako podmiot praw do nadań ....... 159 1.5.2. Operator platformy cyfrowej jako organizacja radiowa lub telewizyjna ............................................................................ 162 1.5.3. Podmioty rozpowszechniające programy w sieciach komputerowych ......................................................................... 164 1.6. Podmiotowy zakres zastosowania ustawy ......................................... 165 7 Spis treści 2. Podstawowe problemy działalności nadawców w Unii Europejskiej .... 167 2.1. Nadawanie programów a swobody traktatowe ................................ 168 2.1.1. Swoboda przedsiębiorczości ..................................................... 168 2.1.2. Nadawanie programów a swobodny przepływ usług ........ 169 2.2. Problemy wynikające z orzecznictwa dotyczącego swobodnego przepływu programów ................................................. 171 2.3. Stosowanie zasad swobodnego przepływu usług i swobody przedsiębiorczości .................................................................................. 172 2.4. Dyrektywa nr 89/552/WE o telewizji ponad granicami .................... 173 2.5. Nowelizacja ustawy o radiofonii i telewizji ....................................... 177 2.6. Dyrektywa nr 93/83/EWG w sprawie koordynacji określonych przepisów prawa autorskiego oraz praw pokrewnych w odniesieniu do przekazu satelitarnego i rozpowszechniania kablowego ................................................................................................ 179 Rozdział V Treść praw majątkowych organizacji nadawczych .................................... 183 1. Zagadnienia konstrukcyjne ......................................................................... 183 1.1. Konstrukcja uprawnień majątkowych organizacji radiowych i telewizyjnych ........................................................................................ 183 1.2. Uprawnienia organizacji nadawczych w konwencji rzymskiej ..... 184 1.3. Uprawnienia organizacji telewizyjnych w europejskim porozumieniu o ochronie nadań telewizyjnych ............................... 188 1.4. Uprawnienia organizacji nadawczych w Porozumieniu TRIPS ..... 190 1.5. Propozycja nowego traktatu WIPO o prawach nadawców ............ 191 1.6. Prawa do nadań w dyrektywach wspólnotowych ........................... 192 1.7. Czas ochrony ........................................................................................... 198 2. Uprawnienia przysługujące organizacjom nadawczym ......................... 199 2.1. Zakres ochrony prawa do nadań ......................................................... 199 2.2. Prawo utrwalania i zwielokrotniania .................................................. 201 2.3. Prawo wprowadzania do obrotu ........................................................ 205 2.4. Reemisja ................................................................................................... 206 2.5. Nadawanie przez inną organizację radiową lub telewizyjną ......... 208 2.6. Prawo odtwarzania w miejscach dostępnych za opłatą wstępu .... 209 2.6.1. Pojęcie communication to the public ............................................ 211 2.6.2. Odtwarzanie w miejscach dostępnych za opłatą wstępu ... 214 2.7. Prawo publicznego udostępniania utrwaleń nadań w taki sposób, że są one dostępne w miejscu i czasie dowolnie wybranym ................................................................................................ 220 8 Spis treści 3. Reemisja programów radiowych i telewizyjnych .................................... 221 3.1. Prawo reemisji w polskiej ustawie ....................................................... 221 3.2. Postanowienia dotyczące wykonywania praw do nadawania i reemisji ................................................................................................... 223 3.3. Postanowienia dyrektywy nr 93/83/EWG dotyczące wykonywania prawa reemisji .............................................................. 225 3.4. Wykonywanie prawa do reemisji w polskiej ustawie ...................... 230 3.5. Zasady dotyczące zawierania umów o reemisję kablową w polskiej ustawie .................................................................................. 233 3.6. Reemisja w sposób inny niż drogą kablową ...................................... 235 3.7. Pośrednictwo organizacji zbiorowego zarządzania przy udostępnianiu utrwaleń nadań .................................................. 239 Rozdział VI Dozwolony użytek z nadań programów ...................................................... 243 1. Regulacja dozwolonego użytku w prawie międzynarodowym i prawie wspólnotowym — zagadnienia ogólne ...................................... 243 1.1. Konwencja rzymska i Porozumienie TRIPS ....................................... 243 1.2. Propozycja nowego traktatu WIPO o prawach nadawców ............ 245 1.3. Europejskie porozumienie w sprawie ochrony nadań telewizyjnych .......................................................................................... 246 1.4. Dyrektywa w sprawie najmu i użyczania oraz niektórych praw pokrewnych .................................................................................. 248 1.5. Dyrektywa o harmonizacji niektórych aspektów prawa autorskiego w społeczeństwie informacyjnym ................................. 248 2. Ograniczenia prawa do nadań w polskiej ustawie .................................. 254 2.1. Użytek osobisty z nadań programów ................................................. 257 2.1.1. Warunki korzystania z nadań programów w ramach użytku osobistego ....................................................................... 257 2.1.2. Utrwalanie i zwielokrotnianie nadań programów w ramach użytku osobistego a system opłat od czystych nośników i urządzeń służących zwielokrotnianiu ............... 261 2.2. Sporządzanie przez organizację nadawczą nagrań efemerycznych ........................................................................................ 269 2.3. Reemisja kablowa i odtwarzanie nadań programów ....................... 274 2.4. Korzystanie z nadań programów w celach informacyjnych ........... 278 2.5. Użytek dla celów oświatowych i badań naukowych ....................... 280 2.6. Inne przypadki wykorzystania w zakresie dozwolonego użytku ....................................................................................................... 281 9 Spis treści 3. Korzystanie z dozwolonego użytku a stosowanie zabezpieczeń technicznych ................................................................................................... 282 Rozdział VII Zabezpieczenia techniczne ............................................................................ 285 1. Stosowanie zabezpieczeń technicznych przez nadawców ..................... 285 2. Uregulowania międzynarodowe dotyczące zabezpieczeń technicznych ................................................................................................... 289 2.1. Traktaty o prawach autorskich oraz o artystycznych wykonaniach i fonogramach ................................................................ 289 2.2. Propozycje nowego traktatu o prawach nadawców ........................ 289 3. Ochrona zabezpieczeń technicznych w dyrektywie o prawie autorskim i prawach pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym ............................................................................................... 291 4. Ochrona zabezpieczeń technicznych w polskiej ustawie ...................... 295 4.1. Cywilnoprawna ochrona zabezpieczeń technicznych ..................... 295 4.2. Charakter prawny ochrony zabezpieczeń technicznych................. 299 4.2.1. Propozycje wykładni art. 79 ust. 6 ........................................... 299 4.2.2. Ocena propozycji wykładni art. 79 ust. 6 ............................... 304 4.3. Ochrona zabezpieczeń technicznych na gruncie przepisów karnych ................................................................................. 307 4.4. Ochrona elektronicznych informacji na temat zarządzania prawami pokrewnymi ........................................................................... 310 5. Ochrona usług opartych na dostępie warunkowym ............................... 313 5.1. Ochrona usług nadawczych opartych na dostępie warunkowym a ochrona zabezpieczeń technicznych przed naruszeniami praw do nadań ................................................... 315 5.2. Ochrona usług opartych na dostępie warunkowym lub polegających na dostępie warunkowym w polskim prawie .......... 319 Wnioski końcowe .............................................................................................. 325 Bibliografia ......................................................................................................... 329 Wykaz aktów prawnych i innych dokumentów ......................................... 337 10 Wykaz skrótów Dz. U. — Dziennik Ustaw Dz. Urz. — Dziennik Urzędowy EBU — European Broadcasting Union ECR — European Court Reports EIPR — European Intellectual Property Law Review Ent. L. Rev. — Entertainment Law Review ETS — Europejski Trybunał Sprawiedliwości EWG — Europejska Wspólnota Gospodarcza GRUR — Gewerblicher Rechtschutz und Urheberrecht IIC — International Review of Intellectual Property and Competition Law IVIR — Institute for Information Law KRRiT — Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji OSA — Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych OSNC — Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna OSNKW — Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Wojskowa OTK — Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego PiP — Państwo i Prawo RIDA — Revue Internationale du Droit d’Auteur SCCR — Standing Committee on Copyright and Related Rights TRIPS — Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights TWE — Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską pr. aut. — ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach po- krewnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.) u.r.t. — ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 253, poz. 2531 z późn. zm.) u.z.n.k. — ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej kon- kurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 z późn. zm.) 11 Wykaz skrótów WE — Wspólnota Europejska WCT — Traktat WIPO o prawach autorskich WIPO — World Intellectual Property Organization WPPT — Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach ZNUJ PWiOWI — Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego Prace z Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej ZUM — Zeitschrift für Urheber- und Medienrecht 12 Wstęp Jak zauważa S.M. Stewart, „historia prawa autorskiego odzwiercied- la rozwój techniki”1. Rozwijając tę myśl wskazuje, że uwarunkowane jest to rozwojem środków udostępniających dzieło szerokiej publiczności. Konsekwencją rozwoju fotografii, kinematografii i nagrań dźwiękowych, a w XX wieku telewizji, radia, i coraz to nowszych, doskonalszych środków przekazu były więc zmiany w prawie autorskim. W ten sposób wykształciły się też nowe przedmioty ochrony, jak np. nadania telewizyjne. Na poziomie międzynarodowym ochrona nadań sięga początku lat 60. i stanowiła wów- czas istotne novum. Do polskiego prawa ochrona ta została wprowadzo- na w 1994 r. Dopiero pod rządami nowej, obowiązującej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (zwanej dalej ustawą bądź pr. aut.)2, problematyka ochrony nadań nabrała znaczenia z uwagi na zlikwidowa- nie monopolu Komitetu do Spraw Radia i Telewizji i rozwój na rynku me- dialnym. Obecnie obserwujemy nie tylko rozwój w postaci podejmowania działalności przez nowych nadawców w skali ogólnopolskiej, ale i lokalnej, ale również pojawianie się możliwości świadczenia nowych rodzajów usług, związanych z przekazem programów radiowych i telewizyjnych. Rozwija się działalność platform cyfrowych oraz aktywność nadawców w interne- cie. Rozpowszechnianiu programów towarzyszą w coraz szerszym zakresie usługi interaktywne. Widz lub słuchacz zaczyna wykraczać poza rolę bier- nego odbiorcy. Rozwój techniczny stanowi największe wyzwanie dla regu- lacji prawnych w dziedzinie prawa autorskiego i praw pokrewnych. ”The history of copyright reflects the development of technology”, S.M. Stewart, International Co- pyright and Neighboring Rights, London 1989, s. 185. 2 Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz U. z 2006 r. 1 Nr 90, poz. 631 z późn. zm.). 13 Wstęp Przedmiotem niniejszej rozprawy doktorskiej jest ochrona praw do nadań programów. Wybór tematu uzasadniony jest z jednej strony dużym znaczeniem gospodarczym poruszanej problematyki, a z drugiej brakiem w tym zakresie monograficznych opracowań w literaturze polskiej. Prawo do nadań programów nie zostało dotychczas w szerszy sposób omówione. Brak więc zarówno opracowania dotyczącego podstawowych założeń, pod- staw i konstrukcji ochrony, jak również opracowań poruszających aktualne problemy ochrony nadań programów, mimo, jak wskazano, dynamicznego rozwoju w tej dziedzinie. Ochrona nadań programów w kształcie przyjętym w polskiej usta- wie ma swoją genezę w regulacjach międzynarodowych, przede wszyst- kim w międzynarodowej konwencji o ochronie artystów wykonawców, producentów fonogramów i stacji radiowych i telewizyjnych podpisanej w Rzymie 26 października 1961 r.3 Ochrona praw pokrewnych w prawie polskim jest ściśle związana z prawem wspólnotowym. Przyjęte w związku z akcesją zobowiązania Polski stanowiły istotny impuls dla przyjęcia ochro- ny praw pokrewnych. Rozwój prawa wspólnotowego znajduje swoje od- zwierciedlenie poprzez kolejne nowelizacje polskiej ustawy. Można również zaobserwować, że najnowsze międzynarodowe regulacje dotyczące praw pokrewnych znajdują swoje odbicie w polskiej ustawie za pośrednictwem prawa wspólnotowego. Dyrektywy wspólnotowe dotyczą wybranych grup problemów, których rozwiązanie było konieczne dla prawidłowego funk- cjonowania Rynku Wewnętrznego. Na podstawie ich postanowień można zrekonstruować poziom ochrony, jaki został przewidziany w przypadku nadań programów. Model ochrony praw pokrewnych tworzony w prawie wspólnotowym ma bezpośredni wpływ, i jest najistotniejszy z punktu wi- dzenia prawa polskiego. Przedmiotem rozważań w pracy są przede wszyst- kim postanowienia polskiej ustawy, jednakże przy szerokim uwzględnieniu regulacji międzynarodowych i wspólnotowych w zakresie, w jakim stano- wią tło i źródło rozwiązań przyjętych na gruncie krajowym. Celem realizowanym w rozprawie jest zatem analiza podstawowych elementów ochrony nadań programów. Jest to zadanie o tyle trudne, że w ustawie nie zostały zdefiniowane podstawowe pojęcia takie jak: „nadanie programu”, czy też „organizacja radiowa lub telewizyjna”. Pojęciem kluczo- wym dla analizy i próby zdefiniowania tych pojęć jest pojęcie „nadawania”, które zostało zdefiniowane w art. 6 pr. aut. Wyjaśnienie, co w prawie au- 3 Dz. U. z 1997 r. Nr 125, poz. 800, zwana dalej konwencją rzymską. 14 Wstęp torskim rozumie się poprzez nadawanie, pozwoli na spójną, w kontekście całości ustawy, wykładnię pojęć: „nadanie” czy „organizacja nadawcza” bę- dącego synonimem pojęcia „organizacja radiowa lub telewizyjna”. Podstawowymi zagadnieniami poruszanymi w pracy są: przedmiot ochrony, podmiot, któremu przysługują prawa do nadań programów, oraz zakres ochrony. Ustalenie zakresu ochrony, ujmowane szeroko, powinno objąć trzy aspekty. Po pierwsze, omówienie i przedstawienie poszczegól- nych uprawnień, które zgodnie z art. 97 pr. aut. przysługują organizacjom nadawczym. Po drugie, wskazanie na ograniczenia praw wyłącznych prze- widziane w ustawie, a więc zbadanie, w jakim zakresie przepisy o dozwo- lonym użytku znajdują zastosowanie do nadań. Po trzecie, przedstawione zostaną postanowienia ustawy, które dotyczą problemu ochrony praw ma- jątkowych. W kontekście ochrony niezwykle istotnym i aktualnym zagad- nieniem jest stosowanie i ochrona zabezpieczeń technicznych. Dla organi- zacji nadawczych, szczególnie istotna jest kwestia kodowania programów i przeciwdziałania nielegalnemu dekodowaniu programów, które zwykle są odpłatne, co przynosi nadawcom poważne straty. Obok ustawy o pra- wie autorskim i prawach pokrewnych, zabezpieczeń technicznych dotyczą również szczególne regulacje prawne: dyrektywa nr 98/48/WE4 o ochronie prawnej usług opartych lub polegających na dostępie warunkowym, i słu- żąca jej implementacji ustawa z dnia 5 lipca 2002 r. o ochronie usług świad- czonych drogą elektroniczną opartych na dostępie warunkowym lub na nim polegających5. Przedstawienie i omówienie wszystkich aspektów ochrony praw do nadań ma na celu sformułowanie ogólnych wniosków dotyczących ochrony nadań programów. Ocena przyjętych w polskiej ustawie rozwiązań musi być dokonywana w kilku płaszczyznach. Należy ocenić polską regulację, w świetle uregulowań międzynarodowych oraz rozwiązań wspólnotowych. Analiza powinna również prowadzić do wykazania, czy regulacja w polskiej ustawie jest skonstruowana w sposób spójny, i czy zapewnia pełną i efek- tywną ochronę organizacjom nadawczym. Z tym zagadnieniem powiąza- ne jest spojrzenie na ochronę nadań w kontekście postępu technicznego. Warto nadmienić, że unowocześnieniu ochrony nadań służyć ma opraco- 4 Dyrektywa 98/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 listopada 1998 r. w sprawie praw- nej ochrony usług opartych lub polegających na warunkowym dostępie (Dz. Urz. L 217 05.08.1998, 0018–0026). 5 Ustawa z dnia 5 lipca 2002 r. o ochronie niektórych usług świadczonych drogą elektroniczną opartych lub polegających na dostępie warunkowym (Dz. U. Nr 126, poz. 1068). 15 Wstęp wywany nowy traktat WIPO (World Intellectual Property Organisation). Śle- dzenie rozwoju prac nad traktatem pozwoli wskazać na główne problemy, jakie dotyczą ochrony nadań w kontekście zmian technologicznych. Ocena pod tym kątem pozwoli stwierdzić, czy postanowienia polskiej ustawy są w stanie sprostać nowym wyzwaniom technologicznym. Niniejsza monografia powstała na gruncie rozprawy doktorskiej obro- nionej w styczniu 2007 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ambitne cele postawione w niniejszej pracy nie mogłyby zostać zrealizowane, gdyby nie opieka naukowa pro- motora, prof. dr. hab. Mariana Kępińskiego, któremu serdecznie dziękuję za uwagi krytyczne oraz właściwe ukierunkowanie mojej pracy. Za uwagi dziękuję również recenzentom rozprawy, prof. dr hab. Aurelii Nowickiej oraz prof. dr. hab. Andrzejowi Matlakowi; kierując się ich wskazówkami starałam się jak najstaranniej przygotować rozprawę do druku. Dziękuję również profesorom Januszowi Barcie i Ryszardowi Markiewiczowi za za- proszenie do odbycia stażu naukowego w Instytucie Prawa Własności In- telektualnej Uniwersytetu Jagiellońskiego, za udostępnienie mi bogatych zbiorów bibliotecznych Instytutu oraz stworzenie możliwości poddania wyników moich badań dyskusji w ramach wykładów otwartych odbywa- jących się w Instytucie. 16 Rozdział I Prawa pokrewne — zagadnienia ogólne 1. Podstawowe akty prawne dotyczące ochrony praw pokrewnych Podstawowymi aktami regulującymi ochronę praw pokrewnych na poziomie międzynarodowym są: międzynarodowa konwencja o ochronie artystów wykonawców, producentów fonogramów i stacji radiowych i tele- wizyjnych podpisana w Rzymie 26 października 1961 r.6 oraz Porozumienie w sprawie handlowych aspektów własności intelektualnej (TRIPS)7. Można je uznać za najistotniejsze z uwagi na zasięg regulacji, czyli liczbę państw, które do niej przystąpiły, i na objęcie swym zakresem grupy praw pokrew- nych w sposób kompleksowy, w odróżnieniu od aktów regulujących wy- brane zagadnienia, które zostaną przedstawione poniżej. 1.1. Konwencja rzymska z 1961 r. Międzynarodową konwencję o ochronie artystów wykonawców, pro- ducentów fonogramów i stacji radiowych i telewizyjnych podpisaną w Rzy- mie 26 października 1961 r. uważa się za akt o charakterze innowacyjnym8, 6 Dz. U. z 1997 r. Nr 125, poz. 800, zwana dalej konwencją rzymską. 7 Porozumienie stanowi załącznik 1C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Hand- lu z 15 kwietnia 1994 r.; Porozumienie TRIPS opublikowano jako załącznik do Dz. U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143. 8 S.M. Stewart, International Copyright and Neighboring Rights, London 1989, s. 224; E. Thompson, Twenty years of the Rome Convention: Some personal reflections, Copyright 1981, vol. 17, No. 10, s. 270–275; s. 271; C. Masouyé, Guide to the Rome Convention and to the Phonogram Convention pub- lished by WIPO, 1981, s. 12. 17 Rozdział I. Prawa pokrewne — zagadnienia ogólne ze względu na to, że przedmiotem regulacji są prawa nieznane, bądź tylko w niewielkich aspektach objęte ochroną w większości ustawodawstw krajo- wych w momencie jej uchwalenia. Uważa się, że fakt ten wpłynął na usta- nowienie stosunkowo niskiego poziomu tzw. minimum konwencyjnego9 oraz na wolny proces ratyfikacji10. W chwili obecnej do konwencji rzymskiej przystąpiło 86 państw, w tym Polska w 1997 r.11 W kwestii podstawowych założeń konwencji rzymskiej należy wska- zać, że opiera się ona na zasadach asymilacji i minimum konwencyjnego. Zasada asymilacji, ujęta w art. 2 konwencji rzymskiej, oznacza, że pań- stwa–strony konwencji zapewnią podmiotom chronionym konwencją, w sytuacjach określonych w art. 4–6, ochronę na poziomie przyznawanym w ustawodawstwie wewnętrznym, o ile jest on wyższy niż przewidziany w konwencji12. Zasadę tę skonkretyzowano w art. 2 w odniesieniu do po- szczególnych podmiotów chronionych. Przewidziano ponadto tzw. mini- mum konwencyjne, a więc poziom ochrony, który musi być zagwaranto- wany niezależnie od treści wewnętrznego ustawodawstwa. Poziom ten określono w art. 7 dla artystów wykonawców, w art. 10 dla producentów fonogramów, w art. 12 dla artystów wykonawców i producentów fonogra- mów, a w art. 13 dla organizacji nadawczych, czas ochrony regulowany jest w art. 14. Zasada asymilacji ograniczona jest wyjątkami ustanowionymi w po- staci możliwych zastrzeżeń przewidzianych w art. 16 konwencji. Konwen- cja pozwala państwom na wprowadzenie w prawie krajowym wyłączenia z ochrony zagwarantowanej w konwencji w zakresie określonym w art. 15. Konwencję rzymską uważa się za fundament ochrony praw pokrew- nych, rozumianych jako prawa artystów wykonawców, producentów fo- nogramów i stacji radiowych i telewizyjnych, czy wręcz wiąże się z nią „stworzenie” ochrony tych praw13. Jako pierwszy i podstawowy akt w tej dziedzinie stworzyła wzór ochrony, który przejęty został następnie w wielu państwach świata14. Sugeruje się nawet, że nie uniknie się dziś przy kon- strukcji ochrony praw pokrewnych wpływu rozwiązań konwencji rzym- 9 Por. M. Czajkowska–Dąbrowska, Ochrona praw autorskich i pokrewnych na podstawie konwencji mię- dzynarodowych (w:) System prawa prywatnego. Prawo autorskie, red. J. Barta, Warszawa 2007, s. 784. 10 S.M. Stewart, International Copyright..., s. 224; A. Kérever, Faut–il reviser la convention de Rome et est–ce le moment?, Le Bulletin du Droit d’Auteur 1991, vol. XXV, No. 4, s. 5–16; s. 14. 11 Stan na 30 lipca 2007 r., http://www. wipo.int/treaties/en/ip/rome/index. html. 12 Por. M. Czajkowska–Dąbrowska, Ochrona praw autorskich..., s. 788. 13 W. Nordemann, K. Vinck, P.W. Hertin, International Copyright and Neighboring Rights Law. Commen- tary with special emphasis on the European Community, english version by Dr Gerald Meyer, Wein- heim VCH 1990, s. 345. 14 Ibidem, s. 338, 345. 18 1. Podstawowe akty prawne dotyczące ochrony praw pokrewnych skiej15. Nie sposób jednak nie zauważyć, szczególnie biorąc pod uwagę po- stęp techniczny, że konwencja ta pochodzi z zeszłego stulecia, i jako taka wymaga zmian. 1.2. Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS) z 1994 r. Drugim, znacznie nowszym aktem prawa międzynarodowego doty- czącym praw pokrewnych jest tzw. TRIPS, Porozumienie w sprawie hand- lowych aspektów praw własności intelektualnej, stanowiące załącznik do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu z 15 kwiet- nia 1994 r. Znaczenie TRIPS dla ochrony własności intelektualnej podkreś- la się szczególnie z uwagi na zasięg tego Porozumienia. Wskazuje się, że jego charakter jest niemal powszechny, z uwagi na powiązanie z członko- stwem w WTO16. W chwili obecnej WTO ma 150 członków17. Cechą charak- terystyczną TRIPS jest również powiązanie ochrony własności intelektual- nej z zagadnieniami handlu międzynarodowego, objęcie swym zakresem wszystkich sfer własności intelektualnej oraz zawarcie postanowień doty- czących dochodzenia i egzekucji praw18. Jeżeli chodzi o stosunek TRIPS do konwencji rzymskiej, to nie mamy tu do czynienia z uchyleniem ani modyfikacją tych postanowień. Poro- zumienie TRIPS nie inkorporuje również w żadnym stopniu rozwiązań konwencji rzymskiej, tworząc autonomiczną regulację, o podobnym za- kresie, obejmującą ochroną artystów wykonawców, producentów fono- gramów oraz nadawców19. Zasady, na których opiera się TRIPS, zostaną przedstawione już z uwzględnieniem odrębności występujących przy ochronie praw pokrew- nych. W art. 3 TRIPS sformułowana została zasada traktowania narodowego, a więc przyznania podmiotom z innych krajów należących do TRIPS ochro- ny przewidzianej dla podmiotów krajowych, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w konwencji rzymskiej. Dodatkowo działanie tej zasady zawężone zostało w art. 3 ust. 1 zd. 2 tylko do praw przyznanych podmio- 15 C. Masouyé, Guide..., s. 12. 16 J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie w Światowej Organizacji Handlu WTO, Kraków 1996, s. 11. 17 Stan na 31 lipca 2007 r., http://www. wto. org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e. htm; Polska jest członkiem WTO od 1 lipca 1995 r. 18 Ibidem, s. 12. 19 Ibidem, s. 15–16. 19 Rozdział I. Prawa pokrewne — zagadnienia ogólne tom praw pokrewnych w Porozumieniu TRIPS. W praktyce więc traktowa- nie narodowe ogranicza się w przypadku praw pokrewnych do minimum konwencyjnego20. Dla praw artystów wykonawców, producentów fonogra- mów oraz nadawców minimum ochrony zostało ustalone w art. 14. Jednakże z uwagi na sformułowanie art. 14 ust. 3, co zostanie przeanalizowane poni- żej, M. Czajkowska–Dąbrowska wskazuje, że w przypadku organizacji na- dawczych trudno twierdzić, że w ogóle mamy do czynienia z jakimkolwiek minimum konwencyjnym21. Wskazuje się, że ochrona przyznana w TRIPS jest zasadniczo mniej intensywna, niż przewidziana konwencją rzymską22. W sposób szczególny została uregulowana ochrona praw nadawców. Katalog praw przyznanych nadawcom obejmuje prawa, które przyznane zostały tym podmiotom w konwencji rzymskiej23. Kluczowe dla ochrony praw nadawców jest jednak stwierdzenie, że tam, gdzie państwa nie gwa- rantują takich praw organizacjom nadawczym, powinny zapewnić ochro- nę zgodną z postanowieniami konwencji berneńskiej posiadaczom praw autorskich w dziedzinie (w zakresie) nadań (art. 14 ust. 3 TRIPS). Na tle re- dakcji ust. 3 art. 14 powstaje pytanie, czy zgodny z postanowieniami TRIPS jest brak ochrony nadań w danym ustawodawstwie wewnętrznym, a więc nieprzyznanie nadawcom ochrony „własnych praw”, czy też jedynie brak ochrony nadań w ramach praw pokrewnych, a zapewnienie im ochrony autorskiej. Próba wyjaśnienia istoty sformułowania zawartego w TRIPS wymaga wnikliwej analizy. W uwagach ogólnych dotyczących tego postanowienia wskazuje się na potrzebę wypracowania kompromisu między państwami, które znają ochronę nadawców w ramach praw pokrewnych, i które takiej ochrony nie przewidują, przy czym, wskazuje się na przykład USA24. Wskazuje się, że paradoksem jest rozwiązanie, w którym z jednej strony przyznaje się danej kategorii podmiotów określone prawa, a z drugiej można wywnioskować, że prawa takie nie muszą być przyznane25. Zarówno powyższe komentarze, 20 M. Czajkowska–Dąbrowska, Ochrona praw autorskich..., s. 807. 21 M. Czajkowska–Dąbrowska, Zasada asymilacji a prawa pokrewne (w:) L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpu- nar, Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana, Kraków 2005, s. 852. 22 J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie w Światowej Organizacji Handlu..., s. 16. 23 Uprawnienie do udostępniania publicznie nadań telewizyjnych jest w konwencji rzymskiej ogra- niczone do miejsc, w których pobiera się opłatę wstępu, ograniczenie to nie występuje w TRIPS; również prawo zwielokrotniania nie jest ograniczone do przypadków, w których utrwalenie na- stąpiło bez zgody uprawnionego. 24 J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie w Światowej Organizacji Handlu..., s. 46; M. Czajkowska–Dą- browska, Ochrona praw autorskich..., s. 819. 25 J.A.L. Sterling, TRIPS Agreeement — Copyright and related rights, Luxemburg 2000, s. 31. 20 1. Podstawowe akty prawne dotyczące ochrony praw pokrewnych jak i treść art. 14 ust. 3 wskazuje na istnienie konfliktu pomiędzy ustawo- dawstwami wewnętrznymi różnych państw, którego nie dało się w sposób jednoznaczny rozwiązać w Porozumieniu TRIPS. Rozważania na temat znaczenia tego postanowienia dla ochrony na- dań powinna poprzedzić uwaga, że zgodnie z art. 9 TRIPS inkorporuje po- stanowienia merytoryczne konwencji berneńskiej, w tym art. 11 bis Aktu Paryskiego26, w którym przyznano autorom dzieł literackich i artystycznych prawo do zezwalania bądź zakazywania publicznego rozpowszechniania dzieł wszelkimi środkami przekazu bezprzewodowego, przekazywania przez innego nadawcę niż pierwotny również za pomocą środków prze- kazu przewodowego, oraz na publiczne rozpowszechnianie przez głośniki lub inne aparaty. Tak więc, przyjęcie ochrony wynikającej z art. 11 bis jest obligatoryjne w stosunku do autorów, niezależnie od treści art. 14. Jedna z propozycji wykładni art. 14 ust. 3 zakłada, że przyznanie praw nadawcom nie jest konieczne, jeżeli autorom dzieł składających się na pro- gram zagwarantuje się możliwość decydowania zgodnie z konwencją ber- neńską o wymienionych polach eksploatacji, a więc tych, które wymienio- no w odniesieniu do nadawców27. Chodziłoby tu w szczególności o art. 9 konwencji berneńskiej (prawo reprodukcji) i art. 11 bis. Taka interpretacja jest tylko powtórzeniem zobowiązania wynikają- cego z art. 9 TRIPS, a więc niezrozumiałym zabiegiem twórców Porozu- mienia28. Ewentualny sens tego uregulowania można by dostrzec w takiej interpretacji art. 14 ust. 3, w wyniku której zobowiązywano by państwa, które przewidują ochronę nadawców w stopniu niższym niż jest to uregu- lowane w TRIPS, do zagwarantowania takiego poziomu ochrony, jaki wy- nika z art. 14 ust. 3 zd. 1. Natomiast państwom, które w ogóle nie przewi- dują ochrony nadań, nie narzucono by konieczności wprowadzenia takiej ochrony, pod warunkiem że jest ona zagwarantowana autorom dzieł skła- dających się na program. Taka interpretacja nie jest moim zdaniem możli- wa, biorąc pod uwagę sformułowanie z art. 14 ust. 3: „nie gwarantują takich praw”, a nie „nie gwarantują praw”. Zgodnie z tym, jeżeli dane państwo nie gwarantuje takich praw jak wymienione w TRIPS, tylko na poziomie niższym jest zwolnione z obowiązku ich wprowadzania, o ile zapewnia od- powiednie prawa autorom. 26 Akt Paryski konwencji berneńskiej, Dz. U. z 1990 r. Nr 82, poz. 474 — zał. 27 Tak J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie w Światowej Organizacji Handlu..., s. 46; M. Czajkowska– Dąbrowska, Ochrona praw autorskich..., s. 818–819. 28 M. Czajkowska–Dąbrowska, Ochrona praw autorskich..., s. 819. 21 Rozdział I. Prawa pokrewne — zagadnienia ogólne Interpretacji takiej przyświecać może idea, że nadawcy są chronieni, gdyż nabywają odpowiednie prawa od autorów dzieł, które później są na- dawane. Tak więc zagwarantowanie odpowiednich praw autorom wpływa pośrednio na ochronę nadawców. Nasuwają się jednakże dwa spostrzeże- nia: po pierwsze, należy rozróżnić ochronę twórczości na gruncie prawa autorskiego od ochrony inwestycji w przypadku praw pokrewnych. Są to dwie różne kategorie praw na dobrach niematerialnych. Istotne jest rów- nież, że przy udzielaniu ochrony nadawcom na gruncie praw pokrewnych czyni się to bez względu na zawartość programu. Po drugie, przy takim uję- ciu nadawcy nie są chronieni w zakresie tych, nierzadko bardzo istotnych, elementów programu, które mogą nie być objęte ochroną autorską, np. transmisji z imprez sportowych czy z wydarzeń publicznych29. Rozwiązanie takie de facto nie statuuje ochrony „własnych” praw nadawców względem ich nadań, nie ma więc mowy o ochronie w ramach praw pokrewnych. Inną interpretację sugeruje M. Ficsor. Zgodnie z jego propozycją, art. 14 ust. 3 jest czymś więcej niż tylko powtórzeniem zobowiązania art. 9. Jego zdaniem stwierdzenie „jeżeli państwa nie gwarantują takich praw” na- leży interpretować jako zezwalające na odmowę przyznania szczególnych praw nadawcom, jeżeli pojęcie utworu w prawie autorskim danego kraju jest na tyle szerokie, że obejmuje również nadania i przyznaje tym samym ochronę praw nadawcom30. Interpretacja ta została skonstruowana w duchu kompromisowym, w celu godzenia systemu prawnego common law i droit d’auteur. Jako taka mogłaby zostać przyjęta zarówno przez państwa znają- ce, jak i nie znające ochrony praw pokrewnych. Wnikliwsza analiza art. 14 ust. 3 prowadzi do wniosku, że o ile dane państwo nie gwarantuje nadawcom praw wymienionych w art. 14 ust. 3, a więc prawa do utrwalania, zwielokrotniania, bezprzewodowej retrans- misji, i publicznego udostępniania nadań telewizyjnych, zapewni podmio- tom prawa autorskiego odpowiednie prawa przewidziane w konwencji berneńskiej. Oznaczałoby to, że nadawcom, jako podmiotom praw autor- skich, przyznano by nie tylko prawa ujęte w art. 11 bis, ale również prawa wymienione w art. 14 ust. 3 TRIPS. Wskazuje na to zdanie 2 art. 14. ust. 3 29 Podobne argumenty podnoszono w dyskusji nad ochroną nadań w ramach sympozjum WIPO w Manili, materiały opublikowane jako — WIPO Worldwide Symposium on Broadcasting, New Com- munications Technologies and Intellectual Property, WIPO publication nr 757 (E/F/S) 1998. 30 M. Ficsor, The Law of Copyright and the Internet. The 1996 WIPO treaties, their interpretation and im- plementation, Oxford 2002, s. 75. Rozważania dotyczące art. 14 TRIPS znajdują się w przypisie, na marginesie uwag o nieujęciu praw nadawców w nowych traktatach WIPO, uważam jednak tę propozycję za interesującą i wartą przytoczenia. 22 1. Podstawowe akty prawne dotyczące ochrony praw pokrewnych — „możliwość sprzeciwiania się wyżej wymienionym działaniom, zgodnie z Aktem Paryskim konwencji berneńskiej”. Takie rozwiązanie jest korzystne z punktu widzenia nadawców. Ozna- cza, że skomplikowane sformułowanie art. 14. ust. 3 TRIPS w efekcie gwa- rantuje nadawcom to samo minimum praw, natomiast zezwala na ochronę tej kategorii dóbr z zastosowaniem konstrukcji praw pokrewnych, albo jako utworów, np. brytyjski Copyright Designs and Patents Act, 1988 (CDPA) za- wiera postanowienie, zgodnie z którym prawa autorskie powstają w odnie- sieniu do nadań (s. 1(1)(b)). Jak pokazuje przykład, kompromis pomiędzy różnymi systemami wewnętrznymi jest możliwy do osiągnięcia, jako że niektóre państwa członkowskie chronią nadawców, przyznając im przewi- dziane dyrektywą prawa pokrewne, inne natomiast przyznają im te same prawa jako podmiotom praw autorskich31. Wybór jednej z zaproponowanych interpretacji sprowadza się do wy- boru wykładni pojęcia „podmiotom, którym przysługują prawa autorskie w materii nadań”32. Pod pojęciem tym można rozumieć zarówno podmioty praw do utworów składających się na nadanie, jak i podmioty praw do sa- mych nadań. Uznając, że celem art. 14 ust. 3 było zagwarantowanie mini- mum praw nadawcom, należałoby przyjąć drugą interpretację. W literatu- rze przeważa jednak opinia, że art. 14 ust. 3 TRIPS należy interpretować jako stworzenie fakultatywnej możliwości ochrony nadawców33. D. Gervais zauważa, że choć interpretacji zaproponowanej przez M. Ficsora nie moż- na odmówić logiki, a faktycznie w regulacjach państw, które nie przewidu- ją ochrony nadań w ramach praw pokrewnych, nadania znajdują ochro- nę jako przedmiot prawa autorskiego (copyright), nic nie wskazuje na to, 31 Dyrektywa nr 92/100/EWG mówi o prawie do utrwalania (art. 6), prawie do zwielokrotniania (art. 7), prawie do retransmisji drogą bezprzewodową i prawie do udostępniania w miejscach publicznych publicznych, w których pobiera się opłatę wstępu (art. 8), prawie wprowadzania do obrotu (art. 9); na przykład prawa wspólnotowego, jako pragmatycznego podejścia do różnic w systemach prawnych państw członkowskich w kontekście oceny Porozumienia TRIPS wskazał J. Reinbothe w dyskusji nad prawami nadawców podczas sympozjum w Manili WIPO Worldwide Symposium on Broadcasting, New Communications Technologies and Intellectual Property, WIPO Pub- lication nr 757 (E/F/S) 1998, s. 36. 32 Owners of copyright in the subject matter of broadcasts. 33 Tak: M.M. Walter, The relationship of, and comparison between, the Rome Convention, the WIPO Perfor- mances and Phonograms Treaty (WPPT) and the Agreement on Trade–Related Aspects of Intellectual Pro- perty Rights (TRIPS Agreement); evolution and possible improvement of the protection of the neighbouringt rights recognized by the Rome Convention, Copyright Bulletin, vol. 34, nr 3, July–September 2000, s. 4–43; s. 5; J.A.L. Sterling, World Copyright Law, London 2003, s. 694; M. Blakeney, Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights: A Concise Guide to the TRIPS Agreement, London 1996, s. 49; D. Gervais, The TRIPS Agreement — Drafting History and Analysis, London 1998, s. 99. 23 Rozdział I. Prawa pokrewne — zagadnienia ogólne żeby taki sens art. 14 ust. 3 był zamierzony przez twórców porozumienia. Ewidentnie regulacja ta nie stwarza jasnych zobowiązań dla państw, które ochrony nadań w prawie autorskim nie przewidują w ogóle. 1.3. Konwencje o ochronie poszczególnych praw pokrewnych Niektóre spośród praw pokrewnych objęte zostały uregulowaniami międzynarodowymi o węższym zakresie niż konwencja rzymska i TRIPS. Wymienić tu należy Konwencję genewską z 29 października 1971 r. o ochro- nie producentów fonogramów przed niedozwolonym zwielokrotnianiem ich nagrań. Najnowszym instrumentem ochrony jest traktat o artystycznych wy- konaniach i fonogramach przyjęty w 1996 r. na konferencji WIPO, zwany dalej WPPT. Jak czytamy w preambule, wzięto pod uwagę wpływ, jaki na tworzenie i korzystanie z artystycznych wykonań i fonogramów ma roz- wój i konwergencja technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Celem WPPT jest wzmocnienie ochrony artystycznych wykonań i fonogramów ze szczególnym uwzględnieniem ich eksploatacji w otwartych sieciach kom- puterowych. 1.4. Prawa nadawców w regulacjach międzynarodowych 1.4.1. Europejskie porozumienie o ochronie nadań telewizyjnych zawarte w Strasburgu w 1960 r. Pierwszym wielostronnym porozumieniem, które dotyczyło wyłącznie problemów nadawców (ujęto to jeszcze węziej, gdyż chodzi wyłącznie o na- dawców telewizyjnych) było europejskie porozumienie w sprawie ochro- ny nadań telewizyjnych zawarte w ramach Rady Europy w Strasburgu 22 czerwca 1960 r.34, zwane dalej europejskim porozumieniem. W pream- bule wskazano, że konwencja ma charakter porozumienia regionalnego, ograniczonego do nadań telewizyjnych i ograniczonego w czasie. Porozu- mienie europejskie weszło w życie 1 lipca 1961 r., na rok przed konwencją 34 European Agreement on the Protection of Television Broadcasts CETS No.: 034, http://conventions. coe.int/Treaty/Commun/QueVoulezVous. asp?NT=034 CM=7 DF=5/10/2006 CL=ENG. 24 1. Podstawowe akty prawne dotyczące ochrony praw pokrewnych rzymską, a więc jest de facto pierwszym uregulowaniem w dziedzinie ochro- ny praw nadawców. Jego podpisanie było spowodowane, jak się wskazuje, potrzebą ochrony nadań telewizyjnych w związku ze zbliżającymi się wy- darzeniami cieszącymi się ogromnym zainteresowaniem ze strony mediów i widzów, a mianowicie Eurowizji i Igrzysk Olimpijskich35. Rada Europy po- dzielała opinię, że istnieje potrzeba regulacji chroniącej prawa nadawców, jednakże istniały zarazem obawy, że europejskie porozumienie może stać w sprzeczności z planowaną konwencją o szerszym zakresie, tj. z konwencją rzymską36. Jako że nie było celem działań podejmowanych w ramach Rady Europy tworzenie przeszkód dla stworzenia konwencji dotyczącej praw po- krewnych o światowym zasięgu, europejskie porozumienie miało wygasnąć po zawarciu konwencji rzymskiej37. Okazało się jednak, że poziom ochrony nadawców w konwencji rzymskiej był niższy od wyznaczonego w europej- skim porozumieniu. W związku z tym, termin obowiązywania wydłużano kolejnymi protokołami dodatkowymi38; obecnie w art. 13(1) stwierdza się, że ma trwać bezterminowo. Europejskie porozumienie istnieje niezależnie i równolegle do konwencji rzymskiej, konsekwentnie więc jego postano- wienia zapewniające szerszą ochronę znajdą zastosowanie w państwach, które należą oprócz tego do konwencji rzymskiej39. Zgodnie z art. 1 porozumienia europejskiego, organizacjom telewi- zyjnym, które zostały utworzone na terenie, lub według prawa jednego z państw–stron, przysługuje ochrona w zakresie określonym w art. 1 ust. 1 pkt a)–d). W wypadku gdy państwo przyznaje ochronę organizacjom te- lewizyjnym powstałym na jego terytorium lub według jego prawa w szer- szym zakresie niż przewidziany w porozumieniu, na takim samym pozio- mie przyzna ochronę organizacjom telewizyjnym pozostałych państw–stron (art. 1 ust. 2). Choć europejskie porozumienie zapewnia nadawcom ochro- nę w większym zakresie niż konwencja rzymska, co wynika z art. 1, jego znaczenie umniejsza fakt, że należy do niego jedynie sześć krajów: Dania, Francja, Niemcy, Norwegia, Szwecja i Zjednoczone Królestwo Wielkiej Bry- tanii i Irlandii. 35 D.B. Winn, European Community and International Media Law, London 1994, s. 296; W. Nordemann, K. Vinck, P.W. Hertin, International..., s. 463. 36 W. Nordemann, K. Vinck, P.W. Hertin, International..., 463. 37 D.B. Winn, European Community..., s. 296. 38 Protokół (ETS No. 54) wszedł w życie 24 marca 1965 r.; Dodatkowy Protokół (ETS No. 81) wszedł w życie 31 grudnia 1965 r.; Dodatkowy Protokół (ETS No. 113, który wszedł w życie 1 stycznia 1985 r.; S.M. Stewart, International Copyright..., s. 287; D.B. Winn, European Community..., s. 297. 39 W. Nordemann, K. Vinck, P.W. Hertin, International..., s. 465. 25 Rozdział I. Prawa pokrewne — zagadnienia ogólne 1.4.2. Konwencja brukselska dotycząca przekazywania sygnałów przenoszących programy drogą satelitarną z 21 maja 1974 r. Konwencja brukselska40 nie jest typową konwencją z dziedziny praw po- krewnych, jest jednakże ściśle związana z problematyką ochrony nadań. Roz- wój technik przekazu satelitarnego spowodował wzrost zagrożenia pirackim przejmowaniem sygnału, a tym samym pojawiła się potrzeba rozwiązania tego problemu w akcie o randze międzynarodowej41. W toku dyskusji pomiędzy róż- nymi grupami podmiotów praw zainteresowanych rozwiązaniem w tej materii zdecydowano, że konwencja brukselska będzie instrumentem międzynarodo- wego prawa publicznego a nie prywatnego42. W konsekwencji konwencja na- kłada jedynie na państwa–strony obowiązek podjęcia adekwatnych środków w celu zapobieżenia przejmowaniu sygnałów. W celu zrealizowania postano- wień konwencji opracowano dwa wzorce rozwiązań prawnych dla państw implementujących konwencję43. Pośród środków, którymi państwo może za- pewnić ochronę w zakresie wymaganym konwencją znajdują się również uprawnienia wynikające z praw pokrewnych44. Polska nie jest stroną konwen- cji brukselskiej, a jej zasięg jest ograniczony, gdyż przystąpiły do niej 24 pań- stwa. Zgodnie z założeniem wyrażonym w preambule konwencja brukselska nie ma naruszać postanowień konwencji rzymskiej, a jedynie ją uzupełniać45. 1.4.3. Europejska konwencja dotycząca problemów prawa autorskiego i praw pokrewnych w ramach transgranicznego przekazu satelitarnego z 1994 r. Dwadzieścia lat po przyjęciu konwencji brukselskiej problemy związa- ne z przekazem satelitarnym stały się również przedmiotem zainteresowania 40 Convention Relating to the Distribution of Programme–Carrying Signals Transmitted by Satelli- te weszła w życie 25 sierpnia 1979 r., http://www. wipo. int/treaties/en/ip/brussels/trtdocs_wo025. html#P19_172. 41 D.B. Winn, European Community..., s. 327; H. Desbois, A. Françon, A. Kérever, Les Conventions In- terntionales du droit d’auteur et de droits voisins, Paris 1976, s. 376; T. Trafas, Ochrona sygnałów przeno- szących programy radiowo–telewizyjne, transmitowanych za pośrednictwem satelitów w świetle konwencji brukselskiej z dnia 21 maja 1974 r., ZNUJ PWiOWI 1977, z. 13, s. 163–183; s. 164. 42 D.B. Winn, European Community..., s. 327; S.M. Stewart, International Copyright..., s. 271; T. Trafas, 43 Model provisions Granting Specific Protection to Broadcasting Organizations under the Conven- Ochrona sygnałów..., s. 165. tion UNESCO/WIPO/SAT/CEG/I/6. 44 T. Trafas, Ochrona sygnałów..., s. 173. 45 Zob. również ibidem, s. 168. 26 1. Podstawowe akty prawne dotyczące ochrony praw pokrewnych w ramach prac Rady Europy. Efektem była europejska konwencja dotycząca problemów prawa autorskiego i praw pokrewnych w ramach transgranicz- nego przekazu satelitarnego z dnia 11 maja 1994 r.46 Konwencja ta nie weszła dotychczas w życie. Celem konwencji było zlikwidowanie niejasności, jakie powstały na tle pojęcia „nadawanie” wraz z rozwojem technik przekazu sate- litarnego. Rozdział pierwszy konwencji definiuje pojęcie i akt nadawania. Kolejne rozdziały obejmują problematykę prawa właściwego, praw autor- skich i praw pokrewnych. W zakresie praw pokrewnych utrzymano za- sadniczo (z pewnymi odrębnościami dotyczącymi artystów wykonawców i producentów fonogramów) poziom ochrony przewidziany w konwencji rzymskiej. Zgodnie z art. 5 konwencji w zakresie transgranicznego nada- wania satelitarnego podmiotom praw pokrewnych, w tym organizacjom nadawczym, państwom–stronom konwencji będzie przysługiwać ochrona minimalnie w takim zakresie, jak wyznaczony konwencją rzymską. 1.4.4. Zalecenia i deklaracje Rady Europy związane z ochroną praw do nadań programów Działając na polu ochrony praw autorskich i pokrewnych, w ramach Rady Europy wydano szereg aktów, których treść odnosi się również do zagadnień związanych z problematyką ochrony praw do nadań progra- mów. Spośród tych aktów wymienić należy przede wszystkim te, szcze- gólnie powiązane ze sferą nadawania, w tym: zalecenie nr R (86)2 w spra- wie zasad odnoszących się do problemów prawa autorskiego w zakresie telewizji satelitarnej i kablowej z 198547; zalecenie nr R (91)5 w sprawie prawa do krótkich sprawozdań z wydarzeń o szczególnym znaczeniu, gdzie wyłączne prawa do nadawania zostały nabyte w kontekście trans- granicznym48; zalecenie nr R (91)14 o ochronie prawnej kodowanych usług telewizyjnych49; zalecenie nr R (2001)7 w sprawie środków ochrony praw 46 European Convention relating to questions on Copyright Law and Neighbouring Rights in the Framework of Transfrontier Broadcasting by Satellite CETS No. : 153 http://conventions. coe. int/ Treaty/Commun/QueVoulezVous. asp?NT=153 CM=7 DF=5/10/2006 CL=ENG. 47 Recommendation No. R (86)2 of the Committee of Ministers to Member States — On Principles Rela- ting To Copyright Law Questions in the Field of Television by Satellite and Cable, 14 February 1985. 48 Recommendation No. R (91)5 of the Committee of Ministers to Member States — On the Right to Short Reporting on Major Events where the Exclusive Rights for their Television Broadcast have been Acquired in Transfrontier Context, 11 April 1991. 49 Recommendation No. R (91)5 of the Committee of Ministers to Member States — On the Legal Protection of Encrypted Television Services, 27 September 1991. 27 Rozdział I. Prawa pokrewne — zagadnienia ogólne autorskich i pokrewnych oraz zwalczania piractwa, szczególnie w środo- wisku cyfrowym, zalecenie to stanowi najnowszy akt w zakresie walki z piractwem50; oraz zalecenie Rec. (2002)7 w sprawie środków służących wzmocnieniu ochrony praw pokrewnych organizacji nadawczych51. Wy- mienienie powyższych aktów prawnych ma charakter porządkujący, ich istotne postanowienia zostaną przytoczone przy omawianiu konkretnych zagadnień52. 1.5. Główne problemy i kierunki zmian w międzynarodowej ochronie praw nadawców Z powyższej analizy wynika, że fundamentalne znaczenie, przynaj- mniej z punktu widzenia wprowadzenia ochrony praw pokrewnych, ma konwencja rzymska. Podstawowym mankamentem konwencji rzymskiej jest jednakże fakt, że powstała w zupełnie innych warunkach technolo- gicznych niż te, w których obecnie eksploatuje się przedmioty chronione. W czasie gdy powstawała konwencja, problem „piractwa” był nieporów- nywalnie mniejszy od dzisiejszych zagrożeń. Jest to bardzo wyraźnie wi- doczne w zakresie problematyki nadań. W latach 60. pewne formy prze- kazu jeszcze nie istniały, albo znajdowały się dopiero w początkowym stadium rozwoju. Obrazując przemiany, które zaszły od przyjęcia kon- wencji rzymskiej W. Rumphorst podaje przykład kolorowej telewizji, któ- ra dopiero zaczynała się rozwijać53. Zaczęto więc wskazywać na główne 50 Recommendation No. R (2001)7 of the Committee of Ministers to Member States — On Measures to Protect Copyright and Neighbouring Rights and Combat Piracy, Especially in the Digital Envi- ronment, 5 September 2001 r; pozostałe to: Recommendation No. R (95)1 of the Committee of Mi- nisters to Member States — On Measures against Sound and Audiovisual Piracy, 11 January 1995, Recommendation No. R (88)2 of the Committee of Ministers to Member States — On Measures to Combat Piracy in the Field of Copyright and Neighboring Rights, 18 January 1988. 51 Recommendation Rec. (2002)7 of the Committee of Ministers to Member States — On Measures to Enhance the Protection of Neighboring Rights of Broadcasting Organisations, 11 September 2002. 52 Pozostałe akty prawne Rady Europy: Recommendation No R. (86)9 of the Committee of Ministers to Member States — On Copyright and Cultural Policy, 22 May 1986; Recommendation No R. (88)1 of the Committee of Ministers to Member States — On Sound and Audiovisual Private Copying, 18 January 1988; Declaration on Neighbouring Rights, Committee of Ministers, 17 February 1994; Recommendation No R. (94)3 of the Committee of Ministers to Member States — On the Promotion of Education and Awareness in the Area of Copyright and Neighbouring Rights Concerning Crea- tivity, 5 April 1994, Declaration on the Exploitation of Protected Radio and Television Productions Held in the Archives of Broadcasting Organisations, Committee of Ministers, 9 September 1999. 53 W. Rumphorst, Protection of broadcasting organizations under the Rome Convention, Copyright Bulle- tin 1993, nr 2, s. 10–14; s. 11. 28 1. Podstawowe akty prawne dotyczące ochrony praw pokrewnych problemy prawne powstające w wyniku tych zmian54. Trzydzieści lat po ustanowieniu konwencji rzymskiej opublikowano serię artykułów dotyczą- cych możliwej rewizji postanowień konwencji rzymskiej. Choć zgadzano się ogólnie co do konieczności zmian w konwencji, nie wszyscy uważali dany moment za właściwy55. Należy podkreślić, że ta dyskusja miała miejsce po- nad dziesięć lat temu, a od tego czasu dla problematyki prawa autorskie- go i praw pokrewnych rozpoczął się już nowy rozdział, zawierający wy- zwania związane z digitalizacją, przenikaniem się technologii i rozwojem otwartych sieci komputerowych (internetu). Wychodząc naprzeciw proble- mom powstałym w wyniku najnowszych zmian technologicznych starano się uaktualnić i wzmocnić ochronę artystów wykonawców i producentów fonogramów w WPPT. Z nowego traktatu wyłączona została problematy- ka ochrony nadań. Należy zauważyć, że rozważając możliwość dokonania zmian konwencji rzymskiej, podkreślano jej kompromisowy charakter, jeżeli chodzi o połączenie w jednym akcie ochrony trzech różnych kate- gorii podmiotów56. Historia długich prac nad przygotowaniem konwencji rzymskiej jest nie tylko odzwierciedleniem kontrowersyjnej wówczas idei ochrony praw pokrewnych jako takich, ale również trudności z osiągnię- ciem porozumienia pomiędzy trzema kategoriami podmiotów57. Wbrew postulatom niektórych delegacji, aby objąć również nadaw- ców projektowanym nowym aktem międzynarodowym uznano, że włą- czenie trzeciej kategorii uprawnionych, na zaawansowanym już etapie prac przygotowawczych, mogłoby skutkować znacznym spowolnieniem prac, a nawet stanowić ewentualną przeszkodę dla uchwalenia traktatu. Dodat- kowym argumentem mogły być prace nad porozumieniem TRIPS, gdzie ochrona nadawców okazała się być zagadnieniem problematycznym, i nie osiągnięto satysfakcjonującego kompromisu58. Zdecydowano, że prace nad unowocześnieniem ochrony praw do nadań, powinny rozpocząć się pod 54 P. Masouyé, The Rome Convention: Realities and Prospects, Copyright 1985, nr 9, s. 296–312; P. Ches- nais, La Convention de Rome: vingt–cinq ans apres, Le Bulletin de Droit d’Auteur 1986, vol. XX, nr 4, s. 8–13; A. Mille, The Rome Convention in the context of technology and legal change, Copyright Bulle- tin 1986, nr 4, s. 19–29. 55 A. Françon, Faut–il reviser la Convention de Rome sur le droits voisins?, Le Bulletin du Droit d’Auteur 1991, vol. XXV, nr 4, s. 20
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawa do nadań programów radiowych i telewizyjnych w prawie autorskim
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: