Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00305 005049 14830197 na godz. na dobę w sumie
Prawo cywilne. Część ogólna i prawo rzeczowe. Kazusy - ebook/pdf
Prawo cywilne. Część ogólna i prawo rzeczowe. Kazusy - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 490
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-734-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Podręcznik do ćwiczeń praktycznych z umiejętności stosowania przepisów prawa Prawo cywilne. Część ogólna i prawo rzeczowe. Kazusy przedstawia przykładowe stany faktyczne z zakresu prawa cywilnego – części ogólnej i prawa rzeczowego. Autorki w pracy nad książką korzystały m.in. z własnych doświadczeń ze współpracy z aplikantami, głównie z aplikantami radcowskimi w ramach aplikacji zorganizowanej przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Warszawie.
Kazusy obejmują problematykę zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych osób fizycznych i osób prawnych, składania oświadczeń woli oraz ważności i skuteczności czynności prawnych, działania pełnomocnika, przedawnienia roszczeń, a także kwestie dotyczące ochrony własności i posiadania, nabycia i utraty praw rzeczowych, ze szczególnym uwzględnieniem prawa użytkowania wieczystego, służebności i zastawu.
Publikacja zawiera nie tylko rozwiązania, lecz także krótkie komentarze omawiające problemy wykładni w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz piśmiennictwa. Została ona przygotowana specjalnie na potrzeby aplikantów radcowskich, adwokackich, notarialnych i z aplikacji ogólnej, a także dla studentów i osób zainteresowanych praktycznym zastosowaniem przepisów prawa materialnego.
Teresa Mróz i Agata Zając są sędziami Sądu Apelacyjnego w Warszawie orzekającymi w sprawach cywilnych.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Prawo cywilne Część ogólna i prawo rzeczowe Kazusy Teresa Mróz, Agata Zając Warszawa 2013 strMrozPrawoCywilneKazusy_PA_AP_C.indd 3 11/26/12 9:51 AM Schematy opracowane przez Rafała Baranka i Łukasza Zamojskiego pochodzą z publikacji Kodeks cywilny ze schematami, wydanie 4, Warszawa 2012. Pytania testowe opracowane przez Piotra Kamińskiego i Urszulę Wilk pochodzą z publikacji Aplikacje prawnicze 2012. Egzamin wstępny i końcowy. Testy, t. 1, Warszawa 2012. Opra co wa nie re dak cyj ne: Agnieszka Zagozda Redakcja techniczna: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka Zdjęcia na okładce: Fotolia Wszystkie zamieszczone w kazusach przykładowe dane osób, organizacji oraz wymienione w nich miejsca są fikcyjne. Żadne skojarzenia z jakimikolwiek rzeczywistymi osobami nie są zamierzone ani nie należy się ich doszukiwać. © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorek i wydawcy. ISBN 978-83-7806-734-4 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa, tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 KAZUSY Z PRAWA CYWILNEGO – CZĘŚĆ OGÓLNA . . . . . . . . . . . 13 Kazus 1. Zakres zastosowania ustawy – Kodeks cywilny . . . . . . . . . 13 Kazus 2. Nadużycie prawa podmiotowego . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Kazus 3. Ciężar dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Kazus 4. Domniemanie dobrej wiary i zasada lex retro non agit . . . . . 28 Kazus 5. Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych . . . . . . 34 Kazus 6. Uznanie za zmarłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Kazus 7. Osoby prawne, charakter Skarbu Państwa jako osoby prawnej, reprezentacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 Kazus 8. Ustawowe osoby prawne – wspólnota mieszkaniowa . . . . . 51 Kazus 9. Działanie fałszywego organu osoby prawnej . . . . . . . . . . . 59 Kazus 10. Ochrona dóbr osobistych osób fizycznych – katalog dóbr osobistych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kazus 11. Ochrona dóbr osobistych – wyłączenie bezprawności, roszczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 74 Kazus 12. Czynność prawna jako zdarzenie związane z oświadczeniem woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Kazus 13. Złożenie oświadczenia woli drugiej osobie . . . . . . . . . . . . 89 Kazus 14. Wykładnia oświadczenia woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Kazus 15. Bezwzględna nieważność czynności prawnej . . . . . . . . . . 100 Kazus 16. Forma czynności prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 Kazus 17. Wady oświadczenia woli – brak świadomości i swobody powzięcia decyzji i wyrażenia woli . . . . . . . . . . . . . . . . 110 114 Kazus 18. Wady oświadczenia woli – pozorność . . . . . . . . . . . . . . . Kazus 19. Wady oświadczenia woli – błąd i uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Kazus 20. Podstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Kazus 21. Pełnomocnictwo nieodwołalne i niegasnące na wypadek śmierci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 5 Kazus 22. Działanie rzekomego pełnomocnika . . . . . . . . . . . . . . . 140 Kazus 23. Odwołanie pełnomocnictwa – skutki działania pełnomocnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Kazus 24. Termin i warunek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 Kazus 25. Przedawnienie roszczeń terminowych . . . . . . . . . . . . . . 163 Kazus 26. Przedawnienie roszczeń bezterminowych . . . . . . . . . . . . 173 Kazus 27. Przedawnienie roszczeń z weksla . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 Kazus 28. Przedawnienie roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 KAZUSY – CZĘŚĆ RZECZOWA Kazus 1. Stosunki sąsiedzkie – immisje pośrednie . . . . . . . . . . . . . 191 Kazus 2. Stosunki sąsiedzkie – immisje bezpośrednie . . . . . . . . . . . 198 Kazus 3. Ustanowienie służebności drogi koniecznej . . . . . . . . . . . 200 Kazus 4. Służebność drogi koniecznej – wynagrodzenie . . . . . . . . . 209 Kazus 5. Przeniesienie własności nieruchomości przez nieuprawnio- nego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 Kazus 6. Przeniesienie własności rzeczy ruchomych, rozporządzenie rzeczą przez nieuprawnionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 Kazus 7. Nabycie w drodze zasiedzenia własności nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa . . . . . . . . . . . . . 222 Kazus 8. Nabycie w drodze zasiedzenia własności nieruchomości przez małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 Kazus 9. Nabycie w drodze zasiedzenia własności nieruchomości przez spadkobierców dotychczasowego posiadacza . . . . . . . 236 Kazus 10. Nabycie przez zasiedzenie własności rzeczy ruchomej . . . . . 242 Kazus 11. Zniesienie współwłasności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 Kazus 12. Ochrona własności – roszczenie windykacyjne . . . . . . . . . 249 Kazus 13. Ochrona własności – roszczenie negatoryjne i uzupełniające . 256 Kazus 14. Dobra wiara posiadacza samoistnego – zwrot nakładów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 . . . . . 267 Kazus 15. Zła wiara posiadacza – roszczenie o zwrot nakładów Kazus 16. Roszczenie właściciela o wykup nieruchomości zajętej pod budowę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 Kazus 17. Roszczenie posiadacza gruntu o wykup nieruchomości zajętej pod budowę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 Kazus 18. Ochrona posiadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 Kazus 19. Użytkowanie wieczyste – powstanie prawa . . . . . . . . . . . 295 Kazus 20. Użytkowanie wieczyste – opłata roczna . . . . . . . . . . . . . 300 Kazus 21. Ograniczone prawa rzeczowe – służebność gruntowa . . . . . 304 6 www.lexisnexis.plSpis treści Kazus 22. Ograniczone prawa rzeczowe – służebność osobista . . . . . . 308 Kazus 23. Ograniczone prawa rzeczowe – służebność przesyłu . . . . . . 314 Kazus 24. Ograniczone prawa rzeczowe – zastaw na rzeczach ruchomych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 Kazus 25. Zasiedzenie służebności gruntowej . . . . . . . . . . . . . . . . 322 SCHEMATY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 Schemat 1. Podmioty prawa cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 Schemat 2. Nadużycie przysługującego prawa podmiotowego (art. 5) . 327 Schemat 3. Uzyskanie pełnoletności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 Schemat 4. Zdolność do czynności prawnych osób fizycznych . . . . . . 328 Schemat 5. Dokonywanie czynności prawnych przez osoby o ograniczo- nej zdolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 Schemat 6. Dobra osobiste człowieka (art. 23) . . . . . . . . . . . . . . . 330 Schemat 7. Ochrona dóbr osobistych (art. 24) . . . . . . . . . . . . . . . 331 Schemat 8. Uznanie za zmarłego zaginionej osoby fizycznej . . . . . . . 331 Schemat 9. Osoby prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 Schemat 10. Nieruchomości (art. 461) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 Schemat 11. Pożytki z rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 Schemat 12. Skutki czynności prawnej (art. 56) . . . . . . . . . . . . . . . 333 Schemat 13. Nieważność czynności prawnej z mocy prawa (art. 58) . . . 334 Schemat 14. Formy czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 Schemat 15. Wady oświadczenia woli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 Schemat 16. Brak świadomości lub swobody (art. 82) . . . . . . . . . . . 335 Schemat 17. Pozorność (art. 83) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 Schemat 18. Błąd (art. 84) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 Schemat 19. Podstęp (art. 86) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338 Schemat 20. Groźba (art. 87) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 Schemat 21. Warunek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 Schemat 22. Rodzaje pełnomocnictw materialnych . . . . . . . . . . . . . 340 Schemat 23. Obliczanie terminu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 Schemat 24. Przedawnienie roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 Schemat 25. Terminy przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 Schemat 26. Zawieszenie biegu przedawnienia (art. 121) . . . . . . . . . 342 Schemat 27. Przerwa w biegu przedawnienia (art. 123) . . . . . . . . . . 343 Schemat 28. Uprawnienia właściciela rzeczy . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 Schemat 29. Zasiedzenie (art. 173–176) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 Schemat 30. Współwłasność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 Schemat 31. Ochrona własności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 Schemat 32. Przedmiot użytkowania wieczystego . . . . . . . . . . . . . . 346 7 Spis treści Schemat 33. Ograniczone prawa rzeczowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 Schemat 34. Użytkowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 Schemat 35. Użytkowanie nieprawidłowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 Schemat 36. Służebności gruntowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 Schemat 37. Zasady wykonywania służebności gruntowej . . . . . . . . . 349 Schemat 38. Służebności osobiste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 Schemat 39. Zastaw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 Schemat 40. Posiadanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 PYTANIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 www.lexisnexis.plSpis treści Wykaz skrótów Biul. SN k.c. k.h. k.p.c. k.r.o. k.s.h. – Biuletyn Sądu Najwyższego – ustawa z  23  kwietnia 1964  r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z  27  paź- dziernika 1933  r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr  82, poz. 600) – ustawa z  17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuń- czy (tekst jedn. Dz.U. 2012 r., poz. 788) – ustawa z  15  września 2000  r. – Kodeks spółek handlo- wych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2  kwietnia Lex LexPolonica OSA OSNC OSNCP OSNP OSNPG OSP OSPiKA PiP pr. aut. 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – system informacji prawnej Wolters Kluwer Polska – Serwis Prawniczy LexisNexis – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Pracy, Ubezpie- czeń Społecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Wydawnictwo Proku- ratury Generalnej – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – „Państwo i Prawo” – ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.) 9 Wykaz skrótów pr. pras. – ustawa z  26  stycznia 1984  r. – Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) pr. weksl. – ustawa z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.) Prok. i Pr. p.w.k.c. – „Prokuratura i Prawo” – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające SN u.g.n. u.k.w.h. u.s.k. u.w.l. WSA Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) – Sąd Najwyższy – ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomo- ściami (tekst jedn. Dz.U. z  2010  r. Nr  102, poz.  651 ze zm.) – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipo- tece (tekst jedn. Dz.U. z  2001  r. Nr  124, poz.  1361 ze zm.) – ustawa z  27  lipca 2002  r. o  szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o  zmianie Kodeksu cy- wilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.) – ustawa z  24  czerwca 1994  r. o  własności lokali (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) – wojewódzki sąd administracyjny www.lexisnexis.pl Wstęp Kazusy z  zakresu prawa cywilnego materialnego opublikowane w  tej książce będą pomocne podczas przygotowywania się do egzaminów przede wszystkim jako przypomnienie i uporządkowanie nabytej wie- dzy. Zostały one opracowane głównie na podstawie orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych. W  publikacji uwzględniono najnowsze linie orzecznicze. Nie omawia ona jednak wszystkich przepisów Kodeksu cywilnego – obejmuje tylko najistotniejsze i  najczęściej spotykane w  praktyce orzeczniczej pro- blemy, które pojawiają się w wykładni przepisów prawa materialnego na tle konkretnych stanów faktycznych. Każdy kazus składa się z opisu stanu faktycznego, rozwiązania oraz ko- mentarza, w  którym znajduje się omówienie mających zastosowanie w  tym stanie faktycznym przepisów oraz orzecznictwa pomocnego przy ich wykładni. Dodatkowo książka zawiera schematy, które przed- stawiają w formie graficznej powiązania między poszczególnymi unor- mowaniami, oraz testy prawnicze przygotowujące do egzaminów wstępnych i końcowych na aplikacje. Prawo cywilne. Część ogólna i  prawo rzeczowe. Kazusy to publikacja przeznaczona przede wszystkim dla aplikantów – zarówno radcow- skich, adwokackich, notarialnych, jak i  z  aplikacji ogólnej. Może też być przydatna studentom prawa, a także osobom niekoniecznie z pra- wem związanym, ale zainteresowanym jego praktycznymi aspektami. Przy opracowywaniu tej książki wykorzystałyśmy swoje doświadczenie zawodowe oraz dydaktyczne związane z  zajęciami prowadzonymi z aplikantami. Teresa Mróz, Agata Zając 11 KAZUSY Z PRAWA CYWILNEGO – CZĘŚĆ OGÓLNA Kazus 1. Zakres zastosowania ustawy – Kodeks cywilny Stan faktyczny Pozwem z 5 marca 2000 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o  zasądzenie od pozwanych Jacka P. i Mateusza N. kwoty 135 000 zł, wskazu- jąc, że pozwani są członkami zarządu spółki z  ograniczoną odpowie- dzialnością „B.”, założonej w 1993 r., która od początku swojej działal- ności przynosiła straty. 30  września 1994  r. zarząd złożył wniosek o  otwarcie postępowania układowego, powołując się na zaprzestanie płacenia długów i  trudną sytuację finansową spółki. Postępowanie to zostało umorzone 31 marca 1995 r., a 30 maja 1996 r. pozwani złożyli wniosek o ogłoszenie upadłości. W tym czasie spółka nie dysponowała już żadnym majątkiem pozwalającym na pokrycie kosztów postępowa- nia i  wniosek został prawomocnie oddalony postanowieniem z  20  marca 1997  r. Dochodzona pozwem kwota obejmuje należności z  tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne za lata 1995 –1997, obciążających spółkę B., co do których strona powodowa wysta- wiła administracyjne tytuły wykonawcze i wszczęła egzekucję. Egzeku- cja ta okazała się bezskuteczna i  postanowieniem z  27  października 1998 r. Urząd Skarbowy w T. umorzył postępowanie egzekucyjne. Pozwani podnieśli, że pozew powinien zostać odrzucony, gdyż sprawa nie należy do kategorii spraw cywilnych. Pytanie Czy zarzut pozwanych jest zasadny? Jakie czynności powinien podjąć sąd? Zarzut pozwanych nie zasługuje na uwzględnienie, sąd zaś powinien wydać postanowienie o  odmo- wie odrzucenia pozwu na podstawie art. 222 k.p.c. Rozwiązanie 13 Komentarz Zgodnie z art. 1 k.c. Kodeks cywilny reguluje sto- sunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi. Kodeks cywilny nie zawiera definicji pojęć „sprawa cywilna” czy „stosunek cywilnoprawny” i  nie ulega wątpliwości, że nie można utożsamiać tych pojęć z  kategorią spraw podlegających rozpoznaniu w  postępowaniu cywilnym, gdyż z  uwagi na treść art.  2 §  1 k.p.c. jako sprawy cywilne rozpoznawane przez sądy powszechne są traktowane zarówno sprawy ze stosunków z  zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i  opiekuńczego oraz prawa pracy, jak i  sprawy, które wprawdzie nie wynikają z  powyższych sto- sunków, niemniej stosuje się do nich – z  mocy ustaw szczególnych – przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. W  świetle przepisów pro- ceduralnych sprawami cywilnymi są więc także sprawy, które ze swej istoty nie mają charakteru cywilnoprawnego, bo ich źródłem jest prawo publiczne, niemniej ustawodawca wyraźnie skierował je do właściwo- ści sądów powszechnych i  nakazał stosowanie do ich rozpoznawania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Nie można także zawęzić pojęcia sprawy cywilnej do spraw uregulowa- nych przepisami Kodeksu cywilnego, gdyż stosunki cywilnoprawne są regulowane również w wielu innych ustawach, m.in. Kodeksie rodzin- nym i opiekuńczym, Kodeksie pracy, Kodeksie spółek handlowych. W  piśmiennictwie wskazuje się, że właściwym kryterium pozwalają- cym określić, czy dana sprawa jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.c., jest zasada równości stron – stosunek cywilnoprawny charaktery- zuje się równorzędnością i  równoprawnością stron konkretnego sto- sunku prawnego (tak: w komentarzu do art. 1 k.c. S. Dmowski, Kodeks cywilny Komentarz 2011 – Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2011). W  uzasadnieniu postanowienia z  4  kwietnia 2003  r., III CZP 11/03 (Prok. i Pr. 2003, nr 9, poz. 34, wkładka; LexPolonica nr 361039), Sąd Najwyższy wskazał, że: „W  sensie materialnoprawnym sprawami cy- wilnymi są sprawy, w  których ochrona prawna jest przewidziana ze względu na stan prawny oraz prawa i obowiązki podmiotów stosunków prawnych o charakterze równorzędnym. Jeżeli źródłem roszczenia jest stosunek administracyjnoprawny, to sprawa nie ma charakteru cywil- nego według kryterium materialnoprawnego, choć może podlegać roz- poznaniu na podstawie k.p.c. Przesądzającym elementem wskazują- cym na stosunek administracyjnoprawny jest występowanie organu 14 Kazusy z prawa cywilnego – część ogólnawww.lexisnexis.pl Kazus 1. Zakres zastosowania ustawy – Kodeks cywilny państwowego lub społecznego wobec innego uczestnika z pozycji wy- konywania władzy zwierzchniej w  ramach zarządzającej działalności Państwa”. Charakter cywilnoprawny może więc mieć także sprawa wyłączona z sądowego postępowania cywilnego z mocy przepisów szczególnych. Przykładowo, sprawy związane z ustalaniem wysokości opłat za użyt- kowanie wieczyste – będące niewątpliwie sprawami z  zakresu prawa cywilnego – rozpoznawane są przez samorządowe kolegia odwoławcze i  dopiero na skutek odwołania od decyzji kolegium są kierowane do postępowania przed sądem (podobnie sprawy o rozgraniczenie toczące się w pierwszym stadium przed organem administracyjnym). O tym, czy mamy do czynienia ze stosunkiem cywilnoprawnym, nie de- cyduje więc samo występowanie lub nie organu państwowego bądź społecznego, ale to, czy taki podmiot występuje jako równorzędny z  drugą stroną, czy ma pozycję nadrzędną z  uwagi na wykonywanie władzy publicznej. Dlatego też – mimo spornej przez pewien czas w orzecznictwie kwestii, czy możliwe jest dochodzenie na drodze sądo- wej roszczeń ze skargi pauliańskiej w  celu ochrony wierzytelności o charakterze publicznoprawnym [Sąd Najwyższy m.in. w postanowie- niu z 24 czerwca 1999 r., II CKN 298/99 (OSNC 2000, nr 1, poz. 15; LexPolonica nr  342986), wskazał, że nie jest dopuszczalna ochrona wierzyciela w  razie niewypłacalności dłużnika, jeżeli wierzytelność Skarbu Państwa wynika z decyzji organu podatkowego ustalającej zo- bowiązanie podatkowe dłużnika, a w postanowieniu z 30 lipca 2002 r., IV CKN 1246/00 (LexPolonica nr  377887), podkreślił, że ustawa z  13  października 1998  r. o  systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) nie dopuszcza możli- wości korzystania przez ZUS ze skargi pauliańskiej] – ostatecznie Sąd Najwyższy uznał, że konstrukcją cywilistyczną skargi pauliańskiej ob- jęta jest także, w  drodze zastosowania analogiae legis, wierzytelność publicznoprawna [m.in. uchwała z  12  marca 2003  r., III CZP 85/02 (OSNC 2003, nr  10, poz.  129; LexPolonica nr  360045), uchwała z 11 kwietnia 2003 r., III CZP 15/03 (OSNC 2004, nr 3, poz. 32; LexPo- lonica nr 360523) i wyrok z 13 maja 2005 r., I CK 677/04 („Prawo Ban- kowe” 2005, nr 9, s. 10; LexPolonica nr 398288)]. W pewnym okresie sporna była też kwestia dopuszczalności drogi są- dowej w sprawie, w której Skarb Państwa czy państwowa osoba prawna występowały przeciwko członkom zarządu spółki z o.o. z roszczeniem 15 z  art. 298 k.h. (obecnie art.  299 k.s.h.) z  powodu zobowiązania pu- blicznoprawnego. W  uchwale z  12  czerwca 1991  r., III CZP 46/91 (OSNCP 1992, nr 3, poz. 38; LexPolonica nr 302801), Sąd Najwyższy uznał, że niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (urzędu skarbowego) przeciwko członkom zarządu spółki z o.o. o zapłatę określonej kwoty pieniężnej z tytułu zobowiąza- nia podatkowego obciążającego tę spółkę w  związku z  prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą w wypadku, gdy egzekucja prze- ciwko spółce okazała się bezskuteczna. Jednak w uchwale z 19 stycz- nia 1993 r., III CZP 162/92 (OSNCP 1993, nr 6, poz. 103; LexPolonica nr 298581), Sąd Najwyższy uznał, że dopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia, na podstawie art. 298 k.h., od członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należności z tytułu składek na ubez- pieczenie społeczne, wskazując na charakter odszkodowawczy roszcze- nia z art. 298 k.h., a w wyroku z 27 października 2004 r., IV CK 148/04 (LexPolonica nr 389975) – że przewidziana w art. 298 k.h. odpowie- dzialność członków zarządu spółki ma charakter odszkodowawczy za dopuszczenie do obniżenia potencjału majątkowego spółki, powodu- jące niemożność wyegzekwowania od spółki jej zobowiązań; nie jest to zatem odpowiedzialność za długi spółki, których charakter (publiczno- prawny czy prywatny) nie ma wobec tego znaczenia – jest to odszkodo- wawcza odpowiedzialność cywilnoprawna, z  natury rzeczy należąca do zakresu stosunków, o których mowa w art. 1 k.c., i podlega rozpo- znaniu na drodze sądowej także wówczas, gdy niewyegzekwowane długi spółki obejmują składki na ubezpieczenie społeczne. Obecnie orzeczenia te są nieaktualne, zgodnie bowiem z  art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) za zaległości podatkowe spółki z ograni- czoną odpowiedzialnością i  spółki akcyjnej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja prze- ciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wy- każe, że we właściwym czasie zgłoszono upadłość lub wszczęto postę- powanie układowe albo że niezgłoszenie upadłości oraz brak postępowania układowego nastąpiły nie z jego winy, bądź też wskaże mienie, z którego egzekucja jest możliwa, a art. 31 ustawy z 13 paź- dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera odesła- nie do tego przepisu w zakresie egzekucji składek na ubezpieczenie społeczne. 16 Kazusy z prawa cywilnego – część ogólnawww.lexisnexis.pl Kazus 1. Zakres zastosowania ustawy – Kodeks cywilny Jednak z  uwagi na unormowanie przepisów przejściowych, w  tym art. 332 ustawy – Ordynacja podatkowa, zgodnie z którym do odpowie- dzialności osób trzecich z  tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy z 19 grud­ nia 1980  r. o  zobowiązaniach podatkowych (tekst jedn. Dz.U. z  1993  r. Nr 108, poz. 486 ze zm.), do przedstawionego stanu faktycznego przepis art. 116 ustawy – Ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 ustawy o syste- mie ubezpieczeń społecznych nie będzie miał zastosowania (takie stano- wisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 16 czerwca 2005 r., I UK 277/04, „Prawo Pracy” 2006, nr 1, poz. 28; LexPolonica nr 2423001). W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd uznający, że droga sądowa jest dopuszczalna zawsze, gdy powód opiera swoje rosz- czenie na zdarzeniach prawnych, z których mogą wynikać skutki cywil- noprawne. Zdarzeniami prawnymi, z którymi prawo cywilne wiąże po- wstanie stosunku cywilnoprawnego, są zaś zarówno zdarzenia cywilnoprawne uregulowane w Kodeksie cywilnym, takie jak czynności prawne oraz czyny niedozwolone, jak i akty administracyjne wywołu- jące skutki w  zakresie prawa cywilnego (zob. postanowienie SN z 21 lis topada 2000 r., III CKN 1048/00, LexPolonica nr 381438). O dopuszczalności drogi sądowej rozstrzyga więc podany w pozwie stan faktyczny będący uzasadnieniem zgłoszonego roszczenia, a  nie samo wykazanie istnienia roszczenia czy też stosunku prawnego między stro- nami (zob. postanowienie SN z  8  sierpnia 2000  r., III CKN 927/00, LexPolonica nr 388342). W przedstawionym stanie faktycznym nie ma więc podstaw do uznania, że sprawa dotycząca odpowiedzialności członków zarządu spółki z ogra- niczoną odpowiedzialnością wynikającej z art. 298 k.h. nie ma charak- teru sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 k.c., nawet jeśli wierzytelność, której zaspokojenia wierzyciel nie mógł uzyskać od spółki, jest wierzytel- nością publicznoprawną. Podniesienie przez pozwanego zarzutu, któ- rego uwzględnienie skutkowałoby odrzuceniem pozwu, obliguje sąd do wydania postanowienia rozstrzygającego zasadność żądania odrzucenia pozwu także w wypadku stwierdzenia, że brak podstaw do zastosowania art. 199 k.p.c. Wydając w takim wypadku postanowienie o odmowie od- rzucenia pozwu, zgodnie z  art. 222 k.p.c. sąd może wstrzymać rozpo- znanie sprawy do czasu uprawomocnienia się postanowienia, na które zgodnie z art. 394 § 1 pkt 1 k.p.c. przysługuje zażalenie. 17 Kazus 2. Nadużycie prawa podmiotowego Stan faktyczny Jan Z. wniósł o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułu egze- kucyjnego z 2 marca 2007 r. wystawionego przez Bank w L., opatrzonego klauzulą wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego z 6 czerwca 2007 r., podnosząc, że wypowiedzenie przez pozwany Bank zawartej z powodem umowy kredytowej było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż brak terminowej spłaty kre- dytu był spowodowany wypadkiem komunikacyjnym, jakiemu we wrześniu 2006 r. uległ powód, a którego skutkiem była utrata zdolno- ści do pracy. Powód wskazał, że wobec powyższego brak było podstaw do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego. Pozwany Bank w odpowiedzi na pozew zarzucił, że art. 5 k.c. nie może być podstawą dochodzenia roszczenia. Pytanie Proszę ocenić zasadność stanowisk obu stron. Rozwiązanie Artykuł 5 k.c. nie może być samoistną podstawą powództwa z art. 840 k.p.c., jednak powód może swoje żądanie pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności oprzeć na wszelkich zarzutach powstałych przed wysta- wieniem bankowego tytułu egzekucyjnego, w  tym na zarzucie braku wymagalności roszczenia z uwagi na nadużycie przez Bank uprawnie- nia kształtującego wynikającego z umowy kredytowej, jakim jest m.in. wypowiedzenie umowy kredytowej. Komentarz W przedstawionym stanie faktycznym powód wy- stąpił z  żądaniem pozbawienia wykonalności ty- tułu wykonawczego w  postaci bankowego tytułu egzekucyjnego opatrzonego klauzulą wykonalności nadaną postano- wieniem sądu rejonowego. Podstawą prawną żądania jest art. 840 § 1 18 www.lexisnexis.pl Kazus 2. Nadużycie prawa podmiotowego pkt  1 k.p.c. – powód będący dłużnikiem banku podnosi, że pozwany bank nie był uprawniony do wystawienia bankowego tytułu egzekucyj- nego, powołując się na art. 5 k.c. Artykuł 5 k.c. sankcjonuje nadużywanie prawa podmiotowego, które nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony praw- nej. Przesłanką zastosowania art. 5 k.c. jest ustalenie, że osobie wyko- nującej uprawnienia wynikające z  prawa podmiotowego rzeczywiście prawo to przysługuje, a także wykazanie, że w konkretnych okoliczno- ściach faktycznych udzielenie tej osobie ochrony prawnej byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodar- czym przeznaczeniem prawa. Przepis odwołuje się więc do klauzul generalnych: zasad współżycia społecznego i  społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa – przy czym żaden przepis prawa cywilnego nie zawiera ustawowych definicji tych pojęć. Zarówno w  piśmiennictwie, jak i  w  orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że art. 5 k.c. może być stosowany tylko w obro- nie przed nadużywaniem przez drugą stronę prawa podmiotowego, nie może zaś być podstawą dochodzenia roszczeń, nie można zatem oprzeć powództwa tylko na treści art. 5 k.c. Wytaczając powództwo przeciwegzekucyjne, dłużnik banku może pod- nosić wszelkie zarzuty materialnoprawne dotyczące wierzytelności stwierdzonej bankowym tytułem egzekucyjnym, w szczególności zgod- nie z art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. może kwestionować istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym, które nie jest orzeczeniem sądu. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że bankowy tytuł egzekucyjny został opatrzony klauzulą wykonalności nadaną postanowieniem Sądu Rejo- nowego, gdyż postępowanie klauzulowe nie jest postępowaniem mery- torycznym – rozpoznając wniosek o  nadanie klauzuli wykonalności, sąd nie bada, czy wierzytelność stwierdzona tytułem egzekucyjnym istnieje, lecz jedynie ogranicza się do kwestii formalnych związanych z  istnieniem przesłanek uzasadniających opatrzenie przedłożonego przez wierzyciela tytułu egzekucyjnego klauzulą wykonalności. Wie- rzytelność objęta bankowym tytułem egzekucyjnym, także po nadaniu mu klauzuli wykonalności, nie jest więc wierzytelnością stwierdzoną orzeczeniem sądu w rozumieniu art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c., zatem dłuż- nik banku może podnosić zarzuty dotyczące tej wierzytelności po- wstałe zarówno po wystawieniu tytułu egzekucyjnego i po nadaniu mu 19 klauzuli wykonalności, jak i przed wystawieniem tytułu i przed nada- niem mu klauzuli. Zarzut z  art. 5 k.c. jest niewątpliwie zarzutem materialnoprawnym, jednak zasadniczo nie może stanowić samoistnej podstawy powództwa przeciwegzekucyjnego. Nie mogłoby być więc uwzględnione takie po- wództwo, w którym dłużnik wskazywałby, że samo wystawienie przez bank tytułu egzekucyjnego i egzekwowanie objętej nim należności sta- nowi nadużycie prawa, jeśli dłużnik nie zakwestionowałby skutecznie istnienia lub wymagalności roszczeń banku. W  przedstawionym stanie faktycznym powód podnosi jednak, że po- zwany bank dokonał z naruszeniem art. 5 k.c. wypowiedzenia umowy kredytowej, stawiając całą wierzytelność w stan wymagalności, mimo iż dłużnik zalegał tylko z  zapłatą kilku rat należności z  przyczyn od niego niezależnych. Powód wskazuje zatem, że pozwany bank, wykonując przysługujące mu uprawnienie kształtujące, nadużył prawa podmiotowego i że takie zachowanie jako sprzeczne z  zasadami współżycia społecznego nie może być uznane za skuteczne. Powód kwestionuje zatem wymagalność roszczenia stwierdzonego bankowym tytułem egzekucyjnym, broniąc się przed skutkami dokona- nej przez pozwany bank czynności prawnej jako stanowiącej nadużycie prawa. Podstawą prawną roszczenia nie jest więc sam art.  5 k.c., ale zarzut naruszenia przepisu art. 96 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.), wynika- jący z  wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego obejmującego wierzytelność niewymagalną. Tak sformułowany zarzut może zaś sta- nowić podstawę powództwa z art. 840 k.p.c. Takie stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowie- nia z 27 listopada 2003 r., III CZP 78/03 (Prok. i Pr. 2004, nr 6, poz. 36 – dodatek; LexPolonica nr 365041), wskazując, że wykonywanie przez bank uprawnienia kształtującego może być oceniane z punktu widze- nia przepisu art. 5 k.c. i w rezultacie prowadzić do wniosku, że doko- nane przez bank wypowiedzenie umowy kredytu (ze względu na ist- nienie określonych okoliczności) nie mogło być uznane za skuteczne wobec kredytobiorcy. 20 Kazusy z prawa cywilnego – część ogólnawww.lexisnexis.pl Kazus 2. Nadużycie prawa podmiotowego Należy jednak pamiętać o  domniemaniu, że korzystający ze swego prawa czyni to w sposób zgodny z zasadami współżycia społecznego, zatem to osoba powołująca się na art. 5 k.c. musi wykazać, że w tym konkretnym przypadku działanie uprawnionego jest z  zasadami współżycia społecznego sprzeczne (zob. wyrok SN z  9  lipca 2008  r., V CSK 43/08, LexPolonica nr 1931061). Ponadto art. 5 k.c. nie może prowadzić do utraty prawa podmiotowego, może jedynie pozbawić ochrony wykonywanie takiego prawa przez jakiś czas. 21 Kazus 3. Ciężar dowodu Stan faktyczny W  dniu 6  maja 2003  r. Jan Z. zawarł z  Ireną K. umowę sprzedaży i  tego samego dnia wynikającą z  powyższej umowy wierzytelność o  zapłatę ceny w  kwocie 30 000 zł płatnej do 15  czerwca 2003  r. przelał na Spółkę z o.o., o czym zawiadomił kupującą 7 maja 2003 r. Wobec braku zapłaty należności Spółka wystąpiła 1  lipca 2004  r. z  żądaniem zapłaty kwoty objętej przelewem w  postępowaniu nakazowym. Nakaz zapłaty został wydany 15 lipca 2004 r., a w zarzutach od nakazu zapłaty z 10 sierpnia 2004 r. pozwana podniosła, że towar objęty umową sprzedaży był czę- ściowo wadliwy, wobec czego 30  marca 2004  r. odstąpiła od umowy sprzedaży, zwracając Janowi Z. towar na kwotę 25 000 zł. Jan Z. przyjął towar, wystawiając faktury korygujące. Pytanie Jak rozkłada się ciężar dowodu w  postępowaniu toczącym się po wniesieniu zarzutów? Rozwiązanie Powód – Spółka z o.o. – był obowiązany do wyka- zania, już na etapie postępowania nakazowego, istnienia wierzytelności objętej umową cesji i sku- teczności umowy przelewu, a także daty, w jakiej dłużnik dowiedział się o  przelewie. Pozwana – Irena K. – może zwolnić się z  obowiązku zapłaty ceny w kwocie 25 000 zł, wykazując, iż skutecznie odstąpiła od umowy sprzedaży z powodu wad nabytego towaru. Komentarz Przepis art. 3 k.p.c. nie nakłada na sąd obowiązku dążenia do wykrycia prawdy obiektywnej (mate- rialnej) bez względu na procesową aktywność stron. Wręcz przeciwnie – przy rozpoznawaniu sprawy na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, zmienionych ustawą z 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozpo- 22 www.lexisnexis.pl Kazus 3. Ciężar dowodu rządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i  Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych in- nych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz. 189 ze zm.), rzeczą sądu nie jest zarzą- dzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i  wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). Przedmiotem dowodu są fakty mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy – strony muszą przede wszystkim wskazać fakty, z których wy- wodzą dla siebie określone skutki prawne, a  następnie dowody po- twierdzające wskazane okoliczności faktyczne. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego określają, jakie okoliczności nie wymagają dowodu. Są to fakty: 1) niemające istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 k.p.c.); 2) powszechnie znane (art. 228 k.p.c.); 3) znane sądowi urzędowo (art. 228 k.p.c.) – są to te fakty, które skład orzekający lub jeden z członków składu poznał w związku z działal- nością urzędową, nie zaś fakty znane prywatnie, przy czym na fakty znane urzędowo sąd powinien zwrócić uwagę stron na rozprawie w  celu umożliwienia im ewentualnego zgłoszenia dowodów pod- ważających ich istnienie; 4) przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, o ile przy- znanie nie budzi wątpliwości (art. 229 k.p.c.); 5) uznane za ustalone na tej podstawie, że po wskazaniu tych faktów strona przeciwna nie wypowiedziała się na ich temat – w tej sytuacji sąd może uznać fakty za przyznane pośrednio, o  ile wyniki całej rozprawy przemawiają za takim uznaniem, a  zatem gdy są pod- stawy do uznania, że strona przeciwna rzeczywiście nie miała za- miaru tym faktom zaprzeczać (art. 230 k.p.c.); 6) objęte domniemaniem faktycznym (art. 231 k.p.c.), a  więc gdy wniosek o uznaniu tych faktów za udowodnione można wyprowa- dzić z innych ustalonych faktów; 7) objęte domniemaniami prawnymi, które w tym konkretnym postę- powaniu sądowym nie mogą być obalone (art. 234 k.p.c.). 23 W  toku procesu szczególnie istotnym zagadnieniem jest jednak kwe- stia, na kim spoczywa obowiązek udowodnienia faktów mających zna- czenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zasady rozkładu ciężaru dowodu określa art. 6 k.c.: ten, kto z określo- nego faktu wywodzi skutki prawne, ma ten fakt udowodnić. Zgodnie z  zasadami rozkładu ciężaru dowodu powód powinien udowodnić fakty prawotwórcze, a pozwany fakty niweczące to prawo lub uniemoż- liwiające jego powstanie, czyli ten, kto powołując się na przysługujące mu prawo, żąda od innej osoby określonego zachowania, jest obowią- zany udowodnić fakty uzasadniające to żądanie, a  ten, kto odmawia uczynienia zadość żądaniu, czyli neguje uprawnienie żądającego, jest obowiązany udowodnić fakty wskazujące, że uprawnienie żądającemu nie przysługuje. W zasadzie ciężar dowodu w pierwszym rzędzie obciąża powoda – to on ma wykazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Nie jest to jednak regułą. O tym, co która ze stron stosunku cywilnoprawnego ma udowodnić przed sądem, decydują przede wszystkim: przedmiot sporu, prawo materialne regulujące określone stosunki prawne oraz prawo procesowe regulujące reguły postępowania dowodowego, w tym istotne znaczenie mają domniemania faktyczne i prawne. W przedstawionym stanie faktycznym powód powołuje się na nabycie wierzytelności w  stosunku do pozwanej na podstawie umowy prze- lewu, zgodnie z art. 509 k.c. Niewątpliwie więc na powodzie spoczywa ciężar wykazania, że nabył wierzytelność w drodze umowy przelewu i że cedentowi wierzytelność w stosunku do pozwanej rzeczywiście przysługiwała. Cesjonariusz nabywa w drodze przelewu tylko tyle praw, ile przysługi- wało cedentowi, a sytuacja prawna dłużnika nie może ulec pogorsze- niu na skutek przelewu. Dłużnik może zatem podnieść wobec nabywcy wierzytelności wszystkie zarzuty, jakie miał przeciwko cedentowi w chwili uzyskania wiadomości o przelewie, a także zarzuty oparte na tych okolicznościach, które zaszły między zawarciem umowy przelewu a momentem powzięcia przez dłużnika wiadomości o cesji. Po dokonanym skutecznym przelewie cedent nie ma uprawnienia do rozporządzania wierzytelnością, jednak zgodnie z art. 512 k.c. porozu- mienie dłużnika z  cedentem zmieniające lub rozwiązujące umowę, z której wynika przelana wierzytelność, zawarte bez zgody cesjonariu- 24 Kazusy z prawa cywilnego – część ogólnawww.lexisnexis.pl Kazus 3. Ciężar dowodu sza, wywiera skutki między dłużnikiem a cesjonariuszem, jeżeli dłuż- nik w chwili zawarcia tego porozumienia nie był powiadomiony przez cedenta o przelewie ani o nim nie wiedział (wyrok SN z 3 października 2007  r., IV CSK 160/07, OSNC 2008, nr  12, poz.  141; LexPolonica nr 1855374). Przepisy art. 512 k.c. chronią dłużnika, który, będąc w dobrej wierze, spełnia świadczenie do rąk cedenta albo, dokonując z cedentem czyn- ności prawnych, takich jak: umowa zwolnienia z  długu, zmiana ter- minu spełnienia świadczenia, potrącenie umowne, rozwiązanie umowy, odnowienie, zwolni się z zobowiązania lub zmieni zakres swo- jej odpowiedzialności. Dłużnik spełniający świadczenie do rąk cedenta lub dokonujący z nim czynności prawnych korzysta z domniemania do- brej wiary, które może być obalone przez wykazanie przez cesjonariu- sza, że: 1) przed spełnieniem świadczenia na rzecz cedenta dłużnik został przez cedenta zawiadomiony o przelewie lub 2) w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o cesji. Zatem na cesjonariuszu spoczywa ciężar wykazania, w  jakiej dacie dłużnik powziął wiadomość o  przelewie wierzytelności (wyrok SN z 10 października 2002 r., V CKN 1796/00, OSNC 2004, nr 2, poz. 23; LexPolonica nr 35972). W przedstawionym stanie faktycznym niekwestionowany jest fakt uzy- skania przez dłużnika zawiadomienia o przelewie następnego dnia po zawarciu umowy cesji wierzytelności, zatem dłużnik dokonujący czyn- ności prowadzących do częściowego wygaśnięcia zobowiązania nie był w dobrej wierze w rozumieniu art. 512 k.c. Wierzytelność objęta przelewem, czyli wierzytelność o  zapłatę ceny sprzedaży, jest zbywalna, dokonanie cesji wierzytelności zaś pozbawia cedenta możliwości dokonywania czynności wywierających wpływ na istnienie czy zakres wierzytelności – w  wyroku z  7  lutego 2007  r., III CSK 243/06 (LexPolonica nr 1912535), Sąd Najwyższy wskazał, że umowne rozwiązanie umowy sprzedaży po dokonaniu cesji wierzytel- ności o zapłatę ceny nie wywiera skutków wobec cesjonariusza. Inaczej jednak należy ocenić skuteczność wykonania przez dłużnika uprawnień ustawowych, takich jak wynikające z rękojmi uprawnienie do odstąpienia od umowy, co wiąże się z  uregulowaną przepisami art. 513 k.c. kwestią zarzutów, jakie przysługują dłużnikowi przelanej wierzytelności. 25 Zgodnie z art. 513 § 1 k.c. dłużnik może wysunąć przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, jakie miał przeciwko zbywcy w chwili uzyskania wiadomości o przelewie – w szczególności dotyczy to zarzu- tów już w  chwili zawarcia umowy mających swoją podstawę w  sto- sunku prawnym lub zdarzeniu, z  którego wynika objęta przelewem wierzytelność. W  uzasadnieniu wyroku z  8  kwietnia 2009  r., V CSK 423/08 (OSNC 2010, nr 2, poz. 31; LexPolonica nr 2051893), Sąd Najwyższy wskazał, że dyspozycją art.  513 §  1 k.c. objęte są także zarzuty, których prze- słanki dopełniły się ostatecznie dopiero po powzięciu przez dłużnika wiadomości o przelewie, wystarczy bowiem, żeby sama podstawa za- rzutu powstała przed powzięciem przez dłużnika wiadomości o przele- wie. Dotyczy to także zarzutów, których podniesienie przez dłużnika w  stosunku do cesjonariusza zakłada uprzednie wykonanie określo- nego prawa kształtującego, np. uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu lub skorzystanie z upraw- nienia do odstąpienia od umowy – sama podstawa zarzutu ma powstać przed podjęciem przez dłużnika wiadomości o przelewie. W przedstawionym stanie faktycznym wierzytelność objęta przelewem wynikała z umowy sprzedaży. Skutkiem zawarcia umowy przelewu wierzytelności nie jest wstąpienie cesjonariusza w  stosunek obligacyjny istniejący między cedentem a dłużnikiem, a więc w prawa i obowiązki cedenta, gdyż cesjonariusz nabywa jedynie wierzytelność wskazaną w  umowie przelewu. Ponie- waż umowa przelewu nie powoduje pogorszenia sytuacji prawnej dłuż- nika, dłużnik zachowuje ustawowe uprawnienia związane z  umową zawartą z cedentem. Zgodnie z art. 509 § 2 k.c. wraz z wierzytelnością przechodzą na na- bywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o za- ległe odsetki. Prawami związanymi z wierzytelnością o zapłatę ceny sprzedaży nie są jednak uprawnienia wynikające z rękojmi, gdyż są to uprawnienia zwią- zane z umową sprzedaży i wadami rzeczy zbytej w drodze tej umowy. Sam przelew wierzytelności o zapłatę ceny nie oznacza więc automa- tycznego przejścia na cesjonariusza obowiązków wynikających z  rę- kojmi, tak jak zbycie rzeczy sprzedanej nie oznacza automatycznego 26 Kazusy z prawa cywilnego – część ogólnawww.lexisnexis.pl Kazus 3. Ciężar dowodu przejścia na nabywcę uprawnień zbywcy wynikających z rękojmi (wy- rok SN z 6 lutego 2004 r., II CK 429/02, LexPolonica nr 409355), kupu- jący może jednak na nabywcę takie uprawnienia przelać – z wyjątkiem uprawnienia do odstąpienia od umowy. W  uchwale z  5  lutego 2004  r., III CZP 96/03 (OSNC 2004, nr  6, poz.  88; LexPolonica nr  365585), Sąd Najwyższy wskazał, że kupu- jący może przelać na nabywcę rzeczy sprzedanej uprawnienia do żą- dania obniżenia ceny, usunięcia wady lub dostarczenia rzeczy wolnej od wad. Nie może jednak taką umową być objęte prawo odstąpienia od umowy, które jest prawem kształtującym – skutkiem odstąpienia od umo- wy jest wygaśnięcie dotychczasowego zobowiązania i powstanie rosz- czeń stron umowy o zwrot wzajemnych świadczeń. Wykonanie prawa odstąpienia od umowy przez inną osobę niż strona stosunku zobo- wiązaniowego wynikającego z  tej umowy prowadziłoby do tego, że o tym, czy stosunek zobowiązaniowy ma istnieć, decydowałaby osoba trzecia. Analogicznie należałoby przyjąć, że możliwe jest zbycie obowiązków wynikających z  rękojmi w  drodze umowy przejęcia długu, co jednak zgodnie z art. 519 § 2 k.c. wymagałoby zgody dłużnika – z treści stanu faktycznego nie wynika zaś, aby do zawarcia takiej umowy doszło. Zatem tylko skorzystanie przez pozwaną z  ustawowego prawa odstą- pienia, a więc złożenie wobec cedenta oświadczenia o odstąpieniu od umowy z  uwagi na wady rzeczy sprzedanej, mogłoby uprawniać po- zwaną do powołania się wobec powoda na zarzut nieistnienia wierzy- telności objętej przelewem w  zakresie, w  jakim oświadczenie to było skuteczne, podczas gdy umowne rozwiązanie umowy sprzedaży w dro- dze czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z cedentem zgodnie z art. 512 zd. 2 k.c. nie wywołało żadnego skutku w stosunku do cesjo- nariusza. Zgodnie z art. 6 k.c., skoro pozwana podnosi zarzut nieistnienia wie- rzytelności z  uwagi na skuteczne oświadczenie o  odstąpieniu od umowy, na niej spoczywa ciężar wykazania, że skorzystała z  ustawo- wego uprawnienia i że jej oświadczenie było skuteczne. 27
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo cywilne. Część ogólna i prawo rzeczowe. Kazusy
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: