Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00468 007224 13409515 na godz. na dobę w sumie
Prawa społeczne pracowników a prawa pracodawców-przedsiębiorców na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej - ebook/pdf
Prawa społeczne pracowników a prawa pracodawców-przedsiębiorców na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 460
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8574-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Celem monografii jest ukazanie relacji jakie zachodzą pomiędzy ochroną praw społecznych pracowników a realizacją swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług przez ich pracodawców. Relacje te niejednokrotnie, aczkolwiek nie zawsze, mogą prowadzić do konfliktu interesów, a zatem i kolizji praw. Aktualnie brak jest jasnych regulacji unijnych dotyczących sposobu rozwiązywania tego rodzaju konfliktów, a traktowanie ochrony praw społecznych jako uzasadnionego ograniczenia swobód rynku wewnętrznego ujawnia brak spójności z międzynarodowymi standardami ochrony tych praw. Utrzymanie takiej sytuacji grozi nie tylko poniesieniem przez Unię odpowiedzialności prawnomiędynarodowej, ale powoduje także brak pewności prawnej uczestników tego rynku, jednocześnie uniemożliwiając efektywną realizację jego wymiaru społecznego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wprowadzenie Utworzenie wspólnego rynku (obecnie rynku wewnętrznego) stanowiło jeden z podstawowych celów integracji gospodarczej państw członkowskich dzisiejszej UE, począwszy od EWWiS. Pierwszym etapem tworzenia tego rynku było objęcie wolnym handlem dwóch towarów strategicznych, tj. węgla i stali, co wkrótce, na mocy TEWG i TEWEA uległo rozszerzeniu także na inne elementy. Rynek wewnętrzny, którego definicja została wprowadzona do postanowień traktatowych przez JAE, zachowując swoją aktualność do chwili obecnej, obejmuje „obszar bez granic wewnętrznych, w któ- rym jest zapewniony swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału, zgodnie z postanowieniami Traktatów” (art. 26 ust. 2 TFUE). Współpraca między państwami członkowskimi ówczesnych WE miała zatem przede wszystkim charakter gospodarczy, a głównym celem było wyeliminowanie wszelkich ograniczeń w realizacji wspomnia- nych wyżej swobód rynku wewnętrznego. W ówczesnym prawodawstwie wspólnotowym nie poświęcano większej uwagi kwestiom ochrony praw podstawowych, w tym praw społecznych. Ta problematyka stopniowo jednak nabierała znaczenia, głównie ze względu na konieczność uniknięcia oporu obywateli państw członkowskich wobec integracji w ramach rynku wewnętrz- nego, którego realizacja mogłaby wiązać się z ograniczeniem ochrony przysługujących im praw. Problematyka ochrony praw podstawowych w tej początkowej fazie integra- cji była zasadniczo przedmiotem działalności orzeczniczej TSUE, a zasady przez niego w tym obszarze wypracowane znalazły następnie miejsce w postanowieniach traktato- wych. Obecnie podstawę prawną stanowi tu art. 6 TUE oraz wskazane w nim przepisy KPP, które na mocy TL uzyskały moc prawnie wiążącą, równą postanowieniom trak- tatowym. Ochrona praw podstawowych, w tym praw społecznych w UE została więc wzmocniona, uzyskując w porównaniu do swobód rynku wewnętrznego tę samą pod względem hierarchicznym ochronę prawną. Jednocześnie warto podkreślić, że prawa podstawowe mogą na różne sposoby od- działywać na swobody rynku wewnętrznego, tzn. mogą w istocie zwiększyć skutecz- ność ich realizacji (np. sprawa C-260/89 ERT1, czy też sprawa C-60/00 Carpenter2) lub 1 Wyr. TSUE z 18.6.1991 r. w sprawie C-260/89, Elliniki Radiophonia Tiléorassi AE and Panel- linia Omospondia Syllogon Prossopikou v. Dimotiki Etairia Pliroforissis and Sotirios Kouvelas and Nicolaos Avdellas and others (ERT), Zb.Orz. 1991, s. I-2925. 2 Wyr. TSUE z 11.7.2002 r. w sprawie C-60/00, Mary Carpenter v. Secretary of State for the Home Department, Zb.Orz. 2002, s. I-6279. LV Wprowadzenie spowodować pewne ograniczenia (np. sprawa C-112/00 Schmidberger3, sprawa C-36/02 Omega4, sprawa C-438/05 Viking5, czy też sprawa C-341/05 Laval6). Analiza wskaza- nych tu wyroków, szczególnie w odniesieniu do tej drugiej kategorii spraw pozwala od- nieść wrażenie, iż TSUE traktuje podstawowe prawa społeczne jako uzasadnione ogra- niczenie swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług, a nie jako wartość równoważną hierarchicznie, wymagającą balansowania w sytuacji zaistnienia między nimi konfliktu. Wybór tematu badawczego inspirowany był głównie wspomnianymi tu wyrokami TSUE w sprawach C-438/05 Viking, C-341/05 Laval, które ukazały koncepcję ochrony praw społecznych w UE nie do końca odpowiadającą standardom międzynarodo- wym obowiązującym w ramach MOP oraz wynikającym z interpretacji postanowień EKPCz przeprowadzonej przez ETPCz (głównie w sprawie Demir and Baykara7 oraz w sprawie Enerji Yapi-Yolsen8). Wydawałoby się, że sytuacja powinna ulec poprawie z dniem wejścia w życie TL, nadającego Karcie Praw Podstawowych moc prawnie wią- żącą. W nowszym orzecznictwie dotyczącym prawa do rokowań zbiorowych, TSUE co prawda czerpie ze swoich doświadczeń w balansowaniu między kolidującymi rów- noważnymi wartościami, jakie przyjął w wymienionych wyżej sprawach C-112/00 Sch- midberger i C-36/02 Omega, jakkolwiek jednocześnie odwołuje się do swoich wyroków w sprawach C-438/05 Viking i C-341/05 Laval, w których prawa społeczne zasadniczo postrzega jako uzasadnione ograniczenie swobód rynku wewnętrznego. Nie pozosta- wia to wyraźnego obrazu co do poziomu ochrony praw społecznych pracownika w ich starciu z prawami pracodawcy działającego w formie przedsiębiorcy lub usługodawcy na rynku wewnętrznym. Przeprowadzone badania skupiły się zatem na szczególnym obszarze integracji w ramach UE, tj. rynku wewnętrznym – obszarze rozpoznawanym i akceptowanym niemal przez wszystkie podmioty, których ta integracja dotyczy. Analiza objęła swo- bodę przepływu osób (obejmującą swobodę przepływu pracowników i swobodę przed- siębiorczości) oraz swobodę świadczenia usług, które są jednymi z częściej wyko- rzystywanych swobód tego rynku. Jednocześnie realizacja praw przez przedsiębior- ców i usługodawców, działających często jako pracodawcy, napotyka niejednokrotnie na konieczność zapewnienia odpowiedniej ochrony drugiej strony stosunku prawnego, 3 Wyr. TSUE z 12.6.2003 r. w sprawie C-112/02, Augen Schmidberger, Internationale Trans- porte und Planzüge v. Republik Österreich, Zb.Orz. 2003, s. I-5659. 4 Wyr. TSUE z 14.10.2004 r. w sprawie C-36/02, Omega Spielhallen- und Automatenaufstel- lungs-GmbH v. Oberbürgermeisterin der Bundesstadt Bonn, Zb.Orz. 2004, s. I-9609. 5 Wyr. TSUE z 11.12.2007 r. w sprawie C-438/05, International Transport Workers’ Federation, Finnish Seamen’s Union v. Viking Line ABP, OÜ Viking Line Esti, Zb.Orz. 2007, s. I-10779. 6 Wyr. TSUE z 18.12.2007 r. w sprawie C-341/05, Laval un Partneri Ltd v. Svenska Byggnad- sarbetareförbundet, Svenska Byggnadsarbetareförbundets avdelning 1, Byggettan i Svenska Elektri- kerförbundet, Zb.Orz. 2007, s. I-11767. 7 Wyr. ETPCz z 12.11.2008 r. w sprawie Demir i Baykara v. Turcja, Appl. No. 34503/97. 8 Wyr. ETPCz z 21.4.2009 r. w sprawie Enerji Yapi-Yol Sen v. Turcja, Appl. No. 68959/01. LVI Wprowadzenie tj. pracownika. To właśnie w ramach swobody przedsiębiorczości i swobody świadcze- nia usług często dochodzi do zderzenia kolidujących ze sobą interesów dwóch stron stosunku prawnego, tj. pracownika z jednej strony oraz pracodawcy działającego jako przedsiębiorca lub usługodawca z drugiej strony. Utrzymanie sytuacji, w której brak jasnych wskazówek co do sposobu rozwiązywa- nia ewentualnych konfliktów na linii pracownik–pracodawca w tzw. sytuacjach trans- granicznych może m.in. prowadzić do zmniejszenia zaufania państw członkowskich UE i ich obywateli do samego procesu realizacji rynku wewnętrznego, stanowiącego jedną z podstaw integracji w ramach UE. Brak pewności prawnej uczestników rynku we- wnętrznego – tak po stronie pracowników, jak i pracodawców działających jako przed- siębiorcy lub usługodawcy – co do zakresu swoich uprawnień i obowiązków może znie- chęcić ich do podejmowania aktywności w tym obszarze. Zapewnienie odpowiedniej ochrony praw społecznych na rynku wewnętrznym, rozumianej jako jasne, prawidłowo stosowane i egzekwowane przepisy, powinno zachęcić jeszcze większą liczbę obywateli UE do korzystania z możliwości, jakie daje im ten rynek. Systematyzacja poszczegól- nych kategorii praw społecznych pod kątem ich relacji z prawami pracodawcy działa- jącego w formie przedsiębiorcy lub usługodawcy na rynku wewnętrznym, łącznie ze zi- dentyfikowaniem zgodnych ze standardami międzynarodowymi rozwiązań w sytuacji, gdy te prawa się ze sobą w niekorzystny sposób „zderzają” może prowadzić do zwięk- szenia świadomości prawnej wspomnianych wyżej podmiotów. To dalej może przy- czynić się do zwiększenia zaufania do instytucji rynku wewnętrznego, w tym także do zwiększenia poziomu identyfikowania się z samą Unią. Podstawowym celem założonym do osiągnięcia w ramach przeprowadzonych ba- dań jest określenie poziomu ochrony praw społecznych na rynku wewnętrznym UE w ich relacji do swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług. Postawiona tutaj teza zakłada, iż relacje te mogą przybrać różną formę, w zależności od danego prawa społecznego. Niektóre z tych praw nie będą bowiem wywierać żadnego wpływu na realizację wspomnianych wyżej swobód, niektóre z nich będą tę realizację wzmac- niać, a niektóre wchodzić z tymi swobodami w kolizję. Kolejna teza, jaką można tu postawić jest taka, iż wśród praw społecznych, które w praktyce najczęściej wchodzą w relacje ze swobodą przedsiębiorczości i swobodą świadczenia usług należy wymienić te związane z wykonywaniem pracy. Relacje te raczej nie przybierają formy wspierającej realizację tych swobód, ale bardziej mogą prowadzić do potencjalnych kolizji z prawami pracodawców z nich korzystających. Chodziłoby tu zasadniczo o prawo do godnej pracy, obejmujące takie elementy, jak zasadę równego wynagrodzenia za pracę, prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, prawo do wypoczynku i urlopu rocz- nego oraz prawo rokowań i działań zbiorowych (w tym prawo do strajku). W związku z tym, że relacje między ochroną praw społecznych pracowników oraz prawami pracodawcy korzystającego ze swobody przedsiębiorczości lub swobody świadczenia usług mogą przybierać formę kolizyjną, niezbędne jest zidentyfikowanie oraz usystematyzowanie skutecznych rozwiązań tego rodzaju sytuacji. Analiza poten- cjalnych rozwiązań może także doprowadzić do wniosku, że w niektórych przypadkach LVII Wprowadzenie nie będzie możliwe równoczesne zapewnienie skutecznej ochrony praw społecznych z efektywną realizacją swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług. W ta- kich sytuacjach ochrona jednej z wyżej wymienionych wartości zawsze będzie wiązać się z koniecznością ograniczenia drugiej (i odwrotnie), zgodnie z zasadą proporcjonal- ności. Ochrona praw społecznych nie powinna tu zatem być traktowana jako uzasad- nione ograniczenie swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług, ale raczej powinna korzystać z ochrony równoważnej względem tych swobód. Takie rozwiąza- nie będzie zgodne z międzynarodowymi standardami ochrony praw społecznych. Brak spójności prawa unijnego z regulacjami międzynarodowymi w tym obszarze powo- duje bowiem brak pewności prawnej i uniemożliwia efektywną realizację wymiaru spo- łecznego rynku wewnętrznego. Na chwilę obecną przystąpienie UE do EKPCz zostało co prawda wstrzymane9, jakkolwiek nie jest to wykluczone w przyszłości, w związku z czym brak wspominanej wyżej spójności może grozić także poniesieniem przez UE odpowiedzialności prawnomiędzynarodowej. Można zatem sformułować kolejną tezę zakładającą, że prawodawstwo unijne prze- widuje ochronę praw społecznych, jakkolwiek w niektórych przypadkach nie jest do końca jasny sposób ich skutecznej realizacji w ramach rynku wewnętrznego, w szcze- gólności w odniesieniu do swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług. Jak wyżej wspomniano, prawa podstawowe, w tym także prawa społeczne, są przed- miotem ochrony w prawie UE, co wynika z treści art. 6 TUE oraz wiążącego charak- teru KPP, w związku z czym ich ochrona powinna być uwzględniana przez wszystkie instytucje unijne biorące udział w procesie tworzenia lub interpretacji prawa unijnego. Należy także podkreślić, iż zgodnie z art. 3 ust. 3 TUE jednym z celów UE są działa- nia „na rzecz trwałego rozwoju Europy, którego podstawą jest zrównoważony wzrost gospodarczy oraz stabilność cen, społeczna gospodarka rynkowa o wysokiej konku- rencyjności zmierzająca do pełnego zatrudnienia i postępu społecznego [...]”, a zatem oprócz kwestii stricte gospodarczych istotne znaczenie ma tu także zapewnienie odpo- wiedniego poziomu ochrony oraz skutecznej realizacji praw społecznych. W związku z powyższym można zadać tu wiele pytań badawczych, wśród których zacząć należałoby od tego, czy można, a jeżeli tak, to w jaki sposób, uzasadnić tenden- cję dającą się zauważyć w orzecznictwie TSUE, polegającą na różnicowaniu poziomu ochrony praw podstawowych o charakterze politycznym oraz tych o charakterze spo- łecznym w ich zderzeniu z realizacją swobód rynku wewnętrznego? Ukazuje to, że ochrona praw społecznych traktowana jest raczej jako uzasadnione ograniczenie swo- body przedsiębiorczości i świadczenia usług, w związku z czym można dalej pytać, czy taki stan rzeczy jest satysfakcjonujący, czy też ochrona praw społecznych powinna ko- rzystać z ochrony równoważnej względem tych swobód? Jeżeli odpowiedź na drugą część pytania jest pozytywna (a tak należałoby przyjąć), to jaki mechanizm pozwala- jący na zrównoważenie wspomnianych wyżej wartości powinien zostać zastosowany? 9 Opinia TSUE Nr 2/13 z 18.12.2013 r. w sprawie projektu umowy międzynarodowej doty- czącej przystąpienia UE do EKPCz, ECLI:EU:C:2014:2454. LVIII Wprowadzenie Dalej można dociekać, które z katalogu praw społecznych chronionych w unijnym po- rządku prawnym wzmacniają lub pozostają obojętne dla realizacji swobody przedsię- biorczości i swobody świadczenia usług, a które wchodzą z nimi w kolizje? Wątpliwości budzi także to, czy przy konstruowaniu mechanizmu umożliwiającego rozwiązywanie tego rodzaju kolizji należałoby czerpać ze standardów międzynarodowych wypracowa- nych w ramach Rady Europy oraz MOP oraz czy równoważenia pomiędzy prawami społecznymi a swobodą przedsiębiorczości i swobodą świadczenia usług powinien do- konywać TSUE na zasadzie case by case, czy też stosowny mechanizm powinien przy- jąć postać aktu prawnego, a jeśli tak to, czy powinien on mieć charakter wiążący, czy też wystarczyłyby niewiążące wskazówki? Jakie inne elementy, oprócz odpowiedniego mechanizmu rozwiązywania kolizji między prawami społecznymi pracowników a pra- wami pracodawców korzystających ze swobody przedsiębiorczości lub swobody świad- czenia usług, mają wpływ na zapewnienie stosownego poziomu ochrony tych praw społecznych na rynku wewnętrznym? Czy takiego pozytywnego wpływu można by- łoby np. upatrywać w działalności SOLVIT oraz partnerów społecznych na poziomie UE? Należy jednocześnie podkreślić, iż podjęta w niniejszej monografii próba odpo- wiedzi na wskazane wyżej pytania, mająca z założenia służyć zidentyfikowaniu środ- ków wzmacniających realizację praw społecznych na rynku wewnętrznym UE, zależy w głównej mierze od stosunku państw członkowskich do zaproponowanych tu rozwią- zań. Tak w polskiej, jak i zagranicznej literaturze, nie były dotychczas prowadzone kompleksowe badania na temat realizacji swobody przedsiębiorczości i świadczenia usług przez pracodawców oraz jednoczesnej ochrony praw społecznych pracowników na rynku wewnętrznym UE. Może to być w pewien sposób uzasadnione dość głęboko zakorzenionym, odrębnym traktowaniem swobód rynku wewnętrznego i ochrony praw podstawowych przez TSUE, co aktualnie musi ulec zmianie w następstwie modyfikacji wprowadzonych na mocy TL. Może to również być wynikiem specyfiki tej problema- tyki, tzn. niejednokrotnie niezbędnego równoważenia między ochroną praw społecz- nych, np. w postaci ochrony pracowników, a skutecznym dążeniem do realizacji swo- ich praw przez pracodawców działających jako przedsiębiorcy i usługodawcy na rynku wewnętrznym UE. Dotychczasowe badania naukowe dotyczyły zasadniczo problema- tyki związanej z samą realizacją swobód rynku wewnętrznego, w szczególności kwe- stii związanych z ich zakresem podmiotowym, przedmiotowym oraz ewentualnych do- puszczalnych ograniczeń. Z drugiej strony analizie poddawano problematykę ochrony praw podstawowych w ramach UE, odnosząc ją ogólnie do swobód rynku wewnętrz- nego. W niektórych publikacjach autorzy odnoszą się do samych relacji pomiędzy swo- bodami rynku wewnętrznego a ochroną praw podstawowych w UE10. W literaturze kra- 10 Jako przykłady w literaturze zagranicznej można tu podać: C. Kombos, Fundamental Ri- ghts and Fundamental Freedoms: A Symbiosis on the Basis of Subsidiarity, EPL 2006, Nr 12/3; J. Morijn, Balancing Fundamental Rights and Common Market Freedoms in Union Law: Schmid- berger and Omega in the Light of the European Constitution, ELJ 2006, Nr 12/1; N.N. Shuibhn, LIX Wprowadzenie jowej można natomiast spotkać publikacje, które albo ogólnie odnoszą się do ochrony praw podstawowych na rynku wewnętrznym, albo stanowią komentarz do wspomnia- nych wyżej wyroków TSUE C-438/05 Viking i C-341/05 Laval11. Nie prowadzono zatem kompleksowych badań teoretycznych, dotyczących ochrony praw społecznych pracowników oraz praw pracodawców do realizacji swo- body przedsiębiorczości lub swobody świadczenia usług na rynku wewnętrznym. Przedstawione wyżej pozycje albo w sposób ogólny odnoszą się do problematyki ochrony praw podstawowych na rynku wewnętrznym, albo dotykają co prawda ochrony praw społecznych, ale tylko w odniesieniu do działań zbiorowych i „dumpingu socjalnego” (tu głównie literatura zagraniczna). Jest to niewątpliwie tematyka bardzo istotna dla podstawowej problematyki badawczej niniejszej monografii, w związku z czym pozycje te stanowiły punkt wyjścia do analizy pozostałych praw społecznych i ich wzmacniającego lub ograniczającego wpływu na realizację swobody przedsiębior- czości i swobody świadczenia usług. Efekty przeprowadzonych badań miały w swym założeniu przyczynić się do rozwoju teorii prawa UE w obszarze praw podstawowych poprzez ukazanie poziomu ochrony praw społecznych pracowników w związku z pra- wami pracodawców realizujących swobodę przedsiębiorczości lub swobodę świadcze- nia usług na rynku wewnętrznym. Jak już wspomniano powyżej, kwestia ochrony praw społecznych na rynku we- wnętrznym UE była sygnalizowana w literaturze krajowej oraz nieco szerzej podej- mowana w literaturze zagranicznej. Należy podkreślić, że spora część publikacji za- granicznych dotyczy szczególnie trudnych relacji między realizacją swobody przedsię- biorczości a swobodą świadczenia usług oraz korzystaniem z dwóch kategorii praw społecznych, a mianowicie prawa do działań zbiorowych (w tym prawa do strajku) i prawa do godnej pracy pracowników delegowanych. W związku ze zidentyfikowa- nymi problemami w realizowaniu prawa do strajku w tzw. sytuacjach transgranicz- nych, których rozwiązanie opiera się zasadniczo na zasadzie orzekania case by case przez Margins of appreciation: National values, fundamental rights and EC free movement law, ELRev. 2009, Nr 34; C. Barnard, The Protection of Fundamental Social Rights in Europe after Lisbon: A Question of Conflicts of Interests, w: S. de Vries, U. Bernitz, S. Weatherill, The Protection of Fundamental Rights in the EU After Lisbon, Oxford–Portland 2013; V. Kosta, Fundamental rights in EU internal market Legislation, Oxford–Portland 2015. 11 Jako przykład można tu podać: M. Domańska, Swobody rynku wewnętrznego a prawa pod- stawowe – refleksje na tle orzecznictwa TS, EPS 2012, Nr 1; M. Szpunar, M. Zachariasiewicz, Swo- boda przedsiębiorczości i swoboda świadczenia usług a działania związków zawodowych – glosa do wyroku ETS z 18.12.2007 r. w sprawie C-341/05, Laval un Partneri Ltd v. Svenska Byggnadsar- betareförbundet i inni oraz do wyroku z 11.12.2007 r. w sprawie C-438/05, ITWF i FSU v. Viking Line i Viking Line Eesti, EPS 2008, Nr 7; B. Surdykowska, Kwartet Laval i jego potencjalne reperku- sje w państwach Unii, KP 2012, Nr 2; A.M. Świątkowski, Wolność prowadzenia akcji zbiorowych przez związki zawodowe a swoboda prowadzenia działalności gospodarczej i swoboda przepływu usług w obrębie Unii Europejskiej, MPP 2008, Nr 10; A.M. Świątkowski, Kwartet Laval w prawie pracy, PiP 2010, Nr 12. LX Wprowadzenie TSUE uzasadnione jest podanie w wątpliwość, czy takie rozwiązanie sprzyja poprawie pewności prawnej uczestników rynku wewnętrznego. Ważne jest zatem uzupełnienie polskiej literatury o analizę wszelkich możliwych rozwiązań w tym obszarze oraz próba wyboru takiego, który w najlepszy sposób mógłby zapewnić spójność prawa UE z mię- dzynarodowymi standardami ochrony praw społecznych. Jeśli, dla przykładu, chodzi o prawo do godnej pracy pracowników delegowanych, to możemy tu mówić o proble- matycznych zależnościach, jakie występują między tym prawem (głównie w odniesie- niu do kwestii wynagradzania tych pracowników) a zwalczaniem tzw. dumpingu so- cjalnego oraz prawami przedsiębiorców i usługodawców na rynku wewnętrznym. Po- godzeniu tych rozbieżnych interesów służyć miało, m.in. przyjęcie dyrektywy 2014/67/ UE12, której termin transpozycji upłynął 18.6.2016 r. Przeprowadzone w monografii analizy jej założeń pozwolą ocenić nie tylko adekwatność zaproponowanych w niej rozwiązań służących zażegnaniu wskazanych wyżej problemów, ale także stopień ich wdrożenia przez państwa członkowskie. Prowadzone badania zostały oparte na wielu metodach charakterystycznych dla ba- dań z dziedziny prawa, a polegających na analizie i syntezie tekstów prawnych, orzecz- nictwa sądowego oraz praktyki państw członkowskich. Analizie poddana została także dostępna literatura przedmiotu, w tym głównie literatura zagraniczna, której wykaz został zamieszczony na początku monografii. Wykorzystanie metody historyczno-prawnej umożliwiło przedstawienie koncepcji rozwoju ochrony praw społecznych w unijnym porządku prawnym. W ramach me- tody formalno-dogmatycznej analizie poddane zostały unijne akty prawa pierwotnego (TUE, TFUE i Karta Praw Podstawowych) oraz prawa wtórnego, tak w formie aktów prawnych wiążących, jak i niewiążących (stosowne dyrektywy, rozporządzenia, opinie i komunikaty). Szczególna uwaga została poświęcona analizie projektów, które były lub są obecnie dyskutowane w instytucjach UE (np. projekt rozporządzenia Monti II13, czy też wniosek o rewizję dyrektywy 96/71/WE14). Dla ukazania najnowszych osią- gnięć lub ich braku w dziedzinie stanowiącej przedmiot prowadzonych badań, bar- dzo istotne okazało się także przeanalizowanie szeregu zaleceń i opinii dotyczących potrzeby wzmacniania społecznych aspektów swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług w ramach UE. Ważne źródło badań stanowiły również przepisy prawa polskiego oraz prawa wybranych państw członkowskich UE, w odniesieniu do warunków realizacji prawa do strajku. Problematyka stanowiąca przedmiot badań zo- 12 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/67/UE z 15.5.2014 r. w sprawie egzekwo- wania dyrektywy 96/71/WE dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług, Dz.Urz. UE z 2014 r., L Nr 159, s. 11. 13 Wniosek Komisji Europejskiej dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie wykonywania prawa do podejmowania działań zbiorowych w kontekście swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług, COM(2012) 130 final. 14 Wniosek Komisji Europejskiej w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 16.12.1996 r. dotyczącą de- legowania pracowników w ramach świadczenia usług, COM(2016) 128 final. LXI Wprowadzenie stała także skonfrontowana z istniejącymi regulacjami prawnymi, m.in. pod kątem oceny stopnia wdrożenia dyrektywy 2014/67/UE. Główne źródło informacji o krajo- wych przepisach stanowiły krajowe bazy danych aktów prawnych oraz publicznie do- stępne źródła internetowe. W związku z zastosowaną w ramach prowadzonych rozważań metodą prawno- porównawczą dokonana została analiza międzynarodowych aktów prawnych ustana- wiających standardy ochrony praw społecznych pracowników, tj. wybrane konwencje MOP, przepisy EKPCz oraz EKS wraz z ich interpretacją dokonaną przez właściwe międzynarodowe organy kontrolne. Bardzo ważne źródło badań stanowiło orzecznic- two ETPCz, jak również raporty Komitetu Ekspertów MOP oraz akty EKPS. Wyniki tych analiz zostały skonfrontowane z właściwym prawodawstwem unijnym oraz jego interpretacją dokonaną przez TSUE. Pozwoliło to ukazać różnice między standardem ochrony praw społecznych w unijnym i międzynarodowym porządku prawnym. Dla ustalenia, jaki poziom ochrony praw społecznych na poziomie unijnym już ist- nieje – a jeśli jest zbyt niski – jakie działania należy podjąć w celu jego skutecznego podniesienia, należało poddać analizie różne kategorie praw społecznych chronionych w unijnym porządku prawnym. Przeprowadzenie tej analizy wraz z konfrontacją tych praw z prawami pracodawców korzystających ze swobody przedsiębiorczości lub swo- body świadczenia usług było możliwie dzięki wykorzystaniu metody dedukcyjnej. Po- zwoliło to dalej na próbę udzielenia odpowiedzi, które z tych wartości pozostają ze sobą w sprzeczności oraz jakie należałoby tu zastosować rozwiązania. Niezbędne również okazało się przeprowadzenie teoretycznych badań mających na celu zdobycie wiedzy na temat mechanizmów i instrumentów prawnomiędzynarodowych gwarantujących pracownikom ochronę przysługujących im praw społecznych, z których to mają prawo korzystać dla zapewnienia tej ochrony. Struktura prezentowanych w niniejszej monografii badań została podzielona na pięć rozdziałów, które otwiera wprowadzenie, wyjaśniające przedmiot i naukowy cel przeprowadzonych badań, pytania badawcze i tezy, zastosowane metody badawcze oraz wpływ spodziewanych rezultatów na rozwój nauki. Część merytoryczną z podzia- łem na pięć rozdziałów z wprowadzeniem poprzedza przedmowa przedstawiająca oko- liczności powstania i charakter monografii. Całość rozważań podsumowuje zamiesz- czone na końcu monografii zakończenie, zmierzające do sformułowania wniosków od- powiadających na zadane we wprowadzeniu pytania i postawione tezy. Rozdział pierwszy monografii poświęcony został zagadnieniu ochrony praw spo- łecznych w kontekście założeń polityki społecznej UE. Przedstawiona w tym rozdziale koncepcja rozwoju unijnej polityki społecznej ukazuje, iż pomimo pierwotnego skon- centrowania integracji unijnej zasadniczo na kwestiach gospodarczych, znaczenie kwe- stii społecznych także było zauważalne. Porównując rozwój polityki społecznej z ewolu- cją współpracy o charakterze gospodarczym, głównie w postaci realizacji swobód rynku wewnętrznego, można odnieść wrażenie, że przebiegał on wolniej i niejako obok inte- gracji gospodarczej, chociaż w ramach UE. Z drugiej strony rozwój ten ukazuje stop- niowe „dojrzewanie” państw członkowskich do tego, że skuteczna realizacja swobód LXII Wprowadzenie rynku wewnętrznego nie powiedzie się bez objęcia zakresem współpracy także proble- matyki ochrony praw społecznych. Za swoisty efekt wspomnianego wyżej „dojrzewa- nia” należy uznać same traktatowe podstawy prawne polityki społecznej UE ze szcze- gólnym uwzględnieniem zmian wprowadzonych przez TL, które w tej części monogra- fii zostały skomentowane. Rozważań na temat ochrony praw społecznych w ramach realizacji swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług nie można pro- wadzić bez zwrócenia uwagi na podział kompetencji między UE a jej państwa człon- kowskie. Problematyczna okazała się tu w szczególności kwestia kompetencji UE do regulowania m.in. prawa do strajku, którego to z kolei realizacja okazała się mieć ograniczający wpływ na korzystanie z uprawnień przysługujących w ramach swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług. W związku z tym, że odpowiedni po- ziom ochrony praw społecznych może zostać zapewniony także przez same instytucje i agencje unijne na poszczególnych etapach procesu legislacyjnego, w rozdziale tym uwaga została skupiona na ich aktywności w tym obszarze. W pierwszej kolejności przedstawiona została działalność trzech głównych instytucji unijnych odgrywających kluczową rolę w unijnym procesie prawotwórczym, tj. Komisji, Parlamentu Europej- skiego oraz Rady. W drugiej kolejności analizie poddana została działalność KES jako instytucji pomocniczej w procesie tworzenia unijnych aktów prawnych i jednocześnie posiadającej szczególne znaczenie w kwestiach tak polityki społecznej, jak i rynku we- wnętrznego UE. Odrębną uwagę poświęcono agencjom unijnym, których przedmiot działalności w bezpośredni lub pośredni sposób wiąże się z ochroną praw społecz- nych. Chodzić tu będzie zasadniczo o EUROFOUND, EU-OSHA oraz APP. Zostały tu także podjęte rozważania na temat tego, czy system instytucjonalny funkcjonujący w ramach UE jest wystarczający dla zapewnienia odpowiedniego poziomu ochrony praw społecznych, czy też należałoby się zastanowić nad powołaniem dodatkowej in- stytucji, np. w formie Europejskiej Inspekcji Pracy. Szczególną uwagę poświęcono rów- nież znaczeniu i aktywności partnerów społecznych w kształtowaniu wymiaru społecz- nego rynku wewnętrznego. Ostatnia część rozdziału pierwszego objęła wnioski de lege ferenda na temat rozwoju polityki społecznej w prawodawstwie UE. Potrzeba zwrócenia większej uwagi na kwestie społeczne w kształtowaniu polityki unijnej została, m.in. za- uważona w następstwie zmieniającego się rynku pracy w dobie globalizacji i rewolucji cyfrowej. Pojawiły się nowe wyzwania w postaci zmiany modeli rodziny i pracy, dłuż- szego życia zawodowego, bardziej zróżnicowanej siły roboczej oraz rozwoju nowych form pracy. Odpowiedź na te wyzwania ma stanowić inicjatywa Komisji Europejskiej w postaci EFPS, skierowanego do państw strefy euro, ale jednocześnie otwartego dla pozostałych państw członkowskich15. Innym poddanym tu analizie, ważnym z punktu 15 Komisja Europejska przedstawiła dwie formy prawne europejskiego filaru praw socjal- nych o identycznej treści, tzn. jako zalecenie Komisji Europejskiej oraz jako propozycję wspól- nego oświadczenia Parlamentu, Rady i Komisji, tj. Commission Recommendation of 26.4.2017 on the European Pillar of Social Rights, C(2017) 2600 final; Proposal for a Interinstitutional Procla- mation on the European Pillar of Social Rights, Brussels, 26.4.2017 r., COM(2017) 251 final. LXIII Wprowadzenie widzenia rozwoju polityki społecznej dokumentem jest także Biała Księga Komisji Eu- ropejskiej w sprawie przyszłości Europy16. Jeśli możliwe będzie odnalezienie pewnych czynników, czy też przesłanek wspólnych (lub nawet bliskich) dla EFPS oraz jednego z zaproponowanych przez Komisję Europejską pięciu scenariuszy, można będzie z nie- małym prawdopodobieństwem wysunąć wniosek co do kierunku przyszłego rozwoju UE. Kierunku, który dla swojej skuteczności musiałby oczywiście uzyskać poparcie wszystkich państw członkowskich UE. Rozdział drugi monografii poświęcony został analizie tych swobód rynku we- wnętrznego, które mają podstawowe znaczenie dla realizacji praw społecznych pracow- ników, a mianowicie swobodzie przepływu osób i swobodzie świadczenia usług. Zostały tu wyjaśnione podstawowe pojęcia i instytucje związane z samym rynkiem wewnętrz- nym UE i jego swobodami. Zdefiniowane zostały pojęcia „pracownik”, „przedsię- biorca” i „usługodawca”, ponieważ w takiej właśnie roli występować będzie praco- dawca, którego definicja jako taka w prawie unijnym nie występuje. Przedstawiony także został zakres praw i obowiązków przedsiębiorców i usługodawców podejmują- cych aktywność na rynku wewnętrznym UE, pozwalający na ich skonfrontowanie z za- kresem praw społecznych przysługujących pracownikom, których częściowa analiza – zasadniczo w odniesieniu do pracowników migrujących, także tam się znalazła. Szer- szej analizie samych praw społecznych pracownika poświęcono rozdział trzeci mono- grafii, a w odniesieniu do pracowników delegowanych, także rozdział czwarty. Szcze- gólna uwaga została poświęcona podstawowym metodom integracji służącym rozwo- jowi rynku wewnętrznego, tj. integracji o charakterze negatywnym oraz pozytywnym. Można tu bowiem zaobserwować ciekawe zależności w odniesieniu do integracji go- spodarczej i społecznej. Realizacja rynku wewnętrznego zakłada bowiem brak regula- cji, mogących utrudniać wymianę transnarodową, podczas gdy tworzenie wspólnoty społecznej pociąga za sobą potrzebę rozwijania nowych regulacji prawnych. Dla pro- blematyki ustalenia rozwiązań w przypadku kolizji praw niewątpliwe znaczenia ma określenie, czy oba te prawa mają charakter podstawowy. Prawa o takim charakterze będą w razie kolizji miały pierwszeństwo przed tymi, które z takiego przymiotu nie korzystają. Jeśli natomiast oba rodzaje praw są prawami podstawowymi, rozwiązując kolizję między nimi, należy traktować je w równoważny sposób i w związku z tym za- pewnić sprawiedliwą równowagę. Dlatego też w rozdziale drugim odniesiono się także do problematyki postrzegania swobód rynku wewnętrznego jako praw podstawowych. Przy określaniu relacji pomiędzy ochroną praw społecznych oraz realizacją swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług istotne jest także wyraźne określenie, czy przepisy dotyczące tych swobód korzystają z przymiotu bezpośredniej skuteczności tak w ujęciu wertykalnym, jak i horyzontalnym. To ostatnie ujęcie jest o tyle ciekawe, że może ujawnić problematyczne relacje pomiędzy realizacją wspomnianych wyżej swo- bód oraz ochroną pewnych praw społecznych. Chodzi tu zasadniczo o wykonywanie 16 Biała Księga Komisji Europejskiej w sprawie przyszłości Europy – Refleksje i scenariusze dotyczące przyszłości UE-27 do 2025 r., COM(2017) 2025 final. LXIV Wprowadzenie prawa do strajku przez partnerów społecznych, którzy podejmując tego rodzaju działa- nia, mogą ponieść odpowiedzialność za ograniczenie swobody przedsiębiorczości, czy świadczenia usług. Ważne jest zatem jak najbardziej precyzyjne określenie przesłanek powodujących taką odpowiedzialność, aby nie zniechęcać partnerów społecznych do realizacji swoich praw. W związku z tym, że prawo do korzystania ze swobody przedsię- biorczości oraz swobody świadczenia usług nie ma charakteru bezwzględnego i w pew- nych sytuacjach można je poddać pewnym odstępstwom, w rozdziale tym przedsta- wione zostały okoliczności uzasadniające te odstępstwa. Praktyka orzecznicza TSUE ukazuje, że ochrona praw podstawowych może za tego rodzaju odstępstwo być postrze- gana. Oceny, czy dane ograniczenie może zostać uzasadnione dokonuje TSUE, posłu- gując się zazwyczaj zasadą proporcjonalności. W związku z powyższym w rozdziale tym przedstawiono istotę oraz znaczenie tej zasady dla realizacji swobód rynku we- wnętrznego. Sama analiza podstawowych testów proporcjonalności, które dają TSUE możliwość balansowania równoważnych wartości, tj. prawa podstawowe oraz swobody rynku wewnętrznego, w sytuacjach, w których pozostają one ze sobą w konflikcie, sta- nowi przedmiot ostatniej części kolejnego rozdziału monografii. W rozdziale trzecim uwaga została poświęcona zakresowi ochrony praw społecz- nych w ramach unijnego porządku prawnego. W tym celu, w pierwszej kolejności przedstawiona została ewolucja rozwoju koncepcji ochrony samych praw podstawo- wych w UE. Podjęta analiza pozwoliła na ukazanie etapów jej rozwoju, począwszy od działalności orzeczniczej TSUE, poprzez kolejne rewizje przepisów traktatowych, a skończywszy na uznaniu mocy wiążącej KPP. Ujawniło to istotną różnicę w po- strzeganiu ochrony tych praw oraz realizacji swobód rynku wewnętrznego w unij- nym porządku prawnym. Ta długoletnia dysproporcja traktatowych podstaw praw- nych dotyczących regulacji praw podstawowych oraz swobód rynku wewnętrznego daje się bowiem zauważyć w działalności orzeczniczej TSUE. Przedmiotem analizy trze- ciego rozdziału monografii stała się także problematyka związana z samą naturą i spe- cyfiką praw społecznych na tle praw politycznych i ekonomicznych. Mogła się ona bowiem przyczynić do widocznego w orzecznictwie TSUE odmiennego postrzegania praw o charakterze społecznym oraz tych wymienionych wyżej w drugiej kolejności. Kolejnym elementem rozważań w rozdziale trzecim było podjęcie próby zidentyfiko- wania katalogu praw społecznych chronionych na poziomie unijnym, a zatem tych do- tyczących pracy, ochrony socjalnej, zdrowia, życia rodzinnego oraz udziału w eduka- cji. Rozważania na temat tego katalogu przeprowadzono głównie na podstawie prze- pisów KPP, ponieważ kompleksowo reguluje ona tą problematykę w sposób wiążący tak dla obywateli UE, jak i instytucji unijnych, nie zapominając jednak o stosownych regulacjach prawa wtórnego. Biorąc pod uwagę działalność orzeczniczą TSUE, pod- jęto także próbę pewnego rodzaju klasyfikacji praw społecznych na te, które wzmac- niają swobodę przedsiębiorczości i swobodę świadczenia usług oraz te, które ich reali- zację ograniczają. Szczególnie w tym ostatnim przypadku istotną rolę odgrywa przed- stawiony w tym miejscu monografii trzeci test proporcjonalności, tj. proporcjonalność sensu stricto jako metoda równoważenia kolidujących wartości podstawowych. W roz- LXV Wprowadzenie dziale trzecim przedstawione zostały także mechanizmy ochrony prawnej, z których korzystać mogą uczestnicy rynku wewnętrznego w sytuacji naruszenia przysługujących im praw społecznych. Uwaga została tu skupiona tak na mechanizmach o charakte- rze sądowym (TSUE oraz ETPCz), jak i pozasądowym (SOLVIT, EKPS oraz Komitet Ekspertów MOP). Jednocześnie uwaga ta nie została ograniczona do poziomu unij- nego, ale poczynione analizy odniosły się także do poziomu międzynarodowego. Było to przede wszystkim podyktowane zauważalnym, odmiennym postrzeganiem ochrony niektórych praw społecznych na tych poziomach. Rozbieżności te mogą bowiem skut- kować osłabieniem pewności prawnej uczestników rynku wewnętrznego co do zakresu ochrony tych praw w ujęciu prawa unijnego oraz prawa międzynarodowego. Rozdział czwarty poświęcony został prawu do godnych warunków pracy na przy- kładzie delegowania pracowników w ramach świadczenia usług, jako prawo, które w najbardziej widoczny sposób ukazuje często kolizyjne interesy na linii pracow- nik–pracodawca, szczególnie w tzw. sytuacjach transgranicznych. Wyodrębnienie w osobnym rozdziale sytuacji pracowników delegowanych podyktowane zostało zasad- niczo tym, iż regulacje prawne ich dotyczące powodują istotne problemy praktyczne w porównaniu do zasad, jakimi objęci są pracownicy migrujący. Do tych ostatnich zastosowanie znajduje bowiem zasada równego traktowania z pracownikami państwa przyjmującego, a w przypadku pracowników delegowanych mówimy o minimalnych warunkach zatrudnienia, które obowiązują na jego terytorium. Rozbieżności tak w sa- mym rozumieniu tych warunków, jak również błędna implementacja właściwych regu- lacji przez państwa członkowskie okazały się powodem braku pewności prawnej co do zakresu praw pracowników delegowanych oraz pracodawców podejmujących działal- ność na terytorium innego państwa członkowskiego. Prawu pracownika do wynagro- dzenia za wykonywaną pracę, wypoczynku oraz bezpiecznych i higienicznych warun- ków pracy, stanowiących główne elementy prawa do godnych warunków pracy, odpo- wiada bowiem obowiązek pracodawcy do postępowania w taki sposób, aby te warunki mu zapewnić. Jednocześnie jednak korzysta on z własnych uprawnień jako przedsię- biorca lub usługodawca na rynku wewnętrznym. W związku z tym, iż źródłem wska- zanych tu praw i obowiązków mogą być tak międzynarodowe akty prawne o wymiarze uniwersalnym, jak i regionalnym rozdział rozpoczyna krótka analiza źródeł stanowią- cych podstawę prawną prawa do godnych warunków pracy, m.in. w ujęciu regulacji MOP oraz EKS. Takie zestawienie miało na celu ustalenie zakresu przedmiotowego tego prawa oraz porównanie, jak kształtuje się on na poziomie międzynarodowym oraz unijnym. Z prawa do godnych warunków pracy niewątpliwie korzystają tak pracownicy migrujący, jak i pracownicy delegowani, jakkolwiek w odniesieniu do tych ostatnich ma ono nieco inny charakter i zakres. Potrzeba zapewnienia ochrony tym pracowni- kom z jednej strony oraz zapewnienie warunków uczciwej konkurencji na rynku we- wnętrznym z drugiej strony stanowiła zasadniczy motyw przyjęcia dyrektywy 96/71/ LXVI Wprowadzenie WE17, a później także dyrektywy 2014/67/UE, których założenia zostały poddane szcze- gółowej analizie w tym rozdziale monografii. Analiza metod i mechanizmów przewi- dzianych ich przepisami pozwoliła podjąć próbę oceny, czy w świetle zidentyfikowa- nych tu problemów, tj. nieprecyzyjne sformułowanie pojęcia „pracownika delegowa- nego” oraz „przedsiębiorcy delegującego” (istotnych z punktu widzenia zapobiegania zjawiskom bogus selfemployment oraz letterbox companies), problem porównania sys- temów płatnych urlopów w prawodawstwie państwa pochodzenia i państwa przyjmu- jącego, zakres przedmiotowy minimalnych stawek płacy obowiązujących w przyjmują- cym państwie członkowskim, trudności w dostępie do informacji o warunkach zatrud- nienia w państwie przyjmującym, potrzeba skutecznego mechanizmu rozpatrywania skarg, za pomocą których pracownicy delegowani mogliby dochodzić swoich upraw- nień, problematyka bezpośredniej odpowiedzialności podwykonawcy w odniesieniu do zaległego wynagrodzenia pracowników delegowanych oraz potrzeba usprawnienia eg- zekucji transgranicznych kar lub grzywien administracyjnych, przyjęte na ich podsta- wie rozwiązania prawne można uznać za wystarczające. Ideą transgranicznego delego- wania pracowników jest bowiem zapewnienie warunków uczciwej konkurencji z jed- noczesną ochroną pracowników delegowanych, m.in. w związku ze zidentyfikowanym w UE negatywnym zjawiskiem „dumpingu socjalnego”. Zapobieganiu tego zjawiska ma m.in. służyć zaproponowany przez Komisję Europejską wniosek o rewizję dyrektywy 96/71/WE18 przewidujący wprowadzenie zasady „równej płacy za równą płacę w tym samym miejscu”, która to ma zastąpić aktualnie stosowane wobec pracowników dele- gowanych minimalne stawki płacy obowiązujące w państwie przyjmującym. Podjęte tu analizy mają pozwolić na wyciągnięcie wniosku, czy ta propozycja będzie stanowić od- powiedni środek umożliwiający pogodzenie ochrony praw społecznych pracowników z prawami pracodawcy realizującymi swobodę świadczenia usług na rynku wewnętrz- nym. Tym bardziej że ujawniła ona bardzo wyraźny podział między państwami człon- kowskimi oraz partnerami społecznymi. W rozdziale piątym uwaga została skupiona na konkretnym prawie społecznym o charakterze podstawowym, tj. prawie do rokowań i działań zbiorowych, w tym pra- wie do strajku oraz jego relacji w odniesieniu do swobody pracodawcy do prowadzenia działalności lub świadczenia usług na rynku wewnętrznym. Wybór tego właśnie prawa jako przedmiotu analizy w odrębnym rozdziale podyktowany był głównie tym, iż jego realizacja łącznie z korzystaniem przez pracodawców ze swobody przedsiębiorczości, czy swobody świadczenia usług ukazuje trudną do rozstrzygnięcia kolizję praw pod- stawowych. Podstawowy charakter prawa do strajku jest uznawany tak w międzynaro- dowym, unijnym, jak i krajowym porządku prawnym szeregu państw członkowskich. 17 Dyrektywa 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 16.12.1996 r. dotycząca delego- wania pracowników w ramach świadczenia usług, Dz.Urz. UE L z 1997 r. Nr 18, s. 1 ze zm. 18 Wniosek Komisji Europejskiej w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 16.12.1996 r. dotyczącą de- legowania pracowników w ramach świadczenia usług, COM(2016) 128 final. LXVII Wprowadzenie Analiza regulacji traktatowych oraz stosownych przepisów KPP pozwoliła na uchwyce- nie różnic w zakresie kompetencji unijnych do realizacji przysługującego uczestnikom rynku wewnętrznego prawa do rokowań i działań zbiorowych. Uwaga została także skupiona na ciekawym z punktu widzenia transgranicznych stosunków pracy prawie do podjęcia tzw. akcji solidarnościowej, oznaczającej prawo do podjęcia działań popie- rających pracowników zatrudnionych u innego pracodawcy, także pracowników z in- nych państw członkowskich. Dla efektywnego korzystania z przysługujących nam praw podstawowych, także tych o charakterze społecznym, często nie wystarcza jednak samo „umieszczenie ich” w stosownych aktach prawnych. Bardzo istotne znaczenie ma bo- wiem także sposób ich interpretacji oraz stosowania przez właściwe organy. Taka sytu- acja ma właśnie miejsce w odniesieniu do realizacji prawa do rokowań i działań zbio- rowych (w tym prawa do strajku) w unijnym porządku prawnym. W związku z powyższym w rozdziale piątym szczególna uwaga została poświęcona dwóm sprawom, jakimi zajmował się TSUE w kontekście wspomnianej wyżej proble- matyki, mianowicie wyrokom w sprawie C-348/05 Viking oraz w sprawie C-341/05 La- val. W związku z tym, że tezy przyjęte przez TSUE w tych wyrokach nie do końca wpi- sują się w międzynarodowe standardy ochrony praw społecznych, w rozdziale piątym monografii analizie zostały poddane także rozwiązania prawne przyjęte w tym obsza- rze tak w ramach MOP, EKS oraz EKPCz. Pozwoliło to na zidentyfikowanie proble- mów dotyczących rozumienia prawa do strajku i jego realizacji w unijnym i międzyna- rodowym porządku prawnym oraz zaproponowanie ewentualnych rozwiązań wzmac- niających spójność tej ochrony. Zwrócona została także uwaga na legislacyjne próby osiągnięcia tej spójności na poziomie UE. Z jednej strony, analizie poddano instytu- cję tzw. klauzul zabezpieczających, umieszczanych w unijnych aktach prawnych doty- czących swobód rynku wewnętrznego, a mających na celu określenie relacji między przepisami regulującymi te swobody oraz prawem do rokowań i działań zbiorowych. Z drugiej strony, badania skupiły się na założeniach projektu aktu prawnego zmie- rzającego do osiągnięcia podobnego celu, tj. przedłożonej przez Komisję Europejską propozycji przyjęcia tzw. rozporządzenia Monti II. Pozwoliło to na dokonanie oceny, czy na podstawie przewidzianych tam rozwiązań prawnych możliwe byłoby osiągnięcie wspomnianej wyżej spójności pomiędzy unijnymi i międzynarodowymi standardami ochrony prawa do rokowań i działań zbiorowych, w tym prawa do strajku. Dla otrzy- mania pełnego obrazu ochrony prawa pracowników do negocjacji i działań zbiorowych w relacji do korzystania ze swobody przedsiębiorczości lub swobody świadczenia usług przez pracodawcę, oprócz prawa międzynarodowego i unijnego stosowne analizy od- niesione zostały także na poziom krajowy. Prawo do strajku jest bowiem uznawane przez prawo unijne, ale wykonywane przez państwa członkowskie, jakkolwiek zgodnie z warunkami, przewidzianymi w wyrokach TSUE w sprawach C-438/05 Viking oraz w sprawie C-341/05 Laval. Poddanie analizie warunków realizacji prawa do strajku w polskim porządku prawnym na tle rozwiązań krajowych wybranych państw człon- kowskich pozwoliło na dokonanie oceny, czy wykonanie tych wyroków rzeczywiście przyniosło problemy. Przeprowadzona analiza skupiła się zasadniczo na warunkach LXVIII Wprowadzenie uzasadniających podejmowanie działań strajkowych, wskazanych przez TSUE w wy- mienionych wyżej wyrokach, tj. ochrona interesów pracowniczych oraz możliwość ich podjęcia tylko jako ostateczny środek, tzn. gdy inne środki negocjacji zawiodły. Bio- rąc pod uwagę to, że nie do końca odpowiadają one międzynarodowym standardom ochrony praw społecznych postawione zostało pytanie, czy taka sytuacja jest pożądana, czy też bardziej należałoby postulować zmianę podejścia TSUE w tym obszarze. Stan prawny analizowanych w monografii regulacji wyznaczony jest na dzień 1.1.2018 r. Tak jak w przypadku poddanych analizie aktów prawa pierwotnego i wtór- nego UE oraz stosownych rozwiązań międzynarodowoprawnych można założyć ich ak- tualność w dalej określonej przyszłości, tak nie można tego samego przyjąć w odniesie- niu do ważnych z punktu widzenia przeprowadzonych badań wniosków legislacyjnych oraz dokumentów programowych Komisji Europejskiej. Chodzi tu głównie o wniosek dotyczący rewizji dyrektywy 96/71/WE, wobec którego widoczna jest znaczna różnica zdań państw członkowskich, jak również propozycję EFPS oraz Białą Księgę w sprawie przyszłości Europy. Rozpoczęta na tej podstawie debata na temat przyszłego kształtu i rozwoju UE ma bowiem zasadniczo trwać do czasu wyborów do Parlamentu Euro- pejskiego w 2019 r. Szczególne podziękowania pragnę złożyć recenzentom pracy, prof. dr hab. Artu- rowi Nowak-Far oraz prof. UWr. dr hab. Aleksandrowi Cieślińskiemu za życzliwe i cenne uwagi, dzięki którym ta książka stała się bogatsza. ... LXIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawa społeczne pracowników a prawa pracodawców-przedsiębiorców na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: