Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00132 005143 15183735 na godz. na dobę w sumie
Prawo administracyjne - ebook/pdf
Prawo administracyjne - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 725
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7620-950-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Prawo administracyjne pod redakcją profesora Marka Wierzbowskiego obejmuje niemal całość problematyki prawa administracyjnego, uwzględnia najnowszy dorobek doktryny i orzecznictwa. Czytelnik odnajdzie w podręczniku m.in. zagadnienia dotyczące: struktury administracji publicznej i zasad jej funkcjonowania, kontroli administracji, statusu urzędników, podstawowych działów prawa materialnego oraz problematykę związaną z integracją europejską. Lektura książki przybliża Czytelnikom obraz funkcjonowania państwa przez przedstawienie jego organów i roli, jaką odgrywają w życiu obywateli oraz w działalności podmiotów gospodarczych.

Jest to książka przeznaczona zarówno dla studentów studiów prawniczych i administracyjnych, jak i osób zainteresowanych problematyką organizacji administracji publicznej. Szczegółowo omówione zagadnienia z zakresu materialnego prawa administracyjnego pozwolą na zapoznanie się z najważniejszymi regulacjami w tej dziedzinie.
W celu ułatwienia nauki wprowadzono dodatkowe pogrubienia podkreślające ważne partie materiału, piktogramy ułatwiające odnalezienie istotnych fragmentów oraz numery boczne umożliwiające szybkie odnalezienie w książce pojęć z indeksu.
Autorzy – mający bogatą praktykę administracyjną – są pracownikami naukowymi kierowanej przez profesora Marka Wierzbowskiego Katedry Prawa i Postępowania Administracyjnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.

 

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Prawo administracyjne Marek Wierzbowski | Jacek Jagielski | Jacek Lang Marek Szubiakowski | Aleksandra Wiktorowska pod redakcjà Marka Wierzbowskiego Wydanie 10 Warszawa 2011 Poszczególne rozdziały napisali: Maksymilian Cherka, Rafał Stankiewicz XV – 4; Marcin Dyl XV – 20, 22; Krzysztof Glibowski XV – 6, 24; Michał Jabłoński XVI – 7; Jacek Jagielski VI, VIII, XI, XIX – 2, XX, XXI – 1–4, 6, 7; Jacek Jagielski, Maksymilian Cherka XXI – 5; Jacek Lang I, II, VII, XIV, XV – 1–3, 7–9, 11, 13A–C, XVI, XXII; Jacek Lang, Janusz Malanowski XV – 13D; Jarosław Maćkowiak XV – 12, 14–15, 17–19; Piotr Przybysz V – 6, 7, XVII; Ewa Stefańska XV – 10; Marek Szubiakowski III, V – 8, 9; Paweł Wajda XV – 21, 23; Krzysztof Wąsowski, Filip Elżanowski XV – 16; Marek Wierzbowski – Przedmowa; Marek Wierzbowski, Marcin Dyl XV – 5, Marek Wierzbowski, Aleksandra Wiktorowska V – 1–5, IX, XII, XVIII (bez pkt 2A, 5), XIX – 3–6; Marek Wierzbowski, Aleksandra Wiktorowska, Karolina Wojciechowska XIX – 1; Aleksandra Wiktorowska IV, X, XIII; Katarzyna Zalasińska XVIII – 5; Karolina Wojciechowska XVIII – 2A Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Joanna Pastuszka, Anna Popławska Redakcja techniczna: Agnieszka Szeszko Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978-83-7620-950-0 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ZAGADNIENIA I POJĘCIA OGÓLNE TEORII PRAWA ADMINISTRACYJNEGO Część pierwsza ROZDZIAł I. Zagadnienia wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Pojęcie administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Związanie administracji prawem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Pojęcie prawa administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Typy norm w prawie administracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Stosunek administracyjnoprawny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAł II. Krajowe źródła prawa administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . 1. Pojęcie źródeł prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Akty stanowienia prawa powszechnie obowiązującego . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Akty stanowienia prawa o charakterze wewnętrznym . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Problem ważności aktów normatywnych wydanych przed wejściem w życie Konstytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Procedura i technika prawodawcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAł III. Geneza i rozwój prawa administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . 1. Zasada państwa prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Zarys rozwoju administracji i prawa administracyjnego we Francji . . . . . . . . . . 3. Zarys rozwoju administracji i prawa administracyjnego w Niemczech . . . . . . . . 4. Zarys rozwoju administracji i prawa administracyjnego w Wielkiej Brytanii . . . . 5. Zarys rozwoju polskiej nauki prawa administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAł IV. Podstawowe elementy prawa europejskiego . . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Pojęcie prawa europejskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Organy i instytucje Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 15 19 19 22 24 27 29 31 31 31 42 44 45 47 47 48 53 56 61 69 69 71 72 6 Spis treści 4. Źródła prawa unijnego (europejskiego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Rozporządzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Dyrektywy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C. Decyzje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . D. Zalecenia i opinie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Stosunek prawa europejskiego do prawa krajowego . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Wykładnia prawa europejskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Ogólne zasady prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Zakazy dyskryminacji w prawie europejskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Zasada subsydiarności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. Wykonywanie prawa europejskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. Rynek wewnętrzny i podstawowe swobody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 81 82 83 83 84 86 87 89 90 91 92 ROZDZIAł V. Podstawowe pojęcia teoretyczne w nauce prawa administracyjnego 99 1. Aparat administracyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 2. Nadzór, kontrola, koordynacja, kierownictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 3. Decentralizacja i centralizacja administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 4. Samorząd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 5. Rodzaje jednostek organizacyjnych w systemie administracji publicznej . . . . . . 109 A. Organ państwowy i organ administracji państwowej . . . . . . . . . . . . . . . . 109 B. Organy administracji (organy administrujące, organy administracji publicznej) 111 C. Rodzaje organów administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 D. Kolegialność i jednoosobowość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 E. Zakres działania i właściwość (kompetencja) organu . . . . . . . . . . . . . . . . 115 F. Zakład administracyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 G. Inne jednostki organizacyjne w systemie administracji publicznej – nietypowe podmioty administrujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 H. Funkcje zlecone administracji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 6. Władztwo administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 7. Publiczne prawa podmiotowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 8. Ciężary publiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 9. Rzeczy publiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Część druga ORGANIZACJA ADMINISTRACJI W POLSCE ROZDZIAł VI. Administracja centralna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 2. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 3. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 A. Skład Rady Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 B. Funkcje i kompetencje Rady Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 C. Organizacja i tryb działania Rady Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 D. Reprezentowanie Rady Ministrów oraz ustanawianie pełnomocników rządu . . 167 E. Organy pomocnicze Rady Ministrów i Prezesa Rady Ministrów . . . . . . . . . . 169 Spis treści 7 4. Prezes Rady Ministrów i wiceprezesi Rady Ministrów oraz Kancelaria Prezesa Rady Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 174 A. Prezes Rady Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Wiceprezes Rady Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 C. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 5. Minister i ministerstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 A. Pozycja prawna ministra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 B. Sekretarze i podsekretarze stanu oraz ministerstwo . . . . . . . . . . . . . . . . 191 6. Organy kolegialne o swoistej pozycji prawnej w systemie administracji centralnej 194 7. Centralne organy administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 8. Nietypowe jednostki organizacyjne administracji centralnej . . . . . . . . . . . . . 204 ROZDZIAł VII. Podziały terytorialne państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 1. Rys historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 2. Klasyfikacja podziałów terytorialnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 3. Podział zasadniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 4. Podziały pomocnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 5. Podziały specjalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 ROZDZIAł VIII. Terenowa administracja rządowa zespolona . . . . . . . . . . . . 217 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 2. Wojewoda i jego pozycja prawna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 A. Organizacyjno-prawne usytuowanie wojewody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 B. Funkcje wojewody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 C. Wykonywanie funkcji kontroli przez wojewodę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 D. Aparat pomocniczy wojewody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 3. Wojewódzka administracja zespolona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 ROZDZIAł IX. Terenowe jednostki organizacyjne administracji specjalnej . . . . 234 ROZDZIAł X. Samorząd terytorialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 1. Podstawy prawne działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 2. Zasada subsydiarności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 3. Zasada decentralizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 4. Zasada udziału samorządu terytorialnego w sprawowaniu władzy publicznej . . 247 5. Ustrój samorządu terytorialnego w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 A. Organy samorządu terytorialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 B. Referendum lokalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 C. Statut . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 6. Zadania samorządu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 7. Finansowe zabezpieczenie realizacji zadań samorządu terytorialnego . . . . . . . 260 8. Działalność prawotwórcza samorządu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 9. Nadzór nad samorządem terytorialnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 10. Sądowa ochrona samodzielności samorządu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 8 Spis treści ROZDZIAł XI. Pracownicy administracji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 2. Pracownicy administracji państwowej i rządowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 A. Urzędnicy państwowi i inni pracownicy urzędów państwowych . . . . . . . . . . 274 B. Korpus służby cywilnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 3. Pracownicy samorządowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 Część trzecia FUNKCJONOWANIE ADMINISTRACJI ROZDZIAł XII. Prawne formy działania administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 2. Akty normatywne administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 3. Akt administracyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 A. Rodzaje aktów administracyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 B. Uznanie administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 C. Moc obowiązująca aktu administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 4. Ugoda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 5. Porozumienie administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 6. Czynności cywilnoprawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 7. Czynności faktyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 ROZDZIAł XIII. Rola sądów w funkcjonowaniu administracji publicznej . . . . . 333 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 2. Sądownictwo administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 A. Podstawy prawne działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 B. Organizacja wojewódzkich sądów administracyjnych . . . . . . . . . . . . . . . 337 C. Organizacja Naczelnego Sądu Administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 D. Zakres właściwości sądów administracyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 E. Zakres właściwości rzeczowej Naczelnego Sądu Administracyjnego . . . . . . . 342 3. Rola sądów powszechnych w kontroli administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 ROZDZIAł XIV. Kontrola administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 1. Charakterystyka kontroli administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 2. Kontrola zewnętrzna administracji rządowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 A. Kontrola niepaństwowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 B. Kontrola państwowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 3. Kontrola wewnętrzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 A. Kontrola międzyresortowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 B. Kontrola wewnątrzresortowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 C. Kontrola niezawodowa (społeczna) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 Spis treści 9 WYBRANE ZAGADNIENIA MATERIALNEGO PRAWA ADMINISTRACYJNEGO Część czwarta ROZDZIAł XV. Wybrane zagadnienia administracyjnoprawnej regulacji gospodarki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 2. Prawo działalności gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 3. Przedsiębiorstwa państwowe i ich prywatyzacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 A. Podstawy organizacji i funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych . . . . . 384 B. Samorząd pracowniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 C. Komercjalizacja i prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych . . . . . . . . . 390 4. Nadzorowanie pomocy publicznej dla przedsiębiorców . . . . . . . . . . . . . . . 392 5. Nadzór państwa nad rynkiem kapitałowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 6. Prawo dewizowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 7. Prawo gospodarki gruntami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 8. Zasady i tryb wywłaszczania nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 409 9. Prawo gospodarki komunalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 10. Prawo mieszkaniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 420 11. Prawo budowlane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 12. Prawo geodezyjne i kartograficzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 433 13. Prawo komunikacji i łączności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 437 A. Komunikacja lądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 437 B. Komunikacja wodna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 446 C. Komunikacja powietrzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449 D. Łączność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 14. Prawo górnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 454 15. Prawo geologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 458 16. Prawo energetyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 17. Prawo normalizacji oraz jakości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 465 18. Prawo o miarach i prawo probiercze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 470 19. Dozór techniczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 20. Prawo bankowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 475 21. Polityka pieniężna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 480 22. Prawo antymonopolowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 486 23. Prawo celne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 490 24. Prawo ubezpieczeniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 ROZDZIAł XVI. Administracja spraw zdrowia, zatrudnienia i spraw socjalnych . 514 1. Administracja zdrowia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 514 2. Przeciwdziałanie alkoholizmowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 522 3. Zapobieganie narkomanii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 526 4. Sprawy zatrudnienia i bezrobocia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 531 5. Organizacja ubezpieczeń społecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 536 6. Prawo pomocy społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 539 10 Spis treści 7. Prawo rynku produktów leczniczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 541 A. Pojęcie produktu leczniczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 541 B. Dopuszczanie produktów leczniczych do obrotu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 542 C. Badania kliniczne leków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543 D. Wytwarzanie produktów leczniczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543 E. Obrót produktami leczniczymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543 F. Reklama produktów leczniczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 545 G. Refundacja produktów leczniczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 546 H. Organy właściwe w sprawach rynku leków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 546 ROZDZIAł XVII. Upowszechnianie informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 547 1. Zagadnienia wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 547 2. Dostęp do informacji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 548 3. Prawo prasowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 550 4. Prawo o radiofonii i telewizji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 551 5. Polska Agencja Prasowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 555 6. Ochrona informacji niejawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 555 ROZDZIAł XVIII. Administracja w dziedzinie oświaty, nauki i kultury . . . . . . . 560 1. Szkolnictwo podstawowe, ogólnokształcące, zawodowe . . . . . . . . . . . . . . . . 560 2. Szkolnictwo wyższe, placówki naukowo-badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 571 A. Szkolnictwo wyższe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 571 B. Polska Akademia Nauk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 580 C. Placówki naukowo-badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 585 D. Stopnie i tytuły naukowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 588 3. Organizacja upowszechniania kultury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 589 4. Kultura fizyczna i sport . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 596 5. Prawna ochrona zabytków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 599 ROZDZIAł XIX. Administracyjnoprawna sytuacja osób fizycznych . . . . . . . . . 607 1. Obywatelstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 607 2. Prawo o cudzoziemcach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 610 A. Ogólny status cudzoziemca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 612 B. Ochrona cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej . . . . . . . . . 620 C. Szczególny status cudzoziemców – obywateli Unii Europejskiej . . . . . . . . . . 626 D. Cudzoziemiec z Kartą Polaka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 631 3. Zmiana imion i nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 631 4. Akta stanu cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 633 5. Ewidencja ludności, dowody osobiste, paszporty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 635 6. Ordery, odznaczenia, odznaki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 641 Spis treści 11 ROZDZIAł XX. Administracyjnoprawna regulacja zrzeszania się oraz niektórych innych rodzajów aktywności obywateli związanej z realizacją ich praw i wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 647 1. Prawo o stowarzyszeniach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 649 2. Prawo o partiach politycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 655 3. Prawo o gwarancjach wolności sumienia i wyznania . . . . . . . . . . . . . . . . . . 662 4. Prawo o zgromadzeniach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 667 ROZDZIAł XXI. Administracyjnoprawna regulacja zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 670 1. Regulacja zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego . . . . . . . . . . . 671 2. Administracyjnoprawny reżim stanu wyjątkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 683 3. Stan wojenny i jego regulacja prawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 687 4. Administracyjnoprawna regulacja dotycząca zwalczania klęsk żywiołowych . . . . 690 5. Regulacja ochrony przeciwpożarowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 696 6. Zarządzanie kryzysowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 699 7. Reglamentacja dostępu do broni, amunicji i materiałów wybuchowych . . . . . . . 704 ROZDZIAł XXII. Administracja obrony kraju i spraw zagranicznych . . . . . . . . 709 1. Wprowadzenie do administracji obrony kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 709 2. Zarys stanu prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 711 3. Organy właściwe w sprawach obrony oraz ich zadania . . . . . . . . . . . . . . . . 713 4. Świadczenia na rzecz obrony kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 717 5. Ochrona granicy państwowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 719 6. Administracja spraw zagranicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 721 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 725 Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 729 Wykaz skrótów Źródła prawa k.c. k.p.a. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) k.p.c. – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2  kwietnia 1997  r. (Dz.U. Nr  78, Nr 43, poz. 296 ze zm.) p.p.s.a. pr.bank. pr.tel. u.d.a.r. u.o.k.k. u.o.z.o.z. u.p.s. u.p.u.p. u.RM u.s.c. u.s.g. u.s.p. u.s.w. poz. 483 ze zm. i ze sprost.) – ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami admini- stracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) – ustawa z  16  lipca 2004  r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr  171, poz. 1800 ze zm.) – ustawa z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437 ze zm.) – ustawa z  16  lutego 2007  r. o  ochronie konkurencji i  konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) – ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) – ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458 ze zm.) – ustawa z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.) – ustawa z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 ze zm.) – ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. Nr 227, poz. 1505 ze zm.) – ustawa z  8  marca 1990  r. o  samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) – ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.) – ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590 ze zm.) u.w.a.r.w. – ustawa z 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w woje- wództwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206 ze zm.) 14 Wykaz skrótów Czasopisma i organy promulgacyjne Dz.U. M.P. ONSA OSP OTK PiP RPEiS – Dziennik Ustaw – Monitor Polski – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – „Państwo i Prawo” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” Instytucje KRRiT NIK NSA PIP SN TS – Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji – Najwyższa Izba Kontroli – Naczelny Sąd Administracyjny – Państwowa Inspekcja Pracy – Sąd Najwyższy – Trybunał Stanu Przedmowa Niniejszy podręcznik został przygotowany przez zespół pracowników Katedry Prawa i Postępowania Administracyjnego Uniwersytetu Warszawskiego. Obej- muje on zarówno podstawowe pojęcia prawa administracyjnego, część ustrojową poświęconą strukturze administracji, jak i tak zwaną część szczegółową, poświę- coną poszczególnym działom prawa administracyjnego. Ze względu na fakt, iż w  programie studiów prawniczych postępowanie administracyjne stanowi odręb- ny przedmiot, podręcznik nie obejmuje postępowania administracyjnego ani też postępowania sądowoadministracyjnego, której to problematyce poświęcona jest odrębna publikacja. Autorzy dążyli do położenia dużego nacisku na wyjaśnienie podstawowych insty- tucji prawa administracyjnego, tak, aby zapewnić użyteczność zawartej w podręcz- niku wiedzy, nawet przy zmienionym stanie prawnym. Niestety, prawo admini- stracyjne ulega w naszym kraju dynamicznym zmianom, co powoduje dość szybką dezaktualizację prac prawniczych w tej sferze, jeżeli nie skupiają się one na omó- wieniu podstawowych instytucji wykorzystywanych przez prawo administracyjne, w miejsce ścisłego przywiązania do określonych tekstów aktów normatywnych. Ta- kie właśnie podejście zostało przyjęte w podręczniku. Czytelnik, zwłaszcza w częś- ci szczegółowej, znajdzie informacje o podstawowych instrumentach, za pomocą których państwo oddziałuje na poszczególne sfery objęte regulacją administracyj- noprawną. Podręcznik kierowany jest przede wszystkim do studentów kierunków prawni- czych. Dla nich prawo administracyjne jest jednym z głównych przedmiotów w cza- sie całych studiów. Autorzy dążyli jednak do tego, aby opracowanie to mogło być – jako podstawowe kompendium wiedzy z prawa administracyjnego – użyteczne w jak największym stopniu dla wszystkich osób, które mają do czynienia z prawem administracyjnym. Zatem również do nich niniejszy podręcznik jest adresowany. Przedkładane Czytelnikowi opracowanie jest dziesiątym, zmienionym wydaniem tego samego podręcznika. 16 Przedmowa W imieniu zespołu autorów wyrażam nadzieję, że książka ta będzie dobrze służyła zarówno studentom, jak i wszystkim prawnikom, którym potrzebna jest podstawo- wa wiedza z zakresu prawa administracyjnego. Marek Wierzbowski Warszawa, lipiec 2011 roku Część pierwsza ZAGADNIENIA I POJĘCIA OGÓLNE TEORII PRAWA ADMINISTRACYJNEGO Rozdział I Zagadnienia wstępne 1. Pojęcie administracji W naukach administracyjnoprawnych mówi się o administracji w dwóch znacze- niach. 1 Według pierwszego znaczenia administracja jest pewną organizacją składa- jącą się z różnorodnych organów i skupionych wokół nich jednostek organi- zacyjnych, utworzoną w celu wykonywania zadań publicznych w sposób określony przez prawo. 1 Zgodnie z drugim znaczeniem, administracja jest pewną działalnością. Gdy dzia- łalność tę prowadzi państwo jako określona organizacja, wtedy mamy do czynienia z administracją państwową w znaczeniu ścisłym. Jeżeli natomiast działalność taką prowadzą także inne organy i instytucje, to możemy mówić o administracji państwowej w znaczeniu szerszym, o administracji publicznej – obejmującej ad- ministrację państwową w znaczeniu ścisłym i administrację wykonywaną przez owe inne organy i instytucje. Idąc dalej, działalność podejmowaną przez instytucje lub podmioty niepubliczne, tj. takie, które nie mają na celu realizacji zadań publicz- nych wyznaczonych przez prawo, można określić jako administrację prywatną. 2 Od innych działań państwa administrację państwową odróżniają bądź bardziej konkretny charakter czy – inaczej – mniej abstrakcyjnie określony cel oraz mniej ogólnie opisane podmioty (działający i odbiorca-adresat działania), bądź ro- dzaj przedmiotu i przesłanki działania. Te elementy pozwalają też dość dokładnie odróżnić administrację (jako określony typ działalności) od ustawodawstwa oraz sądownictwa. Ustawodawstwo bowiem z reguły odnosi się do spraw i zagadnień bardziej ogólnych, jest też skierowane do bardziej ogólnie określonego kręgu ad- resatów. Ustanowione w tym trybie reguły postępowania są również sformułowane za pomocą pojęć bardziej ogólnych i z zasady w sposób abstrakcyjny. Sądownictwo zaś jest wyraźnie ukierunkowane na pewien typ spraw: generalnie jest ono związane 2 20 I. Zagadnienia wstępne ze sprawami karnymi i cywilnymi, wyjątkowo – na podstawie odrębnych przepisów i w oznaczonym w nich zakresie – ze sprawami administracyjnymi. Działania sądu są przy tym z reguły ściśle uwarunkowane i określone co do formy i skutków praw- nych. Na przykład sąd nie może zazwyczaj działać z własnej inicjatywy, więk- szość jego czynności jest dokładnie określona zarówno w zakresie kolejności, treści, mocy prawnej, jak i co do uczestników. Natomiast działalność administracji z zasady nie wiąże się z rozstrzyganiem spraw cywilnych i karnych. Rozstrzyganie w ogóle jakichkolwiek sporów powstałych między obywatelami – bądź między obywatelami a organami państwowymi – nie odpowiada istocie administracji. Jeżeli administracja zajmuje się ich rozstrzyganiem, czyni to przejściowo i zawsze na podstawie odrębne- go upoważnienia, chyba że chodzi o sprawy czysto organizacyjne i wewnętrzne, związane z tokiem urzędowania. Na podstawie podanych cech nie można jeszcze odtworzyć roli administracji w wybranym państwie (tj. w państwie określonego typu i określonej formy). Po- zwalają one jedynie ogólnie zorientować się w zakresie i przedmiocie administra- cji. Aby pełniej scharakteryzować administrację w danym państwie, trzeba także uwzględnić niektóre zasady ustroju politycznego oraz podstawowe zadania (cele) i funkcje państwa. Tylko wówczas można wykazać rzeczywistą rolę, treść i zakres administracji w danym państwie w poszczególnych okresach jego rozwoju czy trwania. 3 W Polsce przed drugą wojną światową oraz po wojnie – mniej więcej do 1950  r. – najczęściej określano administrację w sposób negatywny, tj. jako tę działalność państwa, która pozostaje poza sferą ustawodawstwa i sądownictwa. Przy określaniu administracji wykorzystywano więc podział władz państwowych na ustawodawczą, sądowniczą i wykonawczą. Dzięki temu wskazywano a priori na funkcje administracji w państwie. Negatywny sposób określania administracji państwowej nie oznaczał rezygnacji z podania cech wyróż- niających administrację z działalności państwa albo odróżniających ten fragment państwa od pozosta- łych. Definicje negatywne wskazywały bowiem na pewne cechy administracji i posługiwały się kryteria- mi wyróżnienia tej działalności od pozostałej, prowadzonej przez państwo, a także przez inne podmioty czy organizacje, na przykład prywatne, jak również tego fragmentu państwa, który stanowił admini- strację, od pozostałych. Te cechy były tylko wyrażane za pomocą bardzo abstrakcyjnych pojęć czy też podawane tylko przykładowo, pomocniczo. Definicje negatywne były bowiem wyrazem przekonania, iż administracji państwowej nie da się określić w sposób pozytywny, tj. uogólniający i wyczerpujący zarazem, dokładny pod względem naukowym. Powodem była nie tyle słabość nauki czy nieumiejętność badaczy, co natura administracji: jej zmienność, różnorodność, nieograniczony zasięg itd. Dlatego też, ściśle biorąc, należałoby mówić nie tyle o definicjach negatywnych, co materialno-negatywnych. Wska- zują one bowiem także na charakter określanej działalności lub organizacji. Przykładem definicji materialno-negatywnej może być definicja S. Kasznicy, według którego „admini- stracja jest tą częścią działalności państwowej, która pozostaje po wyeliminowaniu z niej działalności prawodawczej i sądowej”, czy określenie T. Bigo, który widział w administracji państwowej „planową działalność państwa zmierzającą do pewnych celów, niebędącą ustawodawstwem ani sądownictwem”. Według T. Bigo działalność państwa jest zawsze działalnością prawną, gdyż jest oparta na normach prawnych. W wypadku państwa zarówno akt woli, jak i akt zewnętrzny są regulowane prawem, nato- miast w wypadku człowieka prawo reguluje tylko akt zewnętrzny, i to nie zawsze. Poza tym działalność państwa ma zawsze na celu dobro ogólne, interes publiczny. Te cechy pozwalają odróżnić administrację 3 1. Pojęcie administracji 21 państwową od administracji prywatnej bądź administrację istniejącą w innych epokach od administracji współczesnej. W podobny sposób definiowano w owym czasie administrację także w innych krajach. Na przykład F. Fleiner, szwajcarski autor popularnego podręcznika z początków ubiegłego wieku, twierdził, że ad- ministracja to ogół urządzeń technicznej i prawnej natury, służących celom, które odpowiadają dobru ogólnemu, poza sądownictwem i ustawodawstwem. Według tego autora administracja to złożona orga- nizacja, wraz z wyposażeniem rzeczowym i osobowym, oraz prawo, które reguluje jej działalność, ma- jącą na celu dobro publiczne. Podobnie określał administrację O. Mayer, uważany za twórcę niemieckiej nauki prawa administracyjnego. Jego zdaniem administracja jest pozasądową działalnością państwa, zmierzającą do zrealizowania życiowych celów według własnego porządku prawnego. W Polsce na początku lat pięćdziesiątych XX stulecia zdefiniowano administrację państwową, nawiązu- jąc do zasad ustroju politycznego oraz aktualnych zadań państwa. M. Jaroszyński pisał, że „administra- cja PRL to jedna z form działalności państwowej prowadzonej pod kierownictwem PZPR na podstawie ustaw wyrażających wolę i interesy ludu pracującego miast i wsi, polegająca na organizowaniu bez- pośredniej, praktycznej realizacji zadań państwa ludowego”. Przytoczone okreś lenie trafnie oddawało istotę i rolę administracji państwowej w tamtym okresie. Wywarło też duży wpływ na sposób myślenia o administracji, a także na długie lata przesądziło o zakresie oraz kierunku badań nauki o administracji i prawa administracyjnego. Dopiero w latach siedemdziesiątych XX wieku podjęto próbę nowego określenia istoty admini- stracji. Pojawiła się propozycja określenia administracji przez uwzględnienie dwu dotąd samo- dzielnie ujmowanych jej stron: podmiotu i wykonywanej przez niego funkcji. „Administracja państwo- wa – pisał W. Dawidowicz – to system podmiotów utworzonych i wyposażonych przez ustawę w kompetencje do prowadzenia organizatorskiej i kierowniczej działalności na podstawie ustaw w kierunku wewnętrznym i zewnętrznym – w stosunku do podporządkowanych podmiotów go- spodarki państwowej oraz w stosunku do społeczeństwa, przy czym zarówno przebieg, jak i skutki tej ostatniej działalnoś ci przypisywane są zawsze państwu jako takiemu”. Według tego określenia admini- stracja państwowa to nierozłączny splot organizacyjnych i normatywnych elementów, wielka i złożona instytucja realizująca na podstawie ustaw pewne cele za pomocą działań o charakterze kierowniczym i organizującym. Rdzeniem tej instytucji są organy administracji państwowej i powiązane z nimi zakłady państwowe. Działają one przez mniej lub bardziej rozbudowane jednostki organizacyjne, zwane ogólnie urzędami administracyjnymi (np. urząd wojewódzki, Urząd Regulacji Energetyki). Instytucja ta jest częś cią aparatu państwowego. Jej działalność – ogólnie rzecz ujmując – polega na organizowaniu wyko- nania zadań państwa, a więc przede wszystkim na tworzeniu nowych jednostek organizacyjnych, okre- ślaniu ich zadań i zakresu działania, planowaniu, pozyskiwaniu środków rzeczowych i  finansowych oraz zasobów ludzkich, kontrolowaniu i racjonalizowaniu działalności zespołów ludzkich, organizacji itp. oraz na kierowaniu, tj. wiążącym oddziaływaniu na zachowanie się podmiotów znajdujących się na zewnątrz, m.in. przedsiębiorstw państwowych i spółdzielczych, zrzeszeń gospodarczych, organizacji społecznych, osób prawnych i fizycznych. Z poczynionych uwag wynika, że administracja jest złożonym zjawiskiem nale- żącym do sfery organizacji, prawa i kultury. Współcześnie uchodzi ona za część aparatu państwowego powołaną do realizacji zadań ustalonych (lub zaakceptowa- nych) przez parlament, za rodzaj działalności prowadzonej przez różne podmioty (państwowe, samorządowe, prywatne) w celu realizacji zadań uznanych za pub- liczne i określonych w ustawach i innych aktach. Działania podjęte w celu realiza- cji tych zadań są w większym lub mniejszym stopniu zdeterminowane przez pra- wo i wprost albo pośrednio przypisane poszczególnym podmiotom administracji. W szczególności prawo określa podstawę owych działań, ich zasięg, moc wiążącą, formę i tryb podejmowania oraz inne warunki, których spełnienie wpływa na ich ważność i skuteczność. 4 22 I. Zagadnienia wstępne 2. Związanie administracji prawem 5 6 Oparcie działalności administracji na przepisach prawnych wynika z konsty- tucyjnej zasady praworządności (legalizmu), będącej elementem państwa prawnego, w myśl której organy władzy publicznej działają na podstawie i  w  granicach prawa, a jego przestrzeganie jest podstawowym obowiązkiem każdego organu państwa i każdego obywatela. Związanie administracji prawem, czy może lepiej – określenie jej czynności przez prawo, nie jest jednakowe. Między innymi zależy ono od sfery, rodzaju i form działania administracji. We współczesnym państwie działalność administracji nie sprowadza się bowiem tylko do wykonywania ustaw za pomocą aktów konkretyzujących i skierowanych do osób fizycznych, ich organizacji i innych podmiotów znajdujących się na zewnątrz aparatu państwowego. Notabene nie miało to miejsca nawet wtedy, gdy pod wpły- wem ideologii państwa prawnego za najważniejszą funkcję państwa uznawano działalność reglamentacyjną. Już wówczas na działalność administracji składały się liczne i zróżnicowane rodzaje działań faktycznych, wewnętrznych, na przykład opracowywanie programów i planów działania, analiz i sprawozdań, utrzymywa- nie w ruchu urządzeń technicznych, pozyskiwanie środków materialnych. Wszyst- ko to tworzyło sferę wewnętrzną działań administracji, równie ważną jak sfera zewnętrzna, a pod względem ilościowym nawet znacznie większą. Także dzisiaj administracja, oprócz działań skierowanych na wywołanie bezpo- średnich skutków prawnych w sferze zewnętrznej, a więc będących w stanie zmie- nić sytuację prawną podmiotów znajdujących się poza aparatem państwowym (niezwiązanych z tym aparatem więzami służbowej czy organizacyjnej zależności), podejmuje działania pomocnicze, towarzyszące, a niekiedy nawet niezależne od wyżej wymienionych. Przykłady takich działań można znaleźć zarówno w administracji ogólnej, jak i specjalnej. Cho- dzi tu bowiem o wszelkie czynności związane z organizowaniem pracy urzędów administracyj- nych, podmiotów gospodarki narodowej, zakładów administracyjnych prowadzących działalność o charakterze nieprodukcyjnym, utrzymaniem urządzeń użyteczności publicznej itd. 7 W sferze działań wewnętrznych związanie administracji prawem przedsta- wia się inaczej niż w sferze działań zewnętrznych. Można powiedzieć, że ad- ministracja ma tu więcej swobody. Na ogół samodzielnie organizuje wykonanie zadań społecznych i gospodarczych ustalonych przez inne organy państwowe: ustala wewnętrzne zasady organizacji tych lub innych jednostek organizacyjnych (urzędów, przedsiębiorstw, instytucji), tworzy albo znosi pomocnicze jednostki orga nizacyjne oraz przeprowadza zmiany w ich strukturze, podziale czynności itp. Organizując tę działalność, administracja podejmuje także wiele czynności o cha- 2. Związanie administracji prawem 23 innych jednostkach, podporządkowanych bezpośrednio rakterze kierowniczym, kontrolnym i ustalającym – zarówno wobec osób zajmują- cych stanowiska pracy „wewnątrz” danej jednostki organizacyjnej, jak i wobec za- trudnionych w lub pośrednio jednostce podejmującej takie działanie. W wielu wypadkach podstawą tych aktów jest władztwo organizacyjne, którego źródłem są regulaminy i sta- tuty ustalające nadrzędność jednych stanowisk pracy nad drugimi bądź jednych jednostek organizacyjnych nad innymi, jak również indywidualne akty prawne: nominacja, umowa o pracę, porozumienie administracyjne itd. 8 9 4 5 Związanie administracji prawem zależy także od rodzaju działań podejmowanych przez organy administracji państwowej i inne podmioty. Ogólnie można powie- dzieć, że działania o charakterze faktycznym związane są prawem stosunko- wo luźno. Wymaga się jedynie, aby były one oparte na jakiejś podstawie prawnej, na przykład na ogólnej normie kompetencyjnej wyprowadzonej z przepisów admi- nistracyjnych, określających zakres czynności związanych z danym stanowiskiem pracy czy instytucją oraz rodzaje więzi łączących poszczególne stanowiska lub in- stytucje. Inaczej przedstawia się problem działań o charakterze prawnym. Są one z za- sady dość ściśle zdeterminowane przez prawo, aczkolwiek stopień ich związania także nie jest jednakowy. Najściślej określone są te działania, które zmieniają sytu- ację prawną indywidualnie określonych podmiotów znajdujących się na zewnątrz administracji. Wymaga się, aby działania takie miały podstawę zarówno w przepi- sach prawa materialnego, jak i formalnego – ustrojowego i proceduralnego. Są też one dokładniej opisane ze względu na ich dopuszczalność, moc prawną i wywoły- wane skutki. Przepisy prawne określają także działania administracji w zależności od formy, w jakiej mają być podejmowane. Działania przybierające formę aktów administracyjnych (indywidualnych), ak- tów normatywnych (ogólnych), a także działania prowadzone w ramach procedur regulują- cych wykonywanie wynikających z wyżej wymienionych aktów obowiązków albo kontrolę ich przestrzegania są na ogół bardziej zdeterminowane aniżeli działania podejmowane przez admi- nistrację w innych formach, właściwych dla działań materialno-technicznych (np. groma- dzenie informacji, analizowanie, zarządzanie) lub społeczno-organizatorskich (np. porozumie- wanie się, apelowanie). Jak widzimy, w państwie współczesnym administracja, mimo daleko idących prze- obrażeń, nadal jest poddana prawu. Poddanie to nie oznacza jednak ani koniecz- ności stosowania jednakowych wymogów prawnych do wszystkich działań, ani zakazu działania w wypadku braku ustawy czy w ogóle przepisu upoważniającego do działania. Zasada praworządności nie może być rozumiana w sposób absolutny. Administracja to nie tylko wykonywanie ustaw w ścisłym znaczeniu tego słowa, a więc działalność, która może mieć miejsce tylko wtedy, gdy chodzi o realizowa- nie postanowień tej czy innej ustawy. 24 I. Zagadnienia wstępne Administracja nie może działać bez ustawowej podstawy prawnej, gdy w wyni- ku jej działania uległaby zmianie sytuacja prawna podmiotu organizacyjnie z nią niezwiązanego. 10 Przez ustawową podstawę prawną należy tu rozumieć przepis ustawy oraz przepis aktu wydanego na podstawie ustawy i w celu jej wykona- nia, upoważniający do określonego działania. Taką podstawę prawną powinny mieć decyzje zmieniające sytuację wymienionego podmiotu zarówno na jego niekorzyść, jak i na korzyść (a więc nie tylko decyzje na- kładające obowiązek, lecz również decyzje o dodatkowych świadczeniach, pomocy itp.). Pomoc świadczona jednym odbija się bowiem na interesach innych i dlatego musi być poddana takim wymogom formalnym, jakie stosuje się odnośnie do decy- zji zmieniającej sytuację danego podmiotu na jego niekorzyść. Administracja nie może też podjąć działania sprzecznego z obowiązującą ustawą lub z przepisami wykonawczymi do niej. Ma ona bowiem także obowiązek prze- strzegania prawa. Chodzi tu zarówno o działania, które są wyraźnie zabronione przez ustawę, jak i takie, które mogą być podjęte, ale tylko wtedy, gdy ustawa w ogóle je przewiduje i często tylko w granicach określonych w konkretnej ustawie (np. w przypadku spraw zastrzeżonych przez Konstytucję). 3. Pojęcie prawa administracyjnego Prawo administracyjne w znaczeniu szerokim W nauce prawo administracyjne ma różne znaczenia. 11 12 W znaczeniu szerokim przez prawo administracyjne rozumie się normy prawne regulujące organizację i zachowanie się administracji państwowej jako części aparatu państwowego, a także zachowanie się osób fizycznych i innych podmiotów w zakresie nieunormowanym przez przepisy należące do innych gałęzi prawa. Prawo administracyjne w tym znaczeniu składa się z co najmniej trzech części: prawa o ustroju administracji państwowej, prawa materialnego i prawa pro- ceduralnego. Prawo o ustroju administracji państwowej reguluje organizację i zasady funkcjonowania aparatu państwowego powołanego do wykonywania zadań państwowych w formach uznanych za właściwe dla administracji państwowej. Za- wiera ono zatem w szczególności następujące przepisy prawne: 1) tworzące podmioty administracji państwowej i określające ich strukturę organi- zacyjną oraz zakres działania; 6 7 3. Pojęcie prawa administracyjnego 25 2) określające strukturę systemu podmiotów administracji państwowej oraz zacho- dzące w nim procesy (w tym kierowania, nadzoru, kontroli, koordynacji, infor- macji itp.); 3) stanowiące podstawę określania zadań poszczególnych organów administracji państwowej i ich systemu, a także form i metod ich wykonywania; 4) tworzące podział terytorialny kraju na potrzeby administracji państwowej. Prawo materialne zawiera normy ustanawiające wzajemne uprawnienia i obowiązki organów administracji państwowej i podmiotów znajdujących się na zewnątrz administracji państwowej jako części aparatu państwowego. Każ- demu uprawnieniu organu administracji państwowej odpowiada określony obo- wiązek podmiotu organizacyjnie mu niepodporządkowanego. I odwrotnie, każde- mu obowiązkowi administracji państwowej odpowiada stosowne uprawnienie podmiotu znajdującego się na zewnątrz administracji państwowej itd. Prawo proceduralne zawiera normy, które wyznaczają postępowanie ma- jące na celu urzeczywistnienie (wykonanie) norm prawa ustrojowego i mate- rialnego. Dokonuje się to z reguły bądź przez ich konkretyzację i powiązanie z in- dywidualnie oznaczonymi podmiotami, bądź przez doprowadzenie do wykonania obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa albo z decyzji lub po- stanowień administracyjnych, bądź też przez kontrolę przestrzegania przepisów prawnych i nadzór nad aktami stanowienia i stosowania prawa, a także przez orze- kanie o sankcjach za naruszenie zakazów lub nakazów zawartych w przepisach regulujących działalność administracji albo związanych z wykonywaniem przez administrację jej zadań (np. w zakresie ochrony porządku i bezpieczeństwa ruchu na drogach publicznych, czystości i porządku w gminie). 13 14 8 W zależności od funkcji spełnianych przez omawiane normy prawo proceduralne 15 dzieli się na: 1) prawo o ogólnym postępowaniu administracyjnym i postępowaniach szczegól- nych: podatkowe, celne itd.; 2) prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i innych postępowaniach wykonawczych; 3) prawo o postępowaniu sądowoadministracyjnym; 4) prawo o trybie kontroli przestrzegania przepisów prawnych przez podmioty ad- ministracji państwowej oraz obywateli i organizacje społeczne; 5) prawo o postępowaniu porządkowym i dyscyplinarnym; 6) prawo o postępowaniu w sprawach skarg i wniosków. Prawo administracyjne w znaczeniu wąskim 9 Do prawa administracyjnego w znaczeniu wąskim zalicza się na ogół tylko normy dwustronnie wiążące, ustanawiające bezpośrednio lub przez odpo- 16 26 I. Zagadnienia wstępne wiednie akty prawne określone uprawnienia i obowiązki organów administracji państwowej oraz podmiotów niepodporządkowanych im organizacyjnie. Do prawa administracyjnego w tym znaczeniu należą zatem przede wszystkim na- stępujące przepisy prawne: 1) ustanawiające uprawnienia lub obowiązki, wyznaczające wprost zachowanie się każdego, kto znajdzie się w określonej sytuacji czy posiada określone rzeczy (dobra) lub prowadzi określoną działalność; 2) ustanawiające dla organów administracji państwowej kompetencje do nałożenia na podmioty znajdujące się na zewnątrz administracji państwowej określonych obowiązków; wymagalność takich obowiązków zależy od ich przypisania dane- mu podmiotowi w określonym trybie i przy zachowaniu przewidzianej formy; 3) przyznające podmiotom usytuowanym na zewnątrz administracji państwowej prawo domagania się od organów administracji państwowej spełnienia okreś- lonych w przepisach prawnych świadczeń, udostępnienia dóbr, wydania pozwo- lenia na prowadzenie określonej działalności, przekroczenie granicy państwo- wej itd. 17 Opisane przepisy prawne są przedmiotem nauki prawa administracyjne- go. Można zatem powiedzieć, iż podstawowym przedmiotem jej zaintereso- wania są normy regulujące wyłącznie zachowanie się administracji, innymi słowy – normy, w których zawsze w charakterze jednego z podmiotów występuje organ administracji państwowej. Nauka prawa administracyjnego, jak zresztą w ogóle nauka prawa, interesuje się jednak nie tylko normą, jej strukturą, systemem norm itp., lecz również poglądami na owe normy, strukturę, system itp. Inaczej mówiąc, przedmiotem nauki prawa administracyjnego jest zarówno norma prawna, jak i rozumienie owej normy. Co więcej, nauka prawa administracyjnego bardzo często na tym nie poprzestaje. Poza analizą struktury badanych norm, ich klasyfikacją, systematyzacją itp. zajmu- je się ona także genezą, stanowieniem, przestrzeganiem i stosowaniem przepisów prawa administracyjnego oraz zwyczajów prawnych. Jej celem jest więc nie tylko poznanie norm prawnych i ustalenie istniejących między nimi zależności, lecz tak- że warunków ich urzeczywistnienia, określenie skuteczności i ustalenie wszystkich następstw ich obowiązywania – zarówno prawnych, jak i pozaprawnych. Zebra- ną wiedzę wykorzystuje ona w celu formułowania wniosków w sprawie potrzeby zweryfikowania dotychczasowego stanu prawnego albo uregulowania zbadanego zjawiska. 4. Typy norm w prawie administracyjnym 27 4. Typy norm w prawie administracyjnym Biorąc pod uwagę wydzielone wyżej normy prawa administracyjnego w rozu- mieniu szerokim, można wyróżnić następujące typy tych norm: 1) normy ustrojowe, 2) normy materialne, 3) normy proceduralne. 10 Do norm ustrojowych należą normy: 18 1) określające właściwość, 2) ustanawiające zadania, 3) regulujące prawne formy działania i wskazujące na kompetencje, 4) regulujące organizację administracji. Normy określające właściwość umożliwiają przypisanie organowi lub innej jed- nostce organizacyjnej, względnie osobie fizycznej, określonego uprawnienia lub obowiązku. Normy te opierają się na różnych przepisach prawnych, określających czas i miejsce działania, rodzaj spraw, status prawny podmiotu, jego strukturę or- ganizacyjną, obsadę personalną itp. Normy ustanawiające zadania określają kierunki działania administracji oraz wskazują na wartości, jakimi powinna się ona kierować. Normy regulujące sposób działania zezwalają podmiotom administracji publicz- nej na zastosowanie określonej w prawie formy lub na podjęcie działania w sposób określony prawem i z wynikającymi z prawa konsekwencjami. Normy wskazujące na kompetencje organów umożliwiają realizację norm materialnych, ustrojowych lub proceduralnych. Normy regulujące organizację administracji między innymi mają na celu wyzna- czenie stosunku zależności (nadrzędności i podporządkowania) między organami, między organami i innymi jednostkami organizacyjnymi itp., dokonanie podziału czynności między organami i podległymi jednostkami organizacyjnymi, określenie przedmiotu i trybu porozumiewania się organów i jednostek organizacyjnych oraz zasad ich współdziałania. 11 Wśród norm materialnych prawa administracyjnego można z kolei wyróżnić 19 normy: 1) merytoryczne, 2) blankietowe, 3) generalne, 4) abstrakcyjne. Normy merytoryczne nakazuj
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo administracyjne
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: