Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00289 006825 13594161 na godz. na dobę w sumie
Prawna ochrona rodziny - skrypt dla studentów pedagogiki i innych nauk społecznych - ebook/pdf
Prawna ochrona rodziny - skrypt dla studentów pedagogiki i innych nauk społecznych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 353
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8774-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Podręcznik jest adresowany do studentów pedagogiki, zwłaszcza studiów sprofilowa­nych ku pedagogice opiekuńczo-wychowawczej i resocjalizacyjnej, ale też pracy socjalnej, socjologii, psychologii, a także słuchaczy studiów podyplomowych dotyczących tych ob­szarów wiedzy. W programach studiów na tych kierunkach są prowadzone zajęcia dotyczące prawnych aspektów funkcjonowania rodzi­ny, a na resocjalizacji (chociaż nie tylko) również z zakresu prawa karnego i postępowania w sprawach nieletnich.

Za­łożeniem tego opracowania jest przekazanie wiedzy prawniczej w sposób komunikatywny. Chcąc powiedzieć możliwie wiele w języku możliwie przystępnym, pominięto zagad­nienia ściśle jurydyczne, pod względem teoretycznym interesujące dla prawników, jednak mało przydatne, czy też zbędne, dla adresatów książki. Zminimalizowano też przekaz na temat tych zagadnień, które nie wiążą się z realizacją ich zawodowych zadań (np. kwestia ustrojów majątkowo-małżeńskich). Jednak największy wysiłek położono na w miarę przyjazną nieprawnikom semantykę wywodów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ROZDZIAŁ.I. ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE Literatura:.F. Adamski,.Rodzina..Wymiar.społeczno-kulturowy,.Kraków.2002;.M. Andrze- jewski,.Ochrona.praw.dziecka.w.rodzinie.dysfunkcyjnej.(dziecko,.rodzina,.państwo),.Kraków. 2003;.tenże,.Rozwiązywanie.rodzinnych.sporów.prawnych.–.między.koncyliacją.a.kontradykto- ryjnością,.[w:].W. Czapliński.(red.),.Prawo.w.XXI.wieku..Księga.pamiątkowa.50-lecia.Instytu- tu.Nauk.Prawnych.Polskiej.Akademii.Nauk..Praca.zbiorowa,.Warszawa.2006;.tenże.(red.),.Pra- wa.dziecka.–.konteksty.prawne.i.pedagogiczne,.Poznań.2012;.tenże.(red.),.Związki.partnerskie.. Debata.na.temat.projektowanych.zmian.prawnych,.Toruń.2013;.M. Arczewska,.Role.społeczne. sędziów.rodzinnych,.Warszawa.2009;.taż,.Dobro.dziecka.jako.przedmiot.troski.społecznej,.Kra- ków. 2017;. B. Banaszkiewicz,. Problem. konstytucyjnej. oceny. instytucjonalizacji. związków. ho- moseksualnych,.KPP.2004,.z..2;.tenże,.„Małżeństwo.jako.związek.kobiety.i.mężczyzny”..O.nie- których. implikacjach. art.. 18. Konstytucji. RP,. KPP. 2013,. z.. 3;. B. Czech. (red.),. Czy. potrzebna. jest.w.Polsce.zmiana.prawa.rodzinnego.i.opiekuńczego?.Materiały.z.Ogólnopolskiej.Konferen- cji.Naukowej.zorganizowanej.w.dniach.21.i.22.września.1995.roku.w.Katowicach,.Katowice. 1997;.L. Dyczewski,.Rodzina,.społeczeństwo,.państwo,.Lublin.1993;.tenże,.Więź.pokoleniowa. w.rodzinie, Lublin.2002;.T. Jasudowicz.(red.),.Prawa.rodziny.–.prawa.w.rodzinie..Jan.Paweł.II. o.małżeństwie.i.rodzinie..Wypisy.z.nauczania.Ojca.Świętego, Toruń.1999;.S. Kawula, J. Brą- giel, A.W. Janke, Pedagogika.rodziny..Obszary.i.panorama.problematyki,.Toruń.2012;.L. Kocik,. Rodzina.w.obliczu.wartości.i.wzorów.ponowoczesnego.świata,.Kraków.2006;.J. Kusztel,.Do- bro.dziecka.w.procesie.resocjalizacji..Aspekty.pedagogiczne.i.prawne,.Kraków.2018;.A. Mą- czyński,.Konstytucyjne.podstawy.prawa.rodzinnego,.[w:].P. Kardas,.T. Sroka,.W. Wróbel.(red.),. Państwo.prawa.i.prawo.karne..Księga.jubileuszowa.Profesora.Andrzeja.Zolla,.Warszawa.2012;. C. Mik,.Międzynarodowe.prawo.rodzinne.Unii.Europejskiej.na.tle.ewolucji.współpracy.sądowej. w.sprawach.cywilnych,.[w:].L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpunar,.Rozprawy.prawnicze..Księga. pamiątkowa.profesora.Maksymiliana.Pazdana,.Kraków.2005;.M. Nazar,.Konkubinat.a.małżeń- stwo,.[w:].M. Andrzejewski, L. Kociucki, M. Łączkowska, A.N. Schulz.(red.),.Księga.jubileuszo- wa.prof..dr.hab..Tadeusza.Smyczyńskiego,.Toruń.2008;.Z. Radwański,.Pojęcie.i.funkcja.„dobra. dziecka”.w.polskim.prawie.rodzinnym.i.opiekuńczym, SC.1981,.t..XXXI;.tenże,.Badania.nad. prawem.rodzinnym,.[w:].Z. Tyszka.(red.),.Metodologiczne.problemy.badań.nad.rodziną,.Poznań. 1980;.tenże,.Miejsce.prawa.rodzinnego.w.systemie.prawa,.[w:].M. Andrzejewski, L. Kociucki, M. Łączkowska, A.N. Schulz.(red.),.Księga.jubileuszowa.prof..dr.hab..Tadeusza.Smyczyńskiego,. Toruń.2008;.tenże,.Problemy.kodyfikacji.prawa.rodzinnego,.[w:].J. Błeszyński, J. Rajski (red.),. Rozprawy.z.prawa.cywilnego..Księga.pamiątkowa.ku.czci.Witolda.Czachórskiego,.Warszawa. 1985;.A. Ryng,.R. Zegadło,.Europejska.Konwencja.o.wykonywaniu.praw.dzieci.a.prawo.polskie,. 4 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające RiP.2007,.Nr.1(4);.M. Safjan.(red.),.Standardy.prawne.Rady.Europy,.t..I,.Prawo.rodzinne,.War- szawa.1994;.M.K. Slany,.Alternatywne.formy.życia.małżeńsko-rodzinnego.w.ponowoczesnym. świecie,.Kraków.2002;.T. Smyczyński,.Rodzina.i.prawo.rodzinne.w.świetle.nowej.Konstytucji,. PiP.1997,.z..12;.tenże,.Stosunki.między.rodzicami.a.dzieckiem.w.ustawodawstwie.Rady.Europy,. PiP.1995,.z..1;.tenże.(red.),.Konwencja.o.Prawach.Dziecka..Analiza.i.wykładnia,.Poznań.1998;. tenże,.Kierunki.reformy.kodeksu.rodzinnego.i.opiekuńczego, KPP.1999,.z..2;.tenże,.Prawo.ro- dzinne.i.stosunki.rodzinno-prawne,.Studia.Prawa.Prywatnego.2007,.Nr.1;.tenże,.Stan.cywilny. i.jego.ochrona,.ZN.Uniwersytetu.Szczecińskiego..Roczniki.Prawnicze.2009,.Nr.19;.W. Stoja- nowska,.Dobro.dziecka.jako.instrument.wykładni.norm.konwencji.o.prawach.dziecka.oraz.pra- wa. polskiego. i. jako. dyrektywa. jego. stosowania,. [w:]. T. Smyczyński. (red.),. Konwencja. o. pra- wach.dziecka..Analiza.i.wykładnia, Poznań.1998;.taż, Rozwód.a.dobro.dziecka, Warszawa.1979;. T. Szlendak,.Socjologia.rodziny..Ewolucja,.historia,.zróżnicowanie,.Warszawa.2010;.P. Telusie- wicz,.Służebna.rola.zwrotu.„rodzinny”.w.przepisach.prawa.polskiego,.Lublin.2013;.Z. Tyszka,. Socjologia.rodziny,.Warszawa.1979;.E. Wiśniewska,.Pojęcie.rodziny.w.ustawodawstwie.polskim, Acta.Universitatis.Wratislaviensis.1990,.Nr.1152,.Prawo.CLXXXVI;.F. Zedler, Sądy.rodzinne.. Wybrane.zagadnienia.organizacyjne.i.procesowe,.Warszawa.1984;.Z. Ziembiński,.Wieloaspekto- wość.badań.nad.prawem.dotyczącym.rodziny,.[w:].Z. Tyszka.(red.),.Metodologiczne.problemy. badań.nad.rodziną..Praca.zbiorowa,.Poznań.1980;.M. Ziemska.(red.),.Rodzina.współczesna,.War- szawa.1999. § 1. Prawo rodzinne i prawo opiekuńcze Prawo.rodzinne.tworzą.normy.regulujące.podstawowe.kwestie.związane.z.funk- cjonowaniem.rodziny,.takie.jak:. –. zawarcie.małżeństwa;. –. osobowe.i.majątkowe.relacje.między.małżonkami;. –. ustanie.związku.małżeńskiego; –. ustalenie.pochodzenia.dziecka;. –. sprawowania.władzy.rodzicielskiej.i.kontakty.z.dzieckiem;. –. przysposobienie;. –. umieszczenie.dziecka.w.pieczy.zastępczej; –. alimentacja. Specyfiką. większości. norm. prawa. rodzinnego. jest. ich. bezwzględnie. obowią- zujący.charakter,.co.oznacza,.że.ich.wyrażonej.w.ustawie.treści.nie.można.zmienić. wolą.podmiotów,.których.one.dotyczą..Przykładowo:.rodzice.nie.mogą.przekazać. innym.osobom.władzy.rodzicielskiej,.jaka.im.na.mocy.KRO.przysługuje,.podob- nie.jak.rozwodzący.się.rodzice.nie.mogą.ustalić.sposobu.realizowania.kontaktów. z.dzieckiem.w.sposób.sprzeczny.z.jego.dobrem..Prawo.opiekuńcze.to.z.kolei.normy. dotyczące.ochrony.interesów.życiowych.(spraw.osobowych.i.majątkowych).osób. małoletnich,.nad.którymi.nikt.nie.sprawuje.władzy.rodzicielskiej.oraz.całkowicie. ubezwłasnowolnionych.osób.dorosłych..Nad.jednymi.i.drugimi.sąd.opiekuńczy.ma. obowiązek.ustanowić.opiekę.i.wyznaczyć.dla.nich.opiekuna.. Jedynie.względy.funkcjonalne.sprawiły,.że.współtworzą.one.wraz.z.prawem.rodzinnym.jeden. kodeks.–.prawu.opiekuńczemu.bliżej.bowiem.jest.do.osobowego.prawa.cywilnego. § 1. Prawo rodzinne i prawo opiekuńcze 5 Inne,.przyjęte.poza.Kodeksem.rodzinnym.i.opiekuńczym,.bardzo.liczne.uregu- lowania.odnoszące.się.do.funkcjonowania.rodziny,.są.określane,.jako.prawo.doty- czące.rodziny.i.zostały.scharakteryzowane.niżej.. Prawo.rodzinne.jest.działem.prawa.cywilnego. Nawiązuje.ono.do.wielu.kwestii. uregulowanych.w.Kodeksie.cywilnym,.które.są.na.studiach.prawniczych.przedmio- tem.wykładu.zwłaszcza.z.części.ogólnej.prawa.cywilnego.. Są.one.w.podręczniku.wyjaśniane.jedynie.na.tyle.na.ile.to.konieczne.i.z.pewnością.wykła- dowcy.muszą.w.tym.zakresie.dzielić.się.ze.studentami.zasobami.własnej.wiedzy.z.tego.obszaru. Specyfiką. stosunków. prawnych. (relacji. między. podmiotami. prawa). powsta- jących. na. gruncie. prawa. rodzinnego. jest. to,. że. łączą. ściśle. określone. podmioty,. a.zmiana.stron.tych.stosunków.nie.jest.dopuszczalna..Uregulowania.prawa.rodzin- nego.mają.służyć.stabilności.rodziny.i.poszanowania.jej.autonomii..Interweniowa- nie.prawem.w.życie.rodziny.jest.dopuszczalne,.o.ile.jest.to.niezbędne.dla.rozwiąza- nia.rodzinnego.problemu.prawnego. Każda. norma. prawna. powinna. mieć. uzasadnienie. swego. istnienia. w. etyce,. jednak.na.tle.innych.dziedzin.prawa.związek.norm.prawa.rodzinnego.z.etyką.jest. szczególnie.silny..Dowodzi.tego.m.in..częste.występowanie.w.nich.klauzul.general- nych.(zwrotów,.których.interpretowanie.wymaga.odwołania.się.do.ocen.żywionych. przez.ustawodawcę).takich.jak:.dobro.dziecka1,.dobro.rodziny2.(coś.jest.dobre.lub. niedobre.dla.dziecka,.czy.rodziny),.zasady.współżycia.społecznego3.. Doniosłą.rolę.spełniają.też.w.prawie.rodzinnym.normy.postępowania,.które.nie. zostały.obwarowane.sankcją.prawną.(leges imperfectae).służące.wyrażeniu.w.tek- ście.prawnym.aprobowanej.przez.ustawodawcę.wizji.funkcjonowania.rodziny.połą- czonej.z.przekonaniem.o.nieużyteczności.w.danym.przypadku.stosowania.przymu- su.prawnego.do.jej.realizacji4.. Należy.podkreślić,.że.uregulowania.dotyczące.stosunków.prawnych.łączących. poszczególnych.członków.rodziny.lub.odnoszące.się.do.relacji.między.nimi,.formu- łowane.są.w.prawie.rodzinnym.w.taki.sposób,.aby.ochrona.obejmowała.również.ro- dzinę,.którą.oni.współtworzą..Przejawia.się.to.m.in.:. –. w.uzależnieniu.zezwolenia.na.zawarcie.małżeństwa.kobietom,.które.nie.ukoń- czyły.18..roku.życia,.a.także.osobom.z.niepełnosprawnością.intelektualną,.od. oceny,.czy.byłoby.to.zgodne.z.dobrem.założonej.rodziny.(art..10.§.1.i.art..12.§.1. KRO); –. w.obowiązku.małżonków.zaspokajania.potrzeb.rodziny,.którą.przez.swój.zwią- zek.założyli.(art..27.KRO); –. we.wspólnej.odpowiedzialności.małżonków,.żyjących.w.ustroju.wspólności.ma- jątkowej,.za.długi.jednego.z.nich.(art..41.KRO);.–.w.obowiązku.dziecka,.któ- 1. .Zob..np.:.art..56.§.2,.art..58.§.1.i.2,.art..611.§.2,.art..95.§.2.i.3,.art..106,.109.§.1,.art..1131.§.1,.art..114. §.1,.art..118.§.3,.art..119.§.2,.art..120,.125.§.1,.art..149.§.1,.art..154.KRO. 2. .Zob..art..10.§.1,.art..23,.39,.art..45.§.2.KRO. 3. .Zob..art..56.§.2.i.3,.art..611.§.2,.art..144.§.1,.art..1441,.179.§.2.KRO. 4. .Zob..zwłaszcza:.art..23,.614.§.3,.art..87,.95.§.2,.art..152.zd..1.KRO. 6 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające re.mieszka.u.rodziców,.a.ma.dochody.z.pracy,.przyczyniania.się.do.pokrywania. kosztów.utrzymania.rodziny.(art..91.§.1.KRO); –. w.obowiązku.dziecka,.które.pozostaje.na.utrzymaniu.rodziców.i.mieszka.u.nich,. pomocy.im.we.wspólnym.gospodarstwie.(art..91.§.2.KRO). § 2. Źródła prawa rodzinnego I. Konstytucja RP o rodzinie Konstytucja.RP1.zawiera.kilka.przepisów.dotyczących.wprost.prawnej.ochrony. rodziny. W.art..18.Konstytucji.RP.określono.małżeństwo.jako.związek.mężczyzny.i.ko- biety,.deklarując,.że.–.obok.rodziny,.macierzyństwa.i.rodzicielstwa.–.znajduje.się. ono.pod.ochroną.RP..Treść.przepisu.sprawia,.że.nie.ma.formalnych.przeszkód.(choć. budzi.to.wątpliwości.merytoryczne),.by.uregulować.pożycie.par.homoseksualnych. na. gruncie. prawa. majątkowego. i. socjalnego.. Wyklucza. ona. natomiast. tworzenie. ustawy.regulującej.zawieranie.przez.pary.homoseksualne.związków.małżeńskich. Artykuł.47.Konstytucji.RP.zapewnia.każdemu.poszanowanie.prywatności.ży- cia.rodzinnego.i.prawo.rodziny.do.prywatności..Jest.ono.konsekwencją.przyjęcia. w.polskim.prawie.zasady.autonomii.rodziny.rozumianej.przede.wszystkim,.jako.au- tonomia.względem.wpływów.państwa.. Uszczegółowieniem.prawa.rodziny.do.prywatności.jest.prawo.rodziców.do.pry- matu.w.wychowaniu.dzieci.(art..48.ust..1.Konstytucji.RP)..Rodzice,.wychowując. dziecko,.powinni.jednak.uwzględniać.stopień.jego.dojrzałości,.a.także.wolność.su- mienia.i.wyznania.oraz.przekonania,.jakie.ono.żywi..Ma.to.znaczenie.praktyczne. m.in..w.ramach.zapewnienia.dzieciom.wychowania.i.nauczania.moralnego.i.religij- nego.(art..53.ust..3.Konstytucji.RP).. Interpretacja.wskazanych.przepisów.powinna.być.następująca:.kierunek.wycho- wania.i.nauczania.moralnego,.a.także.wychowania.i.nauczania.religijnego.wyzna- czają. dziecku. jego. rodzice.. Powinni. oni. w. swych. decyzjach. uwzględniać. zdanie. dziecka.stosownie.do.stopnia.jego.dojrzałości.(art..95.§.4.KRO)..Gdyby.rodzice.. egzekwowali.swą.wolę.wbrew.poglądom.dziecka,.dopuszczając.się.zachowań.za- grażających. jego. dobru. lub. też. rażąco. nadużyli. swych. uprawnień,. wówczas. mo- głoby. dojść. do. ingerencji. sądu. w. formie. ograniczenia. lub. pozbawienia. władzy. rodzicielskiej.(art..109.§.1.lub.art..111.§.1.KRO)..Istnieje.bowiem.możliwość.inge- rowania.Państwa.w.relację.łączącą.rodziców.z.dziećmi,.jednak.„tylko.w.przypad- kach.określonych.w.ustawie.i.tylko.na.podstawie.prawomocnego.orzeczenia.sądu”. (art..48.ust..2.Konstytucji.RP). 1. .Dz.U..Nr.78,.poz..483.ze.zm. § 2. Źródła prawa rodzinnego 7 Konstytucyjną.rangę.ma.w.Polsce.idea.ochrony.praw.dziecka:.„Każdy.ma.pra- wo.żądać.od.organów.władzy.publicznej.ochrony.dziecka.przed.przemocą,.okru- cieństwem,.wyzyskiem.i.demoralizacją”.(art..72.ust..1.zd..2.Konstytucji.RP),.zaś:. „Dziecko.pozbawione.opieki.rodzicielskiej.ma.prawo.do.opieki.i.pomocy.władz.pu- blicznych”.(ust..2). Konstytucja. nakłada. na. państwo. obowiązek. prowadzenia. polityki. społecznej. i.gospodarczej.uwzględniającej.dobro.rodziny.dając.prawo.do.szczególnej.ochrony. rodzinom.znajdującym.się.w.trudnej.sytuacji.materialnej.i.społecznej.(art..71.Kon- stytucji.RP). II. Kodeks rodzinny i opiekuńczy Głównym.źródłem.prawa.rodzinnego.jest.KRO,.który.obowiązuje.od.1.1.1965.r.. Zawiera.on.regulacje.stosunków.rodzinnoprawnych.opartych.na.małżeństwie,.po- krewieństwie,.powinowactwie.i.przysposobieniu.oraz.unormowania.wykraczające. poza.tę.materię,.bo.należące.do.obszaru.osobowego.prawa.cywilnego,.a.dotyczą- ce.stosunków.opiekuńczych..Na.przestrzeni.z.górą.50.lat.obowiązywania,.był.wie- lokrotnie.nowelizowany..Pierwotny.tekst.bądź.modyfikowano,.bądź.wprowadzono. do.niego.nowe.uregulowania..Treść.tego.Kodeksu.jest.przedmiotem.wykładu.w.tej. części.podręcznika.i.podstawowym.aktem.prawnym,.na.którym.wykład.jest.oparty. III. Prawo rodzinne a prawo dotyczące rodziny Poza.prawem.rodzinnym,.czyli.normami.zawartymi.w.Konstytucji.i.Kodeksie. rodzinnym.i.opiekuńczym,.są.również.przepisy.wielu.innych.aktów.prawnych.do- tyczące.obowiązków.i.praw.w.zakresie.ról.w.grupie.rodzinnej,.a.także.normy,.któ- re. bezpośrednio. nie. regulują. obowiązków. członków. rodziny,. lecz. mają. wyraźny. wpływ.na.funkcjonowanie.rodziny..Składają.się.one.na.prawo.dotyczące.rodziny,. czyli.zbiór.norm,.należących.do.różnych.gałęzi.prawa,.które.wyodrębnione.są.we- dług.kryterium.funkcji,.jaką.jest.ochrona.rodziny. Prawo.rodzinne.w.ścisłym.znaczeniu.należy.traktować,.jako.swoistą.część.ogól- ną. w. stosunku. do. szczegółowych. regulacji. przyjętych. w. prawie. dotyczącym. ro- dziny..Te.drugie.zaś.należy.interpretować.w.łączności.z.odpowiadającymi.im.in- stytucjami. prawa. rodzinnego,. by. tworzyły. wraz. z. nimi. aksjologiczną,. formalną. i.pragmatyczną.całość..Tego.oczekuje.się.wszak.od.systemu.prawa. Wśród.aktów.prawnych,.jakie.należy.zaliczyć.w.całości.lub.w.części.do.prawa.dotyczącego. rodziny.na.szczególne.uwzględnienie.zasługują: . 1). ustawa.z.28.11.2014.r..–.Prawo.o.aktach.stanu.cywilnego1,.która.jest.ściśle.powiązana.m.in.. z.przepisami.prawa.rodzinnego.o.przysposobieniu,.zawarciu.lub.ustaniu.małżeństwa;. 1. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2016.r..poz..2064.ze.zm. 8 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające . 2). ustawa.z.7.9.2007.r..o.pomocy.osobom.uprawnionym.do.alimentów1.–.silnie.nawiązująca.do. uregulowań.kodeksowych.na.temat.obowiązków.alimentacyjnych.(zob..rozdział.III); . 3). ustawa.z.19.8.1994.r..o.ochronie.zdrowia.psychicznego2;. . 4). ustawa.z.9.6.2011.r..o.wspieraniu.rodziny.i.systemie.pieczy.zastępczej3.–.szczegółowo.regu- lująca.administracyjne.i.proceduralne.zagadnienia.pieczy.zastępczej.i.procedury.adopcyjnej. (zob..rozdział.III);. . 5). ustawa.z.12.3.2004.r..o.pomocy.społecznej4,.której.regulacje.są.silnie.funkcjonalnie.i.formal- nie.związane.z.przepisami.kodeksowymi.dotyczący.mi.obowiązków.alimentacyjnych; . 6). ustawa.z.26.10.1982.r..o.postępowaniu.w.sprawach.nieletnich5.(zob..rozdział.VI);. . 7). rozdział.XXV.KK.(ale.nie.tylko.ten).poświęcony.ochronie.rodziny.(zob..rozdział.V);. . 8). ustawa.z.29.7.2005.r..o.przeciwdziałaniu.przemocy.w.rodzinie6;. . 9). ustawa. z. 17.10.2008. r.. o. zmianie. imienia. i. nazwiska7. zawierająca. reguły. przyjmowania. imion.i.nazwisk.innych.niż.te,.które.nadano.na.podstawie.KRO;. 10). ustawa.z.7.1.1993.r..o.planowaniu.rodziny,.ochronie.płodu.ludzkiego.i.warunkach.dopusz- czalności.przerywania.ciąży8.zawierająca.regulacje.dotyczące.realizowania.przez.rodzinę.jej. funkcji. prokreacyjnej. w. kontekście. zagwarantowanego. każdemu. w. Konstytucji. prawa. do. życia;. 11). Kodeks. pracy,. zwłaszcza. jego. przepisy. o. ochronie. macierzyństwa. i. egzekucji. alimentów. z.wynagrodzenia.za.pracę; 12). Kodeks.cywilny. Wśród.licznych.uregulowań.KC.dotyczących.wprost.życia.rodzinnego.wskazać.można.na. przepisy.prawa.spadkowego,.regulacje.umów.zawieranych.z.reguły.w.kręgu.rodzinnym,.takich. jak.dożywocie.i.renta,.instytucję.renty.odszkodowawczej.dla.rodziny.osoby.poszkodowanej. czynem.niedozwolonym,.art..6801.stanowiący,.że.bez.względu.na.istniejące.między.małżon- kami.stosunki.majątkowe,.są.oni.najemcami.lokalu.mającego.służyć.zaspokojeniu.potrzeb. mieszkaniowych.założonej.przez.nich.rodziny,.jeżeli.nawiązanie.stosunku.najmu.nastąpiło. w.czasie.trwania.małżeństwa;. 13). ustawa. z. 4.2.2011. r.. –. Prawo. prywatne. międzynarodowe9. zawierająca. reguły. kolizyjne. wskazujące.prawo.właściwe.dla.spraw.rodzinnych.z.elementem.zagranicznym;. 14).ustawy.dotyczące.ubezpieczeń.społecznych:.z.17.12.1998.r..o.emeryturach.i.rentach.z.Fun- duszu.Ubezpieczeń.Społecznych10,.z.25.6.1999.r..o.świadczeniach.pieniężnych.z.ubezpie- czenia. społecznego. w. razie. choroby. i. macierzyństwa11,. z. 30.10.2002. r.. o. ubezpieczeniu. społecznym.z.tytułu.wypadków.przy.pracy.i.chorób.zawodowych12,.które.(podobnie.jak.wy- mieniona.wyżej.ustawa.o.pomocy.społecznej).dotyczą.rozmaitych.świadczeń.o.charakterze. ubezpieczeniowym.i.zaopatrzeniowym,.co.ma.istotny.wpływ.na.uprawnienia.i.obowiązki. alimentacyjne; 1. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2018.r..poz..554. 2. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2017.r..poz..882.ze.zm. 3. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2017.r..poz..697.ze.zm. 4. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2017.r..poz..1769.ze.zm. 5. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2016.r..poz..1654.ze.zm. 6. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2015.r..poz..1390. 7. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2016.r..poz..10. 8. .Dz.U..Nr.17,.poz..78.ze.zm. 9. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2015.r..poz..1792. 10. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2017.r..poz..1383.ze.zm. 11. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2017.r..poz..1368.ze.zm. 12. .Tekst.jedn..Dz.U..z.2017.r..poz..1773.ze.zm. § 2. Źródła prawa rodzinnego 15) Kodeks postępowania cywilnego; 9 Chodzi zwłaszcza o zawarte w nim przepisy sprofilowane pod kątem specyfiki rozstrzy- gania spraw rodzinnych dotyczące postępowań odrębnych w sprawach małżeńskich i w spra- wach ze stosunków między rodzicami a dziećmi (art. 425–458), postępowań nieprocesowych w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli (art. 561–605) i w sprawach z zakresu prawa osobowego (art. 526–560), postępowania egzekucyjnego świadczeń alimenta- cyjnych (art. 1081–1088), a nade wszystko przepisy o mediacji, które weszły w życie w 2005 r. (art. 1831–18315, a także związane z możliwością przeprowadzenia mediacji zmiany w po- stępowaniu w sprawach o rozwód i o separację oraz w sprawach rodzinnych i opiekuńczych rozpatrywanych w trybie nieprocesowym – nowy art. 5702). 16) ustawa z 6.1.2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka1. Do prawa dotyczącego rodziny należy też wiele ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych, które są częścią krajowego porządku prawnego i są bez- pośrednio stosowane, chyba że stosowanie danej konwencji jest uzależnione od wy- dania ustawy (art. 91 Konstytucji RP). W najbardziej znanych dokumentach mię- dzynarodowych dotyczących praw człowieka2, rodzinie poświęcono mało miejsca. Jednak to właśnie w nich wyrażono idee prymatu rodziców w wychowaniu dzieci, autonomii rodziny względem wpływów państwa, a także potrzebę wspierania rodzi- ny przez państwo. Pod względem szczegółowości i kompleksowego charakteru uregulowań do- tyczących rodziny wyjątkowy charakter ma Konwencja o Prawach Dziecka z 20.11.1989 r.3, której znajomość w szczególny sposób zalecić wypada pedago- gom. Potraktowano w niej dziecko, jako samodzielny podmiot prawa, podkreślając konieczność zapewnienia ochrony każdemu dziecku bez względu na jego rasę, ko- lor skóry, płeć, język, religię, poglądy polityczne, status majątkowy, niepełnospraw- ność, cenzus urodzenia lub jakikolwiek inny, a także bez względu na jakikolwiek cenzus jego rodziców bądź opiekunów prawnych. Podstawą regulacji przyjętych w tej konwencji jest pogląd, że najskuteczniej- szym sposobem ochrony praw dzieci jest ochrona i wspieranie rodzin, tak aby mo- gły one w pełnym zakresie wypełniać swoje funkcje. Kryterium oceny wszelkich przedsięwzięć dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje pomocy społecznej, sądy, władze admini- stracyjne i ciała ustawodawcze, jest na gruncie tej konwencji „najlepsze zabezpie- czenie interesów dziecka” (art. 3). Jeżeli chodzi o pojmowanie dziecka, to, z jednej strony, w Preambule mowa jest o potrzebie ochrony praw dzieci „zarówno przed, jak i po urodzeniu”, z drugiej zaś, w art. 1, określono dziecko jako „istotę ludzką w wieku poniżej osiemnastu lat, chy- ba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska ono wcześniej pełno- 1 Tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 922. 2 Proklamowana 10.12.1948 r. przez ONZ Powszechna Deklaracja Praw Człowieka czy uchwalone przez Zgromadzenie Ogólne tej organizacji 19.12.1966 r. Pakty Praw Człowieka (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167). 3 Uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 20.11.1989 r., a ratyfikowana przez Polskę 30.9.1991 r. (Dz.U. Nr 120, poz. 526 ze zm.). 10 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające letniość”..Mglistość.wypowiedzi.na.temat.początku.ludzkiej.istoty.miała.kluczowe. znaczenie.dla.ratyfikowania.konwencji.przez.prawie.wszystkie.kraje. Niektóre.spośród.wymienionych.w.Konwencji.praw.dziecka.będą.przedmiotem.rozważań. zawartych.w.dalszych.rozdziałach.skryptu,.gdzie.omówiono.je.na.tle.polskiego.ustawodawstwa.. Chodzi.tu.o.prawo.dziecka.do:. 1). życia.(art..6),. 2). określenia.tożsamości.i.znajomości.swego.pochodzenia.(art..7),. 3). rodziny. i. pozostawania. pod. opieką. rodziców,. którym. przysługuje. prymat. w. wychowaniu. dziecka.(art..7.oraz.5,.18,.27),. 4). poszanowania.więzi.rodzinnych.(art..9),. 5). ustanowienia.dla.niego.pieczy.zastępczej.(art..20),. 6). ochrony.przed.wszelkimi.formami.przemocy.(art..19),.w.tym.ochrony.przed.wszelkimi.for- mami.wyzysku.seksualnego.i.nadużyć.seksualnych.(art..34),. 7). ochrony.dobra.dziecka.w.postępowaniu.adopcyjnym.(art..21),. 8). odpowiedniego.poziomu.życia.(art..27). Konwencja.o.Prawach.Dziecka.wymienia.również.m.in..wolności:.wypowiedzi.(art..12),. myśli,.sumienia.i.religii.(art..14),.zrzeszania.się.i.pokojowych.zgromadzeń.(art..15),.a.także.pra- wa.do:.dostępu.do.informacji.oraz.materiałów.pochodzących.z.różnorodnych.źródeł.krajowych. i.międzynarodowych.(art..17),.korzystania.z.usług.medycznych.i.rehabilitacyjnych.(art..24,.25),. zabezpieczenia.społecznego,.w.tym.ubezpieczeń.społecznych.(art..26),.pełni.normalnego.życia. w.przypadku.dzieci.niepełnosprawnych.(art..23),.nauki.(art..28,.29),.własnego.życia.kulturalnego. dzieci.należących.do.mniejszości.etnicznych,.religijnych,.językowych.oraz.pochodzenia.autochto- nicznego.(art..30).i.inne. Spośród.innych.międzynarodowych.dokumentów.dotyczących.rodziny,.statusu.poszczegól- nych.jej.członków,.relacji.między.nimi,.konkretnych.problemów.związanych.z.funkcjonowaniem. rodziny.itp..najistotniejsze.to:. 1). Europejska.Konwencja.o.wykonywaniu.praw.dzieci.(Strasburg.25.1.1996.r.1); Zawiera.gwarancje.ochrony.praw.na.gruncie.prawa.proceduralnego..Oparta.jest.na.założeniu,. że.zanim.sprawa.rodzinnego.konfliktu.zostanie.przedstawiona.właściwemu.organowi.sądowemu,. pożądane.jest.podjęcie.prób.osiągnięcia.porozumienia.wewnątrz.rodziny..Jeżeli.jednak.konieczne. stanie.się.wszczęcie.postępowania,.wówczas.dzieci.powinny.posiadać.możliwość.wykonywania. swoich.praw..Konwencja.wymienia.prawa.procesowe.dzieci,.w.tym.m.in..prawo.do:.bycia.infor- mowanym.o.swojej.sytuacji.prawnej,.wyrażania.swoich.opinii.w.toku.postępowania.(dotyczy.ono. dzieci.mających.wystarczające.rozeznanie.w.dotyczącym.ich.postępowaniu),.żądania.wyznaczenia. specjalnego.pełnomocnika.lub.ustanowienia.własnego.pełnomocnika,.a.także.prawo.do.korzystania. ze.wszystkich.lub.niektórych.praw.strony. Wśród.zadań.spoczywających.na.sądzie.wskazano.obowiązek: a). zebrania. wszelkich. informacji. niezbędnych. do. rozstrzygnięcia. zgodnego. z. dobrem.. dziecka, b). upewnienia.się.(poprzez.zasięgnięcie.opinii.dziecka),.czy.dziecko.otrzymało.wszelkie.–. stosowne.do.jego.rozeznania.–.istotne.informacje, c). umożliwienia.dziecku.przedstawienia.stanowiska.i.uwzględnienie.go, d). szybkiego.działania.w.sprawach.dotyczących.dzieci,.a.w.określonych.prawem.przypad- kach.wszczynania.spraw.z.urzędu,.ustanawiania.pełnomocników.w.sprawach,.w.których. rodzice.nie.mogą.reprezentować.dziecka; 1. .Dz.U..z.2000.r..Nr.107,.poz..1128. § 2. Źródła prawa rodzinnego 11 2). Konwencja.o.ochronie.praw.człowieka.i.podstawowych.wolności.(Rzym.4.11.1950.r.1).wraz. z.opartym.na.niej.orzecznictwem.Trybunału.Praw.Człowieka.w.Strasburgu. Istotne.znaczenie.ma.zwłaszcza.art..8.tej.konwencji,.który.brzmi:.„1..Każdy.ma.prawo.do.po- szanowania.swojego.życia.prywatnego.i.rodzinnego,.swojego.mieszkania.i.swojej.korespondencji.. 2..Niedopuszczalna.jest.ingerencja.władzy.publicznej.w.korzystanie.z.tego.prawa,.z.wyjątkiem. przypadków.przewidzianych.przez.ustawę.i.koniecznych.w.demokratycznym.społeczeństwie. z.uwagi.na.bezpieczeństwo.państwowe,.bezpieczeństwo.publiczne.lub.dobrobyt.gospodarczy.kraju,. ochronę.porządku.i.zapobieganie.przestępstwom,.ochronę.zdrowia.i.moralności.lub.ochronę.praw. i.wolności.innych.osób”..Ponadto.„[...].Państwo.uznaje.prawo.rodziców.do.zapewnienia.wychowania. i.nauczania.zgodnie.z.ich.własnymi.przekonaniami.religijnymi.i.filozoficznymi”; 3). Konwencja. dotycząca. cywilnych. aspektów. uprowadzenia. dziecka. za. granicę. (Haga. 25.10.1980.r.2); 4). Europejska.Konwencja.o.uznawaniu.i.wykonywaniu.orzeczeń.dotyczących.pieczy.nad.dziec- kiem.oraz.przywracaniu.pieczy.nad.dzieckiem.(Luksemburg.20.5.1980.r.3); 5). Konwencja.o.prawie.właściwym.dla.zobowiązań.alimentacyjnych.(Haga.2.10.1973.r.4); 6). Europejska.Konwencja.o.przysposobieniu.dzieci.(Strasburg.24.4.1967.r.5); 7). Konwencja.o.ochronie.dzieci.i.współpracy.w.dziedzinie.przysposobienia.międzynarodowego. (Haga.29.5.1993.r.6). Wśród.źródeł.prawa.dotyczącego.rodziny.wymienić.należy rezolucje.i.rekomendacje.przyjęte. przez.Radę.Europy,.a.to.z.powodu.ich.wpływu.na.kształtowanie.prawa.w.państwach.członkow- skich,.a.zwłaszcza: 1). rezolucję.Nr.(77)33.w.sprawie.umieszczania.dzieci.poza.rodziną.i.rekomendacji.Nr.R.(87)6; 2). rekomendację.Nr.R.(84)4.w.sprawie.odpowiedzialności.rodzicielskiej; 3). rekomendację.Nr.R.(82)2.w.sprawie.wypłacania.przez.państwo.zaliczek.na.poczet.świadczeń. alimentacyjnych.należnych.dzieciom.i.wielu.innych. Problematyka.rodzinna.znajduje.też.odzwierciedlenie.w.ustawodawstwie.Unii.Europejskiej,. czego.przykładem.jest.rozporządzenie.Rady.(WE).Nr.2201/2003.z.27.11.2003.r..o.jurysdykcji. oraz.uznawaniu.i.wykonywaniu.orzeczeń.w.sprawach.małżeńskich.oraz.w.sprawach.dotyczących. odpowiedzialności.rodzicielskiej7.(uchylające.rozporządzenie.(WE).Nr.1347/2000),.tzw..Bruk- sela.II.bis..Aktem.o.dużej.doniosłości.społecznej.jest.też.rozporządzenie.Rady.(WE).Nr.4/2009. z.18.12.2008.r..w.sprawie.jurysdykcji,.prawa.właściwego,.uznawania.i.wykonywania.orzeczeń. oraz.współpracy.w.zakresie.zobowiązań.alimentacyjnych8. Polska.zawarła.poza.tym.szereg.umów.dwustronnych.dotyczących.pomocy.prawnej.w.sprawach. cywilnych,.karnych.oraz.rodzinnych. 1. .Dz.U..z.1993.r..Nr.61,.poz..284.ze.zm..i.uzup. 2. .Dz.U..z.1995.r..Nr.108,.poz..528.ze.sprost. 3. .Dz.U..z.1996.r..Nr.31,.poz..134.ze.sprost. 4. .Dz.U..z.2000.r..Nr.39,.poz..444. 5. .Dz.U..z.1999.r..Nr.99,.poz..1157. 6. .Dz.U..z.2000.r..Nr.39,.poz..448.ze.sprost. 7. .Dz.Urz..UE.L.338/2003,.s..1–29. 8. .Dz.Urz..UE.L.7/2009,.s..1–79. 12 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające § 3. Podstawowe pojęcia dotyczące rodziny I. Rodzina W. opracowaniach. socjologicznych. i. w. dokumentach. międzynarodowych. ro- dzina.określana.jest.jako.podstawowa.komórka.społeczna..Podstawowa,.albowiem. najmniejsza,. a. ponadto. taka,. do. której. należy,. należał. lub. należeć. będzie. każdy.. Rodzina. jest. też. powszechnie. określana. jako. grupa. najlepiej. odpowiadająca. psy- chologicznym,. w. tym. emocjonalnym,. potrzebom. człowieka. i. w. typowej. sytuacji. optymalne.środowisko.jego.wszechstronnego.rozwoju. Rodziny. nie. zdefiniowano. w. przepisach. prawa. rodzinnego,. co. nie. jest. uchy- bieniem.ustawodawcy..Można.bowiem.to.pojęcie.wyinterpretować.(interpretowanie. tekstów.prawnych.jest.istotą.pracy.prawnika).z.ogółu.unormowań.KRO,.jako.opar- tą.na.małżeństwie.rodzinę.małą.(w.języku.socjologów.zwana.rodziną.nuklearną),. czyli.jedno-.lub.dwupokoleniową.(por..art..27.KRO)..Szersze.ujęcie.rodziny.znaj- duje.się.w.przepisach.dotyczących.obowiązków.alimentacyjnych.(art..60.i.614.§.4,. art..128–1441.KRO),.które.dotyczą.wszystkich.krewnych.w.linii.prostej,.niektórych. spośród. powinowatych,. małżonków. (także. po. rozwodzie,. unieważnieniu. małżeń- stwa.i.żyjących.w.separacji),.rodzeństwa,.osób,.których.więź.adopcyjna.została.roz- wiązana.(art..125.KRO).i.niektórych.innych.osób.(art..141.KRO),.a.także.w.przepi- sach.o.kontaktach.z.dzieckiem,.które.przysługują.rodzicom,.rodzeństwu,.dziadkom. i.powinowatym.w.linii.prostej.(art..1136.KRO). Więzami.rodzinnymi.w.rozumieniu.polskiego.prawa.rodzinnego.są:. 1). pokrewieństwo.(jego.konsekwencje.prawne.są.ograniczone.do.pokrewieństwa. w.linii.prostej.oraz.pokrewieństwa.w.linii.bocznej.w.stopniu.drugim);. 2). przysposobienie.(niektóre.jego.skutki.mogą.trwać.również.po.rozwiązaniu.przy- sposobienia); prostej);. 3). powinowactwo.(konsekwencje.prawne.dotyczą.wyłącznie.powinowactwa.w.linii. 4). małżeństwo.(skutki.prawne.małżeństwa.mogą.trwać.po.jego.ustaniu).. W.aktach.prawnych.innych.niż.Kodeks,.czasami.rodzina.jest.zdefiniowana,.ale.jedynie. w.sposób.użyteczny.wyłącznie.dla.celów,.jakie.ustawodawca.chce.w.danej.ustawie.osiągnąć..Na. przykład.w.ustawie.o.pomocy.społecznej.rodziną.nazwano.osoby.tworzące.wspólne.gospodarstwo. domowe,.co.wiąże.się.ze.sposobem.ustalania.uprawnień.do.świadczeń.socjalnych.zależnych.od. osiągania.w.rodzinie.odpowiednio.niskiego.miesięcznego.dochodu.na.osobę..Z.kolei.w.ustawie. o.emeryturach.i.rentach.z.Funduszu.Ubezpieczeń.Społecznych.jako.członków.rodziny.zmarłego. pracownika.uprawnionych.po.nim.do.renty.rodzinnej.wymieniono:.dzieci.własne.i.przez.niego. przysposobione,.pasierbów,.wnuki.i.rodzeństwo.przyjęte.na.wychowanie.i.utrzymanie.przed. osiągnięciem.pełnoletności.i.inne.dzieci,.w.tym.również.w.ramach.rodziny.zastępczej,.ponadto. małżonka.(wdowę.i.wdowca.także.wówczas,.gdy.przed.śmiercią.ubezpieczonego.orzeczony.został. między.nimi.rozwód.lub.separacja).oraz.rodziców.(art..65–71.tej.ustawy). § 3. Podstawowe pojęcia dotyczące rodziny 13 W.Konstytucji.RP.posłużono.się.pojęciem.„rodzina.niepełna”.(art..71).wskazu- jąc,.że.rodziny.takie.powinny.być.przedmiotem.szczególnej.troski.w.ramach.pro- wadzonej. przez. państwo. polityki. społecznej.. Ten. kontekst. (polityka. społeczna). skłania,.by.omawiane.pojęcie.odnosić.do.rodzin.ekonomicznie.niewydolnych.–.sa- motnie.gospodarujący.rodzic.wraz.z.dzieckiem.(lub.z.dziećmi),.a.więc.grupa.spo- łeczna,.w.której.co.najwyżej.jedna.osoba.(a.bywa,.że.żadna).ma.źródło.utrzymania. i.wyłącznie.na.niej.spoczywają.obowiązki.związane.z.wychowaniem.dzieci.i.pracą. w.gospodarstwie..Udzielanie,.tak.rozumianym.rodzinom.niepełnym,.ekonomiczne- go.wsparcia.z.funduszy.publicznych.jest.uzasadnione.etycznym.nakazem.pomocy. słabszym..Takiego.uzasadnienia.nie.ma.natomiast.idea.wspierania,.w.ramach.poli- tyki.społecznej.państwa,.osób.jedynie.formalnie.samotnych,.a.faktycznie.żyjących. w.trwałych.związkach,.czyli.w.konkubinatach. W.przepisach.ustawy.o.świadczeniach.rodzinnych.obowiązujących.od.jej.wejścia.w.życie. 1.5.2004.r..do.uchylenia.ustawą.o.postępowaniu.wobec.dłużników.alimentacyjnych.oraz.zaliczce. alimentacyjnej.z.22.4.2005.r.,.przyjęto.jednak,.iż.rodziną.niepełną.jest.także.konkubinat..Dodatek. dla.osób.samotnie.wychowujących.dziecko,.a.więc.dla.rodziny.niepełnej,.przyznano.bowiem. m.in..rodzicom,.którzy.byli.jedynie.formalnie.samotni.(nie.pozostawali.w.związku.małżeńskim),. a.w.rzeczywistości.żyli.w.konkubinacie..Trybunał.Konstytucyjny1.trafnie.uznał.to.rozwiązanie. za.sprzeczne.m.in..z.art..18.Konstytucji.RP,.który.nakazuje.ochronę.rodziny,.z.czym.nie.da.się. pogodzić.dyskryminowania.w.dostępie.do.świadczeń.socjalnych.rodzin.opartych.na.małżeństwie. w.porównaniu.z.osobami.formalnie.samotnymi,.ale.faktycznie.żyjącymi.w.konkubinacie. Jako.sprzeczne.z.art..18.Konstytucji.są.częste.w.praktyce.przywileje.w.przyjmowaniu.do. żłobków.i.przedszkoli.dzieci.osób.żyjących.w.konkubinacie,.jako.rzekomo.dzieci.osób.samotnie. wychowujących.dziecko..Nie.są.to.rodziny.niepełne.w.rozumieniu.art..71.Konstytucji.RP. Z.kolei.w.orzeczeniach.Europejskiego.Trybunału.Praw.Człowieka.w.Strasburgu. wydawanych.na.podstawie.art..8.Europejskiej.Konwencji.Praw.Człowieka,.katego- rię.„życie.rodzinne”,.odnoszono.nie.tylko.do.więzów.wynikających.z.małżeństwa. i.pokrewieństwa,.lecz.również.do:.zamieszkującego.razem.związku.faktycznego2,. związku.łączącego.mężczyznę,.który.łoży.na.utrzymanie.dziecka.ze.swą.byłą.żoną,. z.którą.się.rozwiódł3,.związku.ojca.z.dzieckiem.umieszczonym.w.rodzinie.zastęp- czej4,.związku. faktycznego,. w. którym. mężczyzna. –. co. prawda. –. nie. zamieszki- wał.razem.z.matką.swych.dzieci,.których.nie.mógł.uznać.z.przyczyn.formalnych5,. związku.homoseksualnego6. 1. .Wyr..K.16/04.z.18.5.2005.r..(Dz.U..Nr.95,.poz..806). 2. .Sprawa.z.26.5.1994.r.,.Keegan.v. Irlandia,.A.290,.skarga.Nr.16969/90. 3. .Sprawa.z.26.6.1988.r.,.Berrenhab v. Holandia,.A.138. 4. .Sprawa.z.23.9.1994.r.,.Hokkanen v. Finlandia,.A.229-A,.skarga.Nr.19823/92. 5. .Sprawa.z.27.10.1994.r.,.Kroon i inni v. Holandia,.A.297-C,.skarga.Nr.18535/91. 6. .Sprawa.z.2.3.2010.r.,.Kozak v. Polska,.skarga.Nr.13102/02.oraz.sprawa.z.26.7.2003.r.,.Karner v. Austria,. skarga.Nr.40016/98,.w.którym.za.sprzeczny.z.art..8.Europejskiej.Konwencji.Praw.Człowieka.uznano.wyr..SN. Austrii.uniemożliwiający.partnerowi.homoseksualnemu.wstąpienie.w.prawa.zmarłego.najemcy. 14 II. Małżeństwo Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające Fundamentem.rodziny.jest.małżeństwo,.które,.w.świetle.przepisów.KRO.oraz. art..18.Konstytucji.RP,.jest.związkiem.mężczyzny.i.kobiety.sformalizowanym.przez. normy.regulujące.przesłanki.jego.zawarcia..Jest.to.związek.osób.wolnych.w.tym. sensie,.że.swobodnie.wyrażają.one.chęć.jego.zawarcia..Z.założenia.ma.to.być.zwią- zek.trwały,.choć.–.na.gruncie.prawa.–.nie.jest.on.nierozerwalny.(istnieje.dopusz- czalność. rozwiązania. małżeństwa).. Małżonkowie. mają. w. swym. związku. równe. prawa.i.obowiązki. III. Dziecko Niewątpliwie.dzieckiem.jest.każdy,.kto.nie.jest.pełnoletni.i.w.związku.z.tym. podlega.władzy.rodzicielskiej.rodziców.lub.opiece.sprawowanej.przez.opiekuna.. Pełnoletność.uzyskuje.kobieta,.która.za.zezwoleniem.sądu.wyszła.za.mąż.po.ukończeniu. 16..roku.życia. Słowo.„dziecko”.użyte.w.art..133.§.1.KRO.odnosi.się.również.do.dzieci.będą- cych.osobami.pełnoletnimi..Obowiązek.alimentacyjny.spoczywający.na.rodzicach. względem.ich.dziecka.trwa.bowiem.dopóty,.dopóki.nie.stanie.się.ono.ekonomicznie. samodzielne,.co.w.typowych.przypadkach.następuje.po.przekroczeniu.progu.metry- kalnej.dorosłości.. Można.wskazać.wiele.innych.przykładów.przepisów.dotyczących.dzieci.będą- cych.osobami.dorosłymi,.np..w.art..931.KC.wyznaczono.pierwszy.krąg.spadkobier- ców.w.ramach.dziedziczenia.ustawowego..W.tym.przepisie.nie.pada.jednak.słowo. „dziecko”,.lecz.„zstępni”.czyli.pokolenia.młodsze.(dzieci,.wnuki,.prawnuki.itd.). Nie.wchodząc.w.problematykę.filozoficzną,.czy.też.biologiczną.zagadnienia,.na- leży.wskazać.uregulowania.odnoszące.się.do.początku.życia..W.preambule.Konwen- cji.Prawach.Dziecka.stwierdzono,.że.dziecko.„wymaga.szczególnej.opieki.i.troski. –.w.tym.ochrony.prawnej,.zarówno.przed,.jak.i.po.urodzeniu”..Z.kolei.na.podsta- wie.ustawy.o.Rzeczniku.Praw.Dziecka.dzieckiem,.jako.podmiotem,.który.ma.być. chroniony.jest.„każda.istota.ludzka.od.poczęcia.do.osiągnięcia.pełnoletności”.(art..2. ust..1)..Również.w.ustawie.o.planowaniu.rodziny,.ochronie.płodu.ludzkiego.i.warun- kach.dopuszczalności.przerywania.ciąży.objęto.ochroną.życie.ludzkie.począwszy.od. jego.fazy.prenatalnej..Nałożono.–.m.in..na.organy.administracji.rządowej.i.samorzą- dowej.–.obowiązek.wspierania.kobiet.ciężarnych.na.płaszczyźnie.medycznej,.praw- nej.i.socjalnej.akcentując,.że.chodzi.tu.też.o.opiekę.prenatalną.nad.dzieckiem.. Czyn. określany,. jako. przerwanie. ciąży,. jest. zakazany. pod. groźbą. kary.. (art..152–154.KK),.a.sankcja.karna.dotknąć.może.lekarza,.który.go.dokonał.wbrew. przepisom. ustawy,. podżegacza. i. pomocnika.. Natomiast. nie. podlega. karze. kobie- ta,.która.poddała.się.temu.zabiegowi..We.wspomnianej.ustawie.wskazano.wyjątko- § 3. Podstawowe pojęcia dotyczące rodziny 15 we.sytuacje,.w.których.przerwanie.ciąży.jest.dopuszczalne..Nie.popełnia.bowiem. przestępstwa.lekarz,.który.dokonał.tego.w.publicznym.zakładzie.opieki.zdrowotnej. w.przypadku,.gdy: 1). ciąża.była.zagrożeniem.dla.życia.lub.poważnym.zagrożeniem.dla.zdrowia.mat- ki,.co.stwierdzono.orzeczeniem.lekarza.innego.niż.lekarz.podejmujący.działanie. (nie.jest.ono.niezbędne.w.przypadku.natychmiastowej.konieczności.uchylenia. zagrożenia.dla.matki); 2). badania.prenatalne.potwierdzone.orzeczeniem.innego.lekarza.niż.lekarz.podej- mujący.działanie.wskazały.na.ciężkie.i.nieodwracalne.uszkodzenie.płodu.albo. nieuleczalną.chorobę.zagrażającą.życiu.dziecka; 3). zachodziło.uzasadnione.podejrzenie,.potwierdzone.zaświadczeniem.prokurato- ra,.że.ciąża.powstała.w.wyniku.czynu.zabronionego.. Wprowadzona.w.1996.r..dopuszczalność.przerwania.ciąży.w.sytuacji,.kiedy.kobieta.znajduje. się.w.trudnych.warunkach.życiowych.lub.w.trudnej.sytuacji.materialnej.(możliwość.taka.istniała. w.latach.1956–1993.i.postulowana.jest.obecnie.przez.środowiska.lewicowe.i.feministyczne),.zo- stała.uznana.przez.Trybunał.Konstytucyjny1.za.sprzeczną.z.art..38.Konstytucji.RP.głoszącym,.iż. „Rzeczpospolita.Polska.zapewnia.każdemu.człowiekowi.prawną.ochronę.życia”.. W.prawie.cywilnym,.którego.działem.jest.prawo.rodzinne,.istnieje.wiele.regu- lacji.chroniących.interesy.majątkowe.dzieci.poczętych..Mają.one.niekiedy.rodowód. aż.w.prawie.rzymskim.i.funkcjonują.niezależnie.od.tego,.w.jaki.sposób.aktualnie. uregulowana.jest.dopuszczalność.przerywania.ciąży..Dziecko.poczęte,.pod.warun- kiem.że.urodzi.się.żywe,.może.m.in.:.dziedziczyć.po.osobie,.która.zmarła.zanim. ono.się.urodziło.(art..927.§.2.KC),.dochodzić.wyrównania.szkód.uczynionych.mu. w.życiu.płodowym.(art..4461.KC),.a.także.–.już.w.fazie.życia.płodowego.ojciec. może.uznać.je.za.swoje.dziecko.(art..75.KRO). IV. Pokrewieństwo Krąg. osób. zaliczanych. do. rodziny. wyznaczony. jest. przede. wszystkim. przez. pokrewieństwo..Występuje. pokrewieństwo. w. linii. prostej. (pradziadek. –. babcia. –. ojciec.–.córka.–.wnuk.–.prawnuczka.itd.),.łączące.osoby,.które.pochodzą.bezpo- średnio.(matka.–.syn).lub.pośrednio.(dziadek.–.wnuczka).jedna.od.drugiej.oraz.po- krewieństwo. w. linii. bocznej. (rodzeństwo,. kuzynostwo),. kiedy. to. dane. osoby. nie. pochodzą.od.siebie,.a.wiąże.je.to,.że.mają.wspólnego.przodka.(art..617.KRO). Pokrewieństwo. mierzy. się. w. stopniach.. Stopień. pokrewieństwa. w. linii. pro- stej.równy.jest.liczbie.pokoleń.dzielących.dane.osoby.(ojciec.i.córka.są.krewnymi. pierwszego.stopnia,.dziadek.i.wnuczka.to.krewni.w.stopniu.drugim,.prababka.i.pra- wnuk.spokrewnieni.są.w.stopniu.trzecim)..Krewni.w.linii.prostej.mogą.być.krewny- 1. .Orz..TK.z.28.5.1997.r.,.K.26/96,.OTK.1997,.Nr.2,.poz..1. 16 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające mi.wstępnymi,.jeżeli.są.starsi.od.osoby,.w.stosunku.do.której.ustalamy.pokrewień- stwo,.lub.też.krewnymi.zstępnymi,.jeżeli.są.od.niej.młodsi. Stopień.pokrewieństwa.w.linii.bocznej.równy.jest.natomiast.liczbie.urodzeń.po- trzebnych.do.zaistnienia.osób,.których.koligację.opisujemy.(dlatego.rodzeństwo,.to. krewni.drugiego.stopnia.w.linii.bocznej,.gdyż.do.zaistnienia.tej.relacji.konieczne. były.dwa.urodzenia,.tj..każdego.z.nich). Rys. 1. Koligacje (I) –. ABE,.ABD,.AC.–.krewni.w.linii.prostej, –. A.w.stosunku.do.B.(także.B.wobec.D,.A.wobec.C).jest.krewnym.wstępnym.1..stopnia.w.linii. –. D.w.stosunku.do.B.(także.E.wobec.B,.C.wobec.A).jest.krewnym.zstępnym.1..stopnia.w.linii. prostej.(wstępni.to.pokolenia.starsze), prostej.(zstępni.to.pokolenia.młodsze), –. ED.–.rodzeństwo.(krewni.w.linii.bocznej.2..stopnia;.w.linii.bocznej.nie.ma.pokrewieństwa. 1..stopnia), –. EC.–.krewni.w.linii.bocznej.3..stopnia.(np..wuj.i.bratanek). V. Powinowactwo W.odróżnieniu.od.pokrewieństwa,.które.jest.węzłem.biologicznym,.więź.powi- nowactwa.powstaje.w.konsekwencji.zawarcia.małżeństwa.i.dotyczy.relacji.między. małżonkiem.a.rodziną.współmałżonka..Powinowatym.jest.krewny.małżonka,.czyli. np.:.pasierbica.(jej/jego.dziecko),.teściowa.(jej/jego.matka),.szwagier.(jej/jego.brat).. Więź. powinowactwa. trwa. pomimo. ustania. małżeństwa.. Ma. to. uzasadnienie. w.świetle.reguł.prawa.małżeńskiego,.zabraniających.zawierania.małżeństw.osobom. spowinowaconym.w.linii.prostej.(art..14.KRO).. Także.wiele.innych.przepisów.reguluje.skutki.powinowactwa..Są.wśród.nich.zarówno.przepisy. KRO.(np..art..19,.144,.a.pośrednio.także.art..56.§.2),.jak.i.innych.aktów.prawnych,.w.tym.np.:. 1). art..115.§.11.KK,.w.którym.zaliczono.powinowatych.w.linii.prostej.i.w.linii.bocznej.(do.dru- giego.stopnia).do.istotnego.w.prawie.karnym.grona.osób.najbliższych; § 3. Podstawowe pojęcia dotyczące rodziny 17 2). art..24.KPA.wskazujący.na.spowinowacenie.ze.stroną.postępowania,.jako.powód.wyłączenia. urzędnika.z.prowadzenia.sprawy.i.art..83.KPA.pozwalający.osobom.w.bliskim.stopniu.spowi- nowaconym.ze.stroną.postępowania.odmówić.składania.zeznań;. 3). przepisy.ustawy.o.emeryturach.i.rentach.z.Funduszu.Ubezpieczeń.Społecznych.zaliczają.pa- sierbów.do.kręgu.osób.uprawnionych.do.renty.rodzinnej. Ranga.prawna.powinowactwa.wzrasta.wraz.z.coraz.większą.liczbą.rozwodów.i.ponownym. zawieraniem.związków.małżeńskich,.a.więc.ze.wzrastającą.liczbą.rodzin.określanych.jako.rekon- struowane..Konsekwencją.tego.zjawiska.jest.m.in..niedawna.zmiana.KC1.włączająca.pasierbów. do.kręgu.spadkobierców.ustawowych. Rys. 2. Koligacje (II) –. D.i.E.są.małżeństwem.(=), –. C,.B,.D.to.potomstwo.A,.a.E,.S,.T.to.potomstwo.R,.czyli.krewni.zstępni.w.linii.prostej.1..stop- –. F,.G,.H.to.potomstwo.B,.a.więc.wnuki.A.(jego.krewni.w.linii.prostej.2..stopnia), –. I,.J.to.potomstwo.D,.a.więc.wnuki.A.(krewni.A.w.linii.prostej.2..stopnia).oraz.kuzynostwo.F,. G,.H.(ich.krewni.w.linii.bocznej.4..stopnia), –. J.to.wspólne.dziecko.D.i.E, –. A.i.L.są.krewnymi.w.linii.prostej.(stopień.4), –. L.i.J.są.krewnymi.w.linii.bocznej.(stopień.6), –. F.i.G.są.rodzeństwem,.a.więc.krewnymi.w.linii.bocznej.(stopień.2,.gdyż.w.linii.bocznej.nie. nia, ma.stopnia.1.), 1. .Dz.U..z.2009.r..Nr.79,.poz..662. 18 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające –. K.i.E.są.spowinowaceni.w.linii.bocznej.(stopień.4), –. E.i.A.są.spowinowaceni.w.linii.prostej.(stopień.1), –. D.i.U.są.spowinowaceni.w.stopniu.1..(U.jest.pasierbem.lub.pasierbicą.D). § 4. Zasady prawa rodzinnego Główne.idee,.jakimi.kieruje.się.ustawodawca.tworząc.takie.a.nie.inne.uregu- lowania.prawne,.przyjęto.nazywać.zasadami.prawa..Wspólne.dla.całego.systemu. prawnego.są.zasady.ustroju.państwa.formułowane.na.gruncie.prawa.konstytucyjne- go..Poza.nimi.można.wskazać.zasady,.na.których.oparto.rozwiązania.właściwe.dla. poszczególnych.dyscyplin.szczegółowych.prawoznawstwa. Wśród.zasad.prawa.rodzinnego.(autorzy.przedstawiają.rozmaite.ich.katalogi). wymienić.należy.w.szczególności.zasady: 1). dobra.dziecka;. 2). ochrony.rodziny; 3). ochrony.prywatności.życia.rodzinnego; 4). solidarności.grupy.rodzinnej; 5). trwałości.małżeństwa; 6). świeckości. I. Zasada dobra dziecka Odwołanie.do.dobra.dziecka.wyrażono.w.wielu.przepisach.KRO.wprost,.a.tam. gdzie.nie.zostało.to.wyraźnie.wypowiedziane,.również.łatwo.dostrzec,.iż.stanowi- ło.troskę.ustawodawcy..Publiczne.i.prywatne.instytucje.pomocy.społecznej,.sądy,. władze.administracyjne.oraz.ciała.ustawodawcze.mają.obowiązek.kierowania.się. w.swej.działalności.dyrektywą.najlepszego.zabezpieczenia.interesów.dziecka,.czy- li.jego.dobrem..Sens.zasady.dobra.dziecka.sprowadza.się.do.zapewnienia.dziec- ku.maksymalnej.ochrony.jego.interesów.zarówno.osobowych,.jak.i.majątkowych.. Ważną. dyrektywą. jest,. by. poszukiwanie. w. danym. momencie. optymalnych. dla. dziecka.rozwiązań,.zawierało.też.troskę.o.los.dziecka.w.dalszej.perspektywie.cza- sowej.. Starając.się.rozwiązywać.problemy.prawne.zgodnie.z.zasadą.dobra.dziecka.na- leży.często.poszukiwać.optymalnego.rozwiązania.odwołując.się.do.wiedzy.poza- prawnej. z. zakresu. psychologii,. pedagogiki,. pracy. socjalnej,. medycznej. i. innych. dziedzin,.najlepiej.bezpośrednio.od.specjalistów.z.tych.obszarów.wiedzy. Prawnicy.zbyt.często.powołują.się.na.klauzulę.dobra.dziecka.bez.jasnego.zadeklarowania.co. przez.to.sformułowanie.rozumieją..Dotyczy.to.zarówno.opracowań.naukowych,.jak.i.orzeczeń.sądów.. § 4. Zasady prawa rodzinnego II. Zasada ochrony rodziny 19 Wyrażono ją wprost w art. 18 Konstytucji RP, w wielu przepisach KRO oraz wielu innych aktów prawnych. U jej podstaw leży teza głosząca, iż rodzina powinna być chroniona przez państwo dla zachowania ładu społecznego. Przykładowo za naruszenie omawianej zasady Trybunał Konstytucyjny uznał preferowanie w dostępie do świadczeń socjalnych osób żyjących w konkubinacie w stosunku do osób żyjących w formalnie zawartym związku małżeńskim. Podkreślono negatywne oddziaływanie przepisów motywujących osoby ubogie do występowania o rozwód lub o separację, aby w ten sposób uzyskać status osoby samotnej i otrzymać przewidziany w ustawie o świadczeniach rodzinnych dodatek dla osób samotnie wychowujących dziecko1. III. Zasada ochrony prywatności życia rodzinnego Nazywana jest też zasadą autonomii rodziny względem wpływów zewnętrz- nych, w szczególności zaś wpływów państwa. Funkcjonowanie rodziny, które nie może być dla państwa obojętne, nie powinno jednak wzbudzać u władz publicznych nadmiernego (tj. prowadzącego do nieuzasadnionych ingerencji) zainteresowania. Jeżeli ingerencja państwa w życie rodziny jest niezbędna (np. dla ochrony wyż- szych wartości niż owa prywatność, takich jak chociażby ochrona dobra dziecka), wówczas powinno do niej dojść z poszanowaniem reguł wynikających z konstytu- cyjnej zasady pomocniczości. Zasada pomocniczości sprowadza się do trzech tez: a) w wykonywaniu tego, co rodzina lub jednostka potrafi samodzielnie czynić (z czym potrafi samodzielnie sobie poradzić), państwo nie powinno jej zastępować; Dopóki rodzina funkcjonuje w sposób poprawny, dopóty instytucje państwa nie powinny w jej życie w żaden sposób ingerować (np. przejmując pieczę nad dzieckiem lub przekazując świadczenia socjalne). b) państwo powinno wspierać rodziny i jednostki w tych ich zadaniach, którym pomimo starań nie są one w stanie samodzielnie podołać; Działania państwa podejmowane zgodnie z zasadą pomocniczości powinny zmierzać do umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Wspieranie powinno w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Spośród instytucji prawa rodzinnego przykładem regulacji nawiązujących do zasady po- mocniczości, czyli przyjętych w celu udzielania wsparcia rodzinie jest np. ograniczenie władzy rodzicielskiej, zwłaszcza w formie umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Wsparcie powinno doprowadzić do ponownego podjęcia przez nią zadań związanych z pieczą nad dzieckiem (pomoc dla samopomocy). 1 Cyt. wyżej wyr. TK z 18.5.2005 r.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawna ochrona rodziny - skrypt dla studentów pedagogiki i innych nauk społecznych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: