Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00252 004447 13086787 na godz. na dobę w sumie
Prawo cywilne - część ogólna. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 6 - ebook/pdf
Prawo cywilne - część ogólna. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 6 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 403
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8080-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Szybko i skutecznie przygotujesz się do egzaminu!

Pytania

Kazusy

Tablice

Testy

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

REPETYTORIA BECKA Prawo cywilne – część ogólna 6. wydanie pytania kazusy tablice testy REPETYTORIA BECKA Prawo cywilne – część ogólna Polecamy w tej serii: POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE, wyd. 2 POSTĘPOWANIE CYWILNE, wyd. 2 POSTĘPOWANIE KARNE, wyd. 2 PRAWO HANDLOWE I GOSPODARCZE, wyd. 2 PRAWO KARNE, wyd. 2 PRAWO KONSTYTUCYJNE, wyd. 1 PRAWO PRACY, wyd. 2 PRAWO RZECZOWE, wyd. 6 SPADKI I PRAWO RODZINNE, wyd. 2 ZOBOWIĄZANIA, wyd. 2 Prawo cywilne – część ogólna pytania • kazusy • tablice • testy 6. wydanie Marcin Hałgas Sędzia Sądu Rejonowego w Myślenicach adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, adwokat Piotr Kostański WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2018 Stan prawny: 1 stycznia 2018 r. (do Dz.U. z 2017 r. poz. 2096) Wydawca: Wioletta Żelazowska Poszczególne części opracowali: 1–3, 6–18, 30–37, 41, 67–81, 97–101, 103–114, 4–5, 19–29, 38–40, 42–66, 82–96, 102, 115–125 Pytania egzaminacyjne: Marcin Hałgas: Piotr Kostański: Kazusy: Marcin Hałgas: Piotr Kostański: Tablice: Marcin Hałgas: Piotr Kostański: Testy: 1–2, 4, 8, 11–15 3, 5–7, 9–10, 16 1–2, 7–18, 20–22, 24–41, 44–50 3–6, 19, 23, 42–43 www.testy-prawnicze.pl © Wydawnictwo C.H.Beck 2018 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: DTP Service Druk i oprawa: P.W.P. Interdruk, Warszawa ISBN 978-83-812-8079-2 ISBN e-book 978-83-812-8080-8 Spis treści Wykaz skrótów ______________________________________________________ IX Część A. Pytania egzaminacyjne Rozdział I. Ogólna charakterystyka prawa cywilnego _____________________ Pytania 1–6 Rozdział II. Stosunek cywilnoprawny, zdarzenie cywilnoprawne ___________ Pytania 7–9 Rozdział III. Prawo podmiotowe _______________________________________ Pytania 10–18 Rozdział IV. Osoby fizyczne ___________________________________________ Pytania 19–29 Rozdział V. Osoby prawne ____________________________________________ Pytania 30–37 Rozdział VI. Szczególne podmioty stosunków cywilnoprawnych ___________ Pytania 38–41 Rozdział VII. Dobra osobiste __________________________________________ Pytania 42–48 Rozdział VIII. Prawo firmowe _________________________________________ Pytania 49–54 Rozdział IX. Przedmioty stosunków cywilnoprawnych ____________________ Pytania 55–66 Rozdział X. Czynności prawne ________________________________________ Pytania 67–75 Rozdział XI. Zawarcie umowy _________________________________________ Pytania 76–82 Rozdział XII. Forma czynności prawnych _______________________________ Pytania 83–94 1 11 15 32 42 58 64 74 78 92 117 130 VI Spis treści Rozdział XIII. Wady oświadczenia woli _________________________________ Pytania 95–100 Rozdział XIV. Sankcje wadliwej czynności prawnej _______________________ Pytania 101–104 Rozdział XV. Przedstawicielstwo ______________________________________ Pytania 105–115 Rozdział XVI. Dawność _______________________________________________ Pytania 116–127 Część B. Kazusy Kazus 1. Działanie przez pełnomocnika – pojęcie nieruchomości – forma umowy __ Kazus 2. Czynności abstrakcyjne i kauzalne – pozorność czynności prawnej _______ Kazus 3. Potwierdzenie umowy zawartej przez osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych _________________________________________ Kazus 4. Wady oświadczenia woli – skutki wadliwych czynności prawnych ________ Kazus 5. Przedawnienie roszczeń ________________________________________ Kazus 6. Przedłużenie umowy dzierżawy gruntu rolnego ______________________ Kazus 7. Umowa użyczenia – przedawnienie roszczeń ________________________ Kazus 8. Ułomna osoba prawna – odpowiedzialność ułomnej osoby prawnej za zobowiązania – pactum de forma – istotne warunki umowy ___________ Kazus 9. Sprzedaż zadłużonego przedsiębiorstwa – zakres od po wie dzialności _____ Kazus 10. Groźby bezprawne – uchylenie się od skutków prawnych _____________ Kazus 11. Warunek – teoria organów – dobra wiara osoby prawnej _____________ Kazus 12. Zawarcie umowy w drodze negocjacji – odpowiedzialność za naruszenie dobrych obyczajów w toku negocjacji _____________________________ Kazus 13. Zawarcie umowy w trybie złożenia oferty i jej przyjęcie – działanie w imieniu osoby przez podmiot niebędący jej organem _______________ Kazus 14. Wyłączenie zbywalności prawa – orzeczenie sądu zastępu jące oświadczenie woli strony _______________________________________ Kazus 15. Prawo pierwokupu – uznanie umowy za bezskuteczną w stosunku do osoby trzeciej _____________________________________________ Kazus 16. Ochrona dóbr osobistych – bezprawność naruszenia ________________ Część C. Tablice Tablica 1. Prawo prywatne a prawo publiczne ______________________________ Tablica 2. Zdarzenia prawne ____________________________________________ Tablica 3. Przesłanki uznania za zmarłego w przypadku podstawowym i w przypadkach szczególnych ___________________________________ Tablica 4. Instytucje uznania za zmarłego i stwierdzenia zgonu _________________ Tablica 5. Zakres zdolności do czynności prawnych __________________________ Tablica 6. Przesłanki oraz skutki całkowitego i częściowego ubezwłasnowolnienia __ Tablica 7. Konsument – zestawienie definicji ustawowych _____________________ Tablica 8. Porównanie wybranych osób prawnych ___________________________ 146 157 163 178 197 203 208 210 217 220 222 225 232 235 241 246 252 258 262 267 277 278 279 281 281 283 283 284 Spis treści Tablica 9. Teorie osób prawnych _________________________________________ Tablica 10. Powstanie osób prawnych _____________________________________ Tablica 11. Kategorie osób prawnych _____________________________________ Tablica 12. Organ a pełnomocnik osoby prawnej ____________________________ Tablica 13. Porównanie korporacyjnych i zakładowych osób prawnych ___________ Tablica 14. Zakończenie bytu osoby prawnej _______________________________ Tablica 15. Swoboda autonomii woli stron _________________________________ Tablica 16. Rodzaje czynności prawnych ___________________________________ Tablica 17. Składniki treści czynności prawnej _______________________________ Tablica 18. Wada oświadczenia woli i sankcja wadliwej czynności prawnej ________ Tablica 19. Przegląd ważniejszych przepisów o formie czynności prawnych (1) ____ Tablica 19. Przegląd ważniejszych przepisów o formie czynności prawnych (2) (c.d.) Tablica 20. Teorie oświadczenia woli ______________________________________ Tablica 21. Chwila złożenia oświadczenia woli ______________________________ Tablica 22. Nie są oświadczeniami woli ____________________________________ Tablica 23. Wady oświadczenia woli przy składaniu oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński _________________________________________ Tablica 24. Błąd jako wada oświadczenia woli _______________________________ Tablica 25. Podstęp jako wada oświadczenia woli ____________________________ Tablica 26. Groźba jako wada oświadczenia woli ____________________________ Tablica 27. Rodzaje kauzy _______________________________________________ Tablica 28. Warunek ___________________________________________________ Tablica 29. Skarga pauliańska a instytucja prawna z art. 59 KC __________________ Tablica 30. Nieważność bezwzględna a wzruszalność czynności prawnej _________ Tablica 31. Sposoby zawarcia umowy _____________________________________ Tablica 32. Przyjęcie oferty _____________________________________________ Tablica 33. Porozumienie przedkontraktowe _______________________________ Tablica 34. Porównanie aukcji i przetargu __________________________________ Tablica 35. Porównanie pełnomocnictwa i prokury ___________________________ Tablica 36. Przyczyny wygaśnięcia pełnomocnictwa __________________________ Tablica 37. Przyczyny wygaśnięcia prokury _________________________________ Tablica 38. Przedstawicielstwo __________________________________________ Tablica 39. Rodzaje przedstawicielstwa ____________________________________ Tablica 40. Przesłanki skutecznego działania przedstawiciela ___________________ Tablica 41. Działanie bez umocowania lub z przekroczeniem umocowania ________ Tablica 42. Porównanie przerwy i zawieszenia biegu terminu przedawnienia ______ Tablica 43. Przegląd ważniejszych szczególnych terminów przedawnienia ________ Tablica 44. Prawa podmiotowe __________________________________________ Tablica 45. Rodzaje praw podmiotowych __________________________________ Tablica 46. Nabycie prawa podmiotowego _________________________________ Tablica 47. Wykonywanie prawa _________________________________________ Tablica 48. Nadużycie prawa podmiotowego _______________________________ Tablica 49. Nadużycie prawa podmiotowego _______________________________ Tablica 50. Rozstrzyganie kolizji praw podmiotowych ________________________ Tablica 51. Porównanie terminów do dochodzenia praw podmiotowych _________ Tablica 52. Ważniejsze terminy prekluzyjne w prawie cywilnym ________________ VII 287 287 288 289 290 291 292 293 294 294 295 296 298 298 299 300 302 304 305 306 306 307 308 308 309 310 310 311 313 314 315 316 316 317 318 318 322 323 324 324 325 326 327 327 328 VIII Spis treści Część D. Testy Test 1. Część ogólna, przepisy wstępne i przepisy dotyczące osób fizycznych __ 331 Test 2. Osoby prawne ___________________ 340 Test 3. Przedsiębiorcy i ich oznaczenia ______ 343 Test 4. Mienie _________________________ 347 Test 5. Czynności prawne – przepisy ogólne _ 353 Test 6. Zawarcie umowy _________________ 356 Test 7. Forma czynności prawnych _________ 361 Test 8. Wady oświadczenia woli i warunek ___ 365 Test 9. Przedstawicielstwo – przepisy ogólne, pełnomocnictwo i prokura _________ 368 Test 10. Termin i przedawnienie roszczeń ____ 375 Odpowiedzi do testu 1 ___382 Odpowiedzi do testu 2 __383 Odpowiedzi do testu 3 __383 Odpowiedzi do testu 4 __384 Odpowiedzi do testu 5 __385 Odpowiedzi do testu 6 __385 Odpowiedzi do testu 7 ___386 Odpowiedzi do testu 8 __386 Odpowiedzi do testu 9 ___387 Odpowiedzi do testu 10 ___388 Wykaz skrótów 1. Akty prawne ABGB _______ Pakiet cesarski z 1.6.1811 r. – Powszechna Księga Ustaw Cywilnych GospNierU ____ ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. (Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch) z 2016 r. poz. 2147 ze zm.) KC __________ Kodeks cywilny KC austr. _____ Kodeks cywilny austriacki – ustawa z 1.6.1811 r. ze zm. KH __________ Kodeks handlowy KM __________ ustawa z 18.9.2001 r. – Kodeks morski (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 66) Konstytucja RP ustawa z 2.4.1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.) KPC _________ Kodeks postępowania cywilnego KRO _________ Kodeks rodzinny i opiekuńczy KSH _________ Kodeks spółek handlowych KWU ________ ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1007 ze zm.) NabNierCU ___ ustawa z 24.6.1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców OchrZwU _____ ustawa z 21.8.1997 r. o ochronie zwierząt (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2278) poz. 1840) poz. 201 ze zm.) OrdPodU _____ ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. PlZagPrzU ____ ustawa z 27.3.2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym PrBank _______ ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1073 ze zm.) poz. 1876) poz. 2291) poz. 1983) PrNot ________ ustawa z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. PrPrzew ______ ustawa z 15.11.1984 r. – Prawo przewozowe (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. PWKC _______ ustawa z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) X Wykaz skrótów SpółdzMieszkU ustawa z 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. WłLokU ______ ustawa z 24.6.1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. Dz.U. z 2013 r. poz. 1222 ze zm.) ZastRejU _____ ustawa z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (tekst poz. 1892 ze zm.) jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1278) 2. Czasopisma Biul. MS ______ Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości Biul. SN ______ Biuletyn Sądu Najwyższego DPP _________ Demokratyczny Przegląd Prawniczy Dz.U. ________ Dziennik Ustaw GP ___________ Gazeta Prawna KPP _________ Kwartalnik Prawa Prywatnego MoP _________ Monitor Prawniczy NP ___________ Nowe Prawo NPN _________ Nowy Przegląd Notarialny ONSA ________ Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego OSA _________ Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego OSN _________ Orzecznictwo Sądu Najwyższego (poprzednio: Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego, orzeczenia Izby Cywilnej – do 1952 r., od 1953 r. do 1961 r. – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, w 1962 r. – Izby Cywilnej, od 1963 r. do 1981 r. – Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, od 1982 r. do 1989 r. – Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, od 1990 r. do 1994 r. Izby Cywilnej oraz Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, od 1994 r. – Izby Cywilnej) OSP _________ Orzecznictwo Sądów Polskich (od 1990 r.) OSPiKA ______ Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych (od 1957 r. do 1989 r.) PGiH ________ Prawo Gospodarcze i Handlowe PiP __________ Państwo i Prawo PN __________ Przegląd Notarialny PPH _________ Przegląd Prawa Handlowego Pr. Gosp. ______ Prawo Gospodarcze PS ___________ Przegląd Sądowy RPEiS ________ Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny TPP __________ Transformacje Prawa Prywatnego 3. Inne skróty art. __________ artykuł b. ____________ były (-a, -e) nast. _________ następny (-a, -e) Wykaz skrótów XI niepubl. _______ niepublikowany np. ___________ na przykład Nr ___________ numer NSA _________ Naczelny Sąd Administracyjny por. __________ porównaj post. _________ postanowienie poz. __________ pozycja r. ____________ rok s. ____________ strona SN __________ Sąd Najwyższy tekst jedn. _____ tekst jednolity uchw. SN(7) ___ uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów ust. __________ ustęp w zw. ________ w związku wyr. __________ wyrok z. ____________ zeszyt zd. ___________ zdanie ze sprost. _____ ze sprostowaniem zm. __________ zmiana zob. __________ zobacz Część A. Pytania egzaminacyjne Rozdział I. Ogólna charakterystyka prawa cywilnego Pytanie 1. Co wyróżnia prawo cywilne od innych gałęzi prawa? Prawo cywilne jest jedną z gałęzi prawa. Początkowo prawo cywilne, określa- ne jako ius civile, oznaczało prawo wiążące obywateli danego państwa. Było to tzw. prawo obywatelskie – ta konwencja terminologiczna zachowała się do dziś na określenie np. niemieckiego bürgerliches recht czy rosyjskiego grażdanskoje pra- wo. Wyznaczenie granic pojęcia prawa cywilnego ma duże znaczenie dla praktyki stosowania prawa. Bez określenia granic prawa cywilnego nie da się przeprowadzić analizy stosunku cywilnoprawnego, nie można wyznaczyć zakresu przedmiotowego Kodeksu cywilnego. Kodeks cywilny w art. 1 stanowi jedynie, że reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi. W związku z powyższym, poszukując kryteriów rozróżnienia prawa cywilnego od innych gałęzi prawa, wskazuje się na jego trzy elementy – przedmiot, podmiot i metodę regulacji. Podmiotami prawa cywilnego, zgodnie z art. 1, są osoby fizycz- ne i prawne. Ten katalog należy uzupełnić o trzecią kategorię podmiotów prawa cy- wilnego, która swój normatywny wyraz uzyskała w art. 331 KC, wprowadzonym do kodeksu w 2003 r. – jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Kryterium to nie jest jednak przydatne do wy- różnienia prawa cywilnego od innych gałęzi prawa – te podmioty prawa cywilnego uzyskują podmiotowość także na gruncie innych gałęzi prawa. Sięgając do przedmiotu regulacji, jako do swoistej cechy prawa cywilnego, twierdzi się, że przedmiotem tym są stosunki majątkowe i niemajątkowe. Przez stosunki majątkowe należy rozumieć stosunki własnościowe w najszerszym tego słowa znaczeniu, inaczej mówiąc – stosunki, które mają za przedmiot interesy Prawo cywilne – część ogólna, wyd. 6, Repetytoria Becka Pytanie 1 2 Część A. Pytania egzaminacyjne ekonomiczne. Stosunki niemajątkowe charakteryzują się brakiem bezpośredniej wartości ekonomicznej, co nie stoi jednak na przeszkodzie ścisłemu powiązaniu tych stosunków ze stosunkami majątkowymi, np. naruszenie zdrowia (dobro osobiste) może łączyć się bardzo ściśle z powstaniem uszczerbku majątkowego w postaci ko- nieczności poniesienia kosztów leczenia. W prawie cywilnym zdecydowanie prze- ważają stosunki majątkowe. Domeną stosunków niemajątkowych jest prawo rodzin- ne i opiekuńcze. Upatrywanie kryterium rozróżnienia prawa cywilnego od innych gałęzi prawa w swoistym przedmiocie regulacji skazane jest jednak na niepowodzenie z tego względu, że przedmiot regulacji prawa cywilnego wcale nie jest swoisty dla tej gałę- zi prawa. Stosunkami majątkowymi interesują się takie dziedziny prawa jak: prawo finansowe, prawo administracyjne. Stosunki niemajątkowe znajdują swą regulację także w innych gałęziach prawa. Z tego względu konieczne jest poszukiwanie kryte- rium rozgraniczającego w innej cesze prawa cywilnego. Obecnie zgodnie wskazuje się, że cech charakterystycznych prawa cywilnego należy poszukiwać w metodzie regulowania stosunków społecznych. W nauce prawa wyróżnia się trzy metody re- gulacji – cywilistyczną, administracyjną i karnistyczną. Metoda administracyjna jest oparta na nierównorzędności podmiotów. Organ ad- ministracji publicznej pozostaje w stosunku nadrzędności wobec drugiego z pod- miotów. Metoda karnistyczna jest zbliżona do metody administracyjnej, różni się od niej zestawem sankcji. Metoda cywilistyczna polega na zrównaniu pozycji stron stosunku prawnego pod względem prawnym. Podmioty prawa cywilnego są względem siebie autono- miczne – nie mają kompetencji władczego kształtowania sytuacji prawnej partnera. Inaczej ta kwestia przedstawia się w stosunkach administracyjnych – jedna ze stron ma kompetencję do władczego wkraczania w sferę prawną drugiej strony. Przyjmując metodę regulacji jako kryterium wyznaczające zakres przedmiotowy prawa cywilnego, należy przyjąć, że do prawa cywilnego należą wszystkie przepisy czy też skonstruowane na ich podstawie normy prawne, które są zbudowane według metody cywilistycznej. Nie ma znaczenia, w jakim akcie umieszczone są przepisy prawa (choć niektórzy autorzy traktują rodzaj aktu normatywnego, w którym za- mieszczono dany przepis prawny, jako kryterium pomocnicze w określeniu charak- teru danego przepisu – zob. Z. Radwański, Prawo cywilne, s. 8), z jaką funkcją or- ganów państwowych pozostają one w związku, jakiego rodzaju sankcje przewidują przepisy prawa. Wszelkie stosunki społeczne uregulowane przepisami tak pojętego prawa cywilnego są stosunkami cywilnoprawnymi. Mając na względzie powyższe uwagi, można zdefiniować prawo cywilne jako gałąź prawa obejmującą zespół norm prawnych regulujących na zasadzie auto- nomiczności (wyrażającej się zwłaszcza w równorzędności) stosunki majątkowe i niemajątkowe między osobami fizycznymi, osobami prawnymi oraz jednostkami Pytanie 1 Prawo cywilne – część ogólna, wyd. 6, Repetytoria Becka Rozdział I. Ogólna charakterystyka prawa cywilnego 3 organizacyjnymi niebędącymi osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdo- ność prawną. Pytanie 2. Jaki jest zakres prawa cywilnego? Uwagi poczynione w odpowiedzi na pytanie pierwsze pozwalają na dość jasne odróżnienie prawa prywatnego, do którego bez wątpienia należy prawo cywilne, od prawa publicznego. W ramach prawa prywatnego występują jednak specyficzne gru- py norm, których zakwalifikowanie do prawa cywilnego może budzić wątpliwości. Grupy tych norm wyodrębnione są na podstawie kryterium metody regulacji, nie- mniej ich przynależność do prawa cywilnego jeszcze nie jest przesądzona przez sam fakt tożsamości wspomnianego kryterium. Z tego punktu widzenia można wyodręb- nić inne gałęzie prawa, które grupują normy prawa prywatnego wyodrębnione na podstawie kryterium metody regulacji, lecz nienależące do prawa cywilnego z powo- du odmiennego zakresu zastosowania, specyficznych zasad czy inaczej ukształtowa- nych instytucji ogólnych. Problem ten jest szczególnie doniosły w sytuacji wyodręb- nienia się pewnego kompleksu norm z regulacji ogólniejszych – powstaje wówczas pytanie, czy nowy zespół norm jest już nową gałęzią, czy jedynie wyspecjalizowa- nym działem dotychczasowej dyscypliny. Spośród kompleksów norm, które wzbu- dzają kontrowersje odnośnie do tego, czy są jedynie wyspecjalizowanymi działami prawa cywilnego, czy już odrębnymi gałęziami w ramach prawa prywatnego, należy wymienić następujące: 1) prawo pracy – zgodnie z utrwalonym poglądem doktryny, prawo to nie należy do prawa cywilnego i stanowi odrębną gałąź prawa. Ze względu na funkcję socjal- no-ochronną formalna równorzędność stron doznaje daleko idącego ogranicze- nia. Gałąź ta została także uregulowana w zasadniczej części w odrębnym akcie prawnym – Kodeksie pracy. Akt ten ma charakter kompleksowy – skupia w sobie zarówno normy prywatno-, jak i publicznoprawne. Zgodnie z art. 300 KP, do sto- sunku pracy nienormowanego przepisami prawa pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego pod warunkiem jednak, że nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy; 2) prawo rolne – prawo to jest zbiorem przepisów różnego rodzaju, nie ma wy- odrębnionej metody regulacji. Wyodrębnienie prawa rolnego nastąpiło w celu stworzenia dyscypliny kompleksowej i dydaktycznej. Bardzo podobnie kwestia przedstawia się w przypadku prawa wodnego i górniczego – są to dyscypliny kompleksowe, w ich skład wchodzą zarówno normy cywilno-, jak i administra- cyjnoprawne; 3) prawo rodzinne – bez wątpienia w prawie tym przeważają stosunki prawne typu niemajątkowego, stosunki osobiste. Stąd, ze względu na swoisty przedmiot regu- lacji, niektórzy autorzy wnioskowali, że prawo rodzinne stanowi odrębną gałąź prawa. W przeciwnym razie ustawodawca w nieuzasadniony sposób przyznałby Prawo cywilne – część ogólna, wyd. 6, Repetytoria Becka Pytanie 2 4 Część A. Pytania egzaminacyjne preferencję stosunkom majątkowym na gruncie tego prawa. Pogląd przeciwny, aktualnie dominujący głosi, że prawo rodzinne jest częścią prawa cywilnego. Podaje się następujące argumenty na uzasadnienie tego poglądu: w prawie ro- dzinnym występuje metoda regulacji taka jak w prawie cywilnym, nie można całkowicie wyeliminować z prawa rodzinnego stosunków majątkowych. Skoro prawo rodzinne jest częścią prawa cywilnego, to nie ma przeszkód do stosowania wprost przepisów części ogólnej prawa cywilnego do stosunków rodzinnych; 4) prawo handlowe – wyodrębniło się w wiekach średnich jako prawo właściwe dla stanu kupieckiego. Jeszcze w XIX w. powszechnie akceptowany był podział na prawo cywilne i prawo handlowe. Wyodrębnienia norm tego ostatniego doko- nywano na podstawie różnych kryteriów – podmiotowych, przedmiotowych lub mieszanych. Stopniowo jednak normy właściwe dla prawa handlowego włączane były do powszechnie obowiązujących aktów prawnych z zakresu prawa cywilne- go – tak postąpiono w prawie szwajcarskim, włoskim, holenderskim. W Polsce od 1934 r. obowiązywał Kodeks handlowy, który posługiwał się pojęciem kupca dla wyodrębnienia zakresu regulacji dotyczących prawa handlowego. Przepisy o czynnościach handlowych zostały uchylone wraz z wejściem w życie Kodeksu cywilnego (art. VI § 1 PWKC). W Kodeksie handlowym pozostały przepisy doty- czące spółek handlowych, natomiast regulacje odnoszące się do czynności praw- nych wkomponowano do przepisów Kodeksu cywilnego, osiągając w ten sposób postulat jedności prawa cywilnego. Tym samym, stracił aktualność pogląd, że w prawie polskim prawo handlowe jest odrębną gałęzią prawa. Bez wątpienia jest to wyspecjalizowany dział prawa cywilnego, nie można jednak traktować go jako gałęzi; 5) prawo spółdzielcze – nie stanowi ono odrębnej gałęzi prawa, choć wyrażono pogląd, iż ze względu na podporządkowanie członków spółdzielni mamy do czy- nienia na gruncie prawa spółdzielczego z odmienną metodą regulacji niż metoda obowiązująca w całym prawie cywilnym. Prawo spółdzielcze jest wyodrębnio- nym działem prawa cywilnego, częścią tzw. prawa korporacyjnego. W ramach tego prawa stosunki między korporacjami a członkami korporacji ukształtowa- ne są na zasadzie równorzędności. Wyodrębnienie kompleksu norm związanych z działalnością spółdzielni nastąpiło w odrębnych aktach prawnych – Prawie spółdzielczym oraz ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych. Pytanie 3. Jakie są podstawowe zasady prawa cywilnego? Przez podstawowe zasady polskiego prawa cywilnego należy rozumieć te zasa- dy, które zgodnie z panującymi u nas warunkami społeczno-gospodarczymi znala- zły wyraz w przepisach tego prawa oraz charakteryzują całokształt prawa cywilnego, jak również jego poszczególne instytucje (zob. S. Grzybowski, [w:] System Pr. Cyw., s. 50). Zasady są kategorią norm prawnych, które są szczególnie doniosłe dla danej Pytanie 3 Prawo cywilne – część ogólna, wyd. 6, Repetytoria Becka Rozdział I. Ogólna charakterystyka prawa cywilnego 5 gałęzi prawa, wskazują na podstawowe wartości, które powinny być realizowane w jej obrębie. Można wyróżnić normy-zasady i normy-reguły. Te pierwsze mogą być spełnione w różnym stopniu, te drugie – mogą być albo spełnione, albo niespełnione. W dalszej części mowa będzie o normach-zasadach. Poszczególni autorzy wymieniają różne zasady, które ich zdaniem mają za- sadnicze znaczenie. Ze względu na przemiany zaistniałe po 1989 r. katalog zasad uległ zmianie i obecnie odzwierciedla aktualne założenia rządzące gospodarką ryn- kową, nie rozdzielczo-nakazową. Najbardziej rozbudowany i najpełniejszy katalog zasad prawa cywilnego przedstawiony został w podręczniku A. Woltera, J. Ignato- wicza, K. Stefaniuka, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1999. Wyróż- niono tam: 1) zasadę ochrony osoby ludzkiej – każdy człowiek ma zdolność prawną, zagwa- rantowano mu także swobodę korzystania z dóbr osobistych; 2) zasadę równości wszystkich obywateli wobec prawa – prawo powinno za- pewnić równy start każdemu oraz osłonę socjalną na wypadek niepowodzeń; 3) zasadę praw podmiotowych – podstawą korzystania przez jednostki ludzkie z różnorodnych dóbr są przysługujące im prawa o ustawowo zagwarantowanej treści; 4) zasadę autonomii woli stron – podmiot prawa może własną mocą kształtować swoje stosunki prawne; 5) zasadę ochrony dobrej wiary – istnieje ochrona podmiotu działającego w myl- nym, ale usprawiedliwionym przekonaniu, że określone uprawnienia przysługu- ją kontrahentowi; 6) zasadę łagodzenia rygoryzmu przepisów prawa przez klauzule generalne; 7) zasadę jednakowej ochrony każdej własności – zasada ta nie obowiązywa- ła w poprzedniej formacji społeczno-ustrojowej. Przed 1989 r. mówiono wręcz o zasadzie zróżnicowania przepisów dotyczących mienia społecznego, indywi- dualnego i osobistego – każdej z tych kategorii przyznawano odmienną ochronę; 8) zasadę cywilnej odpowiedzialności za długi – dłużnik odpowiada za zobowią- zania całym swym majątkiem, ograniczenia odpowiedzialności mogą wynikać z unormowań szczególnych; 9) zasadę odpowiedzialności za szkodę; 10) zasadę pełnej ochrony rodziny – szczególny wyraz znalazła w klauzuli gene- ralnej dobra dziecka; 11) zasadę dziedziczenia – majątek osoby zmarłej przechodzi na określone osoby jako spadkobierców bądź ustawowych, bądź testamentowych; 12) zasadę cywilnoprawnej ochrony praw na dobrach niematerialnych; 13) zasadę jedności prawa cywilnego – do zakresu regulacji prawa cywilnego na- leżą także stosunki wynikające z profesjonalnej działalności – prawo handlowe nie stanowi odrębnej od prawa cywilnego dziedziny prawa; 14) zasadę ochrony praw cywilnych przez niezawisłe sądy. Prawo cywilne – część ogólna, wyd. 6, Repetytoria Becka Pytanie 3 6 Część A. Pytania egzaminacyjne Inni autorzy opracowań z zakresu części ogólnej prawa cywilnego podają inne zestawienie najważniejszych, ich zdaniem, zasad, które jednak mieści się w przed- stawionym powyżej katalogu. Pytanie 4. Jaka jest podstawowa reguła dowodowa w prawie cywilnym? Jakie są wyjątki od tej reguły? Zgodnie z brzmieniem art. 6 KC, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na oso- bie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Na potrzeby postępowania cy- wilnego konkretyzację tej zasady zawiera art. 232 KPC, zgodnie z którym strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skut- ki prawne. Przedmiot dowodu określają przepisy Kodeksu postępowania cywilnego: art. 227–231 i 234. I tak, przedmiotem dowodu są fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nie wymagają jednak dowodu fakty powszechnie znane oraz znane sądowi urzędowo, jak i fakty przyznane w toku postępowania przez stro- nę przeciwną, o ile przyznanie to nie budzi wątpliwości. W sytuacji, kiedy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej, sąd może, uwzględniwszy wyniki całej rozprawy, uznać takie fakty za przyznane. Te kategorie faktów nie wymagają przeprowadzenia dowodu. Nie wymagają również dowodu fakty objęte niewzruszal- nymi domniemaniami prawnymi (art. 234 KPC). Od reguły ogólnej w orzecznictwie SN wypracowany został wyjątek, w przypad- ku bowiem, gdy jedna ze stron swoim postępowaniem uniemożliwia albo poważnie utrudnia wskazanie okoliczności drugiej stronie, na której spoczywa ciężar dowodu, wówczas na stronę „utrudniającą” przechodzi ciężar dowodu, że okoliczności takie nie zachodziły (orz. SN z 3.3.1971 r., II PR 453/70, Biul. SN 1971, Nr 9, poz. 147). Reguła ta znajduje powszechne zastosowanie w sprawach z prawa pracy, w których pracownik często nie jest w stanie dotrzeć do materiału dowodowego, znajdującego się w dokumentacji pracodawcy (przykładowo dokumentacji czasu pracy). Nie ma jednak przeszkód, aby regułę tę odpowiednio stosować w innych sprawach, w któ- rych z okoliczności wynika, że strona dochodząca swoich praw nie ma możliwości – w normalnych warunkach – dotarcia do materiału dowodowego, którym dysponuje strona przeciwna, a ta z kolei jej to utrudnia lub uniemożliwia. Przykładowo dopusz- cza się także, takie odwrócenie ciężaru dowodu w sprawach, w których twórca do- chodzi od wydawcy wynagrodzenia dodatkowego na podstawie art. 44 PrAut, wska- zując, że twórca nie ma możliwości pozyskania informacji dotyczących osiągniętego przez wydawcę zysku, a przesłanką zasądzenia wynagrodzenia podwyższonego jest istnienie rażącej dysproporcji między wynagrodzeniem twórcy a korzyściami na- bywcy autorskich praw majątkowych. W niektórych przepisach szczególnych usta- wodawca celowo odwraca ciężar dowodu pewnych okoliczności, wówczas ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie pozwanej. Pytanie 4 Prawo cywilne – część ogólna, wyd. 6, Repetytoria Becka Rozdział I. Ogólna charakterystyka prawa cywilnego 7 W niektórych wypadkach ustawodawca wprowadza domniemania prawne wzruszalne, co sprawia, iż ciężar dowodu spoczywa nie na tej osobie, która z okreś- lonego faktu wywodzi skutki prawne, ale na drugiej stronie stosunku cywilnopraw- nego. Przykładowo, należy wskazać na następujące domniemanie wprowadzone przez ustawodawcę: 1) w zakresie części ogólnej prawa cywilnego: a) domniemanie dobrej wiary (art. 7 KC), b) domniemanie, że dziecko urodziło się żywe (art. 9 KC), c) domniemanie bezprawności zagrożenia lub naruszenie dobra osobistego (art. 24 § 1 KC), d) domniemanie chwili śmierci osoby zaginionej (art. 31 § 1 i art. 32 KC); 2) w zakresie prawa rzeczowego: a) domniemanie, że urządzenia znajdujące się na granicy sąsiadujących gruntów służą do wspólnego użytku sąsiadów (art. 154 § 1 KC), b) domniemanie równości udziałów współwłaścicieli (art. 197 KC), c) domniemanie posiadania samoistnego, ciągłego i zgodnego ze stanem praw- nym (art. 339–341 KC), 3) w zakresie prawa zobowiązań: d) domniemania wynikające z wpisu prawa do księgi wieczystej (art. 3–5 KWU); a) domniemanie winy w nadzorze (art. 427 KC), b) domniemanie winy w wyborze (art. 429 KC), c) domniemanie winy osoby, która zwierzę chowa lub się nim posługuje, w przy- padku wyrządzenia szkody przez to zwierzę (art. 431 KC), d) domniemanie, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które odpowiada dłużnik (art. 471 KC), e) domniemanie normalnego związku przyczynowego (art. 427, 433–436 § 1 i art. 846 § 1 KC), f) domniemanie zapłaty wynikającej z pokwitowania (art. 466 KC), g) domniemanie działania dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 527 § 3 i art. 529 KC), h) domniemanie, że wada lub jej przyczyna istniała w chwili przejścia niebez- pieczeństwa na kupującego jeżeli kupującym jest konsument, a wada fizyczna została stwierdzona przed upływem roku od dnia wydania rzeczy sprzedanej (art. 5562 KC), i) domniemanie należytego stanu przesyłki (art. 781 § 2 KC), j) domniemanie równej wartości wkładów wspólników w spółce cywilnej (art. 861 § 2 KC); 4) w zakresie prawa spadkowego: a) domniemanie, że osoba, na której rzecz wydane zostało postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 KC); 5) w zakresie prawa rodzinnego: a) domniemanie pochodzenia dziecka z małżeństwa (art. 62 KRO), Prawo cywilne – część ogólna, wyd. 6, Repetytoria Becka Pytanie 4
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo cywilne - część ogólna. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 6
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: