Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00599 010476 20600739 na godz. na dobę w sumie
Prawo cywilne w pigułce. Część ogólna. Prawo rzeczowe. - ebook/pdf
Prawo cywilne w pigułce. Część ogólna. Prawo rzeczowe. - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 257
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8198-176-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Stan prawny: 1 września 2019 r.

Opracowanie uwzględnia zmiany w przepisach, w tym przede wszystkim w zakresie skróconych terminów przedawnienia roszczeń.

Publikacja stanowi kompleksowe opracowanie do nauki i powtórki przed egzaminem. W książce zostały zawarte najważniejsze zagadnienia z zakresu prawa cywilnego (części ogólnej i prawa rzeczowego).

Opracowanie zostało podzielone na 3 działy tematyczne, w których znajdziesz 6 części omawiających:

Na końcu każdej z części znajduje się test wraz z odpowiedziami, dzięki któremu możesz sprawdzić poziom zdobytej wiedzy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

DZIAŁ I. CZĘŚĆ OGÓLNA Czy wiesz, że… W ostatnich latach wzrosła liczba wniosków o ubezwłasnowolnienie, wpływających do polskich sądów okręgowych? Z tego 92 stanowiły ubezwłasnowolnienia całkowite, a ponad połowa z nich dotyczyła osób powyżej 60. roku życia. Sądy uwzględniają zaś 2/3 wszystkich składanych wniosków. Obecnie ponad 90 tys. osób w Polsce jest ubezwłas- nowolnionych: 60 tys. w całości, 10 tys. częściowo. RPO od dawna uważa, że instytucja ubezwłasnowolnienia powinna zostać zniesiona i zastąpiona systemem wspieranego po- dejmowania decyzji. Domaga się także tego samo środowisko osób z niepełnosprawnoś- ciami. Może także być tak, że osoby z niepełnosprawnością intelektualną i z zaburzeniami psychicznymi czy niepełnosprawnością psychiczną nie mogą świadomie podjąć decyzji w niektórych sferach (np. zakup czy sprzedaż nieruchomości, przyjęcie czy odrzucenie spadku, wzięcie kredytu), ale w innych sferach mogą świadomie działać i wyrażać swą wolę (np. zawarcie małżeństwa, podjęcie zatrudnienia, wypłata pensji czy renty). Cał- kowite odebranie osobie prawa do wszelkich decyzji to fundamentalne naruszenie jej godności. Opiekun ma wprawdzie obowiązek działania w interesie osoby będącej pod jego pieczą, ale przepisy – inaczej niż w niektórych ustawodawstwach europejskich – nie precyzują, że musi brać pod uwagę jej życzenia. Tym samym podopieczny nie ma prawa udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących jego majątku i osoby. Zdaniem Rzecznika powoduje to, że dorosłe osoby ubezwłasnowolnione są przez polskie prawo traktowane bardziej przedmiotowo niż małoletnie dzieci poniżej 13. roku życia1. 1 Rzecznik pisze do TK: ubezwłasnowolnienie całkowite jest niekonstytucyjne, https://www. rpo.gov.pl/pl/content/RPO-do-trybunalu-ubezwlasnowolnienie-calkowite-niekonstytucyjne; W. Tumidalski, MS: 70 tys. osób w Polsce jest ubezwłasnowolnionych, https://www.prawo.pl/ prawnicy-sady/ms-70-tys-osob-w-polsce-jest-ubezwlasnowolnionych,53343.html. 13 CZĘŚĆ I. PODMIOTY PRAWA CYWILNEGO ROZDZIAŁ 1. PRZEPISY WSTĘPNE Kodeks cywilny reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i oso- bami prawnymi. Według art. 3 KC, ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że co innego wynika z jej brzmienia lub celu (lex retro non agit). Stosowanie retroakcji jest dopuszczalne tylko wyjątkowo, gdy wynika to z brzmienia lub celu nowej ustawy. ZAKAZ RETROAKCJI USTAWY chyba, że co innego wynika z: brzmienia ustawy celu ustawy Zgodnie z art. 5 KC, nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wy- konywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Odesłanie do społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa w wyraźnym stopniu uwzględnia interes społeczny, natomiast przytoczenie zasad współżycia społecznego służy uzyskaniu równowagi przez uwzględ- nienie interesów indywidualnych. 14 Przykład Wierzyciel ma kilka zabezpieczeń finansowych wobec jednego dłużnika i wszczyna egzekucję do tego elementu, który spowoduje upadłość dłużnika, a miał możliwość skorzystania z innych. Zgodnie z brzmieniem art. 6 KC, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W przypadku, gdy jedna ze stron swoim postępowaniem uniemożliwia albo poważnie utrudnia wskazanie okoliczności drugiej stronie, na której spoczywa ciężar dowodu, wówczas na stronę „utrudniającą” przechodzi ciężar dowodu, że okoliczności takie nie zachodziły (wyr. SN z 3.3.1971 r., II PR 453/70, Legalis). Reguła ta znajduje powszechne zastosowanie w sprawach z zakresu prawa pracy. Domniemania prawne wiążą sąd, mogą zostać jednak obalone dowodem przeciw- nym, o ile ustawa tego nie wyłącza. Domniemanie prawne jest wyjątkiem od zasady art. 6 KC, zmieniającym regułę rozkładu ciężaru dowodu. Przykład Domniemywa się, że dane wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego są prawdziwe. DOMNIEMANIA faktyczne (praesumptio facti) to uznanie pewnego faktu za udowodniony na podstawie innych ustalonych faktów, pozostających w tym związku prawne (praesumptio iuris) występuje wówczas, gdy przepisy prawne na­ kazują w określonych okolicznościach uznać pewne fakty za prawnie ustalone FORMALNE nakazują przyjąć, że określony fakt zachodzi lub zaszedł, dopóki nie zostanie wykazane, że tak nie było, np. tak długo jak nie zostanie wykazane, że nastąpiło urodzenie martwe, przyjmuje się, że dziecko urodziło się żywe (art. 9 KC) MATERIALNE na podstawie udowodnienia innego prawnie relewantnego faktu lub stanu faktycznego nakazuje przyjąć dany fakt za uznany, np. jeśli dziecko urodziło się w trakcie małżeństwa lub do 300. dnia po jego ustaniu lub unieważnieniu, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki (art. 62 § 1 KRO) 15 WZRUSZALNE (praesumptio iuris tantum) wykazane, że tak nie było, np. tak długo jak nie zostanie wykazane, że nastąpiło urodzenie martwe, przyjmuje się, że dziecko urodziło się żywe (art. 9 KC) MATERIALNE na podstawie udowodnienia innego prawnie relewantnego faktu lub stanu faktycznego nakazuje przyjąć dany fakt za uznany, np. jeśli dziecko urodziło się w trakcie małżeństwa lub do 300. dnia po jego ustaniu lub unieważnieniu, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki (art. 62 § 1 KRO) WZRUSZALNE (praesumptio iuris tantum) mogą być obalone, jeżeli zostanie wykazane w przewidziany prawem sposób, że pomimo tego, iż miał miejsce inny fakt, to jednak poszukiwany fakt nie wystąpił NIEWZRUSZALNE (praesumptio iuris ac de iure) wykluczony jest przeciwdowód. Ustalenie poszukiwanego faktu w drodze domniemania prawnego jest niepodważalne. Domniemania takie stanowią w polskim prawie wyjątki; są to najczęściej tzw. fikcje prawne. Przykład stanowi rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych W ustawodawstwie brak jest ogólnej definicji dobrej lub złej wiary. Przyjmuje się, że w złej wierze jest podmiot, który wie, że dane prawo lub stosunek prawny nie istnieje, lub też wprawdzie nie wie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby się zachował należy- cie, tzn. gdyby w danej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Dobra wiara jest określonym stanem psychicznym, który polega na istnieniu u da- nego podmiotu pewnej świadomości. Dla oceny istnienia dobrej lub złej wiary miarodajny jest moment wskazany w przepi- sie ustanawiającym ochronę dobrej wiary. W razie wątpliwości należy przyjąć, że jest to moment podjęcia zachowania, którego skutki zależą od istnienia omawianego stanu psychicznego. Późniejsza utrata dobrej wiary nie uchyla, co do zasady, skutków zda- rzenia prawnego – malafides superveniens non nocet. Wyjątkowo tylko skutki prawne zależne są od istnienia dobrej wiary przez pewien czas (np. art. 174 KC). 16 Istnienie dobrej wiary objęte jest domniemaniem z art. 7 KC. Zgodnie z tym przepi- sem, jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Domniemanie to można obalić, wykazując, że dany podmiot wiedział o okolicznościach wskazanych w poszczególnych przepisach prawa. Ciężar dowodu, zgodnie z regułą wyrażoną w art. 6 KC, spoczywa na stronie kwestionującej istnienie dobrej wiary. Ważne Pojęcie dobrej (złej) wiary jako element konstrukcji prawnych ma charakter tzw. klau- zuli generalnej. Zastosowanie art. 7 KC wykracza poza ramy samego KC i sięga aktów normatywnych szeroko rozumianego prawa cywilnego. 17 ROZDZIAŁ 2. OSOBY FIZYCZNE Osoba fizyczna jest to prawne określenie każdego człowieka, który występuje jako podmiot w stosunku cywilnoprawnym. O kwalifikacji człowieka do podmiotów praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego decyduje przypisana mu zdolność prawna. Zdolność prawna jest to zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków prawnych. Stanowi ona podstawową cechę normatywną podmiotów prawa cywilnego. Podmioty posiadające zdolność prawną: osoby fizyczne osoby prawne jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną Każda żyjąca osoba fizyczna posiada bezwarunkową zdolność prawną. Od chwili urodzenia może być podmiotem praw i obowiązków wynikających ze stosunków cywilnoprawnych. Początkiem zdolności prawnej człowieka jest zatem chwila urodzenia, czyli moment oddzielenia od ciała matki. Warunkiem nabycia zdolności prawnej jest, by dziecko urodziło się żywe. Nie ma przy tym znaczenia czy organizm dziecka jest zdolny speł- niać samodzielnie funkcje życiowe. Nasciturus jest to dziecko poczęte, ale nie urodzone. Posiada ono warunkową zdolność prawną, tzn. przysługuje ona dziecku poczętemu pod warunkiem zawieszającym, że urodzi się ono żywe. Nasciturus może zatem od chwili poczęcia do chwili uro- dzenia nabywać prawa podmiotowe, których wykonywanie pozostaje w zawiesze- niu do momentu żywych narodzin. Zgodnie z art. 4461 KC, dziecku narodzonemu przysługuje roszczenie o naprawienie szkody prenatalnej wyrządzonej mu przed 18 urodzeniem. Ponadto art. 927 § 2 KC przewiduje zdolność nasciturusa do dziedziczenia po osobach, które zmarły, zanim się urodził. Zdolność prawna osoby fizycznej trwa przez całe życie człowieka i kończy się w chwili jego śmierci. Śmierć stanowi zdarzenie cywilnoprawne, z którym wiąże się wygaśnię- cie praw i obowiązków niemajątkowych oraz przejście – poza pewnymi wyjątkami – praw i obowiązków majątkowych na spadkobierców według zasad prawa spadkowego. Bardzo istotne jest zatem oznaczenie chwili śmierci człowieka. Za taką chwilę uważa się trwałe nieodwracalne ustanie czynności mózgu (śmierć mózgu) lub nieodwracalne zatrzymanie krążenia art. 43a ust. 1 ustawy z 5.12.1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 537 ze zm.). Dokument stanowiący dowód śmierci to akt zgonu, sporządzony na podstawie wysta- wionej przez lekarza karty zgonu. Ważne Odpis skrócony aktu zgonu zawiera m.in. datę, godzinę i miejsce zgonu albo jeżeli nie są znane – datę, godzinę oraz miejsce znalezienia zwłok. narodziny śmierć poczęcie warunkowa zdolność prawna bezwarunkowa zdolność prawna brak zdolności prawnej nasciturus osoba żyjąca osoba zmarła Dla ustalenia chwili ustania zdolności prawnej istotne znaczenie ma domniemanie równoczesności śmierci wprowadzone w art. 32 KC. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli kilka osób utraciło życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa, do- mniemywa się, że zmarły jednocześnie. Domniemanie równoczesności śmierci może być obalone (wzruszone) dowodem przeciwnym, np. ekspertyzą lekarską ustalającą kolejność śmierci. Zgodnie z art. 29 KC, uznanie za zmarłego jest możliwe wobec osoby, która zaginęła, a od końca roku kalendarzowego, w którym zgodnie z istniejącymi wiadomościami jeszcze żyła, upłynęło 10 lat. Jednak w przypadku, gdyby w chwili uznania za zmarłego zaginiony ukończył 70 lat, wówczas termin ten skraca się do 5 lat. Uznanie za zmarłego nie może nastąpić przed końcem roku kalendarzowego, w którym zaginiony ukończyłby lat 23. Jednak w nadzwyczajnych przypadkach, gdy zaginięcie 19 nastąpiło w związku ze szczególnymi okolicznościami zwiększającymi prawdopodo- bieństwo śmierci, terminy umożliwiające uznanie za zmarłego są krótsze. Ważne Zaginioną jest osoba fizyczna, o której nie wiadomo, czy żyje. Skutki prawne uznania za zmarłego są takie same jak śmierci osoby fizycznej – ustanie małżeństwa (art. 55 § 1 KRO) oraz otwarcie spadku po zaginionym (art. 924 KC). Zgodnie z art. 30 § 1 KC, kto zaginął w czasie podróży powietrznej lub morskiej w związku z katastrofą statku, okrętu albo innym szczególnym zdarzeniem ten może być uznany za zmarłego po upływie 6 miesięcy od dnia, w którym nastąpiła katastrofa albo inne szczególne zdarzenie. Jeżeli nie można stwierdzić katastrofy statku lub okrętu, bieg terminu 6-miesięczne- go rozpoczyna się z upływem roku od dnia, w którym statek lub okręt miał przybyć do portu przeznaczenia. Jeżeli statek lub okręt nie miał portu przeznaczenia, bieg terminu 6-miesięcznego rozpoczyna się z upływem 2 lat od dnia, w którym była ostatnia o nim wiadomość. Kto zaginął w związku z bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia, ten może być uznany za zmarłego po upływie roku od dnia, w którym niebezpieczeństwo ustało albo według okoliczności powinno było ustać. Z wydaniem orzeczenia o uznaniu za zmarłego wiąże się istotne domniemanie, że zaginiony zmarł w chwili oznaczonej w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego. Z tego z kolei wyprowadza się drugie domniemanie, że zaginiony żył do chwili określonej w orzeczeniu. Chwilą domniemanej śmierci zaginionego jest chwila, która według okoliczności jest najbardziej prawdopodobna. Natomiast w braku wszelkich danych, chwilą domniemanej śmierci jest pierwszy dzień terminu, z którego upływem uznanie za zmarłego stało się możliwe. Jeżeli w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego czas śmierci został oznaczony tylko datą dnia, za chwilę domniemanej śmierci zaginionego uważa się koniec tego dnia. W przypad- ku, gdy kilka osób utraciło życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa, domniemywa się, że zmarły jednocześnie. 20 Ważne W przypadku wydania orzeczenia o uznaniu za zmarłego zgon rejestruje kierownik urzędu stanu cywilnego właściwy dla miasta stołecznego Warszawy. Zdolność do czynności prawnych to zdolność do kształtowania swojej sytuacji praw- nej w zakresie praw i obowiązków prawa cywilnego bezpośrednio poprzez własne działania – czynności prawne. osoby do lat 13 osoby ubezwłasnowolnione całkowicie brak ZDOLNOŚĆ DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH ograniczona pełna osoby małoletnie, które ukończyły lat 13 osoby ubezwłasnowolnione częściowo osoby prawne osoby pełnoletnie Pełnoletność uzyskuje także małoletnia kobieta (która ukończyła lat 16), która za- warła związek małżeński! Zob. art. 10 § 1 KRO. do 13. roku życia do 18. roku życia od 18. roku życia brak zdolności do czynności prawnych ograniczona zdolność do czynności prawnych pełna zdolność do czynności prawnych Osoba, która ukończyła 13 lat, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek: 1) choroby psychicznej, 2) niedorozwoju umysłowego albo 3) innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. 21 Ubezwłasnowolnienie całkowite oznacza utratę zdolności do czynności prawnych. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską. Przykład Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może np.: 1) zawrzeć umowy, 2) sporządzić testamentu ani go odwołać, 3) zawrzeć małżeństwa, 4) sprawować władzy rodzicielskiej, 5) wykonywać niektórych zawodów (np. sędziego, prokuratora, adwokata, urzędnika państwo- wego, notariusza), 6) nawiązać stosunku pracy. Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna jednak gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, umowa taka staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu: 1) choroby psychicznej, 2) niedorozwoju umysłowego albo 3) innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. 22 Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratora (art. 178 i n. KRO). Uchylenie ubezwłasnowolnienia częściowego przywraca pełną zdolność do czynności prawnych, kuratela zaś ustaje z mocy prawa. Jeżeli osoba o ograniczonej zdolności do czynności prawnych dokona czynności, do której wymagana jest pełna zdolność do czynności prawnych, czynność taka jest nieważna (np. sporządzenie testamentu). Dla orzeczenia ubezwłasnowolnienia nie ma znaczenia przyczyna choroby psychicznej czy innych zaburzeń; może to być np. efekt zażywania leków, ciężkich przeżyć, ale też pijaństwa czy narkomanii. Do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czyn- ności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego (wyrażona przed jej dokonaniem, równocześ- nie z tą czynnością lub po jej dokonaniu). W przypadku zawarcia umowy przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego, ważność tej umowy zależy od jej potwierdzenia przez przedstawiciela ustawowego. Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może sama potwierdzić umowę po uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych. Strona, która zawarła umowę z osobą ograniczoną w zdolności do czynności prawnych, nie może powoływać się na brak zgody jej przedstawiciela ustawowego. Osoba taka może jednak wyznaczyć temu przedstawicielowi odpowiedni termin do potwierdze- nia umowy. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu staje się wolna. Jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych dokonała sama jedno- stronnej czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawo- wego, czynność jest nieważna. Dla ważności tych czynności zgoda przedstawiciela musi więc zostać wyrażona najpóźniej w chwili ich dokonywania. Przykład Do jednostronnych czynności prawnych, do których dokonania potrzebna jest zgoda przed- stawiciela ustawowego, można zaliczyć m.in. oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 1012 KC). Pewne czynności osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może po- dejmować samodzielnie, tzn. bez zgody swego przedstawiciela ustawowego. W tym zakresie osoba taka traktowana jest na równi z posiadającym pełną zdolność do czyn- ności prawnych. 23 SAMODZIELNE CZYNNOŚCI PRAWNE czynności prawne, które nie mają charakteru zobowiązującego lub rozporządzającego (zwiększające prawa lub zmniejszające obowiązki) umowy powszechnie zawierane w drobnych bieżących sprawach życia codziennego rozporządzenia swoim zarobkiem, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów inaczej postanowi czynności prawne dotyczące przedmiotów majątkowych oddanych osobie ograniczonej w zdolności do czynności prawnych do swobodnego użytku (wyjątek stanowią czynności prawne, do których dokonania nie wystarcza według ustawy zgoda przedstawiciela ustawowego) umowa o pracę, którą – według art. 22 § 3 KP – może zawrzeć osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych bez zgody przedstawiciela ustawowego (może także dokonywać czynności prawnych, które dotyczą stosunku pracy. Jeżeli jednak stosunek pracy sprzeciwia się dobru tej osoby, przedstawiciel ustawowy za zezwoleniem sądu opiekuńczego może stosunek pracy rozwiązać) Ważne Przepisy dotyczące przesłanek ubezwłasnowolnienia i skutków czynności prawnych osób ubezwłasnowolnionych znajdziesz w art. 13–22 KC. Dobra osobiste to prawnie uznane wartości, dobra prawne niematerialne, ściśle związane z istnieniem i psychiką określonych osób fizycznych. Kodeks cywilny nie zawiera definicji tego pojęcia. Zawarty w art. 23 KC wykaz dóbr osobistych ma charakter przykładowy. Są to w szcze- gólności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wi- zerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. 24 CECHY PRAW PODMIOTOWYCH OSOBISTYCH niemajątkowe Przedmiot – dobra niematerialne. bezwzględne Skuteczne erga omnes. Uprawniony może żądać od każdego podmiotu nienaruszania jego dóbr osobistych. niezbywalne Związane ściśle z osobą, której przysługują. Nie mogą być przeniesione na inne podmioty. niedziedziczne Wygasają wraz ze śmiercią podmiotu, któremu przysługują. Mechanizmy ochrony dóbr osobistych mogą zostać uruchomione pod warunkiem spełnienia łącznie dwóch przesłanek: podjęcia działania zagrażającego dobrom osobistym lub naruszającego takie dobra bezprawności zachowania się sprawcy zagrożenia lub naruszenia Stan ten oraz naruszenie dóbr to dwie odrębne przesłanki odpowiedzialności. Za- grożenie dóbr osobistych może nastąpić w wypadku przygotowywania się do narusze- nia tych dóbr, np. fabrykowania i gromadzenia materiałów mających skompromito- wać osobę w społeczności, natomiast opublikowanie (ujawnienie) tych materiałów (sfałszowanych dokumentów) będzie już naruszeniem dóbr osobistych. Zachowanie jest bezprawne, gdy pozostaje w obiektywnej sprzeczności z zasadami po- rządku prawnego, czyli regułami postępowania wyznaczonymi przez normy prawne oraz zasady współżycia społecznego. Przykład Bezprawnym zachowaniem jest wzywanie do zapłaty w sytuacji braku długu. Pokrzywdzony nie ma obowiązku dowiedzenia bezprawności, ponieważ ustawodaw- ca odstąpił w tym przypadku od zasady rozkładu ciężaru dowodu sformułowanej w art. 6 KC i wprowadził domniemanie bezprawności. Tak więc z faktu zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego można wnioskować o bezprawności zachowania się sprawcy, chyba że ten wykaże się (wypływającym z zasad porządku prawnego) uprawnieniem do takiego właśnie działania lub zaniechania. 25 Pokrzywdzony musi zatem wykazać jedynie fakt, że jego dobro osobiste zostało na- ruszone. Bezprawność wyłącza działanie w zakresie porządku prawnego (przypadki działania znajdującego uzasadnienie w konkretnym przepisie prawnym lub wynikającego z wy- konywania innego prawa podmiotowego) oraz zgoda danego podmiotu na ingerencję w jego dobra osobiste. ŚRODKI OCHRONY niemajątkowe majątkowe ▶ roszczenie o zaniechanie działań zagrażających dobru osobistemu ▶ roszczenie o zaniechanie naruszeń oraz ▶ roszczenie o usunięcie skutków naruszeń roszczenie o zaniechanie naruszeń ma charakter prewencyjny, zmierza bowiem do zapobieżenia naruszenia dóbr osobistych. Ponadto osoba, której dobro osobiste zostało naruszone, może żądać od sprawcy naruszenia, aby dopełnił on czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków. Ustawodawca wskazuje np. że usunięcie skutków może polegać na złożeniu oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie w ramach majątkowych środków ochrony dóbr osobistych pokrzywdzony może żądać: ▶ zadośćuczynienia pieniężnego lub ▶ zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny wskazane roszczenia nie są uwarunkowane powstaniem uszczerbku majątkowego w dobrach pokrzywdzonego. Gdyby jednak wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych (art. 24 § 2 KC) Przepisy o ochronie dóbr osobistych stosuje się do osób fizycznych, osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przy- znaje zdolność prawną. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Do oznaczenia miejsca zamieszkania niezbędne są zatem dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie: faktyczne przebywanie w danej miejscowości (element fizyczny, tzw. corpus), zamiar stałego pobytu w tej miejscowości (element psychiczny, tzw. animus). Zamiar stałego pobytu sprowadza się do skon- centrowania swoich interesów życiowych, rodzinnych, majątkowych, zawodowych w określonej miejscowości, która stanowi ośrodek działalności życiowej. 26 Zgodnie z tą zasadą, wyrażoną w art. 28 KC, można mieć tylko jedno miejsce za- mieszkania. Miejsce zamieszkania należy odróżniać od zameldowania (na pobyt stały lub cza- sowy). Zameldowanie jest czynnością administracyjnoprawną służącą ewidencji ludności. Fakt zameldowania w określonej miejscowości nie przesądza o miejscu zamieszkania. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest: miejsce zamieszkania rodziców albo miejsce zamieszkania tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. Miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Przykład W przypadku przebywania osoby fizycznej w różnych miejscowościach, np. ze względu na pracę lub studia, miejscem zamieszkania jest ta miejscowość, w której w najwyższym stopniu skon- centrowana jest aktywność życiowa jednostki. 27
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo cywilne w pigułce. Część ogólna. Prawo rzeczowe.
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: