Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00421 006293 13847166 na godz. na dobę w sumie
Prawo Unii Europejskiej w pigułce - ebook/pdf
Prawo Unii Europejskiej w pigułce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 270
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-350-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W książce omówiono wszystkie najważniejsze instytucje i prawo Unii Europejskiej, od traktatów założycielskich aż do Traktatu z Lizbony .

W opracowaniu zawarto następujące zagadnienia:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Część I. Zarys integracji europejskiej 1. Proces integracji. Proces integracji europejskiej rozwijający się na kontynencie po II wojnie światowej można podzielić na kilka etapów. Ich początkowe i końcowe daty wyznaczają wydarzenia, które spełniały rolę katalizatorów integracji (przede wszystkim są to daty zawarcia trak- tatów istotnych dla integracji). Oddzielnie można wspomnieć o projek- tach integracyjnych zgłaszanych przed 1945 r. 2. Warunki konieczne dla rozwoju integracji. Można wymienić co najmniej kilka warunków koniecznych i zarazem sprzyjających inte- gracji europejskiej. Należą do nich: zróżnicowanie polityczne i wielość podmiotów (państw); wspólne podłoże kulturowe; wspólna religia; wspólnota zagrożeń oraz wspólne interesy ekonomiczne. 3. Plan Marshalla. Duże znaczenie dla wsparcia tendencji integra- cyjnych miał amerykański Plan Pomocy Europie (European Recovery Program), zwany także Planem Marshalla. Przewidywał on udzielanie państwom europejskim pomocy finansowej i technicznej pod warun- kiem przedstawienia przez nie wspólnego planu odbudowy i liberali- zacji swoich gospodarek, a także powołania instytucji do podziału po- mocy. W efekcie, 16.4.1948 r. państwa Europy Zachodniej stworzyły Organizację Europejskiej Współpracy Gospodarczej (Organization for European Economic Cooperation – OEEC), przekształconą konwen- cją paryską z 14.12.1960 r. w Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (Organization for Economic Cooperation and Development – OECD). Zajmowała się ona pierwotnie podziałem pomocy z Planu Marshalla. 4 Część I. Zarys integracji europejskiej 4. Deklaracja Schumana. Na początku lat 50. XX w. zaistniał kon- flikt między Francją a nowo powstałą RFN o status Zagłębia Saary. RFN chciała włączyć ten przemysłowy region do swojego terytorium (nastą- piło to ostatecznie w 1957 r.), jednak Francja obawiała się wzmocnie- nia potencjału przemysłowego Niemiec. Podobny konflikt miał miejsce po I wojnie światowej i doprowadził do, zorganizowanego w 1935 r. przez władze hitlerowskie, plebiscytu, w  wyniku którego Saarę przyłączono do Rzeszy. Wyciągając wnioski z przeszłości, francuski minister spraw zagranicznych Robert Schuman postanowił inaczej rozwiązać sporne zagadnienie. Wyjściem było rozwiązanie ponadnarodowe, czyli ucieczka od narodowych, partykularnych egoizmów. W dniu 9.5.1950 r. wystąpił on z tzw. Deklaracją Schumana, czyli skierowaną do rządu RFN pro- pozycją połączenia przemysłów węglowo-stalowych Francji i Niemiec i poddania ich kontroli ponadnarodowego organu. 5. Traktat o Europejskiej Wspólnocie Węgla i Stali. Deklaracja Schumana doprowadziła do podpisania w Paryżu 18.4.1951 r. Trakta- tu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (od miejsca podpisania jest także zwany traktatem paryskim). Został on zawarty przez 6 państw (Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, RFN i  Wło- chy). Wszedł w życie 23.7.1952 r., a ponieważ został zawarty na 50 lat, okres jego obowiązywania wygasł 23.7.2002 r. (w konsekwencji EWWiS przestała istnieć, zaś jej kompetencje przejęła Wspólnota Europejska). Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i  Stali utworzył pierwszą z 3 ponadnarodowych organizacji wspólnotowych, wyposa- żonych w  osobowość prawną. Był przykładem integracji sektoralnej, gdyż jednoczeniu podlegał wyłącznie ściśle wydzielony obszar (przemysł węglowo-stalowy). Utworzył wspólny rynek węgla, żelaza i stali pomię- dzy umawiającymi się państwami. Powołał także instytucje Wspólnoty, na które składały się: Wysoka Władza, Wspólne Zgromadzenie, Spe- cjalna Rada Ministrów. Część I. Zarys integracji europejskiej 5 6. Koncepcje integracji europejskiej. Wypracowane już w latach 50. XX w. koncepcje integracji (łac. integratio – łączenie, zespolenie) można podzielić na 3 grupy. Koncepcja federacyjna Koncepcja konfederacyjna Koncepcja funkcjonalistyczna Zakłada współpracę w oparciu o struktury ponadnarodowe, obejmu- jącą wszystkie sfery integracji i prowadzącą do powstania federal- nego państwa europejskiego. Koncepcja ta znajdowała duże uzna- nie m.in. wśród polityków niemieckich. Integracja ma przebiegać z zachowaniem atrybutów suwerenno- ści uczestniczących państw. Należy dokonać podziału kompetencji między organizację a państwa. Lansował ją m.in. prezydent Francji Ch. de Gaulle (koncepcja „Europy Ojczyzn”). Najbardziej pragmatyczna, zakłada, że integrację polityczną poprze- dzać powinna ekonomiczna. Dopiero po zintegrowaniu w sferze go- spodarczej można rozwijać projekty integracji politycznej. W toku rozwoju integracji wymienione koncepcje ścierały się ze sobą. 7. Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą. Europejska Wspólnota Gospodarcza miała na  celu, poprzez ustano- wienie wspólnego rynku i unii gospodarczo-walutowej oraz prowadze- nie wspólnych polityk i działań, przyczynianie się w całej Wspólnocie do  harmonijnego i  zrównoważonego rozwoju działań gospodarczych, trwałego i  nieinflacyjnego wzrostu, z  poszanowaniem środowiska na- turalnego, wysokiego stopnia zbieżności funkcjonowania gospodarek, wysokiego poziomu zatrudnienia i opieki społecznej, podnoszenia stopy życiowej i jakości życia, spójności ekonomicznej i społecznej oraz soli- darności pomiędzy państwami członkowskimi (art. 2 TEWG). 8. Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Ato- mowej. Zadaniem EWEA jest przyczynianie się, poprzez stworzenie niezbędnych warunków, do powstania i szybkiego rozwoju przemysłu jądrowego, do podniesienia stopy życiowej w państwach członkowskich oraz rozwoju wymiany z innymi państwami (art. 1 TEWEA). 9. Jednolity Akt Europejski. W  1975  r. w  ramach Wspólnot został przedstawiony raport w sprawie utworzenia UE, tzw. Raport Tindeman- sa. W dniu 6.1.1981 r. wysunięto niemiecko-włoską propozycję, znaną pod nazwą Inicjatywy Genschera–Colombo (nazwa pochodzi od nazwisk ministrów spraw zagranicznych obu państw). 6 Część I. Zarys integracji europejskiej W efekcie Inicjatywy Genschera–Colombo przyjęto, na spotkaniu Rady Euro- pejskiej w Stuttgarcie 19.6.1983 r., Uroczystą Deklarację o Unii Europejskiej. Na spotkaniu Rady Europejskiej w Mediolanie (28–29.6.1985 r.) po- stanowiono zwołać, zgodnie z  propozycjami tzw. Raportu Dooge’a, Konferencję Międzyrządową w  celu rewizji traktatów Wspólnot oraz wzmocnienia współpracy politycznej w ramach EWP poprzez nadanie jej podstaw prawnomiędzynarodowych. Konferencja, która rozpoczę- ła prace 9.9.1985 r., doprowadziła do przyjęcia Jednolitego Aktu Euro- pejskiego. Akt ten podpisany w Luksemburgu 17.2.1986 r. przez przed- stawicieli 9 państw członkowskich Wspólnot Europejskich i 28.2.1986 r. w Hadze przez pełnomocników pozostałych 3 państw, wszedł w życie 1.7.1987 r. Z formalnego punktu widzenia stanowił on, liczącą 34 ob- szerne artykuły, umowę międzynarodową, do której dołączono 20 dekla- racji. Charakter prawny deklaracji pozostawał zróżnicowany, większość z nich miała jedynie polityczne znaczenie, precyzując przepisy JAE. Jednolity Akt Europejski już w  preambule zapowiadał utworzenie w przyszłości Unii Europejskiej. W ciągu 5 lat od wejścia JAE w życie miała zebrać się Konferencja Międzyrządowa, w celu przeanalizowania zmian w traktacie. 10. Utworzenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. W 1992 r. WE wraz ze swoimi 12 ówczesnymi państwami członkowskimi zawarła porozumienie z  państwami EFTA (European Free Trade Association – Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu). Pierwotnie EFTA została założona przez 7 państw (Austria, Dania, Norwegia, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania). Z biegiem czasu większość członków EFTA porzuciła organizację, stając się człon- kami WE. Na początku lat 90. XX w., pod wpływem propozycji ze strony WE, pozostałe jeszcze państwa EFTA (Norwegia, Szwajcaria, Islandia, Lichtenstein) zdecydowały się przyjąć ofertę współpracy. Efektem było zawarcie w 1992 r. wspomnianego porozumienia z Porto o utworzeniu Europejskiego Obszaru Gospodarczego – EOG (porozumienie weszło w życie 1.1.1994 r.). Część I. Zarys integracji europejskiej 7 11. Okres od 1993 r. do 2001 r. Traktat z Amsterdamu Traktat z Nicei Traktat Lizboński Konferencję międzynarodową w 1996 r. otworzyło nadzwyczajne posiedzenie Rady Europejskiej w Turynie, 29.3.1996 r. Posiedzenia Konferencji (we Florencji, 21–22.6.1996 r., Dublinie, 5.10.1996 r. i ponownie w Dublinie, 13–14.12.1996 r.) znaczyły głębokie rozbieżności zdań między państwami członkowskimi. Wstępnie jednak na posiedzeniu Rady Europejskiej w Amsterdamie, w dniach 16–17.6.1997 r., udało się przyjąć Traktat z Amsterdamu, zmieniający Traktat o Unii Europejskiej, Traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie i niektóre związane z nimi akty (wszedł w życie 1.5.1999 r.). Traktat z Amsterdamu nie sprostał zasadniczemu wyzwaniu, tj. nie udało mu się dostosować Unii do potrzeb rozszerzenia. Zmiany instytucjonalne były nieznaczne (objęły: ustalenie liczby posłów do PE, reformę procedury współdecydowania przy stanowieniu prawa WE, zmiany dotyczące sposobu powoływania KE i pozycji jej przewodniczącego, dodanie nowych kompetencji ETS i Komitetowi Regionów). Wszedł w życie 1.2.2003 r. Wprowadził reformy instytucjonalne (m.in. reformę składu KE; rozszerzenie zakresu głosowania większością kwalifikowaną w Radzie UE; ustalenie zasady podziału głosów w Radzie UE – tzw. nicejski system głosowania; reformę organów sądowych Wspólnot; ustalenie liczby posłów w PE), oraz zreformował instytucję wzmocnionej współpracy i art. 7 TUE (sankcje na wypadek naruszenia zasad UE). Zaczął obowiązywać w dniu 1.12.2009 r. Jest typowym traktatem rewizyjnym, pomyślanym na wzór Traktatu Nicejskiego. Nie uchylił on, a jedynie zmienił TUE i TWE (wynika to zresztą z samej oficjalnej nazwy umowy: Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską). W porównaniu do Traktatu Konstytucyjnego usunięto w Traktacie Lizbońskim postanowienia mogące świadczyć o konstytucyjnym charakterze tego aktu. Między innymi dotyczyło to usunięcia z nazwy umowy terminu „konstytucja”; wykreślenia postanowień związanych z symbolami UE (flagą, hymnem i dewizą Unii – art. I-8 Traktatu Konstytucyjnego); rezygnacji z art. I-6 Traktatu Konstytucyjnego ustalającego zasadę pierwszeństwa prawa Unii przed prawem krajowym państw członkowskich; rezygnacji z przyjętego w Traktacie Konstytucyjnym nazewnictwa źródeł prawa (ustawa europejska, europejska ustawa ramowa), które za bardzo kojarzyło się z państwem. Traktat z Lizbony utrzymał tradycyjne nazwy (rozporządzenia, dyrektywy, decyzje). Część II. Unia Europejska jako organizacja międzynarodowa (po 1.12.2009 r.) Rozdział 1. Uwagi wstępne Traktat Lizboński zasadniczo zmienił konstrukcję UE. Zlikwido- wał on dotychczasową filarową strukturę UE. W jej miejsce powsta- ła jednolita Unia Europejska wyposażona w podmiotowość prawną. Oznacza to likwidację WE (jej kompetencje przejęła UE jako następca prawny), choć ustanawiający ją traktat (TWE) nadal pozostał w mocy (zmianie uległa natomiast jego nazwa: z TWE na Traktat o funkcjono­ waniu Unii Europejskiej – TFUE). Ponieważ nadal obowiązuje także TUE, Unia działa w oparciu o dwa traktaty: TUE i TFUE (dawny TWE). Z zakresu jednolitej UE wyłączona została EWEA (traktat o EWEA na­ dal obowiązuje, a wspólnota ta pozostała samodzielną, choć ściśle po­ wiązaną z UE organizacją międzynarodową). Współcześnie UE może być kwalifikowana jako organizacja międzynaro- dowa. Jest to jednak szczególna złożona organizacja międzynarodowa, gdyż jej podstawy funkcjonowania (statut) regulowane są nie przez jed- ną umowę międzynarodową (jak to jest w przypadku klasycznych orga- nizacji), ale przez dwa traktaty (TUE i TFUE). Rozdział 2. Ogólne informacje o organizacjach międzynarodowych 1. Definicja organizacji międzynarodowej. W prawie międzyna­ rodowym nie istnieje legalna definicja organizacji międzynarodowej. Niemniej jednak podejmuje się próby konstruowania definicji w opar­ ciu o wyliczenie cech charakterystycznych organizacji. Na tej podstawie Rozdział 2. Ogólne informacje o organizacjach… 9 organizację międzynarodową określić można jako celowy związek państw utworzony na  kanwie zawartej między nimi umowy mię- dzynarodowej (mającej charakter statutu organizacji) i wyposażony w  system stałych organów. Niektórzy wymieniają ponadto jako do­ datkowy element tej definicji posiadanie przez organizację osobowości prawnej różnej od osobowości tworzących ją państw. 2. Cechy organizacji międzynarodowej CECHY ORGANIZACJI MIĘDZYNARODOWEJ Członkostwo co najmniej 2 państw. Zasadniczo dla powstania organizacji konieczny jest udział co najmniej 3 zainteresowanych państw, jednak wyjątkowo może istnieć organizacja złożona tylko z 2 państw. Sytuacja taka miałaby miejsce, gdyby po utworzeniu organizacji jedno z państw zdecydowałoby się z niej wystąpić i liczba członków spadłaby do 2. Wówczas organizacja istniałaby nadal, chyba że państwa, przewidując taką możliwość, zamieszczą w umowie tworzącej organizację postanowienie, zgodnie z którym w rzeczonej sytuacji organizacja ulega automatycznie rozwiązaniu. Unię Europejską tworzy aktualnie 28 państw członkowskich. Celowość istnienia, tzn. państwa tworzą organizację dla realizacji określonych celów, których osiągnięciem zainteresowane są wszystkie uczestniczące państwa. Dla powstania organizacji konieczne jest zawarcie przez państwa umowy międzynarodowej, zwanej statutem organizacji, w której wyszczególnione zostaną przede wszystkim cele organizacji, spełniane przez nią funkcje, a także opisana będzie jej struktura organizacyjna i zasady funkcjonowania. Organizacja musi posiadać zinstytucjonalizowaną strukturę. W jej ramach muszą funkcjonować organy stałe, a nie tylko powoływane czasowo. Przedstawiona powyżej definicja odnosi się do międzynarodowych orga- nizacji rządowych, czyli takich których członkami są państwa. 3. Funkcje organizacji międzynarodowych. Przez funkcje organi­ zacji międzynarodowych należy rozumieć działania organizacji zmie- rzające do wypełnienia nałożonych na nią zadań. Funkcje nie są toż­ same z zadaniami organizacji, o ile bowiem zadanie określa pożądany, docelowy efekt działalności organizacji (co  organizacja ma  osiągnąć), o tyle funkcja dotyczy sposobu działania w jaki efekt ten powinien zo­ stać osiągnięty. 10 Według W. Morawieckiego każda organizacja pełni podstawową funk­ cję polegającą na politycznym procesie: • ujawniania zakresu zgodności interesów państw członkowskich, • osiągania ogólnego porozumienia w sprawie wspólnych zadań odpo­ wiadających zakresowi zgodności interesów, • osiągania porozumienia w sprawie środków realizacji takich wspól­ nych zadań (W. Morawiecki, Funkcje organizacji międzynarodowej, Warszawa 1971). 4. Podmiotowość organizacji międzynarodowych. Podmioto­ wość w prawie międzynarodowym oznacza możliwość samodzielnego, niezależnego od państw członkowskich, występowania przez organizację w płaszczyźnie międzynarodowej, tzn. dokonywania czynności cechują­ cych podmiot prawa międzynarodowego. Do czynności tych zalicza się: • prawo zawierania umów międzynarodowych (ius tractatuum), • prawo legacji (ius legationis), czyli prawo wysyłania własnych (czynne prawo legacji) i przyjmowania obcych (bierne prawo legacji) przed­ stawicieli dyplomatycznych, • prawo występowania z roszczeniami międzynarodowymi (ius standi), z czym wiąże się także ponoszenie odpowiedzialności międzynarodo­ wej. Organizacje międzynarodowe nie są tworami suwerennymi, ich podmio- towość ma  charakter pochodny (nadany przez państwa tworzące orga- nizację) i ograniczony (zakres podmiotowości uzależniony jest od celów i  funkcji spełnianych przez organizację, np.  organizacja może posiadać prawo do  zawierania traktatów w  określonych dziedzinach i  jednocze- śnie być pozbawiona prawa legacji). Zakres kompetencji organizacji wynika z nadania przez tworzące or­ ganizację państwa (zasada kompetencji powierzonych), zmodyfiko­ wanego niekiedy doktryną kompetencji domniemanych (organiza­ cja może posiadać dodatkowe kompetencje, nieprzewidziane wyraźnie przez państwa kreujące organizację, jeżeli są one konieczne dla realizacji celów i funkcji organizacji i wynikają z kompetencji już przyznanych). Państwa członkowskie mogą także w każdej chwili rozwiązać organiza­ cję, likwidując podmiot prawa. Część II. Unia Europejska jako organizacja… Rozdział 3. Ogólna charakterystyka UE… 11 PRZYKŁAD W dniu 18.4.1946 r. na mocy uchwały Zgromadzenia Ligi Narodów roz­ wiązano tę organizację. Traktat z Lizbony zlikwidował Wspólnotę Euro­ pejską (jej następcą prawnym stała się jednolita UE), co nie oznaczało jednak uchylenia TWE, gdyż nadal funkcjonuje on pod zmienioną na­ zwą jako TFUE. Rozdział 3. Ogólna charakterystyka UE jako organizacji międzynarodowej 1. Cele UE Cele UE • wspieranie pokoju, wartości UE i dobrobytu narodów Unii; • zapewnienie obywatelom UE przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości bez granic wewnętrznych, w której zagwarantowana jest swoboda przepływu osób, w powiąza- niu z właściwymi środkami w odniesieniu do kontroli granic zewnętrznych, azylu, imigracji, jak również zapobiegania i zwalczania przestępczości; • ustanowienie rynku wewnętrznego; • działanie na rzecz trwałego rozwoju Europy, którego podstawą jest zrównoważony wzrost gospodarczy oraz stabilność cen, społeczna gospodarka rynkowa o wysokiej konkuren- cyjności zmierzająca do pełnego zatrudnienia i postępu społecznego oraz wysoki poziom ochrony i poprawy jakości środowiska naturalnego; • wspieranie postępu naukowo-technicznego; • zwalczanie wyłączenia społecznego i dyskryminacji oraz wspieranie sprawiedliwości i ochrony socjalnej, równości kobiet i mężczyzn, solidarności między pokoleniami i ochro- ny praw dziecka; • wspieranie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej oraz solidarności między pań- stwami członkowskimi; • poszanowanie dla bogatej różnorodności kulturowej i językowej UE oraz czuwanie nad ochroną i rozwojem dziedzictwa kulturowego Europy; • ustanowienie unii gospodarczej i walutowej, której walutą jest euro; • w stosunkach zewnętrznych umacnianie i propagowanie wartości i interesów UE oraz wnoszenie wkładu w ochronę swoich obywateli. Przyczynianie się do pokoju, bezpieczeń- stwa, trwałego rozwoju Ziemi, do solidarności i wzajemnego szacunku między narodami, do swobodnego i uczciwego handlu, do wyeliminowania ubóstwa oraz do ochrony praw człowieka, w szczególności praw dziecka, a także do ścisłego przestrzegania i rozwoju pra- wa międzynarodowego, w szczególności zasad Karty Narodów Zjednoczonych. Wymienione cele mają być osiągane właściwymi środkami, odpowiednio do zakresu kompetencji przyznanych UE na mocy traktatów. 12 2. Zagadnienie podmiotowości prawnej UE. Traktat Lizboński nadał UE podmiotowość prawnomiędzynarodową. Artykuł 47 TUE postanawia: „Unia ma osobowość prawną”. Unia Europejska jako pod­ miot prawa międzynarodowego może zawierać umowy międzynaro­ dowe (w granicach objętych jej kompetencjami), przystępować do or­ ganizacji międzynarodowych, wysyłać własnych i  przyjmować obcych przedstawicieli dyplomatycznych, występować z roszczeniami między­ narodowymi i ponosić odpowiedzialność międzynarodową. Niezależnie od podmiotowości prawnomiędzynarodowej należy wyróżnić podmio- towość w prawie wewnętrznym państw członkowskich UE. Rozdział 4. Unia Europejska jako organizacja półotwarta 1. Przystąpienie do UE. Szczegółowe kryteria stawiane państwom aspirującym do członkostwa w UE oraz procedury akcesyjne omówione zostały w rozdziale poświęconym stanowieniu prawa pierwotnego UE. Od początków integracji w latach 50. XX w., obejmujących 6 państw – założycieli Wspólnot (członkowie pierwotni), Wspólnoty a  następnie UE przechodziły 7 fal rozszerzeń, w  efekcie których terytorialnie UE obejmuje obecnie 28 państw. 2. Członkowie UE Data przystąpienia Państwa I rozszerzenie Wspólnot Europejskich II rozszerzenie Wspólnot Europejskich III rozszerzenie Wspólnot Europejskich I rozszerzenie Unii Europejskiej II rozszerzenie Unii Europejskiej III rozszerzenie Unii Europejskiej IV rozszerzenie Unii Europejskiej 1.1.1973 r. 1.1.1981 r. 1.1.1986 r. 1.1.1995 r. 1.5.2004 r. 1.1.2007 r. 1.7.2013 r. 1 30.3.2019 r. Wielka Brytania wystąpi z UE. Dania, Irlandia, Wielka Brytania1 Grecja Hiszpania, Portugalia Austria, Finlandia, Szwecja Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowenia, Słowacja, Węgry Bułgaria, Rumunia Chorwacja Część II. Unia Europejska jako organizacja… Rozdział 4. Unia Europejska jako organizacja półotwarta 13 Członkowie pierwotni to EWWiS, EWG i TEWEA: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Włochy. 3. Stowarzyszenie z UE. Obok pełnego członkostwa w UE, TFUE do­ puszcza możliwość stowarzyszenia z Unią Europejską. Cele takiego sto­ warzyszenia mogą być różne w zależności od jego rodzaju. Zasadniczo, ze względu na podstawę prawną, wyróżnia się dwa rodzaje stowarzyszeń: • zawierane na podstawie art.  217 TFUE międzynarodowe umowy stowarzyszeniowe pomiędzy UE z jednej strony a jednym lub więk­ szą liczbą państw lub organizacji międzynarodowych z drugiej stro­ ny. Umowy takie określa się niekiedy jako stowarzyszenia traktato- we. Różnią się one w zależności od podmiotu, z którym są zawierane i mogą mieć charakter: – stowarzyszeń ograniczonych do państw europejskich, – stowarzyszeń z państwami pozaeuropejskimi; • zawierane na podstawie art. 198–203 TFUE stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich, utrzymujących szczególne stosunki z Danią, Francją, Niderlandami i Wielką Brytanią. Są to tzw. stowarzyszenia konstytucyjne. Stowarzyszenia traktatowe Opierają się na umowie międzynarodowej. Umowa stowarzyszeniowa musi charakteryzować się wzajemnością praw i obowiązków, wspólnymi działaniami i szczególnymi procedurami. Istotą stowarzyszenia jest stworzenie strefy wolnego handlu lub unii celnej pomiędzy uma- wiającymi się państwami. Jeżeli stowarzyszenie dotyczy państwa europejskiego, to ma ono na celu przygotowanie danego państwa do członkostwa w UE, stąd też niekiedy było określa- ne mianem „dynamicznego stowarzyszenia”. Podkreślić jednak należy, że umowa stowa- rzyszeniowa nie gwarantuje uzyskania członkostwa w UE. Nowsze umowy stowarzyszeniowe o takim charakterze (np. zawarte 16.12.1991 r. umowy stowarzyszeniowe z Czechami, Polską, Słowacją i Węgrami; także późniejsze umowy z Bułgarią, Estonią, Litwą, Łotwą, Rumunią, czy Słowenią) noszą nazwę „Układów Europejskich” (umowy te przestały obowiązywać z chwilą przystąpienia wymienionych państw do UE). Były one zawierane jako tzw. umowy mieszane, tj. takie, w których jako strona umowy, obok dotychczasowych Wspólnot Europejskich, wys- tępowały ich państwa członkowskie. Umowy te stanowiły integralną część unijnego porządku prawnego. Ich przedmiot oraz treść odróżniała je od pozostałych stowarzyszeń traktatowych. Celami takich umów był dialog polityczny, popieranie rozwoju handlu i harmonijnych stosun- ków gospodarczych, udzielenie podstaw prawnych dla pomocy finansowej i technicznej dla danego państwa, a tak że wytyczenie ram integracji z UE i sposobów rozwiązywania ewentu- alnych sporów wynikających ze stosowania i interpretacji Układu. W ramach stowarzyszenia powoływana była struktura instytucjonalna obejmująca: Radę Stowarzyszenia, Komitet Sto- warzyszenia i Parlamentarny Komitet Stowarzyszenia. Najnowszymi umowami stowarzysze- niowymi są Układy Europejskie o Stabilizacji i Stowarzyszeniu (Stabilization and Association Agreement – SAA) zawarte jeszcze przez Wspólnoty Europejskie i ich państwa członkowskie z Chorwacją oraz Macedonią. 14 Stowarzyszenia konstytucyjne Zawierane są z krajami i terytoriami zamorskimi państw członkowskich UE wymieniony- mi w załączniku Nr II do TWE. Celem takiego stowarzyszenia jest promowanie rozwoju gospodarczego i społecznego krajów i terytoriów oraz ustanowienie ścisłych stosunków gospodarczych między nimi a UE. Ma ono służyć przede wszystkim sprzyjaniu intere- som i pomyślności mieszkańców tych obszarów, poprzez doprowadzenie ich do rozwoju gospodarczego, społecznego i kulturalnego. Sprzyja temu stworzenie strefy wolnego han- dlu oraz zniesienie ceł w stosunkach z krajem lub terytorium stowarzyszonym. 4. Wystąpienie z UE. Traktat Lizboński, po raz pierwszy w historii UE, wprowadził do  TUE przepis przewidujący możliwość wystąpienia pań­ stwa z  organizacji. Artykuł 50 TUE stanowi w  ust.  1: „Każde Państwo Członkowskie może, zgodnie ze  swoimi wymogami konstytucyjnymi, podjąć decyzję o wystąpieniu z Unii”. Wypowiedzenie TUE i TFUE będzie mieć charakter szczególny, wymykający się dotychczas znanemu w prawie międzynarodowym sposobowi wypowiadania umów międzynarodowych. Ze  względu na  daleko zaawansowany charakter integracji, państwo opuszczające Unię będzie musiało wynegocjować sobie warunki wystą- pienia, na wzór uprzednio negocjowanych warunków akcesji. Procedura wystąpienia z UE przedstawiać się będzie następująco: ETAP I ETAP II ETAP III Państwo członkowskie, które podjęło decyzję o wystąpieniu, notyfikuje swój za- miar Radzie Europejskiej. W świetle wytycznych Rady Europejskiej Unia prowadzi negocjacje i zawie- ra z tym państwem umowę określającą warunki jego wystąpienia, uwzględnia- jąc ramy jego przyszłych stosunków z Unią. Umowę tę negocjuje się zgodnie z art. 218 ust. 3 TFUE. Jest ona zawierana w imieniu Unii przez Radę, stanowiącą większością kwalifikowaną po uzyskaniu zgody PE. Członek Rady Europejskiej i Rady reprezentujący występujące pań stwo członkow- skie nie bierze udziału w obradach ani w podejmowaniu decyzji Rady Europej- skiej i Rady dotyczących tego państwa. Traktaty przestają mieć zastosowanie do tego państwa od dnia wejścia w życie umowy o wystąpieniu lub, w przypadku jej braku, 2 lata po notyfikacji o zamia- rze wystąpienia, chyba że Rada Europejska w porozumieniu z danym państwem członkowskim podejmie jednomyślnie decyzję o przedłużeniu tego okresu. Pierwszym państwem, które postanowiło o skorzystaniu z prawa za­ wartego w art. 50 TUE była Wielka Brytania. Decyzję tę podjęła na sku­ tek wyniku referendum z 23.6.2016 r. w którym większość głosujących (51,89 ) opowiedziało się za wystąpieniem Wielkiej Brytanii z UE. Roz­ poczęta 29.3.2017  r. procedura wystąpienia, zakończy się 30.3.2019  r. kiedy to Wielka Brytania przestanie być członkiem UE. Część II. Unia Europejska jako organizacja… Rozdział 4. Unia Europejska jako organizacja półotwarta 15 5. Możliwość wykluczenia z UE. Zarówno TUE, jak i TFUE nie za­ wierają postanowień dotyczących wykluczenia państwa członkowskie­ go z UE. Należałoby stwierdzić, że wykluczenie takie, na gruncie TUE i  TFUE, jest niemożliwe. Niemniej wymienione traktaty podlegają ogólnym regułom stosowania umów międzynarodowych przyjętym w powszechnym prawie międzynarodowym, a zwłaszcza w Konwencji Wiedeńskiej o prawie traktatów z 23.5.1969 r. (Dz.U. z 1990 r. Nr 74, poz. 439, zał.). Artykuł 60 tej Konwencji przewiduje możliwość wyga­ śnięcia lub zawieszenia działania traktatu w stosunku do danego pań­ stwa, które dopuściło się istotnego naruszenia jego postanowień. 6. Przywileje i immunitety UE. Na  podstawie art.  343 TFUE Unia korzysta na  terytorium swoich państw członkowskich z  przywilejów i immunitetów koniecznych do wykonywania jej zadań. Warunki wyko­ nywania tych przywilejów i immunitetów określa Protokół z 8.4.1965 r. w sprawie przywilejów i immunitetów UE. Jest on załączony jako Proto­ kół Nr 7 do TL. Przez zbiorcze pojęcie przywilejów i immunitetów należy rozumieć niepodleganie jurysdykcji sądów i organów państwa członkowskiego (immunitety) oraz różnego rodzaju ulgi, zwolnienia, np. od opłat cel­ nych (przywileje). Przysługują one UE na  podstawie funkcjonalnej, tzn. są konieczne dla wypełniania zadań przez Unię. Immunitety UE • nietykalność lokalów i budynków UE. Nie podlegają one rewizjom, rekwizycjom, konfiska- cie lub wywłaszczeniu. Mienie i aktywa Unii nie podlegają żadnym środkom przymusu ad- ministracyjnego lub sądowego bez upoważnienia Trybunału Sprawiedliwości UE; • nietykalność archiwów UE. 16 Przywileje UE • zwolnienie UE, jej aktywów, przychodów i innego mienia ze wszelkich podatków bezpo- średnich. Rządy państw członkowskich UE, wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, mają po- dejmować stosowne środki w celu umorzenia lub zwrotu kwoty podatków pośrednich lub podatków z tytułu sprzedaży wliczonych w cenę mienia ruchomego i nieruchome- go, w przypadku gdy UE dokonuje, do celów użytku służbowego, poważnych zakupów, których cena zawiera tego typu podatki. Jednak stosowanie tych postanowień nie może spowodować zakłócenia konkurencji w obrębie Unii. Ponadto, zwolnień nie udziela się w stosunku do podatków i opłat, których wysokość stanowi jedynie wynagrodzenie za sko- rzystanie z usługi użyteczności publicznej; • zwolnienie UE z wszelkich ceł, zakazów i ograniczeń przywozowych i wywozowych w sto- sunku do produktów przeznaczonych do jej użytku służbowego: produkty przywiezione w ten sposób mogą jednak zostać sprzedane, odpłatnie lub nieodpłatnie, na terytorium kraju, do którego zostały przywiezione, wyłącznie na warunkach określonych przez rząd tego kraju. Unia jest także zwolniona z wszelkich ceł, zakazów i ograniczeń przywozowych i wywozowych w odniesieniu do swoich publikacji; • w celu komunikacji służbowej i przekazywania wszelkich dokumentów, instytucje UE ko- rzystają na terytorium każdego państwa członkowskiego UE z przywilejów przyznawanych przez dane państwo placówkom dyplomatycznym. Korespondencja służbowa i inne środki komunikacji służbowej instytucji Unii nie podlegają cenzurze; • szefowie instytucji UE mogą wydawać dokumenty podróży członkom i pracownikom in- stytucji Unii. Rada UE, stanowiąc zwykłą większością, określa postać takiego dokumentu. Państwa członkowskie uznają go za ważny dokument podróży. Laissez-passer wydawane są urzędnikom i innym pracownikom na warunkach określonych w regulaminie pracowni- czym urzędników i warunkach zatrudnienia innych pracowników Unii. Komisja Europejska może zawierać umowy umożliwiające uznawanie laissez-passer jako ważnych dokumentów podróży na terytorium państw trzecich. Rozdział 5. Symbole UE 1. Flaga. Stanowi ją krąg 12 pięcioramiennych złotych gwiazd syme­ trycznie rozmieszczonych na prostokątnym niebieskim tle. Generalną zasadą jest, że ponieważ UE nie jest państwem, a jedynie or- ganizacją międzynarodową, stąd flaga Unii jest jedynie flagą organizacji, która w  hierarchii heraldycznej stoi znacznie poniżej flagi pań stwowej. Wynika stąd zasada pierwszeństwa flagi państwowej. W przypadku wy- wieszania flagi europejskiej wraz z flagami państw członkowskich obo- wiązuje reguła pierwszeń stwa znaków gospodarza, tzn. flaga UE powin- na wisieć na  pierwszym miejscu, jeżeli organizatorem wydarzenia jest instytucja Unii, na ostatnim zaś, jeżeli funkcję gospodarza pełni państwo członkowskie (dotyczy to  np.  oficjalnych wizyt Przewodniczącego KE w krajach unijnych). Część II. Unia Europejska jako organizacja… Rozdział 5. Symbole UE 17 2. Hymn. Podobnie jak flaga, także hymn Unii („Oda do radości”) został przejęty od Rady Europy, w związku z czym ma on charakter ogólnoeu­ ropejski. Już w 1972 r. Rada Europy postanowiła przyjąć za hymn czwar­ tą część IX Symfonii Ludwika van Beethovena w adaptacji Herberta von Karajana. Decyzję o przyjęciu hymnu europejskiego Rada Europejska podjęła na tym samym posiedzeniu, na którym zaakceptowano flagę eu­ ropejską (Mediolan, czerwiec 1985 r.). 3. Dewiza. Traktat Konstytucyjny w art. I­8 ustanawiał jako dewizę UE motto „Zjednoczona w różnorodności”. Dewiza ta funkcjonowała od lat w obiegu nieoficjalnym, odwołując się do zróżnicowania narodów eu­ ropejskich jako szczególnego bogactwa UE. Pomimo tej różnorodności Unia pozostaje jednoczącą platformą pozwalającą narodom europejskim na realizację wspólnych celów. Ponieważ TL nie zawiera przepisu okre­ ślającego symbole UE, dewiza powyższa nadal funkcjonuje bez podstaw traktatowych. 4. Waluta. Istotnym symbolem Unii jest wspólna waluta – euro (zosta­ nie ona omówiona w rozdziale poświęconym Unii Gospodarczej i Wa­ lutowej). 5. Święto. Rocznica przedstawienia deklaracji Schumana (9.5.1950 r.) jest obchodzona jako Dzień Europy. Każdego roku, w dniu 9 maja, pracowni­ cy instytucji europejskich mają wolne, zaś w państwach członkowskich UE odbywają się okolicznościowe imprezy. Delegacje KE w różnych krajach organizują przyjęcia. Choć TK nie wymieniał go wśród symboli UE, to jednak niekiedy zalicza się tak że do ich katalogu paszport UE.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo Unii Europejskiej w pigułce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: