Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00085 006937 14488882 na godz. na dobę w sumie
Prawo Finansowe. Tom I - ebook/pdf
Prawo Finansowe. Tom I - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 346
Wydawca: Wiedza i Praktyka Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-269-1119-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> finansowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Znajdziesz wszystkie zagadnienia związane z budżetem państwa i budżetami samorządowymi – procedurą ich uchwalania, możliwościami zmiany i przesunięć pomiędzy poszczególnymi pozycjami w tych budżetach, jak również kwestie związane z formami budżetowania brutto i netto oraz dyscypliną i odpowiedzialnością budżetową.
Poruszono w nim także tematykę związaną z funduszami unijnymi.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PRAWO FINANSOWE Finanse Publiczne Tom I Michał Bitner Elżbieta Chojna-Duch Marek Grzybowski Elżbieta Kornberger-Sokołowska Maria Supera-Markowska Niniejsza publikacja jest kontynuacją dobrze znanej już pozycji „Prawo finanso- we”. Jest to IV wydanie książki, uzupełnione, poprawione i odnowione. Nowym rozwiązaniem jest podział książki na dwa odrębne tomy, co ułatwia poruszanie się po tematyce finansów publicznych oraz prawa podatkowego. W tomie I omówione zostały podstawy krajowego i unijnego systemu finansów publicznych: zagadnienia związane z budżetem państwa i budżetami samorządo- wymi – procedurą ich uchwalania, możliwościami zmiany i przesunięć pomię- dzy poszczególnymi pozycjami w tych budżetach, jak również kwestie związane z formami budżetowania brutto i netto oraz dyscypliną i odpowiedzialnością bu- dżetową. Poruszono w nim także tematykę związaną z funduszami unijnymi, m.in. dotyczącą rozwoju regionalnego, sposobów i procedur jego finansowania, poli- tyki spójności oraz zasad jej realizowania. Szczegółowo przedstawiono fundusze strukturalne i Fundusz Spójności, jak również politykę rozwoju. Zagadnieniem, któremu poświęcono dużo uwagi, jest publiczne prawo bankowe. Pozycja ta za- wiera wiele praktycznych przykładów, tabel i schematów, odsyła też do krajo- wych i unijnych dokumentów programowych. W tomie II natomiast w obszerny sposób przedstawione zostały zagadnienia kra- jowego i międzynarodowego prawa podatkowego. Książka ta przeznaczona jest dla studentów wydziałów prawa, administracji, za- rządzania, ekonomii, podyplomowych studiów samorządowych, podatkowych, jak również dla pracowników naczelnych i  centralnych organów administracji publicznej oraz organów jednostek samorządu terytorialnego. Wszystkie osoby zainteresowane problematyką finansów publicznych w  ujęciu prawnym znajdą w niej coś dla siebie. Autorzy publikacji są pracownikami naukowymi w Katedrze Prawa Finansowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. „Oficyna Prawa Polskiego” Wydawnictwo WiP ul. Łotewska 9a Warszawa 03-918 www.oficynaprawapolskiego.pl cena 57 zł 5 2 G O U P R A W O F I N A N S O W E T o m i I F n a n s e P u b l i c z n e PRAWO FINANSOWE Tom I Finanse Publiczne Dr Michał Bitner Prof. dr hab. Elżbieta Chojna-Duch Doc. dr Marek Grzybowski Prof. dr hab. Elżbieta Kornberger-Sokołowska Dr Maria Supera-Markowska 2 Poszczególne rozdziały opracowali: Prof. dr hab. Elżbieta Chojna-Duch: I, III Prof. dr hab. Elżbieta Kornberger-Sokołowska: II, IV Doc. dr Marek Grzybowski: VII Dr Michał Bitner: V Dr Maria Supera-Markowska: VI Redaktor Naczelny Wydawnictw Książkowych i Czasopism: Beata Chanowska-Dymlang Redaktor prowadzący: Agnieszka Gryczka Korekta Zespół Skład, łamanie, projekt okładki: Ireneusz Gawliński Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka Sp. z o.o. Warszawa 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub frag- mentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. ISBN 978-83-269-1119-4 Wydawca: Sylwia Krawczyk „Oficyna Prawa Polskiego” Wydawnictwo Wiedza i Praktyka Sp. z o.o. Ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa Dystrybucja: Tel. (22) 518 29 29 Faks.: (22) 617 60 10 e-mail: cok@wip.pl Finanse Publiczne. Prawo Finansowe 3 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów......................................................................................................................................... 9 Rozdział I PODSTAWY SYSTEMU FINANSÓW PUBLICZNYCH Elżbieta Chojna-Duch .............................................................................................................................. 1. Pojęcie i zakres finansów publicznych ............................................................................................. 2. System finansów publicznych i prawa finansowego ...................................................................... 3. Źródła prawa finansowego ................................................................................................................ 4. Pojęcie skarbu państwa ...................................................................................................................... 5. Funkcje finansów publicznych ......................................................................................................... 6. Sektor finansów publicznych ............................................................................................................ 7. Środki finansowe na cele publiczne ................................................................................................. 8. Polityka finansowa wobec globalnego kryzysu ekonomicznego ................................................. Literatura .............................................................................................................................................. ROZDZIAŁ II BUDŻET PAŃSTWA Elżbieta Kornberger-Sokołowska ............................................................................................................. 1. Geneza i pojęcie budżetu publicznego ............................................................................................ 2. Zasady budżetowe .............................................................................................................................. 2.1. Pojęcie zasad budżetowych. Charakterystyka ......................................................................... 2.2. Podstawowe zasady budżetowe ................................................................................................. 2.3. Pozostałe zasady budżetowe ...................................................................................................... 3. Konstytucyjne uwarunkowania dotyczące budżetu państwa ....................................................... 4. Budżet państwa a ustawa budżetowa ............................................................................................... 5. Klasyfikacja budżetowa ..................................................................................................................... 5.1. Pojęcie i funkcje klasyfikacji budżetowej ................................................................................. 5.2. Podziałki klasyfikacyjne ............................................................................................................. 5.3. Zadaniowe ujęcie budżetu państwa .......................................................................................... 6. Procedura planowania i uchwalania budżetu państwa ................................................................. 6.1. Planowanie budżetu państwa .................................................................................................... 6.2. Uchwalanie budżetu państwa .................................................................................................... 7. Zasady wykonywania budżetu państwa .......................................................................................... 7.1. Podmioty wykonujące budżet państwa .................................................................................... 7.2. Harmonogram realizacji budżetu państwa ............................................................................. 7.3. Istota wykonywania budżetu państwa ..................................................................................... 11 11 14 17 20 25 29 54 69 76 77 77 82 83 83 87 88 92 94 94 95 95 99 99 101 102 102 104 104 Podstawy systemu finansów publicznych Spis treści 4 7.4. Zmiany w budżecie państwa w trakcie jego wykonywania ................................................... 8. Kontrola wykonania budżetu państwa ............................................................................................ 8.1. Kontrola Najwyżej Izby Kontroli i Sejmu ................................................................................ 8.2. Kontrola Ministra Finansów oraz dysponentów budżetowych ............................................ 8.3. Audyt wewnętrzny w sektorze finansów publicznych............................................................ 8.4. Kontrola zarządcza ..................................................................................................................... 8.5. Sprawozdawczość i rachunkowość budżetowa ....................................................................... 9. Zasady budżetowe .............................................................................................................................. 10. Odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych .......................................... ......................................................................................................................................... Literatura Rozdział III DŁUG PUBLICZNY I DEFICYT SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH Elżbieta Chojna-Duch .............................................................................................................................. 1. Dług publiczny i deficyt sektora finansów publicznych jako zjawisko ekonomiczne ............... 1.1. Ewolucja zjawiska i jego ocena w nauce .................................................................................. 1.2. Pojęcie i rodzaje długu publicznego ......................................................................................... 1.3. Pojęcie i rodzaje deficytu sektora publicznego oraz deficytu budżetowego ........................ 2. Dług publiczny i deficyt sektora finansów publicznych jako zjawisko prawne ......................... 2.1. Źródła prawa polskiego .............................................................................................................. 2.2. Źródła prawa wspólnotowego ................................................................................................... 3. Zarządzanie długiem sektora finansów publicznych..................................................................... 4. Finansowanie deficytu i długu jednostek samorządu terytorialnego ......................................... 4.1. Zasady ogólne .............................................................................................................................. 4.2. Ograniczenia dostępu jednostek samorządu terytorialnego do rynku kapitałowego ....... 4.2.1. Ograniczenia swobody kształtowania instrumentów finansowych .................................. 4.2.2. Ograniczenia swobody zadłużenia ........................................................................................ 4.2.3. Ograniczenia swobody uchwalania budżetów z deficytem ................................................ 4.3. Źródła finansowania (obsługi) zadłużenia publicznego jednostek samorządu terytorialnego ..................................................................................................................................... 5. Poręczenia i gwarancje w gospodarce budżetowej ........................................................................ 5.1. Pojęcie poręczeń i gwarancji skarbowych ............................................................................... 5.2. Zasady udzielania poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa w prawie polskim ...................... Literatura ......................................................................................................................................... Rozdział IV FINANSE JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Elżbieta Kornberger-Sokołowska ............................................................................................................. 1. Pojęcie decentralizacji finansów publicznych ................................................................................ 2. Budżety jednostek samorządu terytorialnego oraz wieloletnia prognoza finansowa ............... 2.1. Budżet i uchwała budżetowa ..................................................................................................... 2.2. Wieloletnia prognoza finansowa jednostki samorządu terytorialnego ............................... 3. Prawa podmiotowe jednostek samorządu terytorialnego w zakresie gospodarki finansowej wynikające z regulacji ponadustawowych ...................................................................................... 105 108 108 109 110 111 112 113 119 123 124 124 124 129 136 139 139 147 152 158 158 159 159 160 161 161 165 165 167 170 171 171 173 173 177 178 Spis treści 4. Zasady systemu finansów sektora samorządowego ....................................................................... 5. Dochody budżetów jednostek samorządu terytorialnego ............................................................ 5.1. Dochody własne jednostek samorządu terytorialnego .......................................................... 5.2. Subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego ................................................. 5.3. Dotacje celowe dla jednostek samorządu terytorialnego ...................................................... 6. Wydatki budżetów jednostek samorządu terytorialnego ............................................................. 7. Procedura planowania i uchwalania budżetu w jednostkach samorządu terytorialnego ........ 8. Wykonywanie budżetu jednostki samorządu terytorialnego ....................................................... 8.1. Zagadnienia ogólne .................................................................................................................... 8.2. Dokonywanie zmian w budżecie .............................................................................................. 8.3. Bankowa obsługa budżetu ......................................................................................................... 8.4. Zatwierdzanie wykonania budżetu ........................................................................................... 9. Władztwo podatkowe gmin .............................................................................................................. 10. Kontrola, audyt i nadzór w jednostkach samorządu terytorialnego ........................................... 10.1. Wewnętrzny nadzór i wewnętrzna kontrola finansowa....................................................... 10.2. Nadzór i kontrola zewnętrzna ................................................................................................. 10.3. Kontrola NIK wobec jednostek samorządu terytorialnego................................................. 10.4. Audyt wewnętrzny .................................................................................................................... Rozdział V FINANSE PUBLICZNE UNII EUROPEJSKIEJ Michał Bitner ......................................................................................................................................... 1. Źródła prawa budżetowego UE ........................................................................................................ 2. Ramy finansowe wspólnoty .............................................................................................................. 3. Budżet i zasady budżetowe ............................................................................................................... 4. Procedura budżetowa ........................................................................................................................ 5. Dochody budżetu UE ........................................................................................................................ Literatura ......................................................................................................................................... Rozdział VI FINANSOWANIE ROZWOJU REGIONALNEGO Maria Supera-Markowska ........................................................................................................................ 1. Rozwój regionalny – podstawowe pojęcia ...................................................................................... 2. Cele i zasady polityki spójności UE ................................................................................................. 3. Fundusze strukturalne i fundusz spójności – charakterystyka, podział środków, dokumenty programowe ................................................................................................................... 4. Krajowe instrumenty realizacji polityki spójności ........................................................................ 4.1 krajowe dokumenty programowe ............................................................................................. 4.2. Krajowe instytucje zaangażowane we wdrażanie funduszy strukturalnych i fundusz spójności ............................................................................................................................ 4.3. Ujęcie środków z funduszy strukturalnych i funduszu spójności w polskim systemie finansów publicznych ........................................................................................................................ 4.4. Pozostałe kwestie dotyczące funduszy strukturalnych i funduszu spójności regulowane przepisami ustawy o finansach publicznych ................................................................................... 5 180 187 188 191 196 199 201 203 203 204 205 206 206 209 209 211 213 213 215 215 216 220 225 228 232 233 233 238 243 248 248 252 254 258 Spis treści 6 4.5. Procedury odwoławcze związane z wdrażaniem funduszy strukturalnych i funduszu spójności .......................................................................................................................... 5. Polityka rozwoju ................................................................................................................................. Literatura .............................................................................................................................................. zagraniczne na terytorium Polski .............................................................................................. 3.8.1. Podejmowanie działalności przez instytucje kredytowe .............................................. 3.8.2. Podejmowanie działalności bankowej w Polsce przez bank zagraniczny .................. Rozdział VII PUBLICZNE PRAWO BANKOWE Marek Grzybowski..................................................................................................................................... 1. Zakres i źródła prawa bankowego ................................................................................................... 2. Prawo walutowe i dewizowe ............................................................................................................. 3. Charakterystyka banku i działalności bankowej............................................................................ 3.1. Definicja banku i jego istota ....................................................................................................... 3.2. Zakres działalności banku. Monopol bankowy ...................................................................... 3.3. Bank krajowy a instytucja kredytowa i bank zagraniczny ..................................................... 3.4. Instytucja finansowa ................................................................................................................... 3.5. Rodzaje banków .......................................................................................................................... 3.6. Zasady i tryb tworzenia banków ............................................................................................... 3.7. Ograniczenia obrotu akcjami banków ..................................................................................... 3.8. Podejmowanie działalności bankowej przez instytucje kredytowe i banki 3.9. Podjęcie lub zwiększenie skali działalności bankowej w wyniku transakcji restrukturyzacyjnych ................................................................................................................... 3.10. Szczególny sposób tworzenia banku krajowego przez instytucje kredytowe ................... 3.11. Przedstawicielstwo instytucji kredytowej lub banku zagranicznego ................................. 4. Narodowy Bank Polski ...................................................................................................................... 4.1. Funkcje banku centralnego ........................................................................................................ 4.2. Niezależność banku centralnego ............................................................................................... 4.3. Organy NBP ................................................................................................................................ 4.4. Cele i zadania NBP ..................................................................................................................... 4.4.1. Kredyt refinansowy ........................................................................................................... 4.4.2. Rezerwy obowiązkowe ...................................................................................................... 4.4.3. Operacje otwartego rynku ............................................................................................... 4.4.4. Stopy procentowe .............................................................................................................. 5. Europejski system banków centralnych .......................................................................................... 5.1. Cele i zadania ESBC ................................................................................................................... 5.2. Organy EBC ................................................................................................................................. 5.3. Rola NBP w Europejskiej Unii Gospodarczej i Walutowej ................................................... 6. Nadzór bankowy w Polsce ................................................................................................................ 6.1. Pojęcie nadzoru bankowego i jego funkcje ............................................................................. 6.2. Komisja Nadzoru Bankowego ................................................................................................... 6.3. Cele nadzoru bankowego ........................................................................................................... 6.4. Spór o model nadzoru nad rynkiem finansowym .................................................................. 261 263 266 267 267 272 275 275 277 280 281 282 283 287 291 291 293 293 294 295 296 296 297 299 301 303 303 304 306 307 307 309 310 312 312 314 314 316 Spis treści 6.5. Podstawy prawne nadzoru finansowego w Polsce .................................................................. 6.6. Komisja Nadzoru Finansowego ................................................................................................ 6.7. Europejski System Nadzoru Bankowego ................................................................................. 7. Bankowy fundusz gwarancyjny........................................................................................................ 7.1. Zadania Bankowego Funduszu Gwarancyjnego ..................................................................... 7.2. Organy Bankowego Funduszu Gwarancyjnego ...................................................................... 7.3. Gwarantowanie depozytów ....................................................................................................... 7.3.1. Zakres podmiotowy obowiązkowego systemu gwarantowania depozytów..................... 7.3.2. Zakres przedmiotowy obowiązkowego systemu gwarantowania depozytów.................. 7.3.3. Źródła finansowania działalności gwarancyjnej.................................................................. 7.3.4. Sposób przeprowadzania wypłat i systemy wykorzystywane do pozyskiwania informacji oraz przeprowadzania obliczeń należności deponentów .......................................... 7.4. Działalność pomocowa .............................................................................................................. 7.4.1. Przeznaczenie i formy działalności pomocowej .................................................................. 7.4.2. Źródła finansowania działalności pomocowej ..................................................................... 7.5. Monitorowanie rozwoju sytuacji finansowej banków ............................................................ ......................................................................................................................................... Literatura 7 317 320 321 324 324 325 326 326 327 330 332 335 335 336 337 338 BIBLIOGRAFIA ...................................................................................................................................... 339 9 Wykaz skrótów: AAR ABB AMP APS BFG BGK CLWP DNB EBA EBC EFS EFSF EIOPA EKSL EKSR ERM II ESA ESBC ESMA − Annual Activity Report − Activity Based Budgeting − Annual Management Programme − Annual Policy Strategy – Bankowy Fundusz Gwarancyjny – Bank Gospodarstwa Krajowego − Commission Legislative and Work Programme – dochód narodowy brutto − Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (European Banking Authority) – Europejski Bank Centralny – Europejski Fundusz Społeczny – Europejski Fundusz Stabilizacji Finansowej − Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów − Europejska Karta Samorządu Lokalnego – Europejska Karta Samorządu Regionalnego Emerytalnych (European Insuraance and Occupational Pnssions Authority) – Exchange Rate Mechanism II − European System of Integrated Economic Accounts – Europejski System Banków Centralnych − Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (European Securities and Markets Authority) ESRB fośg GNI GNP j.s.t. k.s.h. KNB KNF KNF Konstytucja RP − Ustawa z 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 78, − Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego (European Systemic Risk Board) − fundusze ochrony środków gwarantowanych − prognozowany dochód narodowy brutto − odpis od dochodu narodowego brutto − jednostki samorządu terytorialnego − Ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.) – Komisja Nadzoru Bankowego – Komisja Nadzoru Finansowego − Komisja Nadzoru Finansowego poz. 483 ze zm.) KSF NBP NFZ NIK NSRO nufp o.p. − Komitet Stabilności Finansowej – Narodowy Bank Polski – Narodowy Fundusz Zdrowia – Najwyższa Izba Kontroli – Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia − Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 ze zm.) − Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. − Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60) Podstawy systemu finansów publicznych Wykaz skrótów 10 OFE PDB PKB pr. bank. RAL RIO RPP RPP sufp SWW TFUE TK u. nad. ryn. fin. − Ustawa z 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz.U. nr 157, – Otwarte Fundusze Emerytalne − preliminary draft budget – produkt krajowy brutto − Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 ze zm.) – wydatki reste a liquider – Regionalna Izba Obrachunkowa – Rada Polityki Pieniężnej – Rada Polityki Pieniężnej − Ustawa z 20 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 249, poz. 2104 ze zm.) – Strategiczne Wytyczne Wspólnoty − Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej – Trybunał Konstytucyjny poz. 1119 ze zm.) UGW ustawa o BFG − Ustawa z 14 grudnia 1994 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym (Dz.U. z 2009 r. – Unia Walutowa i Gospodarcza nr 84, poz. 711 ze zm.) ustawa o NBP − Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz.U. z 2005 r. nr 1, poz. 2 uzppr WPF WPFP WSA ZOZ ze zm.) − Ustawa z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz.U. z 2009 r. nr 84, poz. 712 ze zm.) − wieloletnia prognoza finansowa jednostki samorządu terytorialnego – Wieloletni Plan Finansowy Państwa – Wojewódzki Sąd Administracyjny – Zakład Opieki Zdrowotnej 11 Rozdział I PODSTAWY SYSTEMU FINANSÓW PUBLICZNYCH Elżbieta Chojna-Duch 1. POJĘCIE I ZAKRES FINANSÓW PUBLICZNYCH Pojęcie „finanse” pojawiło się wraz z rozwojem gospodarki pieniężnej i pań- stwa. Finire (łac. kończyć) oznaczało orzeczenia sądu kończące spory o zapłatę należności pieniężnych, a następnie – te należności. Rozwój finansów publicznych jest związany z rozwojem państwa i potrzeb publicznych. Towarzyszył początkom rozwoju państwowości i gospodarki pie- niężnej. W poszczególnych ustrojach, w kolejnych okresach historycznych i for- macjach społeczno-politycznych finanse publiczne pełniły różną rolę i  miały różny zakres. Pierwotne świadczenia naturalne (osobowe i rzeczowe) zastąpiono świadczeniami pieniężnymi − były one początkowo dobrowolne, uiszczane rów- nież w postaci ekwiwalentu, np. bydła (pecus), zastępującego pieniądz (pecunia), następnie uzyskały charakter świadczeń przymusowych. W formach demokra- tycznych państwa świadczenia na jego rzecz wynikały z obowiązku prawnego. Współcześnie pojęcie „finanse publiczne” występuje w większości języków świata. Potocznie oznacza ono publiczne środki pieniężne i  posługiwanie się nimi. Związane jest z gospodarką i polityką państwa. W literaturze finanse pub- liczne są określane różnorodnie – najczęściej jako: – zasoby publicznych środków finansowych, – transfery, operacje środkami finansowymi, zjawiska i procesy pieniężne, – gospodarka publicznymi środkami finansowymi (działalność finansowa), – pieniężna forma podziału produktu narodowego (lub krajowego) brutto, – proces gromadzenia i rozdziału (redystrybucji) zasobów pieniężnych, – stosunki społeczne powstające w związku z gromadzeniem i wydatkowa- niem środków pieniężnych. Podstawy systemu finansów publicznych 12 Finanse publiczne są obiektywną, złożoną kategorią ekonomiczną i poli- tyczną. Ich cechą jest to, iż mają charakter: 1) dynamiczny – procesy gromadzenia dochodów i przychodów oraz doko- nywania wydatków i rozchodów, czyli gospodarowania środkami pieniężnymi na cele publiczne, zachodzą stale, nieustannie, a środki pieniężne są ciągle w ru- chu; 2) dwustronny – z jednej strony ma miejsce pobieranie (gromadzenie, czer- panie, uzyskiwanie) dochodów, a także przychodów (wpływów, wpłat), z drugiej zaś – rozdysponowanie, podział na różne potrzeby społeczne za pośrednictwem pieniądza, czyli dokonywanie wydatków oraz rozchodów (wypłat). Pojęcie finansów publicznych nie jest definiowane w prawie. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Konstytucja RP1)) pojęcie to stanowi tytuł roz- działu X. Również w kolejnych ustawach o finansach publicznych nie występuje definicja tego pojęcia. Ustawa ta określa jedynie zakres finansów publicznych. Są  to  różne procesy związane z  gromadzeniem i  rozdysponowaniem środków publicznych, czyli gospodarką finansową albo gospodarką środkami publiczny- mi, służące zaspokajaniu potrzeb publicznych. W toku gospodarowania publicznymi środkami pieniężnymi zachodzą wie- lorakie, częstotliwe i nieustanne, zawsze o dwustronnym charakterze, publiczne operacje finansowe (procesy, transfery, czynności, przelewy, przenoszenia), któ- re można zaliczyć do jednego z następujących rodzajów tych operacji: – gromadzenia dochodów i przychodów, – dokonywania wydatków, – zarządzania przepływami przychodów i rozchodów, – zarządzania długiem publicznym, w  tym finansowania deficytów budże- tów podmiotów sektora publicznego i zaciągania zobowiązań angażujących środki publiczne. Uzupełniają je operacje mające charakter wstępny (przygotowawczy) lub pod- sumowujący, merytoryczny albo formalny bądź techniczny, jak np. przygotowa- nie analiz ekonomicznych i wyznaczeń strategicznych, założeń programowych, politycznych, prawa, planów wykonawczych, prowadzenie ewidencji, sprawo- zdawczości, rachunkowości, kontroli, audytu i nadzoru wykonań, egzekucji fi- nansowej czy obsługi finansowej. Są one określane wspólnym szerokim pojęciem „zarządzanie środkami publicznymi”. W związku z rozbudowaniem relacji finansowych z Unią Europejską do pub- licznych krajowych operacji finansowych należą także rozliczenia (wzajemne transfery środków) z budżetem Unii Europejskiej oraz wspólnotowe operacje fi- nansowe prowadzone przez organy Unii Europejskiej. 1) Ustawa z 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.). Finanse Publiczne. Prawo Finansowe 13 Artykuł 3 ustawy o finansach publicznych (dalej: u.f.p.2)) stanowi, iż finan- se publiczne obejmują następujące procesy związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich rozdysponowaniem: 1) gromadzenie dochodów i przychodów publicznych, 2) wydatkowanie środków publicznych, 3) finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa, 4) zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne, 5) zarządzanie środkami publicznymi, 6) zarządzanie długiem publicznym, 7) rozliczenia z budżetem Unii Europejskiej. Wyliczenie to nie ma charakteru zamkniętego. Finanse publiczne odróżnia się od finansów prywatnych. Finanse publiczne w państwach demokratycznych mają następujące cechy: – są  tworzone w  drodze aktu władztwa państwa lub innych organów pub- licznych mających mandat wyborców (legitymizowanych bezpośrednio lub pośrednio w procesie wyborczym); – ich wielkości i strukturę, jako publicznych środków pieniężnych, ustalają i kontrolują organy stanowiące władzy publicznej (przede wszystkim parla- mentarne) lub – z ich upoważnienia – inne podmioty publiczne; – organy publiczne, dysponujące środkami finansowymi są  wyposażone w środki przymusu prawnego podmiotu publicznego (państwa lub samo- rządu terytorialnego) podporządkowania; nie są to więc instrumenty do- browolne; – metody wykorzystywane przy zarządzaniu publicznymi środkami finanso- wymi są właściwe trybowi politycznemu i procedurom administracyjnym, a nie metodom rynkowym związanym ze stosunkami umownymi, mający- mi cechę równorzędności uprawnień; – są skierowane na realizację interesu publicznego (społecznego) i jego ochro- nę, zaspokajanie zbiorowych potrzeb społecznych, a nie na maksymaliza- cję zysku; ochrona tego interesu następuje z urzędu w formie zastosowania władztwa (przymusu) państwowego; – podstawowym dążeniem publicznej działalności finansowej powinno być utrzymanie równowagi finansowej w skali państwa (wspólnoty terytorial- nej) oraz wartości pieniądza; – rozmiarami swymi, co do zasady, przewyższają zasoby i środki pieniężne podmiotów prywatnych, choć w coraz większym stopniu globalne, wielo- narodowe korporacje dysponują kapitałami o  stabilniejszym charakterze i większych rozmiarach. 2) Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240). Podstawy systemu finansów publicznych 14 2. SYSTEM FINANSÓW PUBLICZNYCH I PRAWA FINANSOWEGO Od pojęcia finansów publicznych należy odróżnić pojęcie systemu finansów publicznych oraz systemu prawa finansowego. ! System finansów publicznych może być określany jako ogół zasad i instytucji stanowiących podstawę dokonywania publicznych ope- racji finansowych. Zasady oraz instytucje utworzone i funkcjonujące na podstawie obowiązujących w danym państwie (publicznej wspól- nocie terytorialnej) w  określonym czasie norm prawa finansowego stanowią system tego prawa. Prawo finansowe, w odróżnieniu od finansów publicznych, jest kategorią su- biektywną, zmienną, która jest zależna od woli ustawodawcy. Finanse publiczne i, odpowiednio, system finansowy (system prawa finanso- wego), można podzielić na części (działy, dziedziny, podsektory, podsystemy), które dotyczą zróżnicowanych podmiotów prawa publicznego. Współcześ- nie tworzone klasyfikacje są niejednoznaczne i mogą być dokonywane jedynie z  pewnym uproszczeniem i  według różnych kryteriów. Rozszerzająca się rola rynku w Polsce w latach 90. spowodowała zmniejszenie się sektora publicznego i, odpowiednio, finansów publicznych oraz zakresu publicznego systemu prawa finansowego. W systemie finansów i prawa finansowego należy wyróżnić przede wszystkim dziedzinę (system) gospodarki budżetowej i prawa budżetowego. Włączenie jej w pełni do systemu finansów publicznych i publicznego prawa finansowego nie wzbudza wątpliwości. Dziedzina ta jest zaliczana do tradycyjnej części finan- sów publicznych i obejmuje zarówno system budżetowy, jak i pozabudżetowy (parabudżetowy) podmiotów publicznych. Dzieli się ona na podsystemy: – dochodów budżetowych, – wydatków budżetowych, oraz – zarządzania długiem publicznym. Istotne znaczenie w ramach prawa dochodów publicznych mają dalsze po- działy, wyróżniające podsystemy prawa podatkowego i prawa celnego. Stanowią one odrębną dziedzinę prawa finansów, która dzieli się dalej na prawo material- ne i formalne (proceduralne), regulowane przede wszystkim ustawą – Ordynacja podatkowa. System finansów (i prawa finansowego) można także podzielić według kryte- rium podmiotowego (zob. pkt 5 niniejszego rozdziału). Mając natomiast na uwadze kryterium własności (lub układ podsektorów fi- nansów publicznych) można z kolei wyróżnić system budżetowy państwa i sy- Finanse Publiczne. Prawo Finansowe We współczesnych państwach zachodnich finanse publicznych podmio- tów gospodarczych (system finansowy publicznych podmiotów gospodar- czych − przedsiębiorstw państwowych, publicznych spółek prawa handlowego z większościowym udziałem podmiotów publicznych, publicznych spółdzielni, fundacji, agencji i  innych osób prawnych, jeżeli prowadzą działalność gospo- darczą) i przepisy normujące ich działalność należą do sfery „mieszanej” gałęzi (fr. économie mixte), w tym prawa administracyjnego i handlowego, z uwzględ- nieniem specyfiki ich statusu jako skomercjalizowanych podmiotów prawa publicznego. Działalność ich jest także regulowana licznymi przepisami prawa publicznego, np. w zakresie zamówień publicznych lub nadzoru założycielskiego oraz obrotu publicznego. Obowiązujące polskie prawo finansowe z sektora publicznego wyłącza przed- siębiorstwa i banki oraz spółki prawa handlowego, w których Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego są akcjonariuszami lub udziałowcami. Dzie- dzina finansów publicznych przedsiębiorców jest normowana przepisami prawa prywatnego (w tym prawa handlowego), dlatego też zagadnienie włączenia jej do kategorii finansów publicznych wzbudza kontrowersje i nie może być jedno- znacznie rozstrzygnięte. Finanse banku centralnego i  publiczne prawo bankowe stanowią, wraz z  systemem emisji pieniądza i  nadzoru finansowego, z  systemem walutowym i dewizowym oraz polityką pieniężną odrębną dziedzinę finansów publicznych i publicznego prawa finansowego (zob. rozdział VII). 15 stem budżetowy jednostek samorządu terytorialnego. W ustawie o finansach publicznych sektor finansów publicznych dzielił się na podsektory: rządowy, sa- morządowy i ubezpieczeń społecznych (por. niżej pkt 5 niniejszego rozdziału). Obecnie podział ten występuje w dokumentach GUS-u oraz NBP (np. w Bilan- sie płatnicznym) jako sektor, określany w systemie prawa europejskiego mianem (ang.) General Government. Przyjęte podziały nie są stałe, zostały one utworzone dla potrzeb dydaktycz- nych i mają umowny charakter. Zmienia się bowiem zakres finansów publicznych i system finansowy, zwłaszcza dziedzina finansów przedsiębiorstw (spółek) oraz agencji i fundacji publicznych, z których te, działające na rynku w celu osiąg- nięcia zysku, nie są  w  zasadzie podmiotami sektora publicznego. Poszerzeniu uległa także sfera stosunków prawno-finansowych w zakresie prawa publicznego w związku z przystąpieniem Polski 1 maja 2004 r. do Unii Europejskiej. Stwo- rzyło to możliwość wyróżnienia odrębnej części (dziedziny) publicznego prawa finansowego. Członkostwo Polski w Unii Europejskiej spowodowało konieczność przeobra- żeń polskiego systemu finansowego. 1 lutego 1994 r. wszedł w życie Układ Euro- pejski ustanawiający stowarzyszenie między Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi (w krajach Unii Europejskiej stanowi on źródło Podstawy systemu finansów publicznych 16 prawa). Wraz z aktami organów Unii w formie rozporządzeń, dyrektyw i decyzji powinien on być uwzględniony w ustawodawstwie krajów członkowskich. Roz- wiązania prawne zawarte w tych aktach sprawiły, iż konieczne stało się w szcze- gólności szersze ujęcie finansów publicznych, zwłaszcza gospodarki budżetowej, identyfikowanej z pojęciem finansów publicznych. Traktat z 7 lutego 1992 r., zwa- ny potocznie Traktatem z Maastricht lub Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską (TWE), wraz z treścią Traktatu Akcesyjnego określającego warunki członkostwa Polski w UE, ustalone na szczycie Rady Europejskiej w Kopenhadze 3 grudnia 2002 r. (szerzej w rozdziale V), powołał Europejski System Banków Centralnych z Europejskim Bankiem Centralnym, którego częścią jest Narodo- wy Bank Polski. W zakresie prawa finansowego jest dokonywana harmonizacja polskiego prawa walutowego, dewizowego, podatkowego, celnego i bankowego z prawem europejskim (por. niżej). Istotne znaczenie ma również szeroko nor- mowana problematyka finansowania rozwoju regionalnego, a  także Wspólnej Polityki Rolnej z budżetu Unii Europejskiej oraz procedury tworzenia tego bu- dżetu i jego podziału. Finanse Unii Europejskiej i systemy rozliczeń krajowych z budżetem Wspólnoty można więc uznać jako nową, kolejną (czwartą) dziedzi- nę finansów publicznych, o odrębnym przedmiocie regulacji, odmiennych źród- łach prawa i różnych instrumentach finansowania. Jest ona również określana mianem finansowania polityki regionalnej (spójności). Odrębny podział został przedstawiony w bilansie sektora finansów publicz- nych (szerzej w punkcie 6 niniejszego rozdziału). Bilans, który jest zawarty m.in. w uzasadnieniu do projektów ustaw budżetowych, wyróżnia następujące dziedzi- ny (działy): – budżet państwa, – budżety jednostek samorządu terytorialnego, – fundusze celowe, – państwową gospodarkę pozabudżetową, – samorządową gospodarkę pozabudżetową. ! Prawo finansowe jest samodzielną, autonomiczną gałęzią prawa publicznego, której przedmiotem są finanse publiczne. Choć ma cha- rakter interdyscyplinarny, można wyodrębnić dostatecznie obszerny krąg instytucji prawnych i  zadań, służących wyłącznie działalności finansowej państwa, który uzasadnia uznanie ich całokształtu za osobną gałąź prawa. Prawo finansowe reguluje działalność finansową podmiotów publicznych w drodze norm prawno-finansowych. Konstrukcja norm prawa finansowego nie odbiega od trójczłonowej budowy każdej normy prawnej, zawierającej hipotezę, dyspozycję (na którą składają się przedmiot i podmioty normy) oraz sankcję. Nor- my te również mają dwustronny charakter – określają uprawnienia i obowiązki. Finanse Publiczne. Prawo Finansowe 17 Na  ich podstawie nawiązują się stosunki prawno-finansowe. Stosunek prawno- -finansowy określa obowiązki i uprawnienia związane z publiczną działalnością finansową. Podmiotem stosunku prawno-finansowego jest zawsze publiczny pod- miot władczy, wyposażony w atrybut nadrzędnej pozycji prawnej wobec drugiego podmiotu tego stosunku. Działania władcze polegają na wydawaniu jednostron- nych aktów finansowych w konkretnych sprawach związanych z działalnością fi- nansową, wiążących prawnie podmioty, do których są adresowane. Ogół norm prawno-finansowych w danym państwie i w danym czasie tworzy system jego prawa finansowego. ! 3. ŹRÓDŁA PRAWA FINANSOWEGO Źródła prawa finansowego mają różną rangę prawną, akty prawne wydawane są przez upoważnione organy państwowe i samorządowe w granicach nadanych im kompetencji (władztwa finansowego). Można je usystematyzować według na- stępujących kryteriów: – hierarchii organów (organy władzy i organy administracji), – formy własności (organy państwowe i samorządu terytorialnego), – charakteru regulacji (prawo ustrojowe, materialne i proceduralne), – przedmiotu regulacji dotyczącej różnych działów prawa (prawo budżeto- we, w tym prawo regulujące dochody budżetowe – prawo podatkowe, celne, prawo regulujące wydatki budżetowe oraz normujące dług publiczny, prawo finansowe samorządu terytorialnego i finansowania rozwoju regionalnego, prawo walutowe, prawo dewizowe, prawo bankowe, prawo finansowe ubez- pieczeń gospodarczych, prawo finansowe przedsiębiorców). Biorąc pod uwagę powyższe kryteria, należy wymienić fundamentalne dla poszczególnych działów prawa finansowego regulacje prawne: – Konstytucja RP w tym rozdział X „Finanse publiczne”, – ustawa o finansach publicznych, – ustawa – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych3), – ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych4), – ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego5), − ustawa o urzędach i izbach skarbowych6), – ustawa o regionalnych izbach obrachunkowych7), 3) Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1241 ze zm.). 4) Ustawa z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz.U. z 2005 r. nr 14, poz. 114 ze zm.). 5) Ustawa z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. z 2010 r. nr 80, poz. 526 ze zm.). 6) Ustawa z 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz.U. z 2004 r. nr 121, poz. 1267 ze zm.). 7) Ustawa z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz.U. z 2001 r. nr 55, poz. 577 ze zm.). Podstawy systemu finansów publicznych 18 – ustawa o kontroli skarbowej8), – ustawa – Ordynacja podatkowa9), – ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych10), – ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych11), – ustawa o podatku od towarów i usług12) , – ustawa o podatku akcyzowym13), – ustawa o podatkach i opłatach lokalnych14), – ustawa o podatku rolnym15) – ustawa o podatku leśnym16), – ustawa o Narodowym Banku Polskim17), – ustawa – Prawo bankowe18), – ustawa – Prawo dewizowe19), – ustawa – Prawo celne20), – ustawa – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne21), – ustawa o obrocie instrumentami finansowymi22), – ustawa o obligacjach23), – ustawa o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych24), – ustawa o wpłatach z zysku przez jednoosobowe spółki Skarbu Państwa25), – ustawa o gospodarce komunalnej26), – ustawa o partnerstwie publiczno-prywatnym27), – ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju28), – ustawa o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnio- nych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym29), – ustawa o kontroli w administracji rządowej30). 8) Ustawa z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz.U. z 2011 r. nr 41, poz. 214 ze zm.). 9) Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.). 10) Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307). 11) Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 ze zm.). 12) Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zm.). 13) Ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. z 2011 r. nr 108, poz. 626 ze zm.). 14) Ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2006 r. nr 121, poz. 844 ze zm.). 15) Ustawa z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. nr 136, poz. 969 ze zm.). 16) Ustawa z 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz.U. nr 2002, poz. 1682 ze zm.). 17) Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz.U. z 2005 r. nr 1, poz. 2 ze zm.). 18) Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 ze zm.). 19) Ustawa z 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe (Dz.U. nr 141, poz. 1178 ze zm.). 20) Ustawa z 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 622 ze zm.). 21) Ustawa z 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 623 ze zm.). 22) Ustawa z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2010 r, nr 211, poz. 1384 ze zm.). 23) Ustawa z 29 czerwca 1995 r. o obligacjach (Dz.U. z 2001 r. nr 120, poz. 1300 ze zm.). 24) Ustawa z 31 stycznia 1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. z 1992 r. nr 6, poz. 27 ze zm.). 25) Ustawa z 1 grudnia 1995 r. o wpłatach z zysku przez jednoosobowe spółki Skarbu Państwa (Dz.U. nr 154, poz. 792 ze zm.). 26) Ustawa z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz.U. z 2011 r. nr 45, poz. 236 ze zm.). 27) Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz.U. z 2009 r. nr 19, poz. 100). 28) Ustawa z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz.U. z 2009 r. nr 84, poz. 712 ze zm.). 29) Ustawa z 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawo- zdań finansowych oraz o nadzorze publicznym (Dz.U. nr 77, poz. 649). 30) Ustawa z 15 lipca 2011r. o kontroli w administracji rządowej (Dz.U. nr 185, poz.1092). Finanse Publiczne. Prawo Finansowe 19 Źródłem polskiego prawa finansowego jest również europejskie prawo fi- nansowe, które ma charakter ponadnarodowy. Są  to  akty z  różnych dziedzin prawa finansowego, o różnej randze prawnej: prawa traktatowego, ustalającego także podstawowe zasady systemu finansowego Unii Europejskiej (np. powołane wyżej Traktat z Maastricht i Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) lub niższej rangi prawnej, w tym dotyczące procedury nadmiernego deficytu budże- towego i zadłużenia publicznego oraz wielostronnego nadzoru nad instytucja- mi finansowymi (np. Pakt Stabilności i Wzrostu, przyjęty w formie trzech aktów prawnych z 1997 r. i skorygowany następnie 28 września 2011 r. przez Radę UE i zatwierdzony przez Parlament UE w formie pakietu pięciu rozporządzeń i jed- nej dyrektywy − potocznie zwany „sześciopakiem”, którego celem jest wzmocnie- nie unijnego Paktu Stabilności i Wzrostu, czyli finansów publicznych krajów UE, mające uchronić UE przed dalszym pogłębianiem kryzysu finansowego), prawa budżetowego UE, celnego i podatkowego - w formie dyrektyw i rozporządzeń (por. dalsze rozdziały). W zakresie np. finansowania polityki spójności (polityki regionalnej) Unii Europejskiej są to obecnie akty prawne, nazywane pakietem legislacyjnym na  lata 2007–2013, w  szczególności rozporządzenia uchwalone w lipcu 2006 r., obejmujące pięć rozporządzeń Wspólnot Europejskich dotyczą- cych funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności na lata 2007–2013, zwłaszcza ramowe rozporządzenie Rady nr 1083 z 11 lipca 2006 r., ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskie- go Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999. Uzupełniają je przepisy innych rozporządzeń, które określa- ją zasady obowiązujące odrębnie dla każdego z funduszy31). W krajach rozwiniętych, w szczególności w Unii Europejskiej i Stanach Zjed- noczonych w wyniku globalnego kryzysu ekonomicznego, w związku z poszu- kiwaniem stabilności makroekonomicznej i równowagi finansów publicznych, duże znaczenie przywiązuje się obecnie do tzw. polityki regulacyjnej, a jej twór- ców i wykonawców określa się regulatorami. ! Polityka regulacyjna to nie tylko tworzenie nowych źródeł powszech- nie obowiązującego prawa krajowego i międzynarodowego, lecz i po- dejmowanie strategicznych rozstrzygnięć oraz kluczowych wyborów i decyzji politycznych i ekonomicznych dotyczących rynków finanso- wych, a także wykonywanie funkcji nadzoru (np. nad rynkiem finanso- wym oraz skalą zadłużenia państw), wydawanie decyzji przez organy 31) Są to: rozporządzenie 1081 Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1783/1999, rozporządzenie 1081 Parlamentu Europej- skiego i Rady z 5 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1784/1999, rozporządzenie 1084 z 11 lipca 2006 r. ustanawiające Fundusz Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1164/94 oraz rozporządzenie 1082 Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 lipca 2006 r. w sprawie Europej- skiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej (EUWT). Rozporządzenia te są opublikowane w Dz.Urz. UE z 31 lipca 2006 r., nr L 210 z 31.7.2006. Podstawy systemu finansów publicznych 20 ! krajowe i unijne w zakresie kryteriów polityki zadłużania przez krajo- we instytucje publiczne i organy unijne, wyznaczanie wzorców postę- powania (standardów sprawozdawczości, rachunkowości, regulacyj- nych standardów technicznych, w formie aktów delegowanych, przez Europejski Urząd Nadzoru Bankowego, tzw. Forum Stabilności Finan- sowej), itd. Jest to funkcjonalne, całościowe podejście do procesu le- gislacyjnego i norm prawnych, ze wskazaniem na implementację tych norm i efekt końcowy, przy czym duże znaczenie mają nie tyle same formy prawne, lecz osiągnięcie skutków ekonomicznych oraz trafność zastosowanych analiz ekonomicznych. Legislatorami (regulatorami) więc są nie tylko prawnicy, ale często matematycy, ekonomiści, w szczególności analitycy i ekonometrycy, a moc obowiązywania (cha- rakter prawny) takich reguł często nie jest jednoznacznie określona; zależy przede wszystkim od decyzji władz politycznych lub nawet bieżących decyzji operacyjnych. Polskie prawo niekiedy posługuje się tym terminem, nie definiując go, np. występuje ono w corocznych Założeniach polityki pieniężnej, uchwalanych przez Radę Polityki Pieniężnej NBP, czy w aktach Komisji Nadzoru Finansowego, Ban- kowego Funduszu Gwarancyjnego lub Komisji Nadzoru Audytowego. ! Wiele regulacji tego rodzaju powstaje w  związku z  koniecznością nadzoru nad rynkami finansowymi i  ochrony systemu finansowego państw przed kryzysem gospodarczym, w tym akty ograniczające ry- zyko systemowe w sektorze finansowym. Mają one na celu wzmocnie- nie polityki makroostrożnościowej i  stabilności makroekonomicznej systemu finansowego oraz koordynacji tych polityk regulacyjnych. 4. POJĘCIE SKARBU PAŃSTWA Pojęcie Skarbu Państwa we współczesnych państwach jest niejednolite – ma zróżnicowany status prawny, strukturę organizacyjną i zadania. W polskim pra- wie brakuje zarówno definicji, jak i określenia jego istoty organizacyjno-prawnej. Nie została też wykonana dyspozycja art.  218 Konstytucji RP, który nakazuje określenie w ustawie organizacji Skarbu Państwa oraz sposobu zarządzania jego majątkiem. Mimo kilkuletnich dyskusji nad koncepcją instytucji Skarbu Państwa nie doszło do uchwalenia odrębnej ustawy regulującej kompleksowo jego upraw- nienia publiczne (władcze) i właścicielskie (cywilnoprawne i prawa handlowe- go), a  także problematykę wyodrębnienia mienia oraz reprezentacji interesów majątkowych. W ograniczonym zakresie kwestie zarządzania, obsługi prawnej i zastępstwa prawnego zostały unormowane w ustawie o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa32). 32) Ustawa z 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. nr 169, poz. 1417 ze zm.). Finanse Publiczne. Prawo Finansowe Skarbem Państwa można określić samo państwo jako podmiot sto- sunków cywilnoprawnych oraz uprawnień organizacyjnych wobec państwowych osób prawnych. 21 ! Skarb Państwa dysponuje majątkiem – przysługuje mu własność oraz inne prawa majątkowe do rzeczy i innych składników. Majątek ten służy wykonywaniu zadań państwowych. Zarządzanie nim obejmuje ogół czynności gospodarowania tym majątkiem, podejmowanych przez uprawnione organy państwowe, jednos- tki organizacyjne i państwowe osoby prawne w wykonaniu praw majątkowych. ! Jednostki organizacyjne Skarbu Państwa (statio fisci) są wyodręb- nionymi organizacyjnie jednostkami, nieposiadającymi osobowości prawnej. Działają w jego imieniu i na jego rzecz, korzystając z osobo- wości prawnej Skarbu Państwa. Najszerszy zakres reprezentowania Skarbu Państwa przy zarządzaniu jego majątkiem należy do ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, funkcjo- nującego także w terenie poprzez delegatury. Wszystkie jednostki zarządzające majątkiem Skarbu Państwa realizują swe zadania, zachowując zasadę szczególnej staranności. Zróżnicowana problematyka dotycząca instytucji Skarbu Państwa jest zawar- ta w wielu odrębnych ustawach, a zwłaszcza: – w  ustawie o  działach administracji rządowej, powierzającej ministrowi właściwemu do spraw Skarbu Państwa zadania gospodarowania mieniem Skarbu Państwa i ochrony jego interesów; szczegółowy zakres działania mi- nistra określa ustawa o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa33); – w Kodeksie cywilnym (w tym w art. 34 i art. 441 § 1 i 2) i w Kodeksie spó- łek handlowych, a także w ustawach: o przedsiębiorstwach państwowych, o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych, o wpłatach z zy- sku przez jednoosobowe spółki Skarbu Państwa, Prawo bankowe. Ustawy te  wprowadzają podstawowe zasady gospodarki podmiotów publicznych, a w szczególności: wymieniają Skarb Państwa jako osobę prawną; ograni- czają zakres jego odpowiedzialności za zobowiązania innych państwowych osób prawnych, odpowiedzialność za wkłady oszczędnościowe gromadzo- ne w bankach; przyznają prawo własności i inne uprawnienia majątkowe, prawo zawierania umów cywilnoprawnych, występowania w obrocie jako organ założycielski przedsiębiorstw państwowych, właściciel (udziałowiec, 33) Ustawa z  8 sierpnia 1996  r. o  zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz.U. nr 106, poz. 493). Podstawy systemu finansów publicznych 22 akcjonariusz) spółek prawa handlowego; określają szczególne zasady opo- datkowania jednoosobowych spółek Skarbu Państwa; – w  ustawie o  finansach publicznych, wprowadzającej rozróżnienie długu Skarbu Państwa, który ogranicza się do długu sektora państwowego, nazywanego też podsektorem rządowym; według ustawy dług państwowy to dług wszystkich jednostek sektora finansów publicznych; – w ustawie o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa, która określa zasady tworzenia zasobu majątkowego Skarbu Państwa z udziałów (akcji) w spółkach stanowiących własność Skarbu Państwa na zaspokojenie rosz- czeń z tytułu poręczeń i gwarancji udzielanych przez Skarb Państwa; oznacza ona także prawa majątkowe państwa jako podmiotu uprawnień i obowiązków mająt- kowych, uczestnika obrotu cywilnego i działalności gospodarczej oraz zarządu mieniem państwa, prowadzącego ewidencję majątku ogólnonarodowego. ! Skarb Państwa jest przeciwstawiany budżetowi państwa. Skarb Państwa jest postrzegany jako reprezentujący zasoby majątkowe, zaś budżet – strumienie środków pieniężnych (przepływy, operacje finansowe). Między tymi dwiema sferami (budżetową i  skarbową) występują jednak stałe więzi, polegające na  przesunięciach środ- ków między nimi. Przy zakupie mienia na cele publiczne z budżetowych środków pieniężnych zmieniają one swą postać na środki majątkowe (nie obejmują konfiskaty mie- nia i nieodpłatnej jego nacjonalizacji); przy sprzedaży i prywatyzacji (lecz nie reprywatyzacji lub uwłaszczeniu) mienia publicznego uzyskane środki pieniężne są źródłami przychodów publicznych. Ponadto należności i zobowiązania Skar- bu Państwa stanowią przyszłe potencjalne dochody i wydatki budżetu państwa. Na przykład należności z tytułu zaległych płatności podatkowych, celnych oraz z opłat, wykupywanych przez budżet odsetek od kredytów bankowych, spłat rat kredytów wraz z odsetkami, poręczonych i spłaconych przez budżet, udzielonych kredytów zagranicznych staną się dochodami budżetu państwa. Zobowiąza- niami, których spłata obciąży budżet państwa danego roku lub lat następnych, są natomiast zaciągnięte kredyty krajowe i zagraniczne, emitowane i pozostające do wykupienia skarbowe papiery wartościowe, udzielone poręczenia i gwarancje Skarbu Państwa, które mogą (lecz nie muszą) obciążyć w przyszłości budżet pań- stwa, i inne zobowiązania tworzące zagraniczny i krajowy dług publiczny. Podstawową kategorią instytucji Skarbu Państwa jest mienie państwowe, do którego zalicza się wartość funduszy własnych jednostek budżetowych i in- nych jednostek podsektora rządowego (państwowego), przedsiębiorstw państwo- wych, akcje i udziały w kapitale zakładowym spółek Skarbu Państwa, instytucji kultury, uczelni państwowych, państwowych zakładów opieki zdrowotnej, części Finanse Publiczne. Prawo Finansowe 23 zysków, jeżeli zasilą ich kapitały i fundusze własne, mienie powierzone państwo- wym agencjom, funduszom celowym i fundacjom jako ich fundusze założyciel- skie lub statutowe, grunty oraz zasoby naturalne. W Polsce co kilka lat przeprowadza się szacunkową ewidencję majątku Skar- bu Państwa w podmiotach gospodarczych, które mogą być przedmiotem prze- kształceń własnościowych. Załącza się też do budżetu państwa, w dokumentach nazwanych „Kierunki prywatyzacji”, dane dotyczące ich wartości. W zestawieniu zbiorczym mienia Skarbu Państwa wymienia się jego poszczególne składniki. Z uwagi na przyjęcie różnych metod wyceny składników mienia, a tym samym – brak możliwości podania poszczególnych kwot według jednolitej metody wyceny wartości, odstępuje się od podawania łącznej zbiorczej wartości mienia Skarbu Państwa wyrażonej w jednej kwocie. Wycenie podlegają według różnych metod m.in.: – grunty, budynki i budowle i inne
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo Finansowe. Tom I
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: