Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00302 006236 14087090 na godz. na dobę w sumie
Prawo cywilne - część ogólna. Prawo rzeczowe. Wydanie 3 - ebook/pdf
Prawo cywilne - część ogólna. Prawo rzeczowe. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 354
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-6203-8 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-5%), audiobook).

Książka ,,Prawo cywilne - część ogólna. Prawo rzeczowe' zawiera zagadnienia dotyczące m.in.:

Wydanie trzecie zostało poszerzone o nowe instytucje prawa (np. opróżnianie opróżnionym miejscem hipotecznym). Ponadto wydanie to zawiera szersze omówienie zmian dotyczących ksiąg wieczystych i hipoteki, które weszły w życie z dniem 1.12.2013 r. W opracowaniu wykorzystano w niezbędnym zakresie najnowsze orzecznictwo i liczne przykłady.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

I Część Prawo cywilne – część ogólna I Rozdział Zagadnienia wstępne § 1. Podziały systemu prawa i pojęcie prawa cywilnego Prawo – zespół norm regulujących stosunki społeczne. Wyróżniamy liczne kryteria podziału systemu prawa (który nie jest kategorią jednolitą). Do najbardziej generalnych należy zaliczyć podział na: prawo prywat- ne i prawo publiczne. Prawo prywatne ma przede wszystkim na celu korzyść jednostki (relacje po- między jednostkami). – państwo). Prawo publiczne realizuje przede wszystkim interes ogółu (relacje jednostka Ponadto system prawa podlega podziałowi na gałęzie: prawo cywilne, admini- stracyjne, karne itp. Te z kolei dzielą się na działy, a następnie na dalsze rozbicia. Poszczególne gałęzie nie są oczywiście hermetyczne, wzajemnie się przenikają (np. określenie zdolności prawnej osoby fizycznej jest wykorzystywane przykła- dowo w prawie finansowym). Pojęcie prawa cywilnego – gałąź prawa zawierająca zbiór przepisów normują- cych stosunki majątkowe i niemajątkowe między osobami fizycznymi i osobami prawnymi na zasadzie autonomii i równorzędności podmiotów. Schemat 1. Prawo cywilne Przedmiot – prawo cywilne reguluje stosunki społeczne tak majątkowe, jak też niemajątkowe. Dominują stosunki majątkowe, czyli takie, które mają za przed- miot interesy natury ekonomicznej. Stosunki niemajątkowe natomiast nie mają bezpośredniego przełożenia ekonomicznego (np. problematyka dóbr osobistych),  I I Zagadnienia wstępne nie umniejsza to jednak ich znaczenia (np. na gruncie prawa rodzinnego wysu- wają się na pierwszy plan). Podmiot – prawo cywilne reguluje stosunki społeczne pomiędzy określonymi kategoriami podmiotów, tj. osobami fizycznymi i prawnymi. Z uwagi na pewną systematykę należy wspomnieć także o jednostkach organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (art. 331 KC). Metoda regulacji – najważniejsza cecha prawa cywilnego. Prawo cywilne re- guluje stosunki społeczne zachodzące pomiędzy określonymi rodzajami podmio- tów na zasadzie autonomii i równorzędności. Oznacza to, że to od woli podmio- tów zależy, czy zechcą wejść ze sobą w określone stosunki prawne, a ponadto z formalnego punktu widzenia żadna ze stron nie jest podporządkowana drugiej. Najpełniej autonomię stron w kreowaniu stosunku prawnego widać na przykła- dzie zasady swobody umów (art. 3531 KC). Równorzędność natomiast oznacza zarówno równość podmiotów wobec prawa, jak też posiadanie przez nie tych samych praw i obowiązków. Regulacja odpowiadająca omówionym kryteriom jest regulacją cywilnopraw- ną, a stosunek społeczny nią objęty nosi nazwę stosunku cywilnoprawnego. Przykład: Krzysztof i Zenon zawarli umowę najmu lokalu mieszkalnego. Na skutek tego wiąże ich stosunek najmu, powstały za zgodą stron, w którym to żadna ze stron nie jest w jakikolwiek sposób uprzywilejowana – są one sobie równe. Przykład: Grażyna prowadzi działalność gospodarczą, co obliguje ją m.in. do płacenia podatków. W stosunkach prawnych pomiędzy nią a urzędem skarbowym nie ma cech równorzędności, natomiast są nadrzędności. Jest to metoda administracyjnoprawna, stanowiąca przeciwieństwo metody cywilnoprawnej. Zob. wyr. SN z 7.3.2013 r. (IV CSK 435/12, niepubl.): Powstały z tytułu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego stosunek prawny pomiędzy ubezpieczonym a NFZ ma cha- rakter stosunku publicznoprawnego. Z art. 28 ustawy z 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie wynika, aby świadczeniodawca miał na wniosek ubezpieczonego obowiązek złożenia oświadczenia woli o wyrażeniu zgo- dy na przyjęcie deklaracji wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Nie istnieje bowiem między stronami więź prywatnoprawna usprawiedliwiająca takie cywilnopraw- ne roszczenie. Zob. post. SN z 21.11.2000 r. (III CKN 1048/00, Legalis): Powstanie stosunku cywilno- prawnego zależy od istnienia stanu faktycznego, z którym norma prawa cywilnego łączy taki stosunek. Prawo cywilne wiąże powstanie stosunku cywilnoprawnego ze zdarzenia- mi prawnymi, wśród których wyróżnia działania i zaniechania. Są nimi zarówno zda- rzenia cywilnoprawne uregulowane w Kodeksie cywilnym, takie jak czynności prawne i czyny niedozwolone, a także akty administracyjne wywołujące skutki w zakresie prawa cywilnego.  Prawo cywilne – systematyka i inne wybrane pojęcia §2 § 2. Prawo cywilne – systematyka i inne wybrane pojęcia I. Uwagi ogólne Prawo cywilne nie jest tworem jednolitym. Podlega dalszym podziałom, na- wiązującym przede wszystkim do systematyki Kodeksu cywilnego. Wyróżniamy zatem: 1) Część ogólną, 2) Prawo rzeczowe, 3) Prawo zobowiązań, 4) Prawo spadkowe. Obecnie, do powyższego podziału zalicza się także prawo rodzinne (regulo- wane przede wszystkim przez KRO). Ponadto wyróżniamy działy szczególne np. prawo handlowe, prawo spół- dzielcze. Podkreślić należy, iż prawo cywilne, rozumiane jako zespół norm regulujących grupę stosunków społecznych, to tzw. prawo cywilne w znaczeniu materialnym.. Wyróżniamy także prawo cywilne w znaczeniu formalnym (procesowym) obej- mujące normy procesowe, którego przedmiotem jest postępowanie cywilne, czyli czynności sądów i innych podmiotów, polegające na rozpoznawaniu i rozstrzyga- niu spraw cywilnych oraz przymusowym wykonywaniu orzeczeń. Prawo cywil- ne materialne i formalne są ze sobą ściśle powiązane, normy procesowe bowiem urzeczywistniają i zapewniają ochronę norm materialnoprawnych. II. Stosunek cywilnoprawny Kodeks reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i oso- bami prawnymi (art. 1 KC). W ramach tego stosunku brak jest władczego pod- porządkowania jednego podmiotu drugiemu, podmioty zachowują autonomicz- ną pozycję względem siebie. Schemat 2. Elementy stosunku cywilnoprawnego Podmiot – jak już była o tym mowa, chodzi o osoby fizyczne i prawne, z uwzględnieniem treści art. 331 KC. Należy podkreślić, że w stosunku cywilno- prawnym generalnie występują dwie strony, z tym że każdą z nich może tworzyć więcej niż jeden podmiot.  I Zagadnienia wstępne Przedmiot – zachowanie się człowieka, a niekiedy również pewien obiekt ma- terialny lub niematerialny, którego to zachowanie się dotyczy. Treść – składają się na nią prawa i obowiązki stron stosunku cywilnoprawne- go. Wyróżniamy stosunki proste, kiedy to uprawnieniu jednej strony odpowiada obowiązek drugiej, oraz złożone, kiedy każda ze stron posiada zarówno upraw- nienia, jak i obowiązki. Przykład: Sprzedający ma obowiązek wydania rzeczy nabywcy i prawo do pobrania ceny kupna, kupujący natomiast ma obowiązek zapłaty tejże ceny oraz prawo do odebrania nabytej rzeczy (art. 535 KC). Kazus 1 Janek jest studentem prawa. Od 2 lat stara się o to, aby zostały mu wypła- cone pieniądze przyznane jako nagroda rektorska. Cały czas zastanawia się, czy stosunek prawny łączący go z uczelnią ma charakter stosunku cywilno- prawnego i czy może swojego roszczenia dochodzić przed sądem? Zob. m.in. wyr. TK z 10.7.2000 r. (SK 12/99, OTK 2000, Nr 5, poz. 143). Zob. post. SN z 22.2.2007 r. (IV CSK 390/06, Legalis): Sformułowanie art. 2 § 1 i § 3 KPC jednoznacznie wskazuje, że przekazanie rozpoznawania spraw cywilnych innym niż sądy powszechne organom władzy publicznej traktować należy jako wyjątkowe, ze wszystkimi tego konsekwencjami dla wykładni prawa, w której kierować się należy zasadą nierozsze- rzania wyjątków. Zob. wyr. SN z 16.9.2009 r. (I PK 59/09, Legalis): Prawo do sądu nie oznacza, że sprawa musi zostać rozpoznana po myśli podmiotu, który ją kieruje, a jedynie fakt, że sąd – o ile sprawa pozostaje w jego gestii – ma obowiązek się nią zająć. O istnieniu drogi sądowej przed sądem powszechnym można mówić wówczas, gdy strona opiera swoje roszczenia na zdarzeniach prawnych, które mogą stanowić źródło stosunków cywilnoprawnych. Sama możność rozpoznania sprawy przez sąd cywilny – sąd pracy – nie oznacza, że istnie- je materialnoprawna podstawa do jej oceny. III. Ciężar dowodu Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (art. 6 KC). Z regułami rozkładu ciężaru dowodu spotkać się moż- na na etapie rozstrzygania sporu przez niezawisły organ, czyli sąd. Jest to instytu- cja o charakterze przede wszystkim procesowym. Sąd na podstawie zgromadzo- nego materiału procesowego ma rozstrzygnąć, komu udzielić ochrony prawnej, a komu jej odmówić. Podkreślić należy, iż przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 KPC), co oznacza, iż cho- dzi jedynie o takie fakty, które mają znaczenie prawne. Dla zastosowania art. 6 KC istotne jest jedynie to, że dany fakt nie został udowodniony.  Prawo cywilne – systematyka i inne wybrane pojęcia §2 Schemat 3. Ciężar dowodu Ciężar dowodu w znaczeniu formalnym (onus proeferendi) – oznacza powin- ność wprowadzania do postępowania, przez strony, środków dowodowych na poparcie przedstawianych twierdzeń, np. art. 3, 232 KPC. Ciężar dowodu w znaczeniu materialnym (onus probandi) – jest kierowany do sądu, oznacza powinność udowodnienia faktu przez podmiot, który wywodzi z niego skutki prawne (art. 6 KC). Rezultatem nieudowodnienia faktów jest oddalenie powództwa, czyli przegra- nie procesu. Niektóre przepisy w sposób szczególny regulują zasady rozkładu ciężaru do- wodu, np. zgodnie z treścią art. 24 § 1 KC, ciężar dowodu braku bezprawności naruszenia dobra osobistego spoczywa nie na pokrzywdzonym, a na sprawcy, z uwagi na wprowadzenie domniemania bezprawności. Zob. wyr. SA w Warszawie z 2.6.2004 r. (I ACa 1569/03, Legalis): Oświadczenie pośred- nika o stanie technicznym samochodu nie jest oświadczeniem woli, a oświadczeniem wie- dzy. Oświadczenia wiedzy mają charakter zdania w sensie logicznym i można im przy- pisać jedynie prawdę lub fałsz. Okoliczność, kto złożył oświadczenie wiedzy, to kwestia dowodowa i zgodnie z art. 6 KC obowiązek wykazania, że określone oświadczenie wiedzy złożyła osoba we własnym imieniu, ciąży na tym, kto z faktu tego wywodzi dla siebie korzystne skutki. Zob. wyr. SA w Białymstoku z 10.4.2003 r. (III APa 40/02, OSA 2003, Nr 12, poz. 43): Brak dokumentacji płacowej wynikający z zaniedbania jej prowadzenia przez pracodawcę powoduje zmianę wynikającego z art. 6 KC rozkładu ciężaru dowodu, przerzucając go na osobę zaprzeczającą faktom, z których strona powodowa wywodzi skutki pozwu. Zob. wyr. SN z 23.7.2009 r. (II PK 30/09, Legalis): Reguła dotycząca ciężaru dowodu nie może być rozumiana w ten sposób, że zawsze, bez względu na okoliczności sprawy, spoczywa on na stronie powodowej. Jeżeli jedna ze stron swoim postępowaniem uniemoż- liwia lub poważnie utrudnia wskazania okoliczności drugiej stronie, na której spoczywa ciężar dowodu, to na tę pierwszą stronę przechodzi ciężar dowodu co do tego, że oko- liczności takie nie zachodziły. Pracodawca nie ma obowiązku podawania przyczyny od- wołania pracownika ze stanowiska, które jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę. Jednak nie może on uwolnić się od obowiązku wypłaty odprawy i podobnych do niej świadczeń związanych z rozwiązaniem stosunku pracy jedynie poprzez twierdzenie, że do odwołania doszło bez żadnej przyczyny. Następstwem takiej postawy pracodawcy jest przejście na niego ciężaru dowodu w zakresie przyczyny dokonanego odwołania, któ- ra wyłącza prawo do świadczeń pracowniczych.  I Zagadnienia wstępne Kazus 2 Janusz pożyczył swojemu bratu Tadeuszowi kwotę 5000 zł, zobowiązując go do jej zwrotu w terminie miesiąca. Tadeusz pieniądze zwrócił w terminie. Zdzi- wił się zatem, gdy Janusz pozwał go do sądu o zwrot kwoty pożyczki. W postę- powaniu przed sądem Tadeusz stwierdził, że wykonał zobowiązanie na rzecz Janusza i zwrócił pieniądze w terminie. Na kim spoczywa ciężar dowodu? IV. Domniemanie dobrej wiary Jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary (art. 7 KC). Zarówno pojęcia dobrej, jak i złej wiary generalnie nie posiadają swojej ustawowej definicji. Doktryna i orzecznictwo definiują dobrą wiarę jako usprawiedliwioną nieznajomość prawdziwego sta- nu rzeczy, zwykle polegającego na istnieniu jakiegoś stosunku prawnego czy prawa. Wyróżnić zatem możemy trzy elementy składające się na pojęcie dobrej wiary: 1) przeświadczenie o istnieniu lub nieistnieniu prawa lub stosunku prawnego; 2) błędność tego przeświadczenia; 3) możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach. Zła wiara natomiast to stan, w którym osoba zna prawdziwy stan rzeczy lub też jej niewiedza o tym stanie rzeczy jest nieusprawiedliwiona w danych oko- licznościach. Przepis art. 7 KC ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary. Przepis konstruuje zatem domniemanie prawne, którym sąd jest związany. Jest to domniemanie, które może zostać oba- lone w drodze przeprowadzenia przeciwdowodu, tj. udowodnienia istnienia złej wiary. Na możliwość przeprowadzenia przeciwdowodu wskazuje art. 234 KPC. Pozostawanie osoby w dobrej wierze skutkuje z reguły powstaniem korzyst- niejszych skutków prawnych niż w sytuacji, gdyby znajdowała się ona w złej wierze, np. możliwość nabycia własności rzeczy ruchomej w drodze zasiedzenia (art. 174 KC). Zob. post. SN z 19.11.2002 r. (IV CKN 1492/00, Legalis): Za posiadacza w dobrej wierze nie można uznać osoby, która samowolnie weszła w posiadanie cudzej nieruchomości. Zob. wyr. SN z 20.4.1994 r. (I CRN 44/94, OSNC 1994, Nr 12, poz. 245): Domniemanie przewidziane w art. 7 KC jest wiążące dla sądu orzekającego (art. 234 KPC) aż do czasu, gdy strona związana ciężarem dowodu (art. 6 KC) udowodni złą wiarę. Zob. post. SN z 13.8.2008 r. (I CSK 33/08, Legalis): Dobra wiara polega na błędnym, ale w danych okolicznościach usprawiedliwionym przekonaniu posiadacza nieruchomości, że przysługuje mu wykonywane przez niego prawo. W złej wierze jest z kolei ten, kto wie albo wiedzieć powinien, że prawo własności przysługuje nie jemu, lecz innej osobie.  Źródła prawa cywilnego Kazus  § Maurycy, student medycyny, idąc na zajęcia, został zaczepiony przez Zbi- gniewa, który miał do sprzedania szwajcarski zegarek, którego cena była atrakcyjna, aczkolwiek niższa od tej, jaką należałoby zapłacić za ten model. Sprzedający budził zaufanie, zatem Maurycy po krótkich negocjacjach kupił zegarek za kwotę 200 zł. Dopiero później dowiedział się, że Zbigniew jest pase- rem, znanym w miejscowym półświatku, który sprzedaje rzeczy pochodzące z kradzieży. Czy w takiej sytuacji można przypisać Maurycemu dobrą wiarę, skutkującą możliwością nabycia własności zegarka na podstawie art. 169 § 1 KC? § 3. Źródła prawa cywilnego Ich katalog zawiera Konstytucja Rrzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.). Zgodnie z art. 87, zaliczamy do nich: Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia, akty prawa miejscowego (dla prawa cywilnego mają one jednak marginalne zna- czenie). Konstytucja – stoi na szczycie źródeł prawa, wszystkie akty niższego rzędu muszą być z nią zgodne. W większości przypadków nie stosujemy jej wprost (mimo brzmienia art. 8 ust. 2), z uwagi na konieczność stworzenia regulacji szcze- gółowej. Natomiast jako przykład bezpośredniego jej zastosowania można podać art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, dotyczący odszkodowania za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Ustawy – zasadnicze źródło prawa cywilnego. Dominującą rolę odgrywa Ko- deks cywilny, który z konstytucyjnego punktu widzenia jest ustawą zwykłą. Wy- różnia go jednak rola, jaką pełni, tj. obejmuje podstawowe instytucje prawa cywil- nego oraz odzwierciedla jego najważniejsze zasady. Oprócz niego w polskim systemie prawnym obowiązuje szereg ustaw szcze- gółowych: 1) regulujących wyłącznie zagadnienia cywilnoprawne bądź 2) mających tzw. charakter kompleksowy, tj. zagadnienia cywilnoprawne stano- wią jedynie część regulacji, obok norm o charakterze administracyjnopraw- nym, karnoprawnym itp., np. prawo wodne. Ratyfikowane umowy międzynarodowe – ratyfikowana umowa międzynaro- dowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa międzynarodowa ra- tyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową (art. 91 Konstytucji RP). Rozporządzenia – mają charakter wykonawczy. Wydawane są przez wskazane organy na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania roz-  I Zagadnienia wstępne porządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne doty- czące treści aktu (art. 92 ust. 2 Konstytucji RP). Z uwagi na członkostwo Polski w strukturach Unii Europejskiej w odniesieniu do źródeł należy wspomnieć o tych, które mają dla prawa cywilnego szczególne znaczenie, tj. rozporządzenia i dyrektywy. Pierwsze mają bezpośrednie zastoso- wanie z uwagi na fakt, iż stanowią element składowy wewnętrznego systemu prawnego, dyrektywy natomiast wyznaczają jedynie określone ramy, wyma- gające wydania odpowiednich aktów prawa wewnętrznego. Obecnie wszelkie akty prawne wymagają zgodności z prawem wspólnotowym. Pewne modyfika- cje w materii źródeł prawa unijnego wprowadza Traktat z Lizbony z mieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską 2007/C 306/01 (Dz.U. UE C 306/2007, s. 1 ze sprost.). Zwyczaje – nie stanowią normy obowiązującej, a są stosowane dlatego, że uła- twiają określoną działalność. Przez zwyczaj rozumie się stałą praktykę stosowa- ną przez daną społeczność; jednakowe postępowanie w takich samych lub zbli- żonych okolicznościach. Źródłem prawa zwyczajowego, a więc obowiązujących norm prawnych, są zwyczaje. Niektóre przepisy Kodeksu cywilnego odnoszą się do pojęcia zwyczaju, np. art. 56, 65, 354. Orzecznictwo sądów – generalnie stwierdzić można, iż nie jest ono źródłem prawa. W sposób dogłębny analizuje to zagadnienie literatura przedmiotu. Nale- ży również zwrócić uwagę na działalność Europejskiego Trybunału Sprawiedli- wości z siedzibą w Luksemburgu. Doktryna – nie stanowi źródła prawa. § 4. Obowiązywanie przepisów prawa cywilnego w czasie I. Początek obowiązywania Zgodnie z ogólną zasadą przyjętą przez polskiego ustawodawcę, a wyrażoną w art. 4 ustawy z 20.7.2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów (tekst jedn. z 2011 r. Nr 197, poz. 1172 ze zm.)., akty normatywne wchodzą w życie w terminie 14 dni od ich ogłoszenia (promulgacji) w dzienniku urzędowym, chyba że sam akt określa inny termin, dłuższy bądź krótszy. Z regu- ły data wejścia w życie aktu prawnego wynika z jego przepisów końcowych. Okres między ogłoszeniem aktu normatywnego, tj. dniem wydania podanym na pierwszej stronie numeru Dziennika Ustaw lub Monitora Polskiego, w którym ten akt został umieszczony, a jego wejściem w życie określa się w języku prawni- czym mianem vacatio legis. W przypadku obszerniejszych aktów prawnych ustawodawca zwykle zastrze- ga dłuższe vacatio legis niż 14 dni, celem umożliwienia adresatom zapoznania się z jego treścią. Przykład: Kodeks cywilny został opublikowany 18.5.1964 r., a zgodnie z art. I PWKC wszedł w życie dopiero 1.1.1965 r. W okresie vacatio legis akt prawny nie obowiązuje. 10 Obowiązywanie przepisów prawa cywilnego w czasie § W zupełnie zaś wyjątkowych przypadkach, jeżeli ważny interes państwa wy- maga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego i zasady demokra- tycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, ustawodawca może nawet zrezygnować z zastosowania vacatio legis, a wtedy dniem wejścia w życie tego aktu może być dzień jego ogłoszenia w dzienniku urzędowym. Zob. stosownie jednak do orz. TK z 14.12.1993 r. (K 8/93 OTK 1993, Nr 2, poz. 43): bra- kiem powodującym (w określonej sytuacji) niekonstytucyjność ustawy jest brak właściwej vacatio legis.. II. Koniec obowiązywania Przepis prawa cywilnego przestaje obowiązywać wskutek: 1) uchylenia przez później wydany przepis tzw. derogacyjny (przepisy deroga- cyjne, zwane klauzulami derogacyjnymi, zamieszczane są w większych aktach normatywnych z zakresu prawa cywilnego, w przepisach wprowadzających); 2) upływu terminu, w ciągu którego miał obowiązywać; 3) odmiennego uregulowania danego stosunku prawnego przez później wyda- ny przepis (lex posterior derogat legi priori). III. Kolizja norm prawa cywilnego w czasie Zmiana przepisów może prowadzić do trudności w określeniu, jakie przepisy, dawne czy nowe, należy stosować do stosunku prawnego, który powstał pod rządami przepisów dawnych, a trwa dalej pod rządami przepisów nowych. Roz- strzygnięciem przedmiotowego problemu zajmuje się prawo międzyczasowe, czy inaczej intertemporalne. W Polsce ta materia nie została skodyfikowana, na- tomiast jej reguły wyznacza się na podstawie: 1) ogólnej regulacji art. 3 KC; 2) wydawanych przy podstawowych aktach normatywnych z zakresu prawa cy- wilnego przepisach przechodnich – w przypadku Kodeksu cywilnego art. XXVI i n. PWKC. Zasada niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) Istota zasady lex retro non agit polega na tym, że ustawa działa na przyszłość, nie obejmując swoją mocą okresu poprzedzającego jej wejście w życie. Jej ratio legis można wytłumaczyć, powołując się na okoliczność, że ustawy składają się z norm prawnych zawierających reguły postępowania ludzi. Nałożenie zaś obo- wiązku przestrzegania tych reguł wymaga wcześniejszego wydania ustawy i jej ogłoszenia. Zasadniczą funkcją zasady lex retro non agit jest więc ochrona praw nabytych i stabilizacja stosunków prywatnoprawnych. Zob. uchw. SN z 30.5.1996 r. (III CZP 41/96, OSNC 1996, Nr 10, poz. 127): (…) w naszym systemie prawnym regulacja prawa międzyczasowego ma charakter swoisty. Swoistość ta wyraża się w tym, że zawiera ona tylko jedną, expressis verbis wypowiedzianą normę ogól- ną, tzn. nie związaną z konkretnym aktem normatywnym. Jest nią art. 3 KC, wypowiada- 11 I Zagadnienia wstępne jący zasadę nieretroakcji przepisów prawnych, w ramach której mieści się ochrona praw nabytych. Przepisy intertemporalne powinny być tak tłumaczone, aby osoby uprawnione nie znalazły się w sytuacji dopuszczającej utratę możności dochodzenia prawa tylko na skutek samej zmiany ustawodawczej. Zasada nieretroakcji nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego i nie stosuje się jej, jeżeli: – zz.brzmienia ustawy wyraźnie wynika jej działanie wsteczne. Przykład: Artykuł LV PWKC – do dziedziczenia gospodarstwa rolnego należącego do spadku otwartego przed dniem wejścia w życie Kodeksu cywilnego należało stosować przepisy tego Kodeksu, z zastrzeżeniem wyjątków zawartych w innych artykułach. – gdy wynika to z gdy wynika to z celu ustawy. Przykład: Jak jednak stwierdził TK w orz. z 8.11.1987 r. (K 7/89, OTK 1989, s. 120): (…) odstępstwo od zasady nieretroakcji, może mieć miejsce tylko wyjątkowo i to z bardzo ważnych powodów. Zawsze powinno jednakże wynikać z samej treści ustawy. Z zasady nieretroakcji nie wynika natomiast, jaką ustawę, dawną czy nową, należy stosować do oceny skutków prawnych związanych ze stosunkiem praw- nym powstałym pod rządami dawnej ustawy, a realizujących się pod rządami ustawy nowej. – stosowanie W tym zakresie możliwe są dwa rozwiązania: stosowanie dawnej ustawy (tzw. zasada dalszego stosowania ustawy daw- nej); Przykład: Artykuł XXVI PWKC – do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życie Kodeksu cywilnego stosuje się prawo dotychczasowe (…). Artykuł XXVII § 2 PWKC – Ważność czynności prawnych, dokonanych przed dniem wejścia w życie Kodeksu cywilnego przez osoby niemające zdolności do czynności prawnych lub w tej zdolności ograniczone, ocenia się według przepisów dotychczasowych. Zob. wyr. SN z 24.2.1998 r. (I CKN 504/97, Legalis). Według zaś reguł prawa międzyczasowego, co do stosowania prawa materialnego, do czynności prawnych i innych zdarzeń stosuje się prawo obowiązujące w chwili dokonania czynności lub powstania zdarzeń prowadzących do określonych stosunków prawnych. – stosowanie stosowanie nowej ustawy (zasada bezpośredniego działania ustawy nowej). Przykład: Artykuł XXXVII PWKCI – treść praw rzeczowych istniejących w chwili wejścia w życie Kodeksu cywilnego, jak również przeniesienie, obciążenie, zmiana treści lub pierwszeństwa oraz zniesienie takich praw podlega od chwili wejścia w życie Kodeksu cywilnego przepisom tego Kodeksu (…). Wskazówek co do wyboru jednego bądź drugiego rozwiązania należy poszu- kiwać przede wszystkim w przepisach przejściowych do konkretnych ustaw, oraz w przepisach wprowadzających Kodeks cywilny, mając jednak zawsze na uwadze zasadę wyrażoną w art. 3 KC. Do stosunków cywilnoprawnych o charak- terze trwałym (np. najem, dzierżawa) preferowane jest jednak stosowanie zasady bezpośredniego działania nowych norm prawnych. 12 Obowiązywanie przepisów prawa cywilnego w czasie § Kazus  Do Kodeksu cywilnego wprowadzono nowe przepisy przejściowe skracające terminy przedawnienia roszczeń majątkowych, które znajdują zastosowanie także do roszczeń powstałych przed wejściem w życie ustawy. Czy taki zabieg ze strony ustawodawcy jest dopuszczalny? Kazus  W dniu 28.10.1998 r. Maciej M. wystąpił do Zakładu Energetycznego – Teren S.A. o zawarcie umowy przyłączenia jego nieruchomości do sieci elektroener- getycznej. Zakład Energetyczny w dniu 28.4.1999 r. wydał wnioskodawcy projekt umowy, w którym przewidziano, że prace przyłączeniowe wykona co prawda Zakład Energetyczny, ale ich koszta w kwocie 170 000 zł pokryje w całości Maciej M. Zainteresowany zakwestionował obciążenie go rzeczywistymi kosztami bu- dowy przyłącza, wskazując, że powinien ponieść jedynie opłaty ryczałtowe, a ponieważ Zakład Energetyczny nie zmienił swojego stanowiska, odwołał się w dniu 14.6.2000 r. do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, który decyzją z 6.10.2000 r. postanowił, że za przyłączenie uiści on Zakładowi Energetycz- nemu opłatę zryczałtowaną w kwocie 2000 zł plus VAT. Podstawę tego roz- strzygnięcia stanowiło ustalenie, że w miejscowym planie zagospodarowa- nia przestrzennego teren, na którym znajduje się nieruchomość powoda, jest przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne, a to zgodnie z art. 7 ust. 4 ustawy z 10.4.1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.) nakłada na Zakład Energetyczny obowiązek sfinansowania budowy przyłącza nieruchomości do sieci, zaś zainteresowany obowiązany jest uiścić jedynie opłatę ryczałtową. Od powyższej decyzji zakład energetyczny odwołał się do sądu, powołując się m.in. na zmianę stanu prawnego, jaka nastąpiła nowelizacją ustawy – Pra- wo energetyczne z 26.5.2000 r., skutkiem której zakład energetyczny nie był już zobligowany do ponoszenia opłat budowy sieci energetycznej, nawet je- żeli jej budowa została przewidziana w planie zagospodarowania przestrzen- nego. Na podstawie jakich przepisów dawnych czy nowych – sąd powinien roz- strzygnąć przedstawioną mu sprawę? Zob. też: wyr. SN z 4.6.2003 r. (I CKN 449/01, OSG 2005, Nr 12, poz. 138). 1 II Rozdział Prawo podmiotowe i jego nadużycie § . Prawo podmiotowe I. Pojęcie prawa podmiotowego Prawo podmiotowe to przyznana.i.zabezpieczona przez normę prawną, a wy- nikająca ze stosunku prawnego możność postępowania podmiotu uprawnione- go w określony sposób. Przykład: Najemca lokalu może z niego korzystać w granicach określonych przez przepisy regulujące jego prawo (art. 666 i 684 KC). Prawo podmiotowe wynika z określonego stosunku prawnego, tym samym, każdemu prawu podmiotowemu odpowiadają obowiązki innych osób do nie- naruszania sfery możności postępowania podmiotu uprawnionego. W razie zaś naruszenia tych obowiązków, państwo umożliwia podmiotowi uprawnionemu skorzystanie z przymusu państwowego w celu ochrony jego interesu. Jest to na- stępstwem faktu, iż prawo podmiotowe jest przyznane i zabezpieczone normą prawną. Można więc powiedzieć, że możliwość skorzystania z przymusu pań- stwowego, celem ochrony prawa podmiotowego, stanowi atrybut tego prawa. Przykład: W drodze roszczenia windykacyjnego właściciel może żądać od osoby, która faktycznie włada jego rzeczą, aby rzecz została mu wydana (art. 222 § 1 KC). II. Normatywne postacie praw podmiotowych 1. Prawa bezpośrednie – możność podejmowania przez uprawnionego wszel- kich działań (dopuszczalnych w świetle obowiązujących w społeczeństwie klau- zul generalnych) w odniesieniu do określonego dobra – realizacja tego uprawnie- nia jest określona w przepisach prawnych w oderwaniu od obowiązków innych osób. Przykład: Artykuł 140 KC: prawo własności – właściciel może z wyłączeniem innych osób korzystać z rzeczy (…). 1
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo cywilne - część ogólna. Prawo rzeczowe. Wydanie 3
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: