Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00122 007003 11257866 na godz. na dobę w sumie
Prawnomiędzynarodowe aspekty zmian klimatycznych - ebook/pdf
Prawnomiędzynarodowe aspekty zmian klimatycznych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 405
Wydawca: BEL Studio Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3779-8307-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> podręczniki
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Celem niniejszego opracowania było przeprowadzenie kompleksowej analizy dokumentów międzynarodowych dotyczących problemu zmian klimatycznych, zawartych w nich rozwiązań w zakresie celów i metod łagodzenia już zachodzących oraz przyszłych zmian klimatu, a także adaptacji do tych zmian. Dokonanie tego rodzaju analizy pozwala na ocenę skuteczności obowiązujących uregulowań prawnych, a także umożliwia sformułowanie propozycji, stanowiących punkt wyjścia do ewentualnych zmian. Jak się wydaje, dotychczasowy stan uregulowań prawnych w zakresie ochrony klimatu nie tworzy wystarczających ram prawnych do podejmowania skutecznych działań na płaszczyźnie międzynarodowej. Wprawdzie w dokumentach międzynarodowego prawa ochrony środowiska poświęconych temu zagadnieniu sformułowano liczne zobowiązania, jednak ich ogólny, a niekiedy nieprecyzyjny sposób określenia, stwarza trudności interpretacyjne, a także wpływa na ograniczony zakres ich stosowania w praktyce. Niejasny charakter zobowiązań jest ceną za brak woli politycznej ze strony niektórych państw, wynikający z obaw przed koniecznością spowolnienia rozwoju gospodarczego i potrzebą zaangażowania znacznych środków finansowych oraz dążeniem do uniknięcia niepokojów społecznych. Istniejące uregulowania prawne wskazują wprawdzie właściwy kierunek działań na rzecz ochrony klimatu, jednak konieczny jest dalszy ich rozwój. Zakres istniejących uregulowań należy poszerzyć i wzmocnić.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział II Ochrona klimatu w umowach międzynarodowych dotyczących ochrony środowiska 1. Uwagi wstępne Normy prawa międzynarodowego przez długi czas nie odnosiły się do zmian klimatu, zanieczyszczenia powietrza i zaniku warstwy ozonowej oraz ich wpływu na środowisko, w tym na środowisko obszarów polarnych, na całe ekosystemy i na człowieka . W przeciwieństwie do innych zagadnień ochrony środowiska, takich jak ochrona zwierząt lub ochrona wód, niemal do końca lat 70 . XX wieku nie opra- cowano umowy międzynarodowej dotyczącej tych zagadnień . Stały wzrost zanie- czyszczeń powietrza, związany z dynamicznym rozwojem gospodarczym począw- szy od lat 60 . i narastające zaniepokojenie opinii publicznej spowodowały, że na płaszczyźnie międzynarodowej zaczęto podejmować pewne działania w tym zakre- sie . Jednym z istotnych czynników było pojawienie się w latach 60 . ubiegłego wieku nowych, nieznanych dawniej typów zanieczyszczeń, które w przeciwieństwie do związków chemicznych dotychczas wprowadzanych do powietrza mogły w prze- strzeni powietrznej pokonywać setki kilometrów i wyrządzać szkody w miejscach znacznie oddalonych od źródła emisji1 . Bezpośrednim skutkiem zanieczyszczeń tego typu było pojawienie się „kwaśnych deszczy” i wzrost poziomu zakwaszenia, a w konsekwencji poważne zniszczenia lasów, ubytki w faunie i florze, zwłaszcza występującej na obszarze jezior i rzek, zatrucie wód powierzchniowych i szkody w dobrach materialnych, a także wzrost zachorowalności na choroby układu odde- chowego i alergie . Tego rodzaju skutki, odczuwalne też przez zwykłych obywateli, spowodowały, że państwa musiały zająć się problemem wzrostu zanieczyszczeń po- wietrza i poziomu zakwaszenia2 . 1 Zaremba W ., Europejska współpraca w dziedzinie ochrony środowiska, „Sprawy Międzynaro- dowe” 1974, nr 3, s . 75–81 . s . 18–19 . 2 Gubrynowicz A ., Ochrona powietrza w  świetle prawa międzynarodowego, Warszawa 2005, 78 Problem ochrony powietrza przed zanieczyszczeniem jako pierwszy pojawił się w  dokumentach prawa międzynarodowego . Podejmowane w  połowie lat 70 . XX wieku badania naukowe przyczyniły się natomiast do rozwoju prawa między- narodowego dotyczącego ochrony warstwy ozonowej . Z badań tych wynikało, iż dalszy rozwój ekonomiczny państw, oparty na technologiach i źródłach energii do- tychczas stosowanych, może doprowadzić do zmian w składzie chemicznym powie- trza, które spowodują degradację środowiska . Zwrócono także uwagę na substancje z grupy freonów, których wykorzystywanie w przemyśle na masową skalę mogło spowodować poważne zniszczenia warstwy ozonowej . Ich następstwem mógł być wzrost zachorowalności ludzi na raka skóry wobec słabszej ochrony ziemi przed promieniowaniem ultrafioletowym . Inna z teorii głosiła, że wzrost emisji gazów cieplarnianych doprowadzi w XXI wieku do znacznego podniesienia się średniego poziomu temperatury, co może spowodować nieodwracalne zmiany w klimacie, a skutki takich zmian mogą okazać się groźne3 . System ochrony klimatu powstał później, poprzedziło go bowiem przyjęcie ure- gulowań dotyczących ochrony powietrza, a następnie ochrony warstwy ozonowej . Dopiero w 1992 r . przyjęto umowę międzynarodową odnoszącą się do zmian klimatu . Ocieplenie klimatu spowodowało także wzrost zainteresowania światowej opi- nii publicznej i  społeczności międzynarodowej sprawami obszarów polarnych, gdzie skutki ocieplenia są szczególnie wyraźne . W  Arktyce odnotowany wzrost temperatury jest dwukrotnie szybszy w porównaniu z pozostałymi częściami świa- ta4 . W uregulowaniach międzynarodowych dotyczących środowiska obszarów po- larnych problematyka zmian klimatu jest mocno zaznaczona . Wiele postanowień dotyczących ochrony środowiska i ochrony klimatu zawarto również w konwen- cjach z zakresu: prawa morza, prawa konfliktów zbrojnych, działalności jądrowej oraz ochrony praw człowieka . Postanowienia takie zawierają też umowy określa- jące tzw . reżimy terytorialne różnych obszarów oraz statuty organizacji między- rządowych, umowy o  stosunkach dobrosąsiedzkich, współpracy transgranicznej i regionalnej państw5 . Przedmiotem uregulowań międzynarodowych jest również problem transgranicznego zanieczyszczenia środowiska . Wzrost zainteresowania społeczności międzynarodowej tym problemem nastąpił po awarii w Czarnobylu, która miała miejsce 26 kwietnia 1986 r . W  literaturze prawniczej zagadnienie zmian klimatu najczęściej traktowane jest jako część szerszego zagadnienia określanego jako ochrona atmosfery6 . Do umów międzynarodowych dotyczących ochrony atmosfery zaliczane są umowy Ibidem, s . 25 . 3 4 Arctic Climate Change and Its Impacts (2004), http://www .acia .uaf .edu . 5 Łukaszuk L ., Wybrane zagadnienia międzynarodowego prawa ochrony środowiska, [w:] Czar- toszewski J .W ., Grzegorzewicz E ., Świderski A .W . (red .), Problemy XXI wieku. Prawo ochrony środo- wiska, edukacja środowiskowa i agrobiznes, Warszawa 2005, s . 26 . 6 Por . M . Ostaszewska i S . Wrzosek, Międzynarodowe źródła prawa ochrony środowiska, Białystok 1995, oraz J . Ciechanowicz-McLean, Międzynarodowe prawo ochrony środowiska, Warszawa 2001 . Rozdział II 79 międzynarodowe dotyczące zmian klimatycznych, transgranicznego zanieczysz- czenia powietrza i ochrony warstwy ozonowej . Według innego ujęcia prawnomiędzynarodowy system ochrony klimatu jest częścią międzynarodowego prawa ochrony powietrza7 . Międzynarodowe prawo ochrony powietrza jest to zespół norm prawa międzynarodowego publicznego, ustanowionych w celu wyeliminowania lub ograniczenia emisji, produkcji, zuży- cia lub przepływów transgranicznych związków chemicznych, których nadmierna koncentracja w powietrzu może wpłynąć na jego skład chemiczny lub właściwości w sposób niekorzystny dla środowiska i zdrowia człowieka . Do dokumentów mię- dzynarodowego prawa ochrony powietrza zaliczyć można trzy systemy traktatów wielostronnych8 . „Systemy te istnieją niezależnie od siebie i zostały ustanowione przez społeczność międzynarodową państw w celu przezwyciężenia trzech kon- kretnych zagrożeń dla środowiska i zdrowia człowieka: – transgranicznego przemieszczania zanieczyszczeń na dalekie odległości, do którego odnosi się Konwencja genewska w sprawie transgranicznego zanie- czyszczenia powietrza na dalekie odległości z 1979 roku oraz osiem proto- kołów do Konwencji9, – zaniku warstwy ozonowej, której dotyczy Konwencja wiedeńska o ochronie warstwy ozonowej z 1985 roku i Protokół montrealski w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową z 1987 roku, – postępujących zmian klimatycznych, objętych zakresem Ramowej Konwen- cji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu z 1992 roku i Proto- kołu z Kioto do Konwencji z 1997 roku . Obok trzech wymienionych systemów traktatów wielostronnych do dokumen- tów z zakresu międzynarodowego prawa ochrony powietrza zalicza się ponadto: – nieliczne umowy międzynarodowe dwustronne, zawierane wyłącznie w za- kresie transgranicznego przemieszczania zanieczyszczeń na dalekie odległo- ści, stanowiące dopełnienie sytemu genewskiego, – dokumenty przyjmowane w ramach organów i organizacji międzynarodo- wych, takich jak EKG ONZ, IMO, ICAO, w formie ich uchwał, dotyczących transgranicznego przemieszczania zanieczyszczeń na dalekie odległości, – prawo Unii Europejskiej w zakresie ochrony powietrza”10 . Pojawił się również w ostatnim czasie pogląd, iż prawo ochrony klimatu jest nowym wyodrębniającym się obecnie działem prawa ochrony środowiska11 . 7 Gubrynowicz A ., Ochrona powietrza w świetle prawa międzynarodowego…, s . 31–32 . 8 9 Zarówno Konwencję, jak i cały system Konwencji wraz z jej protokołami dodatkowymi zwy- kło się określać skrótem LRTAP, od pełnej nazwy angielskiej Geneva Convention on the Long Range Transboundary Air Pollution . Ibidem, s . 31–32 . 10 Gubrynowicz A ., Ochrona powietrza w świetle prawa międzynarodowego…, s . 31–32 . 11 Karski L ., Prawo ochrony klimatu – aspekt międzynarodowy, wspólnotowy i krajowy, [w:] Bar M ., Jendrośka J . (red .), Wspólnotowe prawo ochrony środowiska i jego implementacja w Polsce trzy lata po akcesji, Wrocław 2008, s . 301–318 . Ochrona klimatu w umowach międzynarodowych dotyczących ochrony środowiska 80 2. Umowy dotyczące ochrony powietrza Zagadnienie ochrony powietrza przed zanieczyszczeniem, w przeciwieństwie do wielu innych zagrożeń środowiska, ma stosunkowo krótką genezę12 . Obecnie jest to jeden z najważniejszych kierunków ochrony środowiska, polegający na za- pobieganiu powstawania, ograniczaniu lub eliminowaniu wprowadzania do powie- trza substancji zanieczyszczających w celu zmniejszenia stężeń do dopuszczalnego poziomu lub utrzymania ich na poziomie nieprzekraczającym obowiązujących wielkości stężeń substancji13 . Zanieczyszczenie powietrza jest związane przede wszystkim z wysokim uprze- mysłowieniem . Rozwój gospodarczy wielu państw, który następował stopniowo, doprowadził do wzrostu emisji do atmosfery14 . Spalanie paliw stałych powodu- je uwolnienie do atmosfery dwutlenku siarki i tlenku azotu, które zamieniają się w kwasy i są przenoszone przez naturalne składniki atmosfery oraz opadają w po- staci deszczu, śniegu lub substancji stałych . Takie kwasy niszczą życie w jeziorach, rzekach, uszkadzają gleby i lasy15 . Skutki wzrostu zanieczyszczenia powietrza za- częły się ujawniać już na początku XX wieku, m .in . poprzez zbiorowe zatrucia lud- ności, powodujące znaczną liczbę zgonów16 . Następowało też poważne zwiększanie się liczby przypadków zachorowań na nowotwory, spowodowane zanieczyszcze- niami powietrza . W tych przypadkach przyczyną zatruć była działalność człowieka – nadmierna emisja zanieczyszczeń, niekiedy wywołana awariami urządzeń, po- łączona z niesprzyjającymi warunkami meteorologicznymi . W wyniku tych zda- rzeń, w latach 60 . XX wieku zwrócono uwagę na konieczność ochrony środowiska przed zanieczyszczeniem17 . W prawie międzynarodowym podjęto próby działań mających na celu wspólne badania naukowe w tym zakresie . Dostrzeżono także inny problem – powstawanie nieznanych dotąd typów zanieczyszczeń, które wpro- wadzone do powietrza pokonywały setki kilometrów i wyrządzały szkody w miej- scach oddalonych od źródła emisji, w postaci „kwaśnych deszczy” i wzrostu pozio- mu zakwaszenia . Pierwszymi państwami, które zetknęły się z problemem wzrostu zakwaszenia, były państwa skandynawskie . Od końca lat 50 . XX w . zaobserwowa- no w nich gwałtowny wzrost poziomu zakwaszenia jezior, co spowodowało duże 12 Bukowski Z ., Prawo międzynarodowe a ochrona środowiska…, s . 105 . 13 Hasło: ochrona powietrza przed zanieczyszczeniem, [w:] Lisicka H ., Macek I ., Radecki W ., Lek- sykon ochrony środowiska. Prawo i polityka, Wrocław 1999, s . 108–109 . 14 Dobrowolski G ., Ochrona powietrza. Zagadnienia administracyjnoprawne, Kraków 2000, s . 19–20 . 15 Shaw M .N ., op . cit ., s . 502–504 . 16 Największą ilość zgonów, których przyczyną – pośrednio lub bezpośrednio – było zanieczysz- czenie powietrza, zanotowano w 1930 r . w dolinie Mozy, gdzie zmarło 60 osób, w 1948 r . w Donorze w USA, gdzie zmarło 20 osób, w 1950 r . w Pozza Rica w Meksyku, gdzie zmarły 22 osoby, w 1952 r . w Londynie, gdzie zmarło 4000 osób (Dobrowolski G ., Ochrona powietrza…, s . 19–20; Paczulski R ., Prawo ochrony środowiska, Bydgoszcz 1996, s . 10) . 17 Dobrowolski G ., Ochrona powietrza…, s . 19–20 . Rozdział II 81 zniszczenia fauny i flory w niektórych zbiornikach wodnych . Podejrzenia naukow- ców szwedzkich, że za szkody te są odpowiedzialne państwa Europy Środkowej i Wschodniej oraz Wielka Brytania, wymuszały przeniesienie negocjacji na szcze- bel międzynarodowy, jednak trudno było osiągnąć kompromis w warunkach zim- nej wojny . Dodatkowym problemem była znaczna odległość, jaką pokonywały za- nieczyszczenia od źródła emisji do miejsca powstania szkody . W latach 70 . XX wie- ku nie dysponowano dostatecznie precyzyjną aparaturą pomiarową, co utrudniało ustalenie sprawcy w sytuacji, gdy zanieczyszczających było kilku, a poszkodowany tylko jeden . Pojawienie się zanieczyszczeń nowej kategorii, mogących wyrządzać szkodę w państwach odległych o setki kilometrów od źródła emisji, przez długi czas było przyjmowane przez wielu naukowców ze sceptycyzmem . Kolejne badania naukowe, prowadzone w latach 80 . ubiegłego wieku, wykazały bardzo zróżnico- wany pod względem geograficznym stopień odporności poszczególnych ekosyste- mów na kwaśne deszcze . Nawet trzykrotnie wyższe zakwaszenie niż dopuszczalne w Szwecji i Norwegii nie musiało spowodować katastrofy ekologicznej w Polsce, której ekosystemy charakteryzują się większą odpornością (dla ekosystemów jezior norweskich nawet niewielkie ilości wyemitowanego SO2 mogą powodować nie- odwracalne skutki) . Tego rodzaju zróżnicowanie czynników lokalnych pociągało za sobą zróżnicowane zainteresowanie problemem „kwaśnych deszczy” przez po- szczególne państwa i utrudniało przyjęcie wspólnych uregulowań prawnomiędzy- narodowych . Delegacje Wielkiej Brytanii i Hiszpanii długo lekceważyły ten pro- blem i nie spieszyły się z podejmowaniem jakichkolwiek dalej idących inicjatyw w zakresie ochrony atmosfery18 . Prawo międzynarodowe zostało włączone do działań interwencyjnych przede wszystkim ze względu na charakter problemu zanieczyszczeń powietrza, które przekraczają granice państw . Przestrzeń powietrzna nad terytorium państwowym stanowi część terytorium danego państwa, ale przestrzeń atmosfery łączy elementy suwerenności terytorialnej z obszarami niemającymi takiego statusu . Bez wzglę- du na to, jak w prawie międzynarodowym jest definiowana atmosfera, problem jej zanieczyszczania jest problemem wspólnym, bowiem atmosfera może być trakto- wana jako dobro wspólne19 . Jednak aż do końca lat 60 . i w pierwszej połowie lat 70 . XX wieku kwestia zanieczyszczeń powietrza nie była szerzej podejmowana w do- kumentach prawa międzynarodowego . Problem zanieczyszczenia powietrza pojawił się najwcześniej w orzecznictwie międzynarodowym w sprawie Trail Smelter20 . Już w latach 30 . ubiegłego wieku zro- zumiano, że niekorzystne dla środowiska działania nie respektują granic państwo- wych, o czym przekonali się amerykańscy farmerzy i mieszkańcy przygranicznego miasta Northport, kiedy kanadyjska huta Trail rozpoczęła uciążliwą dla otoczenia 18 Gubrynowicz A ., Ochrona powietrza w świetle prawa międzynarodowego…, s . 18–21 . 19 Shaw M .N ., op . cit ., s . 502–504 . 20 Reports of International Arbitral Awards (1941), Vol . III, s . 1911 i nast . Ochrona klimatu w umowach międzynarodowych dotyczących ochrony środowiska
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawnomiędzynarodowe aspekty zmian klimatycznych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: