Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00364 005473 13257450 na godz. na dobę w sumie
Prawo autorskie i prawa pokrewne. Wydanie 10 - ebook/pdf
Prawo autorskie i prawa pokrewne. Wydanie 10 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 293
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8871-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Skrypt ,,Prawo autorskie i prawa pokrewne' zawiera kompleksowe omówienie prawa autorskiego i praw pokrewnych.

Dzięki niemu zrozumiesz:

Wydanie dziesiąte zostało wzbogacone o nową literaturę przedmiotu, uwzględnia również ostatnie zmiany dotyczące opodatkowania twórców i artystów wykonawców oraz nową ustawę z 15.6.2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. W wydaniu tym, w podsumowaniu poszczególnych rozdziałów znajdują się omówienia przykładowych stanów faktycznych oraz podsumowujące schematy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ROZDZIAŁ I WIADOMOŚCI OGÓLNE Literatura: Aktualne wyzwania prawa własności intelektualnej i prawa konkurencji. Księga pamiątkowa dedykowana profesorowi Michałowi du Vallowi, J. Ożegalska-Trybalska, D. Ka- sprzycki (red.), Warszawa 2015; J. A. Badowski (tł.), ABC prawa autorskiego, Warszawa 1994; tenże, Nowe uregulowania międzynarodowe w dziedzinie prawa autorskiego, PiP 1998, z. 3; M. Barczewski, Nowa dyrektywa dotycząca dochodzenia praw własności intelektualnej, Jur. 2004, Nr 5; tenże, Traktatowa ochrona praw autorskich i praw pokrewnych, Warszawa 2007; J. Barta (red.), Aktualne problemy własności intelektualnej, ZNUJ, PzWiOWI 1995, Nr 64; ten- że (red.), Autorskie prawa pokrewne, ZNUJ, PzWiOWI 1993, Nr 61; tenże (red.), Europejskie standardy w obrębie prawa własności intelektualnej a prawo polskie, ZNUJ, PzWiOWI 1993, Nr 60; tenże (red.), Nowe problemy i instytucje polskiego prawa autorskiego, ZNUJ, PzWiO- WI 1991, Nr 57; tenże (red.), Problemy prawa autorskiego i ochrony dóbr osobistych, ZNUJ, PzWiOWI 1992, Nr 58; tenże (red.), System Prawa Prywatnego, t. 13, Prawo autorskie, Warsza- wa 2017; J. Barta, M. Czajkowska-Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, P. Markiewicz, E. Traple, Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Kraków 2005; J. Barta, R. Markiewicz, Dla tych, co żyją z cudzych tekstów. Prawo autorskie w mediach, Rzeczp. 1996, Nr 270; ciż, Główne problemy prawa komputerowego, Warszawa 1993; ciż, Internet a prawo, Kraków 1998; ciż (red.), Prawo autorskie a postęp techniczny, Kraków 1999; ciż, Komentarz do prawa autor- skiego, Rzeczp. 1997, Nr 52, 178, 181, 183, 185, 215, 225, 228, 232–233, 242–243; ciż, Nowe problemy i perspektywy. Prawo autorskie, Rzeczp. 1995, Nr 258; ciż, Prawo autorskie, Warszawa 2016; ciż, Prawo autorskie i prawa pokrewne, Warszawa 2017; ciż, Prawo autorskie i prawa po- krewne. Przepisy, orzecznictwo, umowy międzynarodowe, Warszawa 1997; ciż, Prawo autorskie w Światowej Organizacji Handlu (WTO), Kraków 1996; ciż, Sport i prawo autorskie, Rzeczp. 1996, Nr 166; ciż, TRIPS a prawa twórców i producentów. Porozumienie w Sprawie Handlo- wych Aspektów Praw Własności Intelektualnej, Rzeczp. 1995, Nr 206; ciż, Ustawa o ochronie baz danych. Komentarz, Warszawa 2002; ciż (red.), Własność intelektualna w Światowej Organi- zacji Handlu (WTO), Kraków 1998; ciż, Zmiany w ustawie o prawie autorskim, MoP 2003, Nr 2; ciż, Zobowiązania traktatowe Polski w zakresie ochrony praw autorskich i praw pokrewnych, Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej 1996; Z. Bidziński, J. Serda, Orzecznictwo sądowe z za- kresu prawa autorskiego za lata 1981–1985, ZNUJ, PzWiOWI 1988, Nr 47; ciż, Orzecznictwo sądowe z zakresu prawa autorskiego za lata 1986–1988, ZNUJ, PzWiOWI 1990, Nr 56; ciż, Przedmiot i podmiot prawa autorskiego w świetle orzecznictwa sądowego, NP 1975, Nr 6; J. Błe- szyński, Kompromisy i kontrowersje, Polityka 1993, Nr 26; tenże, Konwencja berneńska a pol- skie prawo autorskie, Warszawa 1979; tenże, Nowe prawo autorskie, Jur. 1994, Nr 4; tenże, Nowe www.testy-prawnicze.pl  2 Rozdział I. Wiadomości ogólne prawo autorskie (Próba bilansu), PiP 1994, z. 10; tenże, Ostatnie redakcje konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych a prawo wewnętrzne, ZNUJ, PzWiOWI 1977, Nr 13; tenże, Prawo autorskie, Warszawa 1988; tenże, Tradycje i perspektywy polskiego prawa autor- skiego, Editor 1989, Nr 2; tenże, Twórczość chroniona przez 50 lat. Koniec z piractwem, Rzeczp. 1991, Nr 228; tenże, Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Problemy de lege ferenda, w: Spory o własność intelektualną. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorom Januszowi Barcie i Ryszardowi Markiewiczowi, A. Matlak, S. Stanisławska-Kloc (red.), Warsza- wa 2013; M. Brzozowska, Nowelizacja prawa autorskiego z 11.9.2015 r., MoP 2016, Nr 5; A. W. Busz, Twórczość na eksport, G. Pr. 1980, Nr 21; M. Byrska, Wytyczne EWG w sprawie ochrony programów komputerowych a polski projekt prawa autorskiego, ZNUJ, PzWiOWI 1993, Nr 60; M. Cyran, Przegląd orzecznictwa sądów apelacyjnych z lat 1994–2000 w zakresie ochrony praw autorskich, PUG 2001, Nr 7; M. Czajkowska-Dąbrowska, Ochrona artystów wyko- nawców w konwencji rzymskiej z 1961 r., ZNUJ, PzWiOWI 1977, Nr 13; taż, Pojęcie publikacji i jego funkcja w konwencji berneńskiej i powszechnej, PiP 1991, z. 3; taż, Sytuacja prawna auto- rów obcych w Polsce, Warszawa 1991; taż, Zasięg przedmiotowo-czasowy ustawy o prawie au- torskim i prawach pokrewnych a zasady intertemporalne, [w:] A. Nowicka (red.), Prawo prywat- ne czasu przemian. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Stanisławowi Sołtysińskiemu, Poznań 2005; K. Czub, O konstrukcji intelektualnych dóbr osobistych, ZNUJ, PPWI 2012, Nr 1(115); tenże, Prawo własności intelektualnej. Zarys wykładu, Warszawa 2016; G. Ćmikie- wicz, Konwencja powszechna o prawie autorskim, ZNUJ, PzWiOWI 1977, Nr 13; T. Dolata, Pra- wo własności intelektualnej w Królestwie Polskim (1815–1915), Wrocław 2017; A. Domańska- -Baer, A. Suchan (red.), Ochrona własności intelektualnej. Wybrane zagadnienia prawne, Poznań 2010; E. Drabienko, O niektórych zasadach ustawy o prawie autorskim, PUG 1953, Nr 2; tenże, Prawo autorskie. Przepisy i orzecznictwo, Warszawa 1965; T. Drozdowska, O przepisach wyko- nawczych do prawa autorskiego, Jur. 1994, Nr 10; taż, Prawo autorskie i prawa pokrewne, War- szawa 1996; W. Dudek, Komunikowanie międzynarodowe a kierunki zmian polskiego prawa au- torskiego i praw pokrewnych, Katowice 1994; E. Ferenc-Szydełko, Prawo autorskie na ziemiach polskich do 1926 r., ZNUJ, PzWiOWI 2000, Nr 75; M. Gajdus, Planowane zmiany w prawie autor skim, Jur. 2015, Nr 6; K. Gienas, Digital Rights Hanaglment – nowa era prawa autorskie- go?, MoP 2006, Nr 2 (dodatek Prawo Mediów Elektronicznych); K. Golat, R. Golat, Prawo autorskie w praktyce, Warszawa 1998; ciż, Prawo komputerowe (zagadnienia podstawowe), War- szawa 1998; R. Golat, Dobra niematerialne. Zagadnienia prawno-podatkowe, Bydgoszcz–War- szawa 2006; tenże, Prawo autorskie. Komentarz dla praktyków, Gdańsk 2016; tenże, Prawo autorskie. Poradnik dla twórców, Warszawa 2004; tenże, Prawo autorskie i prawa pokrewne. Po- radnik, Warszawa 1997; E. Golka-Jastrząb, M. Olszewski, Prawo autorskie. Wybrane zagadnie- nia, Radom 2011; A. Grzelak, Zasady implementacji prawa unijnego w prawie polskim w zakre- sie własności intelektualnej. Opinia prawna, Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych 2007, Nr 2; T. Grzeszak, Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, PPH 1994, Nr 5; K. Grzyb- czyk, Prawo własnościowe dla autorskoprawnej umowy licencyjnej, Warszawa 2010; S. Grzy- bowski, Powszechna konwencja o prawie autorskim z 1952 r. na tle prawa polskiego, ZNUJ, Pra- ce Prawnicze 1963, Nr 10; S. Grzybowski, A. Kopff, Projekt ustawy o ochronie artystów wykonawców, SC 1970, t. 16; S. Grzybowski, A. Kopff, J. Serda, Zagadnienia prawa autorskiego, Warszawa 1973; J. Hetman, Podstawy prawa własności intelektualnej, Warszawa 2009; A. Kar- powicz, Autor – wydawca. Poradnik prawa autorskiego, Warszawa 2009; tenże, Brak rozporzą- dzeń nie wstrzymuje wykonywania ustawy. Prawo autorskie (wywiad), Rzeczp. 1994, Nr 145; tenże, Kilka uwag o prawie autorskim, Fotografia 1981, Nr 2; tenże, O projekcie nowej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Pal. 1993, Nr 3–4; tenże, Porozumienie TRIPS, Notes Wydawniczy 1996, Nr 6; tenże, Prawo autorskie i prawo prasowe dla dziennikarzy, Warszawa 1997; J. Kępiński, K. Klafkowska-Waśniowska, R. Sikorski, Zarys prawa własności intelektualnej, www.testy-prawnicze.pl  Rozdział I. Wiadomości ogólne 3 t. 3, Prawa pokrewne, Warszawa 2011; A. Kopff, Kilka uwag o niektórych kierunkach nowelizacji prawa autorskiego, ZNUJ, PzWiOWI 1991, Nr 57; tenże, Ochrona wykonań a prawo autorskie, PiP 1962, z. 10; tenże, Postęp techniczny a prawo autorskie i wynalazcze, PiP 1976, z. 11; tenże, Prawa pokrewne i sąsiednie, ZNUJ, PzWiOWI 1993, Nr 61; tenże, Prawo cywilne a prawo dóbr niematerialnych, ZNUJ, PzWiOWI 1975, Nr 5; tenże, Przedmiot własności intelektualnej a kon- strukcje prawne, PiP 1978, z. 3; tenże, Wpływ postępu techniki na prawo autorskie, Kraków 1988; B. Kurzępa (oprac.), Prawo autorskie. Orzecznictwo, akty wykonawcze, konwencje mię- dzynarodowe, Kraków 2001; B. Kurzępa, E. Kurzępa, Ochrona własności intelektualnej. Zarys problematyki, Toruń 2010; E. Laskowska, Konstrukcja ochrony prawnoautorskiej na tle procesu europeizacji prawa prywatnego, Warszawa 2016; E. Laskowska, Konstrukcja ochrony prawnoau- torskiej na tle procesu europeizacji prawa prywatnego, Warszawa 2016; S. Leśniewski, Przedmiot i podmioty prawa autorskiego, Wydawca 1994, Nr 1; I. Łepkowska, Nowe prawo autorskie, Re- żyser 1996, Nr 1; K. Lewandowski (red.), Prawo autorskie a prawo konkurencji. Materiały konfe- rencyjne (Poznań, 3.06.2009 r.), Poznań 2009; M. Lipińska (oprac.), Prawo autorskie na miarę XXI wieku. Krok drugi. Materiały konferencyjne (Warszawa 23.06.2008 r.), Warszawa 2008; L. Łukaszuk, Własność intelektualna – międzynarodowe uwarunkowania i aktualne problemy jej ochrony, Stosunki Międzynarodowe 2003, Nr 1–2; W. Machała, Nowelizacja ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Pal. 2003, Nr 3–4; tenże, Ustawa antymonopolowa a wykony- wanie praw autorskich, MoP 1997, Nr 7; R. Markiewicz, Konstytucyjne aspekty praw autorskich (uwagi na marginesie dwóch orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego), PiP 2015, z. 12; M. Maruta, Prawo autorskie w praktyce – klauzule, których brak, których lepiej żeby nie było, Czas Informa- cji 2010, Nr 3; A. Matlak, Konsekwencje prawne nowelizacji ustawy o prawie autorskim i pra- wach pokrewnych, Pr. Sp. 2001, Nr 4; tenże, Prawo autorskie w społeczeństwie informacyjnym, Kraków 2004; tenże, Prawa pokrewne, PUG 1994, Nr 11; B. Michalski, Dziennikarstwo a prawo, Kraków 1980; G. Michniewicz, Ochrona własności intelektualnej, Warszawa 2016; E. Modrze- jewski, Wybrane zagadnienia prawa autorskiego, Katowice 1970; B. Nawrocki, Dwustronne po- rozumienie polsko-radzieckie dotyczące wzajemnej ochrony praw autorskich, PUG 1977, Nr 4–5; tenże, Przystąpienie PRL do konwencji powszechnej z 1971 r. w sprawie międzynarodo- wej ochrony praw autorskich, PUG 1977, Nr 3; Ochrona własności intelektualnej. Seminarium, Warszawa 7 marca 1997, Warszawa 1997; I. Oleksiuk, Ochrona konkurencji na rynku praw autor- skich – problem substytucyjności towarów i usług, PiP 2016, z. 2; L. Oleszczuk, Prezydencja pol- ska a ochrona praw własności intelektualnej, Monitor Prawa Celnego i Podatkowego 2011, Nr 9; A. Ostapiec, W stylu romańskim czy anglosaskim? Projekt prawa autorskiego, Prawo i Życie 1992, Nr 8; L. Polony, O projekcie prawa autorskiego, Rzeczp. 1993, Nr 281; M. Poźniak-Nie- dzielska, Ewolucja prawa własności intelektualnej w dobie współczesnej, PiP 2002, z. 10; M. Poź- niak-Niedzielska, M. Mozgawa, J. Szczotka (red.), Prawo autorskie i prawa pokrewne. Zarys wy- kładu, Bydgoszcz–Warszawa–Lublin 2006; P. Podrecki, D. Kasprzycki, P. Litwiński, Z. Okoń, M. Smycz, M. Świerczyński, T. Targosz (red.), Prawo Internetu, Warszawa 2007; Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, D. Flisak (red.), Warszawa 2015; A. Preisner, Prawo a Internet. Kilka uwag wstępnych, Acta Uniwersytetu Wrocławskiego, Prawo 1997, Nr 257; Projekt Prawa Autorskiego Ośrodka Krakowskiego, wstęp J. Barta, KPP 1993, z. 3; A. Regulska, Rewizja uprawnień do utworów intelektualnych jako trudny przypadek współczesnego tworzenia prawa, Przegląd Prawniczy UW 2012, Nr 1/2; S. Ritterman, Konwencja rzymska z 1961 r. a założenia ustawodawcze ochrony artystów wykonawców de lege ferenda, PiP 1963, z. 5–6; tenże, Zasady nowego prawa autorskiego majątkowego, ZNUJ 1955, Nr 1; R. M. Sarbiński, Wybrane problemy intertemporalne prawa autorskiego, PIWIUJ 2005, Nr 89; J. Serda (red.), Prace z prawa autor- skiego, ZNUJ, PzWiOWI 1984, Nr 36; S. Siekierko, Projekt ustawy o ochronie artystów-wyko- nawców. Z komentarzem i uzasadnieniem, Warszawa 1963; tenże, Rzymska konwencja o ochro- nie artystów wykonawców, Pal. 1962, Nr 1–2; J. Sieńczyło-Chlabicz (red.), Prawo własności www.testy-prawnicze.pl  4 Rozdział I. Wiadomości ogólne intelektualnej, Warszawa 2013; R. Sikorski, O prawie właściwym dla licencji autorskich, Proble- my Prawa Prywatnego Międzynarodowego, 2009, t. 4; M. Siwicki, Prawo właściwe dla zobowia- zań pozaumownych z naruszeń prawa autorskiego w chmurze obliczeniowej, MoP 2016, Nr 22; D. Skomorowska, Nowe prawo autorskie. Prawo i Interesy 1991, Nr 9 (dodatek do Prawa i Ży- cia); J. Sobczak, Prawo autorskie i prawa pokrewne, Warszawa 2000; M. J. Stępień, Ochrona pra- wa wyłącznego do utworu w prawie Federacji Rosyjskiej (uwagi prawnoporównawcze), PiP 2017, z. 7; M. Szaciński, Reklama a prawo autorskie, Pal. 1994, Nr 1–2; tenże, Ustawa o prze- ciwdziałaniu praktykom monopolistycznym a prawo autorskie, PS 1996, Nr 9; J. Szczotka, Wpro- wadzenie do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Tekst ustawy, Lublin 1994; A. Sztoldman (red.), Kierunki rozwoju prawa własności intelektualnej, Warszawa 2011; J. Szwa- ja, Przegląd orzecznictwa w zakresie własności intelektualnej za rok 1984, PiP 1987, z. 5; tenże, Przegląd orzecznictwa w zakresie własności intelektualnej za rok 1985, PiP 1988, z. 10; tenże, Przegląd orzecznictwa w zakresie własności intelektualnej za rok 1986, PiP 1989, z. 11; P. Ślęzak, Nowelizacja przepisów prawa autorskiego dotyczących utworów audiowizualnych, w: Wokół re- kodyfikacji prawa cywilnego, P. Stec, M. Załucki (red.), Kraków 2015; tenże, Prawo autorskie. Podręcznik dla studentów szkół filmowych, Katowice 2015; T. Targosz, Dziewięćdziesięciolecie pierwszej polskiej ustawy prawnoautorskiej – czyli kilka uwag o żyjącej przeszłości, KPP 2016, Nr 4; G. Tylec, Dobra osobiste prawa cywilnego jako niezależna od prawa autorskiego podstawa ochrony interesów twórczych, MoP 2012, Nr 10; Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrew- nych. Komentarz, pod red. E. Ferenc-Szydełko; A. Drzewiecki, K. Gienas, J. Szyjewska-Bagiń- ska, S. Tomczyk, Warszawa 2016; Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komen- tarz, P. Ślęzak (red.), Warszawa 2017; K. Wąsowski, Kilka słów o prawie autorskim w ogólności, Ruch Muzyczny 1996, Nr 23; B. Węgliński (red.), Ochrona prawna własności intelektualnej. IP Law, Józefowo–Warszawa 2011; Własność intelektualna wobec wolnego rynku i pluralizmu mediów, D. Tułowiecki (red.), Kraków 2014; K. Wojciechowski, Prawo autorskie a zwalczanie nieuczciwej konkurencji – uwagi na tle wyroku SN z 22.02.2009 r., V CSK 337/08, SI 2011, Nr 53; E. Wojnicka, Podstawowe zagadnienia ochrony praw producentów fonogramów i wide- ogramów w wybranych ustawodawstwach krajowych, ZNUJ, PzWiOWI 1993, Nr 61; Współcze- sne wyzwania prawa własności intelektualnej, J. Olszewski, E. Małecka (red.), Rzeszów 2016; M. Załucki, Własność intelektualna w prawie upadłościowym i naprawczym, Warszawa 2012; tenże (red.), Prawo własności intelektualnej. Repetytorium, Warszawa 2009; J. Zimmer-Czekaj, Prawo własności intelektualnej w wirtualnych światach, ZNUJ, PPWI 2009, Nr 3(105). Wyróżnić można trzy aspekty, w których prawo autorskie i prawa pokrewne mogą być rozpatrywane jako odrębna całość normatywna: czasowy, przestrzenny i systemowy. § 1. Kontekst czasowy Kontekst czasowy prawa autorskiego i praw pokrewnych to m.in. historia tej dziedziny ustawodawstwa, jej korzenie i źródła. Prawo własności intelektualnej sta- nowi dział normatywny, który został stosunkowo wcześnie wyraźnie wyodrębnio- ny. Wystarczy wspomnieć o Konwencji berneńskiej z 9.9.1886 r. (weszła w życie 5.12.1887 r.), która jest jednym z pierwszych wielostronnych porozumień między- narodowych, porządkujących w układzie ponadpaństwowym regulacje różnych ga- łęzi prawa. www.testy-prawnicze.pl  § 2. Kontekst terytorialny 5 Co do możliwości korzystania obecnie z dorobku wypracowanego na podstawie obowiązujących w przeszłości unormowań najbardziej istotne, biorąc pod uwagę częste trudności w interpretowaniu zapisów ustawowych, są doświadczenia płyną- ce z orzecznictwa sądowego pochodzącego sprzed 1994 r., z orzecznictwem Sądu Najwyższego na czele. Warto też sięgnąć do odpowiednich publikacji (zob. literatu- ra na początku niniejszego rozdziału). Kolejny problem omawianej perspektywy czasowej, to kwestia pojawienia się w polskiej regulacji praw pokrewnych, które uprzednio nie były odrębnie regulo- wane, tzn. przedmioty tych praw mogły być wcześniej chronione jedynie na ogól- nych zasadach prawa cywilnego (prawa te nie stanowiły samodzielnych praw o charakterze bezwzględnym – chronionych erga omnes). Wcześniejsze wprowa- dzenie podobnej regulacji nie powiodło się, mimo proponowania konkretnych roz- wiązań systemowych (zob. np. projekty ustawy o ochronie artystów wykonawców; zob. literatura na początku rozdziału), jak i funkcjonowania w tym zakresie od kil- kudziesięciu już lat Konwencji rzymskiej z 1961 r. Rozwiązania z przeszłości mogą stanowić także gotowe, sprawdzone wzory, do których w razie potrzeby można zawsze się odwołać. Naturalnie odnosi się to tylko do tych rozwiązań, które się wyraźnie nie zdezaktualizowały, co dotyczy głównie przepisów normujących sferę twórczości niezwiązanej z działalnością techniczną wymagającą ciągłej modernizacji. Najlepszym tego przykładem są programy kom- puterowe, które siłą rzeczy nie mogły być przedmiotem regulacji nie tylko pierw- szej polskiej ustawy o prawie autorskim z 1926 r., ale również ustawy z 1952 r., przynajmniej w jej pierwotnej wersji. Kolejnym wymiarem czasowej perspektywy prawa autorskiego i praw pokrew- nych jest konieczność dokonywania w ustawie zmian ze względu na potrzebę jej dostosowywania do pojawiających się z biegiem czasu nowych tendencji i zjawisk. Aktualne brzmienie ustawy nie jest zapisem ostatecznym i będzie podlegało mo- dyfikacjom. Wynikały one dotychczas i będą w najbliższym czasie wynikać przede wszystkim z potrzeby dostosowywania polskiego prawa wewnętrznego do standar- dów Unii Europejskiej (jest to jednak zagadnienie wchodzące w zakres terytorial- nego kontekstu prawa autorskiego i praw pokrewnych). Czasowa perspektywa oceny prawa autorskiego i praw pokrewnych jako przed- miotowej gałęzi ustawodawstwa nie może być mylona ani z zasadami międzycza- sowymi ustawy, które wyznaczają czasowy zakres przysługującej na jej podstawie ochrony (zob. rozdział V), ani tym bardziej z czasowymi ograniczeniami dotyczą- cymi istnienia majątkowych praw autorskich i praw pokrewnych (zob. rozdział IV). § 2. Kontekst terytorialny Ustawa, jako unormowanie polskiego prawa wewnętrznego, stanowi porządek prawny, obowiązujący w pierwszej kolejności polskie podmioty (z miejscem za- mieszkania lub siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej). Tymczasem wy- www.testy-prawnicze.pl  6 Rozdział I. Wiadomości ogólne miana międzynarodowa w zakresie własności intelektualnej zakłada kontakty mię- dzy podmiotami pochodzącymi z różnych państw, które narażone są na naruszenie przysługujących im praw autorskich lub pokrewnych w obcym kraju co najmniej w takim stopniu, jak w swoim własnym. Również polskie podmioty zainteresowane są, aby przynależne im utwory i przedmioty praw pokrewnych korzystały z ochrony za granicą. Osiągnięcie praw- nych zabezpieczeń praw własności intelektualnej w wymiarze przekraczającym te- rytorium jednego państwa możliwe jest dzięki zawieraniu dwustronnych lub wie- lostronnych umów międzynarodowych. Oczywiście podstawowe znaczenie mają te drugie, zwłaszcza gdy ratyfikowane są przez większość krajów. Istnieje też coraz silniejsza tendencja do ujednolicania praw wewnętrznych po- wiązanych wzajemnymi interesami krajów, głównie tworzących określone cało- ści o charakterze regionalnym. W przypadku Polski decydujące znaczenie w tym zakresie ma dostosowywanie prawa krajowego do unormowań obowiązujących w Unii Europejskiej. Aspekt terytorialny (międzynarodowy) prawa autorskiego i praw pokrew- nych, poza unormowaniami publicznoprawnymi, których adresatami są państwa, uwzględniany jest także w prawie wewnętrznym w postaci regulacji prawa mię- dzynarodowego prywatnego. Odnosi się ono do rozwiązywania kolizji w stosun- kach cywilnoprawnych z tzw. elementem obcym – przez wskazanie, jaki z konku- rujących ze sobą w danej sytuacji, dwóch państwowych porządków wewnętrznych powinien zostać zastosowany dla oceny określonego stosunku prawnego w konkret- nych okolicznościach faktycznych. Jeżeli chodzi o konwencje wielostronne międzynarodowego prawa publiczne- go, to w zakresie prawa autorskiego Polskę wiążą dwa akty: 1) Konwencja berneńska z 9.9.1886 r. o ochronie dzieł literackich i artystycz- nych (Polska przystąpiła do aktu paryskiego tej konwencji w 1971 r. Dokument przystąpienia opublikowany jest w Dz.U. z 1994 r. Nr 104, poz. 506 i 507. Ofi- cjalny przekład aktu paryskiego na język polski opublikowany jest w załączniku do Dz.U. z 1990 r. Nr 82, poz. 474) oraz 2) Powszechna konwencja o prawie autorskim, zawarta w 1952 r. (Polskę obowiązuje redakcja paryska konwencji z 24.7.1971 r., Dz.U. z 1978 r. Nr 8, poz. 28). Pierwszoplanowe znaczenie praktyczne z punktu widzenia ochrony praw autorskich ma pierwsza z powyższych konwencji. Natomiast ochrona praw pokrewnych w stosunkach międzynarodowych wpro- wadzona została przez Konwencję rzymską z 26.10.1961 r. o ochronie wyko- nawców, producentów fonogramów i organizacji nadawczych (Dz.U. z 1997 r. Nr 125, poz. 800). Konwencja ta przez pewien czas nie obowiązywała Polski, co czyniło pozycję obcych podmiotów praw pokrewnych na terytorium Rzeczypospo- litej Polskiej o wiele słabszą od pozycji, jaką mieli w Polsce zagraniczni twórcy (Konwencja rzymska podpisana została przez Prezydenta RP 31.12.1996 r., w sto- sunku do Polski weszła w życie 13.6.1997 r.). www.testy-prawnicze.pl  § 2. Kontekst terytorialny 7 Poza tym, podstawowym aktem prawa międzynarodowego, poświęconym m.in. problematyce ochrony prawa autorskiego i praw pokrewnych, jest Porozumie- nie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (w skrócie TRIPS – Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights). Jest to dokument akcesoryjny wobec Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Han- dlu (WTO), działającą od 1.1.1995 r., w stosunku do którego TRIPS stanowi je- den z załączników (Załącznik 1C). TRIPS obowiązuje także Polskę (Dz.Urz. UE L 1994, Nr 336, str. 214 ze zm.; jego tekst z tłumaczeniem na język polski został opublikowany w załączniku do Dz.U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143). Nawiązuje on wy- raźnie do zasad ochrony, przewidzianych w Konwencjach berneńskiej i rzymskiej, stanowiąc ich uzupełnienie z punktu widzenia interesów międzynarodowego obrotu w zakresie własności intelektualnej. Trzeba bowiem pamiętać o tym, że Światowa Organizacja Handlu powoła- na została głównie dla realizacji bardzo praktycznych celów rozwoju i stymulacji międzynarodowych stosunków handlowych jako emanacja zawartego po zakoń- czeniu drugiej wojny światowej Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Han- dlu (GATT). Jednym zaś z celów TRIPS było pragnienie ustanowienia wzajemnie wspomagającego się związku między WTO i Światową Organizacją Własności Intelektualnej (WIPO). Ta, działając bezpośrednio w obszarze ochrony praw au- torskich i praw pokrewnych (w ramach WIPO przygotowany został m.in. w 1977 r. projekt ustawy wzorcowej dla krajowych przepisów o ochronie oprogramowania dla maszyn cyfrowych – Draft Model Provisions for a National Law on the Protec- tion of Computer Software), powołana została do życia na mocy Konwencji o usta- nowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej z 14.7.1967 r. Rzecz- pospolita Polska jest stroną tej Konwencji (Dz.U. z 1975 r. Nr 9, poz. 49). W tym kontekście warte zaznaczenia jest przystąpienie przez Polskę do opracowanych, z inicjatywy powyższej organizacji, porozumień międzynarodowych w przedmio- cie ochrony własności intelektualnej. Chodzi konkretnie o tzw. WIPO Copyright Treaty (Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej o prawie autorskim, Dz.U. z 2005 r. Nr 3, poz. 12) oraz WIPO Performances and Phonogram Treaty (Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach – konwencję poświę- coną ochronie pokrewnych praw wykonawczych i fonograficznych, Dz.U. z 2004 r. Nr 41, poz. 375). W kontekście integracji europejskiej podstawowe znaczenie dla ochrony praw autorskich i praw pokrewnych mają dyrektywy organów Wspólnot Europejskich (Unii Europejskiej), przyjmowane na przestrzeni ostatnich lat. Są to przede wszyst- kim następujące dyrektywy: 1) 2009/24/WE z 23.4.2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów kompu- terowych – wersja skodyfikowana (Dz.Urz. UE L 111/2009, s. 16); 2) 2006/115/WE z 12.12.2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczania oraz nie- których praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności inte- lektualnej (Dz.Urz. UE L 376/2006, s. 28 – wersja ujednolicona); www.testy-prawnicze.pl  8 Rozdział I. Wiadomości ogólne 3) 93/83/EWG z 27.9.1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad doty- czących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w od- niesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową (Dz.Urz. UE L 248/1993, s. 15 ze zm.); 4) 2006/116/WE z 12.12.2006 r. w sprawie czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz.Urz. UE L 372/2006, s. 12 ze zm. – wer- sja ujednolicona); 5) 96/6/WE z 11.3.1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych (Dz.Urz. UE L 77/1996, s. 20 ze zm.); 6) 2001/29/WE z 22.5.2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspek- tów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.Urz. EU L 167/2001, s. 10 ze zm.); 7) 2001/84/WE z 27.9.2001 r. w sprawie prawa autora do wynagrodzenia z ty- tułu odsprzedaży oryginalnego egzemplarza dzieła sztuki (Dz.Urz. UE L 282/2001, s. 32); 8) 2004/48/WE z 29.4.2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności inte- lektualnej (Dz.Urz. UE L 157/2004, s. 45); 9) 2012/28/UE z 25.102012 r. w sprawie niektórych dozwolonych sposobów ko- rzystania z utworów osieroconych (Dz.Urz. UE L 299/2012, s. 5); 10) 2014/26/UE z 26.2.2014 r. w sprawie zbiorowego zarządzania prawami autor- skimi i prawami pokrewnymi oraz udzielania licencji wieloterytorialnych do- tyczących praw do utworów muzycznych do korzystania on-line na rynku we- wnętrznym (Dz.Urz. UE L 84/2014, s. 72); 11) 2017/1564 z 13.9.2017 r. w sprawie niektórych dozwolonych sposobów ko- rzystania z określonych utworów i innych przedmiotów chronionych prawem autorskim i prawami pokrewnymi z korzyścią dla osób niewidomych, osób słabowidzących lub osób z niepełnosprawnościami uniemożliwiającymi za- poznawanie się z drukiem oraz w sprawie zmiany dyrektywy 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.Urz. UE L 242/2017, s. 6). Po uchwaleniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w 1994 r. pol- ski system prawa autorskiego i praw pokrewnych znajdował się na wstępnym etapie wdrażania rozwiązań wspólnotowych dyrektyw. Ustawa ta była wówczas dostoso- wana właściwie jedynie do pierwszej dyrektywy – „komputerowej”. Dyrektywa ta odegrała dużą rolę przy formułowaniu treści Rozdziału 7 polskiej ustawy, poświę- conego ochronie programów komputerowych. W znacznym stopniu jest on bowiem powtórzeniem odpowiednich zapisów dyrektywy „komputerowej”. Wniosek, że doszło do jej prostego przetransponowania do prawa polskiego, był- by jednak zbyt daleko idący. Dokładniejsza analiza obu aktów dowodziła, że wystę- powały między nimi rozbieżności (np. w związku z prawem majątkowym do zwie- lokrotniania programu). Pewne odmienności wynikały też, siłą rzeczy, z przekładu z języka angielskiego, co stanowiło po części przejaw ustalonej konwencji termino- www.testy-prawnicze.pl  § 2. Kontekst terytorialny 9 logicznej. Rozdział 7 polskiej ustawy został zsynchronizowany z tekstem powyż- szej dyrektywy, zwłaszcza w końcowej fazie prac ustawodawczych. Poszczególne projekty ustawy, w tym przede wszystkim wcześniejsze ich redakcje, formułowane były w sposób bardziej niezależny od rozwiązań unijnych, które w kształcie nada- nym im przez komentowaną dyrektywę pojawiły się przecież w trakcie prac ustawo- dawczych nad polską regulacją ochrony prawnej programów komputerowych. Szczególna regulacja programów komputerowych z polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych została w jeszcze większym stopniu dostosowana do standardów unijnych w wyniku wejścia w życie 22.7.2000 r. nowelizacji tej usta- wy z 9.6.2000 r. Pewien porządek procesu uzgadniania brzmienia polskiej ustawy z wymogami prawa europejskiego ustalony został w poświęconym problematyce własności inte- lektualnej specjalnym załączniku do tzw. Białej Księgi (White Paper Preparation of The Association Countries of Central and Eastern Europe with a View to the Inte- gration in The Internal Market), opracowanej w 1995 r. przez Komisję Europejską w celu wskazania tych obszarów systemu prawnego, które w efekcie działań inte- gracyjnych powinny zostać zharmonizowane z prawem wspólnotowym. Z porządku tego wynika, iż w pierwszej kolejności dalszymi pracami dostosowawczymi mia- ły być objęte kwestie czasu ochrony oraz wynajmu i wypożyczania przedmiotów ochrony, w dalszej zaś perspektywie – problematyka telewizyjna (przekazu sateli- tarnego i rozpowszechniania kablowego) oraz zasady prawne ochrony baz danych. Pracom dostosowawczym w kontekście integracji z Unią Europejską w dużym stopniu poświęcona została nowelizacja ustawy o prawie autorskim i prawach po- krewnych z 9.6.2000 r. (Dz.U. Nr 53, poz. 637). Dzięki tej nowelizacji prawo polskie uzyskało zgodność z dwiema dyrektywami: 1) z 29.10.1993 r. w sprawie harmonizacji czasu ochrony prawa autorskiego i nie- których praw pokrewnych oraz 2) z 14.5.1991 r. o ochronie prawnej programów komputerowych (obecnie w wer- sji skodyfikowanej z 2009 r., powołanej powyżej). Czas ochrony dóbr z zakresu własności intelektualnej został bowiem, na gruncie naszego wewnętrznego prawa z mocy przedmiotowej nowelizacji, znacznie wydłu- żony, jeżeli zaś chodzi o autorskoprawny status programów komputerowych, to po- mijając fakt, iż już przed komentowaną zmianą ustawy powyższa dyrektywa unijna została w jej Rozdziale 7 w zasadniczym zrębie uwzględniona, omawiana noweli- zacja doprowadziła na tym polu do jeszcze większego zbliżenia obu unormowań. Dnia 27.7.2001 r. uchwalona została ustawa o ochronie baz danych (Dz.U. Nr 128, poz. 1402 ze zm.), która weszła w życie po długim, rocznym okresie vaca- tio legis, tzn. 10.11.2002 r. Stanowi ona typowy przykład regulacji, mającej na celu dostosowanie polskiego systemu prawnego do standardów obowiązujących w Unii Europejskiej. Bezpośrednim bodźcem do uchwalenia powyższej ustawy była bo- wiem wydana przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej dyrektywa 96/6/WE z 11.3.1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych, stanowiąca norma- tywny wzór dla zastosowanych w komentowanej ustawie rozwiązań. www.testy-prawnicze.pl  10 Rozdział I. Wiadomości ogólne Problematyka baz danych została uwzględniona już w pierwotnej wersji obec- nie obowiązującej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Jej art. 3 trak- tuje bowiem bazy danych jako jedną z rodzajowych kategorii tzw. zbiorów mate- riałów, stanowiących odrębne utwory w rozumieniu prawa autorskiego. Naturalnie w momencie uchwalania ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie mogło być mowy o braniu pod uwagę standardów Unii Europejskiej w dziedzinie szczególnej ochrony baz danych, gdyż w tym czasie standardy takie jeszcze formal- nie nie funkcjonowały (trwały dopiero prace koncepcyjne w tym zakresie – pierw- szy projekt dyrektywy unijnej, dotyczącej problematyki ochrony baz danych, po- chodzi z 1992 r.). Dlatego też wydanie w 1996 r. stosownej dyrektywy spowodowało, iż polski system ochrony własności intelektualnej, mimo jego niedawnej, radykalnej zmiany, mającej w założeniu także cele integracyjne, stał się – odnośnie do sfery baz danych – systemem niedostosowanym do wspólnotowych standardów europejskich. Niedo- stosowanie to wystąpiło przy tym w dwóch obszarach: 1) gwarantowanej przez nową dyrektywę ochrony baz danych na gruncie prawa autorskiego oraz 2) stanowiącej ewidentne novum szczególnej ochrony baz danych, czyli tzw. ochro- ny sui generis, niezależnej od posiadania przez nie twórczego charakteru w ro- zumieniu prawa autorskiego. Powyższe historyczne uwagi można podsumować stwierdzeniem, iż uchwalenie ustawy o ochronie baz danych doprowadziło do wyrównania polskich standardów ochronnych w tym zakresie z analogicznymi standardami wspólnotowymi (oczywi- ście pomijając pewne mniej lub bardziej istotne różnice między postanowieniami dyrektywy unijnej z 1996 r. a zapisami polskiej ustawy). O istocie szczególnej ochrony baz danych, czyli tzw. ochrony sui generis, decy- duje powstawanie na rzecz podmiotu uprawnionego do danej bazy danych z tytułu jej wyprodukowania bezwzględnego prawa wyłącznego do bazy danych, tzn. prawa do pobierania danych i wtórnego wykorzystania w całości lub istotnej części, co do ilości lub jakości, zawartości bazy danych (zob. art. 6 BazyU). Na prawo to składa- ją się więc de facto dwa odrębne uprawnienia, których zakresy w postaci pobiera- nia danych i wtórnego wykorzystania zdefiniowane zostały w art. 2 pkt 2 i 3 BazyU. Pierwsze z nich ma charakter utrwalająco-zwielokrotniający (istotą jego jest kopio- wanie zawartości bazy danych na konkretny nośnik), natomiast wtórne wykorzysta- nie sprowadza się w praktyce do działań rozpowszechniających, w tym z wykorzy- staniem zwielokrotnionych egzemplarzy konkretnej bazy. Wątpliwości interpretacyjne może powodować użyte przy definiowaniu pra- wa do bazy danych kryterium istotności jakościowej lub ilościowej, którego usta- wodawca bliżej nie precyzuje i które jest dookreślane w drodze rozstrzygania kon- kretnych kontrowersji powstających na tym tle przez sądy. Na przykład w wyroku z 2.5.2012 r. (I ACa 105/12, OSAS 2012, Nr 4, s. 56–86) Sąd Apelacyjny w Szcze- cinie wyraził pogląd, że „część zawartości bazy danych może być uznana za istot- www.testy-prawnicze.pl  § 2. Kontekst terytorialny 11 ną, gdy nieuprawnione korzystanie z niej zagraża poważnymi szkodami ze względu na amortyzację wydatków poniesionych przez producenta”. Specyfiką prawa do bazy danych jest jego powstawanie z mocy ustawy na rzecz producenta bazy, którym jest osoba ponosząca ryzyko nakładu inwestycyjnego przy jej tworzeniu (zob. art. 2 pkt 4 BazyU). Uprzywilejowana zostaje w ten sposób nie osoba, względnie osoby fizyczne, zajmujące się bezpośrednim konstruowaniem baz danych, ale podmioty, które produkcję ich finansują i organizują. Artykuł 5 pkt 5 BazyU stanowi np., że z przewidzianej w tej ustawie ochrony korzystają bazy da- nych, których producent jest przedsiębiorcą. Prawo do bazy danych jest prawem zbywalnym (art. 6 BazyU), co oznacza moż- liwość jego przenoszenia przez producenta bazy na inne podmioty oraz udostępnia- nia baz danych przez podmioty wyłącznie uprawnione osobom zainteresowanym korzystaniem z ich zawartości w drodze stosownych licencji. W wyniku wejścia w życie 1.1.2003 r. ustawy z 28.10.2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. Nr 197, poz. 1662 ze zm.), istot- nej zmianie uległa regulacja licencji ustawowych, co dotyczy przede wszystkim li- cencji nadawczych, czyli przysługujących z mocy samego prawa nadawcom (orga- nizacjom radiowym i telewizyjnym). W efekcie tych zmian nowelizacyjnych znacznemu uszczupleniu uległy upraw- nienia operatorów sieci kablowych, a to na skutek wykreślenia licencji ustawowej z art. 24 ust. 3 PrAut, co miało na celu dostosowanie polskiego prawa autorskie- go do standardów obowiązujących w tym zakresie w Unii Europejskiej (dyrekty- wy Rady 93/83/WE z 27.9.1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad doty- czących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową). Zmiana ta miała jednak o tyle czasowy, ograniczony charakter, iż została zmodyfikowana poprzez usta- wę z 25.7.2003 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. Nr 166, poz. 1610). W zestawieniu z nowelizacją z 28.10.2002 r. nowelizacja ustawy o prawie au- torskim i prawach pokrewnych z 25.7.2003 r. miała bardzo ograniczony zakres przedmiotowy, gdyż dotyczyła przede wszystkim kwestii związanych z funkcjono- waniem w systemie własności intelektualnej operatorów sieci kablowych. Noweli- zacja ta miała także zasadniczo harmonizacyjny kontekst, ponieważ zgodnie z art. 3 ustawy nowelizacyjnej z 2003 r., weszła ona w życie w dużym stopniu z dniem uzy- skania przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej. „Unijny” kontekst miało także dodanie ust. 4 w art. 24 PrAut, przywracającego na rzecz operatorów sieci kablowych licencję ustawową w zakresie reemisji utwo- rów nadawanych przez inne organizacje radiowe lub telewizyjne dostępne na da- nym obszarze, jeżeli rozpowszechnianie w sieciach kablowych miało charakter równoczesny i integralny z nadaniem pierwotnym, z przyznaniem osobom upraw- nionym prawa do wynagrodzenia. Przepis ten utracił bowiem moc właśnie z dniem uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej (zgodnie z art. 2 ustawy www.testy-prawnicze.pl  12 Rozdział I. Wiadomości ogólne nowelizacyjnej). Tylko pozornie stanowił on nowe rozwiązanie, gdyż – co do zasa- dy – powtarzał zapis uchylonego z mocą od 1.1.2003 r. ust. 3 art. 24 (zmiana pole- gała właściwie na posłużeniu się w treści powyższego, „nowego” przepisu określe- niem „reemisja” zamiast „rozpowszechnienie”, co stanowiło konsekwencję zmiany z 1.1.2003 r. terminologii pól eksploatacji). Jeżeli chodzi o obowiązujący po uzyskaniu przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej, art. 211, to stanowi on z kolei powtórzenie uchylonego na mocy no- welizacji z 25.7.2003 r. art. 21 ust. 4 PrAut, powtarzając obowiązek operatorów sie- ci kablowych odnośnie do zawierania w związku z reemisją w sieciach kablowych utworów, nadawanych w programach organizacji radiowych i telewizyjnych, umów z właściwymi organizacjami zbiorowego zarządzania. Należy przy tym zwrócić uwagę na jednoczesne uchylenie art. 21 ust. 3 PrAut, dającego twórcom uprawnie- nie do zastrzegania osobistego decydowania (bez pośrednictwa organizacji zbioro- wego zarządzania) o nadawaniu swoich opublikowanych utworów. Artykuł 211 PrAut, również z mocą od przystąpienia przez Polskę do Unii Euro- pejskiej, został odpowiednio uwzględniony w treści art. 92 i 951. Ustawa z 1.4.2004 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrew- nych (Dz.U. Nr 91, poz. 869), choć dotyczyła kilku różnych kwestii, zasadniczo miała dostosowawczy charakter, o czym świadczy także data jej wejścia w ży- cie, którą wyznacza przystąpienie przez Polskę do Unii Europejskiej. Znaczna część zmian, przewidzianych w powyższej nowelizacji, miała na celu uwzględ- nienie w polskim systemie prawa autorskiego i praw pokrewnych obowiązujących już w Unii Europejskiej rozwiązań, dotyczących przede wszystkim posługiwania się przy rozpowszechnianiu utworów i przedmiotów praw pokrewnych technikami elektronicznymi, w tym internetowymi. Dostosowanie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych do dyrektyw unijnych, powołanych powyżej pod pozycjami 7 i 8, nastąpiło odpowiednio w ra- mach dwóch następujących nowelizacji tej ustawy: 1) z 23.3.2006 r. (Dz.U. Nr 66, poz. 474) – zob. uwagi § 5 w rozdziale II, oraz 2) z 9.5.2007 r. (Dz.U. Nr 99, poz. 662) – zob. uwagi w § 13 w rozdziale V. Natomiast dostosowanie polskiej ustawy do wymogów wynikających z dyrek- tywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/28/UE z 25.10.2012 r. w sprawie niektórych dozwolonych sposobów korzystania z utworów osieroconych nastąpi- ło z mocą od 20.11.2015 r., w ramach nowelizacji z 11.9.2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1639) – poprzez dodanie Oddziału 5 w Rozdziale 3 ustawy o prawie autor- skim i prawach pokrewnych (art. 355–359), regulującego dozwolony użytek utwo- rów osieroconych. Dyrektywa dotycząca zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, powołana wyżej pod pozycją 10, znalazła odzwierciedlenie w polskim systemie prawnym w obowiązującej od 19.7.2018 r. ustawie z 15.6.2018 r. o zbio- rowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1293). www.testy-prawnicze.pl  § 3. Kontekst systemowy 13 Zgodnie z art. 11 dyrektywy, uwzględniającej w szczególności potrzeby osób niepełnosprawnych (powołanej wyżej pod pozycją 11), Państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbęd- ne do wykonania niniejszej dyrektywy do 11.10.2018 r. Wyznacznikiem dla anali- zowania zobowiązań Polski wobec Unii Europejskiej w omawianym zakresie był początkowo, przed przystąpieniem przez Polskę do Unii Europejskiej, Układ Eu- ropejski z 16.12.1991 r. o stowarzyszeniu Polski ze Wspólnotami Europejskimi (załącznik do Dz.U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38), zwany często Układem Stowarzy- szeniowym. Zgodnie z jego art. 66 państwo polskie zobowiązało się do zapewnienia podobnego poziomu ochrony w dziedzinie własności intelektualnej do przewidzia- nej w tym zakresie w aktach prawnych Wspólnot Europejskich. Obecnie obowiązki dostosowawcze są wynikiem członkostwa Polski w Unii Europejskiej. W zakresie prawa prywatnego międzynarodowego regulacji własności intelek- tualnej poświęcony jest Rozdział 10 ustawy z 4.2.2011 r. – Prawo prywatne między- narodowe (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1792). Generalny wniosek jest następujący – prawa autorskie i prawa pokrewne, biorąc pod uwagę ich kolizyjnoprawny status, rządzą się zasadą terytorializmu. Oznacza ona m.in., iż do ochrony praw własności intelektualnej stosuje się prawo państwa, na podstawie którego dochodzi się ochrony (art. 46 ust. 3 PrPrywM). Spostrzeżenie powyższe znajduje potwierdzenie zarówno w tekście polskiej ustawy (art. 5 PrAut), jak i postanowień stosownych konwencji międzynarodowych (zob. art. 5 ust. 2 zd. 2 Aktu paryskiego Konwencji berneńskiej, zgodnie z którym zakres ochrony, jak też środki jej dochodzenia, zapewnione autorowi w celu ochro- ny jego praw, są normowane wyłącznie przez ustawodawstwo państwa, w którym żąda się ochrony). Ideą tego rodzaju zapisów jest naturalnie dążenie ustawodawcy do zapewnienia stosowania w poszczególnych państwach (w tym i w Polsce) przede wszystkim ich wewnętrznych porządków prawnych, właściwych do oceny zakre- ślonych ustawowo stanów faktycznych, oczywiście przy całym szacunku dla przyj- mowanych dobrowolnie zasad prawa międzynarodowego (np. wynikających rów- nież z tekstu Konwencji berneńskiej zasad: 1) asymilacji – traktowania krajowego, czyli zrównania położenia twórców ob- cych z twórcami krajowymi, oraz 2) minimum konwencyjnego, czyniącej uprzywilejowaną pozycję obcych auto- rów). § 3. Kontekst systemowy Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi jedynie fragment całościowego systemu, jakim jest obowiązujący w Polsce porządek prawny, na któ- ry składają się poszczególne regulacje ustawowe, z Konstytucją RP na czele. Choć można bez przesady powiedzieć, że ta dziedzina prawa od dawna w pełni się wy- www.testy-prawnicze.pl  14 Rozdział I. Wiadomości ogólne odrębniła, stanowiąc zamkniętą całość, o czym najlepiej świadczy ujmowanie jej unormowania w formie oddzielnych ustaw, dla pełnego jej zrozumienia w mniej- szym lub większym stopniu, odwoływać się trzeba do innych działów legislacji. Jest to niezbędne z tego względu, że prawo autorskie, podobnie jak inne dzie- dziny prawa, stanowi logiczny konglomerat rozwiązań i instytucji, zaczerpniętych z różnych źródeł prawodawczych. To, iż może być ono kwalifikowane jako przy- należne przede wszystkim do sfery szerszej kategorii prawa cywilnego, nie jest bowiem spowodowane posługiwaniem się przez ustawodawcę przy określaniu po- rządku prawa autorskiego i praw pokrewnych wyłącznie cywilnoprawnym apara- tem pojęciowym i konstrukcyjnym. Wręcz przeciwnie – analiza przepisów ustawy wskazuje, iż zawarte w niej zostały postanowienia właściwe dla innych podstawo- wych gałęzi prawa pozytywnego, a mianowicie również prawa karnego i szeroko pojmowanego prawa administracyjnego. W płaszczyźnie prawa cywilnego podstawowym punktem odniesienia, uzu- pełniającym unormowania ustawy, jest Kodeks cywilny. Ustawa może być w tym kontekście traktowana jako sui generis wyjęcie przed nawias przez prawodawcę tych zagadnień, które wymagały specyficznego potraktowania ze względu na swo- isty przedmiot regulacji. Istotą ustawy, biorąc pod uwagę jej wymiar cywilnoprawny, jest wprowadzenie do polskiego porządku prawnego odrębnej kategorii praw bezwzględnych, jakimi są właśnie prawa autorskie i analogicznie do nich ukształtowane prawa pokrew- ne. W praktyce podmiotom tych praw przysługuje monopol w zakresie korzystania ze stanowiących ich przedmiot dóbr, jak również w zakresie rozporządzania nimi. Wyłączność ta może być ograniczona jedynie z mocy prawa (ustawy) albo woli (swobodnej decyzji) podmiotu uprawnionego. Prawa autorskie i prawa pokrewne jako prawa bezwzględne chronione są przed wszelkimi ich naruszeniami, dokonywanymi przez inne, nieuprawnione podmioty, w tym także przez podmioty, które łączy z osobami wyłącznie uprawnionymi okre- ślony stosunek umowny (obligacyjny), np. licencjobiorców. Od kontrahentów, któ- rym prawa autorskie i pokrewne (chronione nimi dobra) w określonym zakresie są udostępniane, podmioty wyłącznie uprawnione z tytułu tych praw mogą dochodzić, w zależności od konkretnych okoliczności faktycznych, zarówno odpowiedzialno- ści wynikającej z naruszenia praw bezwzględnych, jak i będącej skutkiem narusze- nia postanowień umownych. Prawa autorskie i prawa pokrewne są poza tym prawami na dobrach niema- terialnych. Wynika to z charakteru ich przedmiotu, którym są właśnie różne dobra niewymagające koniecznie dla swojego istnienia substratu materialnego, czyli dają- ce się prawnie wyodrębnić obiekty niematerialne: utwory i przedmioty praw po- krewnych, w tym artystyczne wykonania. Jako prawa bezwzględne na dobrach niematerialnych prawa autorskie i prawa pokrewne (w znaczeniu praw podmiotowych, a nie w rozumieniu prawa przed- miotowego, które występuje w tytule ustawy) zbliżone są najbardziej konstrukcyj- www.testy-prawnicze.pl  § 3. Kontekst systemowy 15 nie do praw rzeczowych, a zwłaszcza do prawa własności (uregulowanego w Ty- tule I Księgi drugiej KC). Podobieństwo między tymi prawami, mimo ewidentnych różnic (przedmiotami prawa własności są dobra materialne, czyli rzeczy ruchome i nieruchomości), przejawia się m.in. w ugruntowanym doktrynalnie określaniu praw autorskich i praw pokrewnych mianem praw tzw. własności intelektualnej. Termin „własność intelektualna” wymaga krótkiego komentarza. Własność intelektualna kojarzona jest z szeroką gamą dóbr niematerialnych, zarówno sta- nowiących przedmiot regulacji prawa autorskiego i praw pokrewnych, jak i będą- cych innego rodzaju, niewymagającymi twórczego i indywidualnego lub artystycz- nego charakteru wytworami ludzkiego intelektu (wymienić tu przykładowo należy w pierwszej kolejności wynalazki, znaki towarowe i wzory przemysłowe). Dla tego kierunku interpretacyjnego charakterystyczna jest koncepcja własności intelektual- nej, przyjęta w porozumieniu TRIPS (zob. art. 1 ust. 2). W innym, bardziej restrykcyjnym i rzadko spotykanym ujęciu, własność intelek- tualna utożsamiana jest przede wszystkim z prawami autorskimi i prawami pokrew- nymi. Natomiast prawa, które ogólnie zaliczyć można do tzw. prawa patentowe- go (wynalazczego), obejmowane są z kolei nazwą praw własności przemysłowej. W ten sposób twórczość artystyczna, literacka i naukowa, chroniona prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, przeciwstawiana jest twórczości znajdującej różnorodne, praktyczne zastosowanie w działalności gospodarczej, głównie pro- dukcyjnej, ale także usługowej i handlowej. W obecnym stanie prawnym problema- tyka własności przemysłowej regulowana jest przez ustawę z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 776 ). W perspektywie międzynarodowej powyższy dwupodział prawa własności in- telektualnej został dostrzeżony w toku prac Konferencji sztokholmskiej z 1967 r. poświęconej kompleksowej analizie zasad ochrony wynikających z Konwencji berneńskiej oraz Konwencji paryskiej z 1883 r. o ochronie własności przemy- słowej (ponad stuletnia historia tego aktu przyniosła liczne jego aktualizujące rewi- zje, zmienione tekstem sztokholmskim z 14.7.1967 r. Akt ten został ratyfikowany przez Polskę 5.12.1974 r., Dz.U. z 1975 r. Nr 9, poz. 51 i 52), czego efektem było utworzenie w trakcie wspomnianej konferencji Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO, określanej także w skrócie od francuskiego brzmienia jej na- zwy jako OMPI). Wydaje się wobec tego, iż bardziej prawidłowym i ugruntowanym praktycznie podejściem jest stanowisko pierwsze, szerzej ujmujące przedmiot własności intelek- tualnej. Za tym, aby prawa autorskie i prawa pokrewne były kwalifikowane łącznie z prawami własności przemysłowej jako większa całość normatywna (prawa wła- sności intelektualnej) przemawia występowanie w obrocie prawnym specyficznych dóbr niematerialnych. Ze względu na duże znaczenie praktyczne zdecydowano się na wprowadzenie ich ochrony na zasadzie konstrukcji praw bezwzględnych, mimo iż istniały trudności z jednoznacznym zakwalifikowaniem tych praw do praw autor- skich, praw pokrewnych czy też szeroko rozumianych praw wynalazczych. Najbar- www.testy-prawnicze.pl  16 Rozdział I. Wiadomości ogólne dziej typowym tego przykładem są topografie układów scalonych, czyli układów półprzewodnikowych, objęte ochroną na szczególnych zasadach w ramach Prawa własności przemysłowej za wzorem pionierskiej w tym zakresie ustawy amerykań- skiej (pochodzącego z 1984 r. tzw. Semiconductor Chip Protection Act). Podobny problem występował w odniesieniu do programów komputerowych, które pod rządami ustawy o prawie autorskim z 1952 r. nie były chronione w ramach żadnego reżimu praw wyłącznych na dobrach niematerialnych. Część doktryny wy- powiadała się przeciw zastosowaniu do ochrony programów dla maszyn cyfrowych tradycyjnych konstrukcji prawa autorskiego. Argumentowano to tym, iż programy komputerowe nie mają wymaganych przez ustawę autorskoprawną niezbędnych do uznania ich za utwór właściwości, a ich ewidentna użyteczność zbliża je raczej do dzieł będących wynikiem działalności wynalazczej. Przyjęte ostatecznie aktualne rozwiązanie (Rozdział 7 ustawy), uwzględniające specyfikę programów jako utwo- rów, stanowi wobec tego kompromis między zwolennikami przyznania im czysto autorskoprawnej ochrony a głosami proponującymi odrębny systemowo od prze- znaczonego dla utworów w ogólności reżim ustawowy (tzn. podobnie jak to przed- stawia się obecnie odnośnie do topografii układów scalonych). Powyżej zobrazowany został status praw autorskich i praw pokrewnych jako samodzielnie funkcjonujących w obrocie prawnym praw bezwzględnych. Dla tego aspektu omawianej materii podstawowe znaczenie mają przepisy ustawy, normu- jące przedmiot powyższych praw, ich podmiot, treść oraz zasady cywilnopraw- nej ochrony, które scharakteryzowane zostaną w czterech kolejnych rozdziałach (zob. rozdziały II–V). Odpowiednikiem dla tego zakresu regulacji na gruncie Ko- deksu cywilnego jest jego Księga druga, poświęcona prawom rzeczowym. Biorąc pod uwagę całość cywilnoprawnych rozwiązań ustawy, należy dojść do wniosku, iż co do powyżej wymienionych kwestii wykazuje ona w zestawieniu z postanowie- niami kodeksowymi najwięcej odmienności. Jest to oczywiste, jeśli uświadomimy sobie sygnalizowaną już wcześniej wyraźną odrębność praw autorskich i praw po- krewnych w porównaniu z innymi kategoriami praw podmiotowych z obszaru pra- wa cywilnego. Inaczej już relacja ta przedstawia się, jeżeli przedmiotem analizy porównawczej jest obrót umowny. Generalnie w sferze prawa autorskiego i praw pokrewnych wygląda on bardzo podobnie jak w przypadku przenoszenia innych praw majątko- wych, dlatego też odpowiedni fragment ustawy, regulujący zasady kontraktowania (zob. jej Rozdział 5), należy interpretować w ścisłym związku z Księgą trzecią KC, normującą zobowiązania. Dotyczy to przede wszystkim reguł ogólnych prawa zo- bowiązaniowego (zob. Tytuły I–X Księgi trzeciej KC), choć istotne są tutaj rów- nież niektóre przepisy kodeksowe, poświęcone już bezpośrednio poszczególnym kontraktom umownym (chodzi głównie o Tytuł XV Księgi trzeciej KC, normują- cy umowę o dzieło, stanowiącą podstawę konstrukcyjną m.in. większości umów wydawniczych, na podstawie których zamawiane są określone utwory). Obrót umowny w zakresie prawa autorskiego odznacza się jednak mimo to na tyle od- www.testy-prawnicze.pl  § 3. Kontekst systemowy 17 miennymi cechami, iż poświęcone mu zostanie osobne omówienie w ramach niniej- szego skryptu (zob. rozdział VI). Na odrębną uwagę przy omawianiu prawa autorskiego i praw pokrewnych nie zasługują natomiast dwa inne, skrajnie rozmieszczone działy, uregulowane przepi- sami Kodeksu cywilnego, tzn. jego część ogólna (Księga pierwsza KC), grupująca podstawowe instytucje materialnego prawa cywilnego, oraz prawo spadkowe (Księ- ga czwarta KC). Ustawa nie wprowadza bowiem w stosunku do nich większych od- mienności. Oczywiście Kodeks cywilny jako uregulowanie modelowe nie stanowi jedyne- go punktu odniesienia dla prawa autorskiego i praw pokrewnych w obszarze pra- wa cywilnego. Dla ochrony własności intelektualnej, w tym także dóbr niemate- rialnych, będących przedmiotami praw autorskich i praw pokrewnych, konkretne znaczenie praktyczne mogą mieć również inne unormowania ustawowe, miesz- czące się w szeroko pojmowanym systemie prawa cywilnego. Chodzi tutaj przede wszystkim o: 1) ustawę z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 419) oraz 2) ustawę z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2018 r. poz. 798 ze zm.). Poza funkcją uszczegóławiającą, polegającą na rozwijaniu treści poszczegól- nych zapisów ustawy, ramowe, ogólne normy prawa cywilnego odgrywają wobec prawa autorskiego i praw pokrewnych jeszcze drugą podstawową rolę. Sprowadza się ona do ukształtowania subsydiarnego wobec przewidzianego w ustawie reżimu ochrony. W praktyce oznacza to, że w sytuacji, gdy określone dobro nie może być zakwalifikowane jako utwór lub określony przedmiot praw pokrewnych, albo jeśli ochrona wynikająca z ustawy okazuje się nieskuteczna, osoba, której interes został naruszony, może odwołać się do ogólnie unormowanych zasad odpowiedzialności. Taką subsydiarną w stosunku do prawa autorskiego ochronę zapewniają odpo- wiednie przepisy Części ogólnej Kodeksu cywilnego (art. 23–24 KC). Jeżeli cho- dzi natomiast o ochronę majątkowej eksploatacji dóbr niematerialnych, to może być ona poza ustawą realizowana dwutorowo: 1) na zasadach odpowiedzialności deliktowej (art. 415 i nast. KC oraz ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji) lub 2) na zasadach odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 i nast. KC oraz ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów). W obrocie przedmiotami praw autorskich i praw pokrewnych można ponadto wykorzystywać doświadczenia praktyki kontraktowej, nieujęte jak na razie w ści- słe ramy przepisów prawa cywilnego. Dopuszczalne jest np. umieszczanie stosow- nych klauzul autorskoprawnych w umowach franchisingowych, choć jeżeli cho- dzi o sferę dóbr niematerialnych, to ujmowane są w tego typu kontraktach przede wszystkim kwestie związane z wykorzystywaniem przez franchisingobiorcę zna- ków towarowych, przysługujących franchisingodawcy. www.testy-prawnicze.pl 
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo autorskie i prawa pokrewne. Wydanie 10
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: