Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00246 004837 14835110 na godz. na dobę w sumie
Prawa rodziny do mieszkania spółdzielczego - ebook/pdf
Prawa rodziny do mieszkania spółdzielczego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 407
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-427-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Oddana w ręce czytelników monografia Prawa rodziny do mieszkania spółdzielczego obejmuje całokształt zagadnień cywilistycznej ochrony interesów rodziny zajmującej lokal mieszkalny w budynku spółdzielczym. Kwestią interesującą (zmieniającą się wraz z licznymi modyfikacjami regulacji ustawowych) jest charakter uprawnień poszczególnych jej członków do lokalu spółdzielczego. Domownicy, którym nie przysługuje odrębna własność lokalu, prawo własnościowe, lokatorskie, albo prawo najmu mają tylko pochodny tytuł do korzystania z tego mieszkania. W opracowaniu przedstawiono prawa do zajmowanego lokalu każdego z małżonków oraz innych członków rodziny, także wobec takich zdarzeń jak: rozwód, separacja, śmierć, utrata członkostwa, wygaśnięcie prawa do lokalu z innych przyczyn. Wskazano również unormowania dotyczące ochrony członków rodziny przed eksmisją z mieszkania spółdzielczego.
Publikacja adresowana jest przede wszystkim do sędziów, adwokatów, radców prawnych, notariuszy, komorników sądowych, jak również władz i członków spółdzielni mieszkaniowych, a także innych osób mieszkających w budynkach spółdzielczych. Będzie też pomocą dla teoretyków prawa, aplikantów wszystkich zawodów prawniczych i studentów prawa.
Dr Elżbieta Koszel jest Sędzią Sądu Okręgowego w Zamościu, ukończyła studia doktoranckie i uzyskała stopień doktora nauk prawnych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Specjalizuje się w prawie cywilnym, rodzinnym i spółdzielczym.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Prawa rodziny do mieszkania spółdzielczego Elżbieta Koszel Wydanie 1 Warszawa 2012 Redaktor prowadzący: Katarzyna Bojarska Opracowanie redakcyjne: Magdalena Urbańska Redakcja techniczna: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorki i wydawcy. ISBN 978-83-7806-427-5 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 ROZDZIAŁ 1. Mieszkanie rodzinne w ujęciu prawnoporów- nawczym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 1.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 1.2. Model wspólnego prawa do mieszkania niezależ nego od stosunków majątkowych małżeńskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 1.3. Model przyjmujący ograniczenie czynności prawnych dotyczących mieszkania rodzinnego od zgody drugiego małżonka . . . . . . . . . 29 1.4. Ochrona mieszkania rodzinnego w ramach ustroju majątkowego małżeńskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 1.5. Charakterystyka rozwiązań przyjętych w prawie polskim . . . . . . . 39 ROZDZIAŁ 2. Pojęcie i cel spółdzielni mieszkaniowej . . . . . . . . . . 44 2.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 2.2. Spółdzielczość mieszkaniowa w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 2.3. Cel spółdzielni mieszkaniowej w warunkach gospodarki rynkowej. . 54 ROZDZIAŁ 3. Formy zaspokajania mieszkaniowych potrzeb rodziny w spółdzielni mieszkaniowej . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 3.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 3.2. Lokatorskie prawo do lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 3.2.1. Lokatorskie prawo do lokalu jako prawo obligacyjne . . . . . . 68 3.2.2. Związanie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu z członkostwem spółdzielni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.3. Przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa 76 80 do lokalu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.3.1. Ewolucja rozwiązań normatywnych . . . . . . . . . . . 80 3.2.3.2. Wpływ zmian ustawy o spółdzielniach mieszkanio- wych na przekształcenia spółdzielczych lokatorskich praw do lokali. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 5 3.3. Własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego . . . . . . . . . . . . . . 95 3.3.1. Prawo własnościowe jako ograniczone prawo rzeczowe . . . . 95 3.3.2. Niezależność spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego od członkostwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 3.3.2.1. Uchylenie zasady związania własnościowego prawa do lokalu z członkostwem spółdzielni . . . . . . . . . . 3.3.2.2. Członkostwo a spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu w obecnym kształcie . . . . . . . . . . . . . . . . 98 103 3.3.3. Przekształcenie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w prawo własności . . . . . . . . . . . . . 106 3.3.4. Własnościowe prawo jako zanikająca forma zaspokajania potrzeb mieszkaniowych w spółdzielni . . . . . . . . . . . . . . 117 3.4. Odrębna własność lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 120 3.4.1. Zagadnienia wstępne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.2. Własność lokalu spółdzielczego w obecnym kształcie. . . . . . 127 3.4.3. Możliwość członkostwa właściciela lokalu . . . . . . . . . . . . 134 3.4.4. Zarząd spółdzielni mieszkaniowej czy korporacyjnych struktur wspólnoty mieszkaniowej . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 3.5. Najem lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 3.5.1. Podstawy prawne regulacji najmu lokali . . . . . . . . . . . . . 142 3.5.2. Dopuszczalność wynajmowania lokali mieszkalnych przez spółdzielnię mieszkaniową . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 3.5.3. Najem niezależny od członkostwa . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 3.5.4. Szczególne grupy najemców w spółdzielni mieszkaniowej . . . 152 3.5.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 ROZDZIAŁ 4. Prawa małżonków do mieszkania spółdzielczego . . . . 158 4.1. Rodzaje ukształtowania wspólności prawa do mieszkania spółdzielczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 4.1.1. Wspólność pozaustrojowa na podstawie ustawy – Prawo spółdzielcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 4.1.2. Zmiana stanu prawnego dotyczącego małżeńskiej wspólności prawa do mieszkania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Zagadnienia intertemporalne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3. Przynależność do małżonków spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3.1. Koncepcje przynależności do małżonków lokatorskiego prawa do lokalu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 171 177 177 4.3.2. Roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu a stosunki majątkowe małżeńskie . . . . . . . 179 6 Spis treściwww.lexisnexis.pl 4.3.3. Nabycie prawa w sposób konstytutywny przez małżonków pozostających w ustroju wspólności majątkowej ustawowej . . 180 4.3.4. Nabycie prawa w ustroju rozdzielności majątkowej . . . . . . . 181 4.3.5. Nabycie prawa w ustroju rozdzielności majątkowej z wyrów- naniem dorobków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 4.3.6. Translatywne nabycie prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 4.4. Przynależność do małżonków spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 4.4.1. Nabycie własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w wykonaniu umowy o budowę lokalu . . . . . . . . . . . . . . 183 4.4.2. Przekształcenie prawa lokatorskiego w prawo własnościowe . 187 4.4.3. Konstytutywne nabycie prawa w ustroju rozdzielności majątkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 4.4.4. Translatywne nabycie własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 4.5. Przynależność do małżonków prawa odrębnej własności lokalu . . . 189 4.6. Przynależność do małżonków prawa najmu . . . . . . . . . . . . . . . 191 4.7. Uprawnienia małżonka do korzystania z mieszkania należącego do drugiego małżonka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 ROZDZIAŁ 5. Uprawnienia i obowiązki członków rodziny osoby, której przysługuje prawo do lokalu spółdzielczego . . . 200 5.1. Uprawnienia do korzystania z mieszkania osób tworzących rodzinę – wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 5.1.1. Ograniczenie uprawnień członków rodziny do spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu wobec zasady jednopodmio- towości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.1.1. Ukształtowanie zasady jednopodmiotowości spółdzielczego prawa do lokalu . . . . . . . . . . . . . 206 5.1.1.2. Obecny zakres stosowania zasady jednopodmio- 206 209 towości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.2. Uprawnienia członków rodziny osoby, której przysługuje własnościowe prawo do lokalu na podstawie możliwej wielopodmiotowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 5.1.2.1. Geneza spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu jako prawa jednopodmiotowego . . . . . . . . . 213 5.1.2.2. Zasada jednopodmiotowości spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu na podstawie ustawy – Prawo spółdzielcze . . . . . . . . . . . . . . . 214 5.1.2.3. Wpływ zmian gospodarczo-ustrojowych na uchylenie zasady jednopodmiotowości spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu . . . . . . . . . . . . 217 7 Spis treści 5.1.2.4. Stan prawny dotyczący spółdzielczego własnościo- wego prawa do lokalu po uchyleniu zasady jednopodmioto wości tego prawa . . . . . . . . . . . . . 5.1.2.5. Ochrona członków rodziny przed zbyciem ułamkowej 224 części spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 5.1.3. Współwłasność lokalu a uprawnienia domowników. . . . . . . 234 5.1.4. Wspólność najmu a uprawnienia domowników . . . . . . . . . 239 5.2. Obowiązki członków rodziny zajmującej spółdzielczy lokal mieszkalny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2.1. Obowiązki domowników w wypadku lokatorskiego prawa 241 do lokalu, własnościowego prawa do lokalu i odrębnej własności lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 5.2.2. Obowiązki domowników w wypadku prawa najmu . . . . . . . 244 ROZDZIAŁ 6. Rozwód i separacja a prawo do mieszkania spółdzielczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 6.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 6.2. Orzeczenie o sposobie korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania w wyroku rozwodowym albo separacyjnym . . . . . . . . 250 6.3. Podział mieszkania wspólnego w wyroku rozwodowym albo separacyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 6.4. Eksmisja małżonka w orzeczeniu rozwodowym albo separacyjnym . 260 6.5. Byt spółdzielczego prawa do lokalu po ustaniu małżeństwa. . . . . . 268 6.5.1. Czynności zachowawcze byłych małżonków . . . . . . . . . . . 268 6.5.2. Sytuacja innych członków rodziny po wygaśnięciu prawa do lokalu rozwiedzionych małżonków . . . . . . . . . . . . . . 273 ROZDZIAŁ 7. Podział majątku wspólnego małżonków, obejmującego prawo do lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 7.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 7.2. Umowa o podział majątku wspólnego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 7.3. Podział majątku wspólnego w postępowaniu sądowym . . . . . . . . 285 7.3.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 7.3.2. Podział majątku wspólnego w postępowaniu nieprocesowym . 285 7.4. Sposób podziału mieszkania wspólnego w spółdzielni mieszkaniowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 7.4.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 7.4.2. Podział mieszkania spółdzielczego. . . . . . . . . . . . . . . . . 294 7.4.3. Przyznanie prawa do lokalu mieszkalnego jednemu z małżonków w orzeczeniu podziałowym. . . . . . . . . . . . . 297 8 Spis treściwww.lexisnexis.pl 7.4.4. Sprzedaż spółdzielczego prawa do lokalu i podział sumy uzyskanej z licytacji między małżonkami . . . . . . . . . . . . . 300 7.4.5. Podział ekspektatywy spółdzielczych praw do lokali . . . . . . 301 7.4.6. Podział prawa najmu lokalu mieszkalnego . . . . . . . . . . . . 305 7.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 ROZDZIAŁ 8. Nabycie prawa do spółdzielczego lokalu mieszkalnego przez rodzinę zmarłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 8.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 8.2. Uprawnienia osób bliskich w wypadku śmierci członka spółdzielni, któremu przysługiwało lokatorskie prawo do lokalu . . . . . . . . . . 311 8.2.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 8.2.2. Skutki śmierci małżonka dla sytuacji współuprawnionego do lokalu drugiego małżonka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.2.3. Wygaśnięcie prawa do lokalu a uprawnienia innych osób bliskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 315 8.2.4. Pierwszeństwo ochrony interesów osób bliskich przed upraw- nieniami spadkobiercy roszczenia o przekształcenie spółdziel - czego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego . . . . . . . 323 8.2.5. Śmierć członka w okresie oczekiwania na ustanowienie lokatorskiego prawa do lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 8.3. Dziedziczność spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu . . . 328 8.3.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 8.3.2. Uprawnienia spadkobierców do własnościowego lokalu mieszkalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 8.4. Sytuacja rodziny po śmierci właściciela lokalu. . . . . . . . . . . . . . 337 8.5. Wstąpienie w stosunek najmu osób bliskich w razie śmierci najemcy . 343 8.5.1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 8.5.2. Wstąpienie w stosunek najmu po śmierci najemcy. . . . . . . . 345 8.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 ROZDZIAŁ 9. Sytuacja rodziny w razie wygaśnięcia prawa do lokalu z przyczyn innych niż śmierć uprawnionego . . . . . . . 351 9.1. Wpływ ustania członkostwa spółdzielni na sytuację rodziny uprawnionego do mieszkania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 9.1.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 9.1.2. Ustanie członkostwa na skutek wypowiedzenia przez członka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9.1.3. Ustanie członkostwa wskutek wykluczenia albo wykreślenia członka z rejestru. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9.1.4. Ustanie bytu prawnego spółdzielni mieszkaniowej a członkostwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 356 364 Spis treści 9.2. Ochrona rodziny w wypadku wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu z przyczyn zawinionych przez członka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 366 9.3. Ochrona przed eksmisją z mieszkania spółdzielczego . . . . . . . . . 375 9.4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 Wykaz aktów normatywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 Wykaz orzecznictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 Spis treściwww.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Akty normatywne BGB – niemiecki kodeks cywilny (Bürgerliches Gesetzbuch) z  18  sierpnia 1896 r. (BGBI I s. 195 ze zm.) BW – belgijski kodeks cywilny (Code Civil) z 21 marca 1804 r. (http://www. ejustice.just.fgov.be/cgi) C. civ. – francuski kodeks cywilny (Code civil) z 21 marca 1804 r. (http://www. C.c. k.c. k.k. k.k.w. k.p.c. k.r. k.r.o. k.z. legifrance.gouvr.fr) – włoski kodeks cywilny (Codice civile) z  16  marca 1942  r. (Gazzetta Ufficiale z 1975 r., nr 135) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) – ustawa z  17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 27 czerwca 1950 r. – Kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, poz. 308 ze zm.) – akt uchylony – ustawa z  25  lutego 1964  r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z  27  paździer- nika 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) – akt uchylony Konstytucja – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2  kwietnia 1997  r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.) nowela czerwcowa z 2005 r. nowela czerwcowa z 2007 r. – ustawa z  3  czerwca 2005  r. o  zmianie ustawy o  spółdzielniach mie- szkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 122, poz. 1024) – ustawa z 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mie- szkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr  125, poz.  873 ze zm.) 11 Wykaz skrótów nowela grudniowa z 2002 r. nowela grudniowa z 2009 r. OR – ustawa z 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mie- szkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 240, poz. 2058 ze zm.) – ustawa z 18 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mie- szkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 223, poz. 1779) – (Obligationenrecht) szwajcarskie prawo obligacyjne z 30 marca 1911 r. (SR 220, AS 27 Nr 317 ze zm.) p.w.k.c. – ustawa z  23  kwietnia 1964  r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cy- wilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) p.w.k.r.o. – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 60) pr. lok. – ustawa z  10  kwietnia 1974  r. – Prawo lokalowe (tekst jedn. Dz.U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 ze zm.) – akt uchylony pr. małż. – dekret z  25  września 1945  r. – Prawo małżeńskie (Dz.U. Nr  48, poz. 270) – akt uchylony pr. spółdz. – ustawa z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) u.g.n. – ustawa z  21  sierpnia 1997  r. o  gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) u.k.w.h. – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) u.n.l.d.m. – ustawa z 2 lipca 1994 r. o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787 ze zm.) – akt uchylony. u.o.l. – ustawa z 11 kwietnia 1924 r. o ochronie lokatorów (tekst jedn. Dz.U. u.o.p.l. u.s.m. u.s.z. u.w.l. ZGB z 1936 r. Nr 39, poz. 297 ze zm.) – akt uchylony. – ustawa z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkanio- wym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) – ustawa z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) – ustawa z  17  lutego 1961  r. o  spółdzielniach i  ich związkach (Dz.U. Nr 12, poz. 61 ze zm.) – akt uchylony. – ustawa z  24  czerwca 1994  r. o  własności lokali (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) – szwajcarski kodeks cywilny (Schweizerisches Zivilgesetzbuch) z 10 grud nia 1907 r. (http://www.gesetze.ch/) Organy i instytucje BGK CZSBM KFM NSA SA SN TK – Bank Gospodarstwa Krajowego – Centralny Związek Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego – Krajowy Fundusz Mieszkaniowy – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny 12 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – Dziennik Ustaw – „Gdańskie Studia Prawnicze” – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – system informacji prawnej Wolters Kluwer Polska Publikatory Biul. SN Dz.U. GSP KPP Lex LexPolonica – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska M.P. Mon. Praw. NP OSAB OSAG OSN OSNC OSNCP – Monitor Polski – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Sądów Apelacji Białostockiej – Orzecznictwo Sądów Apelacji Gdańskiej – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna, Izba Pracy i Ubezpie- OSP OSPiKA OTK OTK ZU OTK-A ZU Pal. PiP Prok. i Pr. PS PUG Rej S.C. Wok. ZN IBPS czeń Społecznych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; Zbiór Urzędowy – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; Zbiór Urzędowy; Seria A – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Rejent” – Studia Cywilistyczne – „Wokanda” – Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego Wstęp W Międzynarodowym Roku Spółdzielczości należy docenić, jak ważną rolę odgrywają w życiu społecznym spółdzielnie mieszkaniowe. W Pol- sce od wielu lat duża część rodzin zaspokaja potrzeby mieszkaniowe w lokalach znajdujących się w budynkach spółdzielczych, ponieważ do prawidłowego funkcjonowania rodzina potrzebuje mieszkania. W życiu społecznym rodzina jest zjawiskiem wielowymiarowym. Cha- rakteryzuje ją struktura, system ról, wzajemne interakcje. Grupę ro- dzinną można traktować jako pewien odrębny i  autonomiczny orga- nizm. To właśnie głównie rodzina kształtuje osobowość swych członków w takim kierunku, żeby mogli oni wypełniać funkcje zgodne z wymaganymi rolami życiowymi. Jednocześnie każdy członek rodzi- ny zachowuje indywidualny sposób wyrażania emocji, często odmien- ne postrzeganie świata zewnętrznego, a także własny zasób życiowych doświadczeń. Naturalne jest dążenie członków rodziny do przebywa- nia razem i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego1. Przepisy prawa są ważnym instrumentem państwa w  kształtowaniu modelu rodziny i  powinny działać dla jej dobra. Przez pojęcie dobra rodziny należy rozumieć wszystko, co służy spójni rodzinnej i zapew- nieniu niezbędnych środków oraz warunków umożliwiających rodzi- nie egzystencję. Zgodnie z art. 71 ust. 1 Konstytucji państwo w swojej polityce społecz- nej i  gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Jest to związane m.in. 1 Szerzej zob. J. Rembowski, Rodzina jako system powiązań, w: Dziecko i rodzina, cz. II, Z  psychologicznych zagadnień życia w  rodzinie, red. M. Ziemska, Warszawa 1986, s. 127–135. 15 Wstęp z dążeniem do poprawy sytuacji mieszkaniowej. Władze publiczne po- winny prowadzić politykę sprzyjającą zaspokajaniu potrzeb mieszka- niowych obywateli, w szczególności popierać ich działania zmierzają- ce do uzyskania własnego mieszkania (art. 75 ust. 1 Konstytucji). Wśród wartości chronionych w przepisie art. 18 Konstytucji na pierw- szym planie jest małżeństwo, jako związek mężczyzny i kobiety, oraz rodzina oparta na małżeństwie2. Nazwa rodzina jako określenie pewnej grupy osób występuje w przepi- sach rzadko, dotyczy to także ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a także ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Prawo reguluje na- tomiast stosunki między osobami, które uważane są potocznie za członków tej samej rodziny, w szczególności między małżonkami, ro- dzicami i  dziećmi, a  także innymi osobami, między którymi istnieje obowiązek alimentacyjny czy też możliwość spadkobrania oraz naby- cia w inny sposób prawa do lokalu mieszkalnego. Rozważania niniejszej pracy koncentrują się głównie na rodzinie w  znaczeniu węższym, która powstaje przez zawarcie małżeństwa między mężczyzną i kobietą (art. 1 k.r.o.). W skład takiej rodziny naj- częściej wchodzą również małoletnie dzieci. Jednak w wielu wypad- kach, gdy rozważano sytuację domowników po utracie prawa do mieszkania osoby uprawnionej, poddano ocenie także unormowania dotyczące rodziny w  znaczeniu szerszym, gdyż ustawodawca chroni osoby z  jej kręgu przed utratą możliwości dalszego zamieszkiwania w dotychczas zajmowanym lokalu, a wręcz umożliwia nabycie prawa do tego lokalu jednej lub większej liczbie osób (w zależności od rodza- ju prawa do mieszkania – art. 15 u.s.m., art. 171 ust. 6 u.s.m., art. 172 ust. 6 u.s.m., art. 23 ust. 2 u.s.m.). Doniosłość mieszkania dla rodziny wyraża się w tym, że stanowi ono wyodrębnione miejsce, w którym jej członkowie prowadzą wspólne go- spodarstwo domowe. Najczęściej ten sam lokal mieszkalny służy za- spokajaniu potrzeb mieszkaniowych kilku osób tworzących rodzinę. 2 Szerzej zob. P. Sobczyk, Małżeństwo i rodzina w orzeczeniach Trybunału Konstytucyj- nego. Art. 18, 48 i 71 Konstytucji RP, w: Matrimonium spes mundi, Małżeństwo i rodzina w prawie kanonicznym, polskim i międzynarodowym, Olsztyn 2008, s. 381 i n. 16 www.lexisnexis.pl Wstęp Mieszkanie, będące centrum życiowym grupy rodzinnej i zaspokajają- ce jej potrzeby mieszkaniowe, jest określane mianem mieszkania ro- dzinnego3. Szczególny charakter mieszkania wyraża się nie tylko w  jego funk- cjach. Wynika również z  faktu, że należy ono do dóbr kosztownych zarówno w sensie możliwości jego pozyskania, jak i eksploatacji. Wy- sokie są koszty budowy, utrzymania i  remontów domów mieszkal- nych. Nie każdego stać na nabycie własnego mieszkania. Często jest to związane z  partycypacją kilku osób z  grona rodziny w  gromadzeniu wkładu warunkującego nabycie prawa do mieszkania. Na poziom za- spokojenia potrzeb mieszkaniowych istotny wpływ ma koniunktura gospodarcza oraz poziom zamożności społeczeństwa. Problematyka zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych ludności ma zatem wymiar społeczny i  gospodarczy o  charakterze ponadustrojowym, ponadcza- sowym i  ponadgranicznym. Zróżnicowane były i  są na przestrzeni dziejów formy i  metody przeciwdziałania niekorzystnym zjawiskom na rynku mieszkaniowym oraz leżące u ich podstaw założenia aksjo- logiczne4. Kwestią interesującą (zmieniającą się wraz ze zmianami regulacji usta- wowych) jest charakter uprawnień poszczególnych członków grupy rodzinnej do zajmowanego mieszkania w  spółdzielni mieszkaniowej, gdyż jeden lokal przeważnie służy zaspokojeniu potrzeb mieszkanio- wych rodziny, a nie tylko jednej osoby. Ta rodzinna problematyka pra- wa mieszkaniowego obecnie regulowana jest jedynie fragmentarycz- nie i  odmiennie w  przepisach dotyczących poszczególnych praw podmiotowych. Domownicy, którzy nie są właścicielami lokalu (upraw- nionymi z  tytułu własnościowego prawa do lokalu bądź członkami, którym przysługuje lokatorskie prawo do lokalu), nie mają własnego, samodzielnego tytułu do tego mieszkania. Ich tytuł do korzystania 3 Tak M. Nazar, Małżeńska wspólność spółdzielczych praw do lokali mieszkalnych, KPP 2003, nr  2, s.  345–346; A. Bieranowski, Koncepcja mieszkania rodzinnego jako przedmiotu szczególnej i kompleksowej ochrony prawnej, w: Rozprawy z prawa prywat- nego, prawa o notariacie i prawa europejskiego, Kluczbork 2007, s. 22. 4 M. Bednarek, Prawo do mieszkania w konstytucji i ustawodawstwie, Warszawa 2007, s. 21–22. 17 Wstęp z lokalu mieszkalnego jest tylko pochodny. Podstawę prawną do korzy- stania tych osób z lokalu stanowi dla nich stosunek prawny, jaki je wią- że z podmiotem prawa. Jest nim przeważnie stosunek prawnorodzin- ny, przy czym zakres ochrony zależy od charakteru tych więzi. Jednak wewnętrzne stosunki między osobą uprawnioną do lokalu a domowni- kami nie są skuteczne w relacjach zewnętrznych ze spółdzielnią. Niniejszej publikacji prześwieca troska o  wyeksponowanie tych roz- wiązań ustawowych, które zapewniają ochronę interesów rodziny (za- równo w znaczeniu węższym, a gdy ustawodawca rozszerza tę ochro- nę na większy krąg osób bliskich – także w  znaczeniu szerszym) zajmującej lokal mieszkalny w zasobach spółdzielczych, oraz krytyka działań legislacyjnych, które wpływają negatywnie na sytuację miesz- kaniową członków rodziny. Potrzeba tego rodzaju opracowania uwy- datnia się szczególnie po wejściu w życie noweli czerwcowej z 2007 r. oraz noweli grudniowej z 2009 r. do ustawy o spółdzielniach mieszka- niowych, które wzmocniły proces przekształceń praw do lokali o tre- ści mniej intensywnej w prawo własności i zasadniczo wyeliminowały możliwość ustanawiania w  sposób konstytutywny własnościowych praw do lokali, ale stworzyły dogodne warunki do odłączenia się wła- ścicieli lokali od spółdzielni mieszkaniowej, co nie jest zgodne z ideą spółdzielczości. Rozważania niniejsze są próbą rozwiązania proble- mów dotyczących mieszkania spółdzielczego o  charakterze rodzin- nym w  prawie polskim, wobec często zmieniających się uregulowań prawnych. Główne regulacje problematyki spółdzielczych praw do lo- kali wynikają z ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz ustawy – Prawo spółdzielcze. Uzupełniające znaczenie mają inne ustawy: Ko- deks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks cywilny, ustawa o ochronie praw lokatorów, ustawa o własności lokali. W pewnych fragmentach przed- stawiono rozwiązania przyjęte w innych państwach europejskich jako tło rozważań nad unormowaniami w prawie polskim. Na podstawie europejskiej judykatury koncepcja szczególnej ochrony mieszkania rodzinnego zajmuje znaczącą pozycję. W systemach praw- nych poszczególnych państw występują jednak istotne różnice w kwe- stii przynależności prawa do mieszkania do jednego albo obojga mał- żonków oraz możliwości podejmowania przez członków rodziny 18 www.lexisnexis.pl Wstęp działań prawnych zmierzających do ochrony mieszkania przed jego utratą bądź obciążeniem. W kontekście rozwiązań przyjętych w usta- wodawstwach niektórych państw europejskich przedstawiono model ochrony rodzinnego prawa do mieszkania wynikający ze zmienionych w tym zakresie, zgodnie ze standardami europejskimi, przepisów Ko- deksu rodzinnego i opiekuńczego (rozdział 1). Pojęcie spółdzielni mieszkaniowej jest związane z celem, jaki powinna ona realizować. Kwestia celu spółdzielni mieszkaniowej w warunkach gospodarki rynkowej, jakim jest zaspokajanie potrzeb mieszkanio- wych nie tylko członków, ale także ich rodzin, zasługuje na szczególną uwagę. Zmiany w tym zakresie wiążą się z modyfikacją kształtu spół- dzielni (rozdział 2). Zmiany legislacyjne oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego sprawiły, że te formy zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, które były priorytetowe w realiach gospodarki nakazowo-rozdzielczej, tracą znaczenie w  czasach gospodarki rynkowej, zaś korzystne warunki przekształcenia praw o treści mniej intensywnej prowadzą do nabycia własności. Wobec zubożenia części rodzin, dla których uzyskanie pra- wa własności lokalu nie będzie realnie możliwe, coraz większego zna- czenia, także w  spółdzielniach mieszkaniowych, nabierze stosunek najmu. Dla sytuacji rodziny nie są obojętne przekształcenia spółdziel- czego prawa do lokalu w prawo o treści bardziej intensywnej. Rozwa- żono więc, czy ochrona osób bliskich jest właściwa w wypadku prze- kształcenia bądź wygaśnięcia prawa do mieszkania osoby pierwotnie uprawnionej (rozdział 3). Małżonkowie mają obecnie możliwość kształtowania prawa do lokalu mieszkalnego według swojej woli, zgodnie z różnymi regulacjami do- tyczącymi małżeńskich ustrojów majątkowych. Rodzinny charakter mieszkania spółdzielczego i  fakt wspólnego zajmowania tego lokalu przez małżonków decydował historycznie o  daleko sięgającej wspól- ności prawa (małżeńska łączna wspólność, która powstawała obliga- toryjnie i istniała przymusowo na zasadach określonych w art. 215 § 2 i 3 pr. spółdz.). Wraz ze zmianami zarówno w Prawie spółdzielczym, jak i w dalszej kolejności w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych 19 Wstęp w  kierunku możliwości posiadania przez małżonków (oraz rodzinę jako całość) prawa do większej liczby lokali mieszkalnych stosunki majątkowe dotyczące prawa małżonków do mieszkania spółdzielcze- go są oceniane według ogólnych unormowań zawartych w  Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (z wyjątkiem prawa najmu). Kwestie z tym związane zostały przedstawione w rozdziale 4. Uprawnienia innych członków rodziny osoby, której przysługuje pra- wo do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej, są zależne od typu prawa i zasad ukształtowanych w tym zakresie przez przepisy prawa, na któ- re w okresie przemian ustrojowych w naszym kraju znaczący wpływ ma orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (zasada jednopodmioto- wości bądź wielopodmiotowości prawa do lokalu). Na osobach wspól- nie korzystających z mieszkania spółdzielczego ciążą także wzajemne obowiązki w relacjach między domownikami, jak również wynikające z  sąsiedztwa lokatorów w  całym budynku, oraz obowiązki wobec spółdzielni mieszkaniowej związane z  tym korzystaniem. Uprawnie- nia i obowiązki osób wspólnie zajmujących lokal w spółdzielni miesz- kaniowej poddane zostały analizie w rozdziale 5. Przedmiotem troski całego społeczeństwa powinna być trwałość i pra- widłowo funkcjonujące małżeństwo. Ustawodawca nie traci jednak z pola widzenia negatywnych zjawisk występujących w rzeczywistości społecznej, które objawiają się destabilizacją życia oraz powstawa- niem patologicznego układu stosunków w  małżeństwie i  całej rodzi- nie zajmującej jeden lokal mieszkalny. Prawo nie pozostaje obojętne wobec sytuacji, w której rozkładowi ulega podstawowa struktura ro- dziny, jaką jest małżeństwo. Ustawodawstwo polskie, podobnie jak unormowania w  większości innych państw europejskich, przewiduje instytucję rozwodu i separacji. Dla egzystencji poszczególnych człon- ków rodziny istotne znaczenie ma możliwość i sposób dalszego korzy- stania z mieszkania w wypadku rozpadu rodziny. Pozostawanie w jed- nym lokalu mieszkalnym osób uprawnionych uprzednio z  tytułu łączącego ich węzła małżeńskiego, który został rozwiązany przez roz- wód, przestał istnieć wobec unieważnienia małżeństwa bądź został osłabiony na skutek orzeczenia separacji, w wielu wypadkach prowa- 20 www.lexisnexis.pl Wstęp dzi do konfliktów. Rozważono więc, jakie decyzje dotyczące prawa do mieszkania może podjąć sąd w wyroku rozwodowym, unieważniają- cym małżeństwo albo separacyjnym, biorąc pod uwagę dobro mało- letnich dzieci i  potrzebę ich ochrony przed nagannymi działaniami najczęściej jednego z małżonków (rozdział 6). Podział mieszkania wspólnego jest możliwy (po ustaniu wspólności majątkowej) w drodze umowy stron albo w postępowaniu nieproceso- wym o  podział majątku wspólnego. Omówienie problemów związa- nych z tą regulacją miało na celu zwrócenie uwagi, że nie kwestie fi- nansowe, ale wzgląd na dobro dzieci i tego z rodziców, który sprawuje nad nimi pieczę, powinien przyświecać judykaturze. Kwestie związane z wyważeniem interesów osób należących do rodziny przy rozstrzyga- niu o prawie do mieszkania zostały przedstawione w rozdziale 7. Jednym ze zdarzeń, które powodują zmianę osoby uprawnionej do mieszkania, jest śmierć. Szczególnej ochrony wymaga rodzina zmarłe- go członka spółdzielni, któremu przysługiwało lokatorskie prawo do lokalu, gdyż prawo to nie jest dziedziczne. Rozważania dotyczą w pierwszej kolejności praw pozostałego przy życiu drugiego małżon- ka, następnie sytuacji innych osób bliskich, w  tym domowników, a także możliwej sprzeczności interesów w wypadku nabycia spadku przez osoby spoza kręgu rodziny, które mieszkają poza tym lokalem. Rozstrzygnięcie ewentualnego sporu między tymi osobami na korzyść rodziny zamieszkałej w spadkowym lokalu, ukształtowane na skutek orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, zasługiwało na szczególną uwagę. Własnościowe prawo do lokalu, jak i odrębna własność lokalu są prawami dziedzicznymi, a w związku z możliwą wielopodmiotowo- ścią tych praw większa liczba osób z kręgu rodziny może nabyć prawo do takiego lokalu wchodzącego w skład majątku spadkowego. Osoby bliskie zamieszkałe z  najemcą w  lokalu spółdzielczym z  chwilą jego śmierci wstępują w stosunek najmu. Przedstawiono także alternatyw- ną do dziedziczenia formę rozporządzenia zbywalnym prawem do mieszkania na wypadek śmierci, którą jest zapis windykacyjny wpro- wadzony do polskiego porządku prawnego 23 listopada 2011 r. (roz- dział 8). 21 Wstęp Prawo do lokalu mieszkalnego wygasa także z  innych przyczyn niż śmierć członka spółdzielni. Dla egzystencji rodziny niezwykle istotna jest ochrona przed utratą prawa do tego mieszkania. Dotyczy to w szczególności lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, którego byt jest zależny od członkostwa w  spółdzielni. Przyczyny ustania członkostwa są różne: zależne od spółdzielni, wynikające z  woli lub działań członka, powstające z przyczyn zewnętrznych. Wpływ ustania członkostwa spółdzielni na sytuację osób bliskich, ograniczenia doty- czące nabycia prawa do tego samego lokalu, a  także problematyka ochrony członków rodziny przed eksmisją z mieszkania spółdzielcze- go zostały omówione w rozdziale 9. W pracy oceniono jedynie kwestie najistotniejsze dla bytu i praw ro- dziny do mieszkania w zasobach spółdzielni mieszkaniowej, gdyż pro- blematyka z tym związana jest obszerna. Praca niniejsza stanowi skróconą, zmodyfikowaną i  uaktualnioną wersję rozprawy doktorskiej obronionej w 2011 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Wyrażam głęboką wdzięczność mojemu Mistrzowi Profesorowi dr. hab. Andrzejowi Mączyńskiemu, pod którego kierunkiem rozprawa powsta- ła za wsparcie, cenne rady i  wskazówki. Dziękuję także recenzentom rozprawy – Profesorowi dr. hab. Kazimierzowi Zawadzie i Profesorowi dr. hab. Józefowi Frąckowiakowi za życzliwe uwagi, dzięki którym pra- ca przybrała właściwy kształt.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawa rodziny do mieszkania spółdzielczego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: