Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00092 006939 14488879 na godz. na dobę w sumie
Prawny charakter aukcji na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych - ebook/pdf
Prawny charakter aukcji na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 341
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-376-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografie Prawnicze to seria, w której ukazują się publikacje omawiające w wyczerpujący sposób określone instytucje czy zagadnienia prawne. Adresujemy ją przede wszystkim do prawników poszukujących wnikliwego ujęcia tematu, łączącego teorię (poglądy doktryny, elementy prawnoporównawcze) i praktykę (bogaty wybór orzecznictwa). A tego – ze względu na brak miejsca – nie znajdziemy nawet w komentarzach.

Monografia poświęcona jest aukcji na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, w ramach której, wytwórca energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych może ubiegać się o dofinansowanie z tytułu wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Publikacja zawiera analizę przepisów prawa unijnego i krajowego, które determinują zasady udzielania pomocy publicznej przedsiębiorcom wytwarzającym energię elektryczną ze źródeł odnawialnych, a tym samym wskazują, że pomoc taka jest dozwolona. Autorka w monografii udziela odpowiedzi na pytanie, czy aukcja na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych jest instytucją prawa publicznego czy prywatnego. Podstawą udzielania odpowiedzi na wskazane pytanie jest osadzenie aukcji na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych w dychotomicznym systemie prawa, tj. prawa publicznego (głównie prawa administracyjnego) i prywatnego (przede wszystkim prawa cywilnego) i nawiązanie do podstawowych instrumentów prawnych regulujących stosunki prawne w tym systemie. Zakwalifikowanie rozstrzygnięcia aukcji na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych jako określonego instrumentu właściwego dla prawa publicznego (przede wszystkim w kontekście prawnych form działania administracji) pozwala zidentyfikować prawny charakter aukcji na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Wprowadzenie do badań § 1. Przedmiot i uzasadnienie podjętego tematu badawczego Głównym celem podjętych badań jest stworzenie spójnej koncepcji na te- mat prawnego charakteru aukcji na sprzedaż energii elektrycznej ze źró- deł odnawialnych. Asumptem do przeprowadzenia rozważań w takim za- kresie jest przyjęcie w krajowym porządku prawnym – w wyniku pro- cesu implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/ WE z 23.4.2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odna- wialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE1 – ustawy z 20.5.2015 r. o odnawialnych źródłach energii2. Prze- pisy OdnŹrEnergU stanowią fundamentalne regulacje prawne wyznaczające kierunki rozwoju sektora energii odnawialnej w Polsce, a przyjęto je do krajo- wego porządku prawnego w celu skonkretyzowania zasad prawnych związa- nych z wytwarzaniem energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, które do- tychczas, tj. przed przyjęciem, a następnie wejściem w życie OdnŹrEnergU, zawarte były w ustawie z 10.4.1997 r. – Prawo energetyczne3. Wspomniane za- sady mają szeroki zakres, chodzi tu bowiem m.in. o kwestie związane z pod- jęciem działalności gospodarczej (lub niegospodarczej) dotyczące wytwarza- nia energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, jak również odnoszące się do środowiska regulacyjnego związanego ze wsparciem finansowym wytwór- ców energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Przepisy kreujące zasady i formy przyznawania pomocy finansowej przedsiębiorcom stanowią główną podstawę analizy w zakresie podjętego zagadnienia badawczego, ponieważ au- kcja na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych – w ogólnym znaczeniu – jest formą (głównie obok systemu świadectw pochodzenia), za po- 1 Dz.Urz. UE L 140, s. 16 ze zm. 2 T.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2389. 3 T.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 755 ze zm. Na temat szczegółowych przesłanek uzasadniających przyjęcie OdnŹrEnergU zob. rozdział II. 1 Rozdział I. Wprowadzenie do badań mocą której wytwórcy energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych mogą uzy- skać dofinansowanie w związku z wytwarzaniem przez nich energii elektrycz- nej. Odnosząc się do tytułu niniejszej pracy, prima facie można uzyskać wra- żenie, że dotyczyć ona będzie postępowania aukcyjnego (cywilistyczny tryb zawarcia umowy), które zmierza do zawarcia umowy sprzedaży energii elek- trycznej ze źródeł odnawialnych. Innymi słowy, można mieć poczucie, że w pracy ukazany zostanie prywatnoprawny tryb zawarcia umowy sprzedaży (energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych). Zatem już na samym początku rozważań należy podkreślić, że aukcja na sprzedaż energii elektrycznej ze źró- deł odnawialnych jest łańcuchem różnorodnych czynności podejmowanych przez podmioty prywatne (głównie przedsiębiorców), ale również przez or- gany administracji publicznej, co prowadzi do wniosku, że w postępowaniu aukcyjnym4, zmierzającym do zawarcia umowy sprzedaży energii elektrycz- nej ze źródeł odnawialnych, typowe dla prawa prywatnego czynności przepla- tają się z działaniami właściwymi dla prawa publicznego. Dzieje się tak, gdyż – ogólnie wskazując – zawarcie umowy cywilnej (tj. umowy sprzedaży ener- gii elektrycznej ze źródeł odnawialnych) poprzedza czynność organu admi- nistracji publicznej (którym jest Prezes URE) polegającą na wyborze oferty na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, którą w aukcji zło- żył wytwórca energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Świadczy to tym, że skonkretyzowane działanie organu (tj. wybór oferty) wywołuje skutki w sferze prawa cywilnego, ponieważ konstytuuje obowiązek (nałożony OdnŹrEnergU) zawarcia umowy przez podmioty prywatne, tj. wytwórcę energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych i sprzedawcę zobowiązanego, co jednocześnie ozna- cza, że Prezes URE nie jest stroną umowy. W kontekście tych uwag zasadne jest pytanie o to, czy wybór oferty i skutki z nim związane powodują, że aukcję na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych zakwalifikować należy jako instytucję prawa publicznego, czy prywatnego. W tym miejscu kwestię tę tylko sygnalizuję, a odpowiedź na tak postawione pytanie będzie miała miejsce w toku dalszych (szczegółowych) badań. Powyższe uwagi pozwalają na postawienie głównej tezy badawczej, zgod- nie z którą aukcja na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych jest instytucją prawa łączącą w sobie elementy publicznoprawne i prywatno- prawne. Innymi słowy, podstawą prowadzonych badań jest twierdzenie, że au- 4 W niniejszej pracy zwroty: „aukcja”, „aukcja na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł od- nawialnych” oraz „postępowanie aukcyjne” stosowane będą zamiennie. 2 § 1. Przedmiot i uzasadnienie podjętego tematu... kcja na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych jest instytucją prawa składającą się z elementów dychotomicznych, a więc zarówno z publicz- noprawnych, jak i prywatnoprawnych. W ramach tak sformułowanej tezy ba- dawczej, po przeprowadzeniu szczegółowych badań, udzielone zostaną odpo- wiedzi na postawione w tym rozdziale pytania badawcze. Pojęciem, które należy wyjaśnić na wstępie, jest instytucja prawa, która w obszarze nauk prawnych rozumiana jest jako zespół norm prawnych re- gulujących stosunki społeczne typowe dla danej gałęzi prawa5. Oznacza to, że każda dziedzina prawa zawiera typowe dla siebie instytucje prawa6, czyli szczególne uregulowanie jakiegoś zagadnienia w danej gałęzi prawa, które po- winno mieć zastosowanie (w takim samym ujęciu) również w innych dziedzi- nach prawa lub stosunkach społecznych7. Instytucje prawa można zatem trak- tować jako mechanizmy będące wiązką reguł prawnych rządzących pewną in- stytucją – organem lub określoną sytuacją prawną8. Zatem instytucją prawa nazywamy grupę wypowiedzi normatywnych, które stanowią pewną całość z punktu widzenia przedmiotu regulacji, przy czym przedmiotem regulacji jest konkretny stosunek prawny9. Zakwalifikowanie aukcji na sprzedaż energii 5 W. Nowak, wyjaśniając pojęcie „instytucji prawa” i przyporządkowując je do poszczególnych gałęzi prawa, jako przykłady wymienia: stosunki rodzinne, umowy kupna-sprzedaży, skargi, za- żalenia, umorzenia, listy gończe, poręczenia, najem, rękojmię, decyzję administracyjną, egzekucję administracyjną lub cywilną, zawieszenie postępowania, termin zawity, obywatelstwo, pełnomoc- nictwo, przedstawicielstwo, banki, instytucje finansowe, spółdzielnie czy małżeństwo. Zob. W. No- wak, Wybrane zagadnienia wiedzy o prawie, Warszawa 2010, s. 33. 6 Określane w obszarze nauk prawnych również „instytucjami prawnymi”. Tak np. K. Koko- cińska, Instytucje prawne publicznego prawa gospodarczego, w: A. Powałowski (red.), Prawne in- strumenty oddziaływania na gospodarkę, Warszawa 2016, s. 36–37; J. Supernat, O nieinstrumen- talnej wartości instytucji prawnych, w: J. Zimmermann (red.), Aksjologia prawa administracyj- nego, t. 1, Warszawa 2017, s. 125. 7 W. Nowak, Wybrane zagadnienia, s. 33. 8 J. Borkowski, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadmini- stracyjne, Warszawa 2010, s. 104. 9 S. Ehrlich, Wstęp do nauki o państwie i prawie, Warszawa 1971, s. 99; T. Gaweł, M. Klim- czak, Pojęcie instytucji w prawie i ekonomii, Ekonomia i Prawo 2005, t. 1, Ład instytucjonalny w gospodarce, s. 74. Stąd też można mówić np. o wyróżnieniu instytucji „prawa administra- cyjnego” (zob. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System Prawa Administracyjnego, t. 1, Warszawa 2015, passim); instytucji „przedsiębiorstwa publicznego” (zob. K. Strzyczkowski, Przedsiębiorstwo publiczne jako instytucja prawna. Wybrane problemy, w: I. Skrzydło-Niżnik, M. Smaga, D. Dąbek, P. Dobosz (red.), Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. J. Filipka, Kraków 2001, s. 695 i n.; instytucji „autokontroli” są- dowej (zob. A. Kabat, Instytucja autokontroli w ujęciu ustawy o Naczelnym Sądzie Administra- cyjnym, w: I. Skrzydło-Niżnik, M. Smaga, D. Dąbek, P. Dobosz (red.), Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. J. Filipka, Kraków 2001, s. 311 3 Rozdział I. Wprowadzenie do badań elektrycznej ze źródeł odnawialnych jako instytucji prawa potrzebne jest dla spójności prowadzonych badań oraz ze względu na posługiwanie się, zarówno przez język prawny, jak i prawniczy, zbliżonymi do pojęcia instytucji prawnej terminami, które nie są jednoznacznie zdefiniowane w doktrynie nauk praw- nych, co oznacza, że w zasadzie nie został im nadany określony zakres znacze- niowy. Zwraca uwagę to, że pojęcia takie mają elastyczny charakter, umożli- wiający dostosowanie ich do potrzeb posługującego się nimi autora10. Tak jest np. z terminem „instrument prawny”, który rozumiany jest m.in. jako środek prowadzący do osiągnięcia prawnie określonego celu, sposobu (metody) od- działywania przez przepisy (normy) prawne na ich adresatów11. Wśród pojęć, o których mowa, znajdują się również prawne formy działania, które odnoszą się do określonych typów czynności prawnych administracji publicznej doko- nywanych dla (tj. z intencją) wywołania określonych (zamierzonych) skutków prawnych, jak i do typów działań faktycznych wywołujących skutki prawne, na podstawie przepisów je regulujących12. Rozwijając nieco ten temat, warto i n.; instytucji „urzędowej interpretacji przepisów prawa” (zob. J. Lang, Uwagi na temat prawnej struktury urzędowej interpretacji przepisów prawa, w: D.R. Kijowski, A. Miruć, A. Suławko-Ka- retko (red.), Kryzys prawa administracyjnego?, t. 1, Warszawa 2012, s. 229 i n., czy też instytucji „uznania administracyjnego” (zob. A. Nałęcz, Uznanie administracyjne a jakość prawa admini- stracyjnego, w: Kryzys, s. 238 i n. 10 K. Horubski, Administracyjnoprawne instrumenty realizacji zamówienia publicznego, War- szawa 2017, s. 20. 11 P. Lissoń, Instrumenty „zapożyczone”, „wzorowane” na instrumentach z innych gałęzi prawa, czy również „mieszane”?, w: A. Powałowski (red.), Prawne instrumenty oddziaływania na gospodarkę, Warszawa 2016, s. 56–57. 12 Problematyce prawnych form działania poświęcono już bardzo wiele miejsca w literaturze prawa administracyjnego, zatem szczegółowa analiza tego zagadnienia jest zbędna dla osiągnięcia wyniku badawczego w podjętym temacie; ogólne nawiązanie do prawnych form działania admi- nistracji publicznej będzie miało miejsce w rozdziale V monografii. W tym miejscu warto odwołać się do takich opracowań, jak: A. Błaś, Prawne formy działania administracji, w: J. Boć (red.), Prawo administracyjne, Wrocław 2010, s. 319; W. Dawidowicz, Polskie prawo administracyjne, Warszawa 1978, passim; T. Kuta, Pojęcie działań niewładczych w administracji na przykładzie rolnictwa, Wrocław 1963, passim; J. Starościak, Prawne formy działania, Warszawa 1957, passim; J. Staro- ściak, E. Iserzon, Prawo administracyjne, Warszawa 1963, passim; J. Supernat, Instrumenty działa- nia administracji publicznej. Studium z nauki administracji, Wrocław 2003, passim; M. Szewczyk, E. Szewczyk, Generalny akt administracyjny, Warszawa 2012, passim; T. Rabska, Kontrakt woje- wódzki – forma działania administracji publicznej w strukturach zdecentralizowanych, w: I. Skrzy- dło-Niżnik, M. Smaga, D. Dąbek, P. Dobosz (red.), Instytucje współczesnego prawa administracyj- nego. Księga jubileuszowa prof. zw. dra hab. J. Filipka, Kraków 2001, s. 601–602; A. Adamczyk, Publicznoprawne formy działania administracji, Warszawa 2013, s. 14–20; E. Schmidt-Aßmann, Ogólne prawo administracyjne jako idea porządku. Założenia i zadania tworzenia systemu praw- noadministracyjnego, Warszawa 2011, s. 412 i n. 4 § 1. Przedmiot i uzasadnienie podjętego tematu... dodać, że można odnotować poglądy, zgodnie z którymi instrument to środek (co wskazano powyżej) zmierzający do osiągnięcia jakiegoś celu, ale można również spotkać się ze stanowiskiem, że pojęcie „środek” rozumiane jest w ję- zyku prawniczym jako sposób zaskarżenia (wzruszenia) decyzji lub wyroku sądowego, co świadczy o tym, że środek prawny jest nieco „obciążony” znacze- niowo formami zaskarżenia13. Wśród nazw określających działania podmio- tów (głównie publicznych) regulowanych przepisami prawa znajduje się rów- nież pojęcie metody, przez którą rozumie się politykę stosowania pewnych środków pozostających w dyspozycji organów administracyjnych14. Ustawodawca uregulował instytucję aukcji w rozdziale IV OdnŹrEnergU, który zatytułował „Mechanizmy i instrumenty wspierające wytwarzanie ener- gii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, biogazu rolniczego oraz cie- pła, w instalacjach odnawialnego źródła energii”. Tym samym, odnosząc się do uwag dotyczących terminologicznych określeń zjawisk i działań prawnych, można przyjąć, że prawodawca zakwalifikował aukcję jako instrument wspie- rający wytwarzanie energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Oprócz tego przewidział on inne (poza aukcją) mechanizmy, za pomocą których następuje wsparcie wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych (np. system świadectw pochodzenia). Nie da się też nie zauważyć, że np. w uzasadnieniu do projektu OdnŹrEnergU można przeczytać, że: „projektodawca [...] zapro- ponował w niniejszym projekcie ustawy nowy system wsparcia dla odnawial- nych źródeł energii oparty na mechanizmie aukcyjnym”, co świadczy o tym, że aukcja zakwalifikowana jest jako mechanizm, a nie instrument, podobnie jak inne – przyjęte dla osiągnięcia tego samego celu, a więc wzrostu wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych – rozwiązania prawne, np. „me- chanizm kształtowania cen praw majątkowych wynikających ze świadectw po- chodzenia, jest mechanizmem rynkowym sprzyjającym rozwojowi konkuren- cji na rynku energetyki odnawialnej”15, „najważniejsze mechanizmy wsparcia wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w tym wytwa- rzania energii elektrycznej z biogazu rolniczego zawarte w projekcie ustawy16”, 13 A. Szafrański, Prawo energetyczne. Wartości i instrumenty ich realizacji, Warszawa 2014, s. 26–27. 14 J. Starościak, Prawo administracyjne, Warszawa 1975, s. 226. Z kolei A. Mituś metodę dzia- łania (administracji) określa jako styl działania, który musi mieć oparcie w przepisach prawa. Zob. A. Mituś, Cel w administracji publicznej i prawie administracyjnym, Warszawa 2018, s. 56. 15 Uzasadnienie do projektu OdnŹrEnergU, Nr 2604, s. 24, http://www.sejm.gov.pl/sej- m7.nsf/druk.xsp?nr=2604, dostęp: 11.11.2018 r. 16 Uzasadnienie do projektu OdnŹrEnergU, s. 16. 5 Rozdział I. Wprowadzenie do badań czy też „mechanizmy przeciwdziałania nadpodaży świadectw pochodzenia”17. Powyższe świadczy o tym, że każdorazowo ustawodawca i/lub projektodawca wskazują na sposoby osiągnięcia nadrzędnego celu na rynku energii odnawial- nej, jakim jest wzrost wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, określając te sposoby mechanizmami czy też instrumentami. Widać przy tym, że chodzi przede wszystkim o przyjęcie rozwiązań prawnych, dzięki którym taki wzrost jest możliwy. Tym samym bezwzględne (nieelastyczne) ustalenie woli ustawodawcy odnośnie do zakwalifikowania aukcji na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych jako instrumentu, mechanizmu, metody czy też środka ma wtórne znaczenie dla podjętych badań. Stąd też przyjęcie, że aukcja jest instytucją prawa, jest założeniem uniwersalnym i tym samym pozwala na zrealizowanie celów badań i określenie charakteru prawnego au- kcji. Innymi słowy, stawianie linii demarkacyjnej między wskazanymi powy- żej pojęciami nie jest ani potrzebne, ani konieczne dla ustalenia, czy aukcja na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych jest spójną konstruk- cyjnie instytucją prawa. Odnosząc się do postawionej tezy badawczej, warto przypomnieć, że wska- zano w niej, że aukcja nie jest jednolitą instytucją prawa, gdyż jest przeprowa- dzana przy wykorzystaniu elementów zarówno publicznoprawnych, jak i pry- watnoprawnych. Dla prowadzonych badań oznacza to, że prawny charakter aukcji na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych możliwy jest do ustalenia przez ulokowanie aukcji w systemie prawa18. Ponadto niezmien- nie należy pamiętać o tym, że charakterystyczne dla systemu prawa jest to, iż obejmuje on przepisy zaliczane do prawa publicznego oraz do prawa prywat- nego, a więc jest on dychotomiczny, przy czym można też spotkać się z kon- cepcją, że system prawa, obok prawa publicznego i prywatnego, ma odrębną kategorię unormowań, a więc regulacji mieszanych, tzw. amfibijnych: prywat- noprawnych i publicznoprawnych19. Ponadto, podejmując analizę poszcze- 17 Uzasadnienie do projektu OdnŹrEnergU, s. 18. 18 System prawa rozumiany jest zgodnie z założeniami ogólnej teorii prawa, a więc jako upo- rządkowany zbiór norm prawnych, który charakteryzuje się zupełnością (a więc jest systemem, w którym nie ma luk) i spójnością (normy są ze sobą powiązane, spojone więzami kompetencyj- nymi i treściowymi oraz nie są ze sobą niezgodne: sprzeczne lub przeciwne), przy czym obie te cechy (tj. zupełność i spójność) mają charakter formalny, w tym sensie, że systemy prawne mogą je posiadać bez względu na to, czy treść norm prawnych, które się na nie składają, spełnia wyma- gania moralne, czy są oceniane jako sprawiedliwe, czy niesprawiedliwe. Tak S. Wronkowska, Pod- stawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 2005, s. 104. 19 Z. Duniewska, Prawo administracyjne – wprowadzenie, w: R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewia- domski (red.), System, t. 1, 2015, s. 156. 6 § 1. Przedmiot i uzasadnienie podjętego tematu... gólnych problemów badawczych (wyszczególnionych w § 5 tego rozdziału), trzeba również mieć na uwadze to, że system prawa polskiego jest systemem prawa krajowego (tj. wewnętrznego), z tym że z prawem UE kreuje w znacz- nym stopniu wspólny system prawa20. Na gruncie prowadzonych badań uwaga ta ma kluczowe znaczenie, aukcja jest bowiem instytucją prawa wykreowaną przez przepisy prawa krajowego (tj. OdnŹrEnergU), jednak – o czym szczegó- łowo będzie mowa w rozdziale II – pod dużym wpływem prawa unijnego. Zasygnalizowany powyżej dualizm systemu prawa ma wielowiekową tra- dycję, gdyż wiąże się ze starożytnym Rzymem i jest przypisywany Ulpianowi, który twierdził, że: „prawem publicznym są te normy, które odnoszą się do ustroju państwa rzymskiego, prawem prywatnym zaś te, które dotyczą interesu poszczególnych jednostek, niektóre normy są bowiem stanowione w interesie ogółu, inne zaś w interesie jednostek”21. Potrzeba wyodrębnienia prawa pu- blicznego i prawa prywatnego, głównie dla potrzeb stanowienia czy stosowa- nia prawa, nie jest w nauce prawa kwestionowana22. Ten dychotomiczny po- dział przepisów prawa ze względu na swoją długą tradycję, uniwersalność, ale też przydatność w prowadzeniu badań teoretycznych, jak również w faktycz- nym stosowaniu prawa23 traktowany jest jako „ponadgałęziowy” dział prawa24. 20 Z. Duniewska, Prawo, s. 156. 21 Zob. np. M. Szyrski, W sprawie zjawiska przenikania się prawa administracyjnego i prawa cywilnego w nowoczesnym państwie prawa, w: A. Doliwa, S. Prutis (red.), Kryzys prawa admini- stracyjnego?, t. 3, Warszawa 2012, s. 297. Podobnie m.in. M. Wierzbowski, który twierdzi, że „gdy mówimy dzisiaj o rozgraniczeniu prawa administracyjnego i cywilnego, sięgamy w gruncie rzeczy do granicy między prawem publicznym i prywatnym, ujętej na początku Kodeksu Justyniana”. Zob. M. Wierzbowski, Rozgraniczenie prawa administracyjnego i cywilnego, w: J. Korczak (red.), Cywilizacja administracji publicznej. Księga jubileuszowa z okazji 80-lecia urodzin prof. nadzw. UWr dra hab. Jana Jeżewskiego, Wrocław 2018, s. 525. 22 S. Włodyka, Problem struktury prawa, PiP 1995, Nr 4, s. 12–13; S. Fundowicz, Dychoto- miczny podział prawa, ST 2000, Nr 1–2, s. 49–50; Z. Duniewska, Prawo, s. 159; M. Safjan, w: M. Sa- fjan (red.), System Prawa Prywatnego, t. 1, Warszawa 2012, s. 41–42. 23 J.S. Langrod dostrzegł, że dualizm prawa zaistniał i utrzymuje się odwiecznie nie tyle jako następstwo konstrukcji teoretycznych i rozwiązań abstrakcyjnych, ile jako przejaw czysto prak- tyczny, pomocny przy delimitacji i uwidacznianiu różnic poszczególnych reżimów, regulujących aktywność czasem nawet identyczną co do natury, ale odmienną ze względu na właściwości pod- miotu, który ją podejmuje. Zob. J.S. Langrod, Instytucje prawa administracyjnego. Zarys części ogólnej, Kraków 2003, s. 58. 24 H. Rot, Problem dychotomii prawa publicznego i prywatnego, Przegląd Prawa i Admini- stracji, AUWr 1976, t. 7, Nr 307, s. 23. Warto jednak odnotować pogląd, zgodnie z którym rozróż- nianie pomiędzy prawem publicznym a prywatnym ma charakter wyłącznie ideologiczny, a wy- powiedzi odnoszące się do niego nie są wypowiedziami poznawczymi. Rozgraniczanie prawa pu- blicznego i prawa prywatnego, a także przypisywanie całemu prawu waloru „publiczne” nie jest 7 Rozdział I. Wprowadzenie do badań Podkreślić przy tym trzeba, że prawo publiczne i prawo prywatne są wobec sie- bie komplementarne, co oznacza, że nie można ich sobie przeciwstawiać, czy – co więcej – zaliczać do dwóch antagonistycznych systemów, prawo publiczne współistnieje bowiem z prawem prywatnym25. Jak wskazuje m.in. A. Bierć: „prawo prywatne to komplementarna wobec prawa publicznego gałąź prawa o cechach samoregulacji, zawierająca zespół norm prawnych (zasad i reguł) służących kształtowaniu ładu społecznego (relacji prawnych o charakterze ma- jątkowym i niemajątkowym) pod kątem ochrony prywatnych interesów (pry- watnych praw podmiotowych) w harmonii z interesem społecznym przy uży- ciu kooperacyjnej (niewładczej) metody regulacyjnej, respektującej autonomię woli i równorzędność podmiotów, korygowanej przez względy słuszności26”. Zauważyć jednak należy, że w doktrynie nauk prawnych dość powszechnie przyjmuje się, że prawo publiczne (w tym prawo administracyjne) wyrosło z prawa cywilnego, dobierając z niego – zwłaszcza w początkowej fazie jego krystalizowania się – potrzebne mu pojęcia i instytucje. Rodzące się prawo administracyjne niejednokrotnie traktowano jako swoistą modyfikację prawa cywilnego, dostosowaną do potrzeb władzy publicznej27. J.S. Langrod twier- dził, że młody wiek prawa administracyjnego i sposób jego powstawania sta- wiają je wciąż w pewną zależność od metody cywilistycznej, jej instrumenta- cji techniczno-prawnej, jej słownictwa, jej „elegancji”. Zgodnie z poglądem Autora narodzinom prawa administracyjnego musiało towarzyszyć zaciąganie u prawa cywilnego różnorodnych pożyczek, mniej lub bardziej krótkotermi- nowych – do czasu niełatwego pozyskania kapitałów własnych. Dostrzegając liczne związki prawa administracyjnego z prawem cywilnym, J.S. Langrod pi- sał o występujących trzech sferach prawnych regulujących działalność admi- nistracji, przy uwzględnieniu relacji prawa administracyjnego do prawa cywil- nego. Pierwsza z nich to sfera wyłącznego zastosowania prawa administracyj- nego, druga – wyłącznego zastosowania prawa cywilnego i trzecia wyróżniona sfera to sfera graniczna „krzyżowania się obu reżimów”, obejmująca punkty styku ingerencji przepisów obu gałęzi prawa28. sprawą poznania, lecz sprawą aprobaty, uznania pewnych wartości, określonej ideologii politycz- nej czy społeczno-politycznej. Tak J. Nowacki, Prawo publiczne – prawo prywatne, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Katowice 1992, s. 132. 25 Z. Duniewska, Prawo, s. 153 i 163. 26 A. Bierć, Zarys prawa prywatnego. Część ogólna, Warszawa 2012, s. 37. 27 Z. Duniewska, Prawo, s. 169. 28 J.S. Langrod, Instytucje, s. 59–71. 8 § 1. Przedmiot i uzasadnienie podjętego tematu... W literaturze nauk administracyjnych wskazuje się również, że odmienno- ści między prawem administracyjnym a prawem cywilnym tkwią w charakte- rze stosunków prawnych regulowanych danym typem normy, ujawniającym określoną metodę regulacji prawnej. Jak podkreśla J. Starościak, poza wyjąt- kowymi sprawami w życiu społecznym w zasadzie nie ma sprawy, która by ze swej istoty była sprawą administracyjnoprawną, dany układ stosunków uzy- skuje charakter cywilnoprawny lub administracyjnoprawny tylko dzięki regu- lacji prawnej. Akcentując ścisłe związki prawa administracyjnego z prawem cywilnym oraz jedność systemu prawa, Autor zwraca też uwagę na istotne od- rębności pojawiające się między metodami interpretacji przepisów tych dwóch gałęzi prawa. Doceniając więzi zachodzące między nimi, uważał on, że przy stosowaniu prawa cywilnego w administrowaniu nie chodzi o korzystanie z identycznych reguł jak między obywatelami, chodzi natomiast o to, „aby nie pomniejszać możliwości rozwiązywania stosunków między instytucjami pań- stwowymi a obywatelem na bazie prawa cywilnego”29. Z kolei F. Longchamps de Bérier był zdania, że zasadnicza różnica między prawem publicznym i pry- watnym wyraża się w istnieniu (bądź braku) władzy publicznej. Prawo pu- bliczne reguluje stosunki między władzą a resztą ludzi bądź też stosunki za- chodzące między władzą. Natomiast w prawie prywatnym nikt nie występuje jako władza, prawo to bowiem odnosi się w zasadzie do sfery stosunków mię- dzy osobami prywatnymi, podczas gdy prawo administracyjne dotyczy ich publicznej sfery życia. Wśród pozostałych kryteriów rozróżnienia prawa pu- blicznego i prywatnego wymienił on cel prawa: interes ogółu i interes poszcze- gólnych ludzi oraz postawę ludzi objętych prawem (prawo publiczne obowią- zuje czy też działa bez względu na postawę ludzi nim objętych, a prawo pry- watne może być kształtowane dowolnie, według umowy zainteresowanych)30. W. Łączkowski podkreślił natomiast, że jedną z podstawowych cech pozwala- jących odróżnić prawo prywatne od publicznego jest wpływ uczestników sto- sunku prawnego na jego treść. W prawie prywatnym treść ta kształtowana jest w zasadzie przez strony tego stosunku w drodze umowy (porozumienia). Ina- czej przedstawia się sytuacja w prawie publicznym, gdzie występuje tzw. poten- tior persona, a więc podmiot silniejszy narzucający treść stosunku i dysponu- jący możliwością użycia przymusu bezpośredniego. Prawo publiczne dotyczy zadań publicznych, „wkomponowanych” w ratio legis norm publicznopraw- 29 J. Starościak, Studia z teorii prawa administracyjnego, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, s. 55–65. 30 F. Longchamps de Bérier, Litera prawa, Warszawa 1974, s. 10. 9 Rozdział I. Wprowadzenie do badań nych, „na zapleczu” których znajduje się cel lub interes publiczny, wyzna- czony przyjmowanymi wartościami. Same normy prawa publicznego są je- dynie narzędziem realizującym i chroniącym tę wartość31. Trzeba jednak za- uważyć, że podział na prawo publiczne i prywatne nie ma i nie może mieć charakteru ostrego i w pełni rozdzielnego32. Dlatego w literaturze mnożą się teorie i kryteria rozgraniczenia prawa publicznego i prywatnego, z tym że ist- nieje tendencja, aby podziału tego dokonać według czterech teorii: 1) inte- resu, 2) podmiotu, 3) przedmiotu unormowań z uwzględnieniem zróżnicowa- nia stosunków prawnych oraz 4) metody regulacji prawnej, łączonej z podpo- rządkowaniem33, przy czym – dla prowadzonych badań – najistotniejsza jest ta ostatnia, ponieważ w tym przypadku dochodzi do ukształtowania (autono- micznego lub heteronomicznego) sytuacji prawnej podmiotów działających w systemie prawa. Chodzi tu o dwie podstawowe metody: prywatnoprawną (z przewagą równorzędności podmiotów – przynajmniej formalną równością podmiotów i autonomią podmiotów w zakresie kształtowania wzajemnych stosunków) oraz publicznoprawną (z dominującą władczością, nadrzędnością i podporządkowaniem), przy czym im wyraźniej uwidoczniona jest ta metoda (zdeterminowana założeniami aksjologicznymi, zasadami i wartościami sys- temu politycznego oraz prawnego), tym pewniejszym jest ona wyróżnikiem34. 31 W. Łączkowski, Ustrojowe podstawy prawa publicznego, w: S. Fundowicz (red.), Współcze- sne problemy prawa publicznego, Lublin 1999, s. 15. Władczość, jako cechę charakterystyczną prawa administracyjnego, uznał również m.in. Tadeusz Kuta. Zob. T. Kuta, w: J. Boć, T. Kuta, Prawo administracyjne: zagadnienia podstawowe, Warszawa 1984, s. 14. 32 S. Włodyka, Problem, s. 7–11. 33 Z. Duniewska, Prawo, s. 158. 34 Tamże, s. 157. Warto ponadto doprecyzować, że Autorka wskazuje, iż podział na prawo publiczne i prywatne nie pozwala na pełną rozłączność, ponieważ w prawie publicznym, w tym w prawie administracyjnym, występuje równorzędność i brak podporządkowania (np. wówczas gdy mamy do czynienia z administracyjnoprawnymi, niewładczymi formami działania admini- stracji), z kolei w prawie prywatnym z jego kluczowym segmentem – prawem cywilnym – spoty- kamy brak równorzędności i odejście od autonomii. Innymi słowy, Autorka prezentuje słuszne stanowisko, twierdząc, że sfera publiczna nie jest nigdy w pełni publiczna, tak jak sfera prywatna nie jest tylko w pełni prywatna. Prawo publiczne wraz z prawem prywatnym kreuje instytucje uregulowane zazębiającymi się przepisami obu segmentów prawa, w konsekwencji czego mamy do czynienia ze zróżnicowaną kontrolą sądową: częściowo sądów administracyjnych, częściowo powszechnych. Wskazać również warto, że rozgraniczenie prawa publicznego i prywatnego za po- mocą metody regulacji stosunków prawnych akceptowalne jest nie tylko w doktrynie prawa pu- blicznego (głównie administracyjnego), ale również w doktrynie prawa cywilnego. Na przykład M. Safjan stoi na stanowisku, że: „dystynkcja między prawem publicznym a prawem prywatnym polega na zastosowaniu odmiennej regulacji prawnej, która w sferze prawa prywatnego polega na kształtowaniu relacji pomiędzy równorzędnymi podmiotami, dysponującymi autonomią i sze- 10
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawny charakter aukcji na sprzedaż energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: