Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00383 007403 13615602 na godz. na dobę w sumie
Prawo cywilne w pigułce. Wydanie 2 - ebook/pdf
Prawo cywilne w pigułce. Wydanie 2 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 336
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-6264-9 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-5%), audiobook).

Zbliża się trudny egzamin, a Ty nie masz już czasu na wertowanie grubych podręczników?
Jesteś studentem innych niż prawo kierunków i chciałbyś łatwo przyswoić sobie wiedzę z zakresu prawa cywilnego?
A może musisz szybko powtórzyć materiał przed egzaminem wstępnym na aplikację?
Jeżeli na chociaż jedno z tych pytań odpowiedziałeś TAK, ta publikacja jest właśnie dla Ciebie!
To wyciąg, opracowanie wszystkich najważniejszych zagadnień z zakresu prawa cywilnego, których znajomość wystarcza do zdania egzaminu. Masz ochotę na więcej? Korzystaj z materiałów online.
Prawo cywilne w pigułce to:

dzięki którym szybko przyswoisz i powtórzysz wiedzę.

Opracowanie wszystkich najważniejszych wiadomości zakresu:

Prawa cywilnego ogólnego:

  • osoby fizyczne, prawne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, przedsiębiorcy, konsumenci,
  • czynności prawne – rodzaje i formy, tryby zawarcia umowy (oferta, przetarg, aukcja, negocjacje),
  • wady oświadczenia woli i warunek,
  • przedstawicielstwo, prokura,
  • przedawnienie roszczeń,

 

Prawa rzeczowego:

  • posiadanie, własność i jej ochrona,
  • odrębna własność lokalu,
  • roszczenia – windykacyjne, negatoryjne, uzupełniające, wynikające
  • budowy na cudzym gruncie,
  • użytkowanie wieczyste,
  • prawa rzeczowe ograniczone (użytkowanie, hipoteka, zastaw, służebności),
  • zastaw rejestrowy i księgi wieczyste.

 

Prawa  zobowiązań  części ogólnej:

  • wielość dłużników lub wierzycieli,
  • zobowiązania podzielne i niepodzielne, umowne,
  • wzorce umów,
  • umowy przedwstępne,
  • zadatek,
  • czyny niedozwolone,
  • odpowiedzialność za własne i cudze czyny, za zwierzęta, za funkcjonowanie władzy publicznej, za produkt niebezpieczny,
  • naprawienie szkody,
  • przedawnienie roszczeń i zbieg odpowiedzialności,
  • wykonanie i nienależyte wykonanie zobowiązań,
  • potrącenie, odnowienie, zwolnienie z długu,
  • zmiana wierzyciela lub dłużnika,
  • ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika

Prawa zobowiązań części szczegółowej:

  • sprzedaż,
  • rękojmia za wady i gwarancja jakości,
  • szczególne rodzaje sprzedaży,
  • dostawa,
  • umowa o dzieło i o roboty budowlane,
  • najem i najem lokali,
  • dzierżawa, leasing, użyczenie,
  • pożyczka,
  • zlecenie i prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia,
  • umowa komisu,
  • spółka,
  • poręczenie,
  • darowizna,
  • renta i dożywocie,

Spadków:

  • dziedziczenie ustawowe i testamentowe,
  • powołanie spadkobiercy,
  • zapis zwykły i windykacyjny,
  • wykonawca testamentu,
  • zachowek,
  • przyjęcie i odrzucenie spadku, stwierdzenie nabycia spadku i poświadczenie dziedziczenia,
  • skutki stwierdzenia nabycia spadku,
  • ochrona spadkobiercy,
  • odpowiedzialność za długi spadkowe,
  • wspólność majątku spadkowego,
  • dział spadku,
  • umowy dotyczące spadku.

W opracowaniu uwzględniono stan prawny: maj 2014 r.

Opracowanie wszystkich najważniejszych zagadnień z zakresu prawa cywilnego, których znajomość pomoże Ci w zdaniu egzaminu.

Masz ochotę na więcej? Korzystaj z materiałów online, do których odeśle Cię QR Code z okładki.

Prawo cywilne w pigułce to:

dzięki którym szybko przyswoisz i powtórzysz wiedzę.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Na egzamin! PRAWO CYWILNE w pigułce 2. wydanie szybko zwięźle i na temat Wydawnictwo C.H.Beck PRAWO CYWILNE w pigułce Inne w tej serii: Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych w pigułce Postępowanie cywilne w pigułce Prawo karne w pigułce Postępowanie karne w pigułce Prawo i postępowanie administracyjne w pigułce Prawo handlowe w pigułce Prawo gospodarcze publiczne w pigułce Prawo fi nansowe w pigułce Prawo rodzinne i nieletnich w pigułce Prawo konstytucyjne w pigułce Prawo rzymskie w pigułce Logika w pigułce Historia ustroju i prawa Polski w pigułce Powszechna historia państwa i prawa w pigułce Prawo Unii Europejskiej w pigułce Polecamy inne nasze publikacje: J. Ablewicz, A. Gacka-Asiewicz TERMINY USTAWOWE CYWILNE i KARNE Terminy Becka T. Sadurski, S. Wawruch PRAWO CYWILNE Plansze Becka www.ksiegarnia.beck.pl PRAWO CYWILNE w pigułce 2. wydanie WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2014 Darmowe aktualizacje dostępne na www.testy-prawnicze.pl! Stan prawny: maj 2014 Redaktor prowadzący: Aneta Gacka-Asiewicz © Wydawnictwo C.H.Beck 2014 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: IDENTIA Druk i oprawa: Drukarnia Perfekt S.A. ISBN 978-83-255-6263-2 ISBN e-book 978-83-255-6264-9 Spis treści Wstęp ............................................................................................................................................. Wykaz skrótów ......................................................................................................................... Rozdział I. Część ogólna ....................................................................................................... Część I. Przepisy wstępne .............................................................................................. Część II. Osoby fizyczne .................................................................................................. Część III. Osoby prawne .................................................................................................. Część IV. Rodzaje osób prawnych ............................................................................... Część V. Jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną ...................................................... Część VI. Przedsiębiorcy i konsumenci ...................................................................... Część VII. Przedmioty stosunku cywilnoprawnego .............................................. Część VIII. Czynności prawne ........................................................................................ Część IX. Zawarcie umowy ............................................................................................ Część X. Tryb ofertowy .................................................................................................... Część XI. Przetarg i aukcja .............................................................................................. Część XII. Negocjacje ....................................................................................................... Część XIII. Forma czynności prawnych ...................................................................... Część XIV. Wady oświadczenia woli ........................................................................... Część XV. Warunek ............................................................................................................ Część XVI. Przedstawicielstwo ..................................................................................... Część XVII. Prokura ........................................................................................................... Część XVIII. Przedawnienie roszczeń ......................................................................... Rozdział II. Prawo rzeczowe ............................................................................................... Część I. Własność ............................................................................................................... Część II. Współwłasność ................................................................................................. Część III. Odrębna własność lokalu ............................................................................ Część IV. Ochrona własności ......................................................................................... Część V. Roszczenie windykacyjne (rei vindicatio) ................................................. Część VI. Roszczenie negatoryjne (actio negatoria) .............................................. Część VII. Roszczenia uzupełniające ........................................................................... Część VIII. Roszczenia wynikające z budowy na cudzym gruncie ................... IX XI 1 1 3 10 14 17 18 23 29 33 33 36 38 38 43 45 47 51 54 59 59 71 78 84 85 86 87 91 VI Część IX. Użytkowanie wieczyste ................................................................................ 93 Część X. Prawa rzeczowe ograniczone ...................................................................... 100 Część XI. Użytkowanie .................................................................................................... 104 Część XII. Służebności – uwagi ogólne ..................................................................... 109 Część XIII. Służebności gruntowe ................................................................................ 110 Część XIV. Służebności osobiste .................................................................................. 116 Część XV. Służebność przesyłu .................................................................................... 118 Część XVI. Hipoteka ......................................................................................................... 120 Część XVII. Zastaw na rzeczach ruchomych ............................................................ 127 Część XVIII. Zastaw na prawach ................................................................................... 132 Część XIX. Zastaw rejestrowy ....................................................................................... 134 Część XX. Posiadanie ....................................................................................................... 139 Część XXI. Księgi wieczyste ........................................................................................... 148 Rozdział III. Zobowiązania – część ogólna .................................................................. 155 Część I. Uwagi ogólne ..................................................................................................... 155 Część II. Wielość dłużników lub wierzycieli ............................................................. 163 Część III. Zobowiązania podzielne i niepodzielne ................................................ 166 Część IV. Zobowiązania umowne ................................................................................ 167 Część V. Wzorce umów .................................................................................................... 172 Część VI. Umowa przedwstępna ................................................................................. 175 Część VII. Zadatek ............................................................................................................. 176 Część VIII. Prawo odstąpienia od umowy ................................................................. 177 Część IX. Bezpodstawne wzbogacenie ..................................................................... 177 Część X. Czyny niedozwolone ...................................................................................... 179 Część XI. Odpowiedzialność za własne czyny ........................................................ 181 Część XII. Odpowiedzialność za cudze czyny ......................................................... 183 Część XIII. Odpowiedzialność odszkodowawcza za funkcjonowanie władzy publicznej ....................................................................................................... 185 Część XIV. Odpowiedzialność za zwierzęta i rzeczy ............................................. 187 Część XV. Naprawienie szkody na osobie ................................................................ 189 Część XVI. Obowiązek zapobieżenia szkodzie ....................................................... 192 Część XVII. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny .............................................................................................................. 193 Część XVIII. Współodpowiedzialność za szkodę .................................................... 196 Część XIX. Przedawnienie roszczeń i zbieg odpowiedzialności ....................... 197 Część XX. Wykonanie zobowiązań ............................................................................. 198 Część XXI. Nienależyte wykonanie zobowiązania ................................................ 203 Część XXII. Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych .................................................................................................................. 207 Część XXIII. Potrącenie .................................................................................................... 209 Spis treści VII Część XXIV. Odnowienie ................................................................................................. 211 Część XXV. Zwolnienie z długu .................................................................................... 212 Część XXVI. Zmiana wierzyciela lub dłużnika ......................................................... 212 Część XXVII. Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika .......... 215 Rozdział IV. Zobowiązania – część szczegółowa ...................................................... 217 Część I. Sprzedaż ............................................................................................................... 217 Część II. Rękojmia za wady ............................................................................................ 220 Część III. Gwarancja jakości ........................................................................................... 226 Część IV. Szczególne rodzaje sprzedaży ................................................................... 227 Część V. Dostawa ............................................................................................................... 232 Część VI. Umowa o dzieło .............................................................................................. 233 Część VII. Umowa o roboty budowlane .................................................................... 237 Część VIII. Najem ............................................................................................................... 242 Część IX. Najem lokali ...................................................................................................... 247 Część X. Dzierżawa ........................................................................................................... 253 Część XI. Leasing ............................................................................................................... 254 Część XII. Użyczenie ......................................................................................................... 257 Część XIII. Pożyczka .......................................................................................................... 258 Część XIV. Zlecenie ........................................................................................................... 260 Część XV. Prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia ........................................... 263 Część XVI. Umowa komisu ............................................................................................ 264 Część XVII. Spółka ............................................................................................................. 267 Część XVIII. Poręczenie .................................................................................................... 277 Część XIX. Darowizna ...................................................................................................... 279 Część XX. Renta ................................................................................................................. 281 Część XXI. Dożywocie ...................................................................................................... 283 Rozdział V. Prawo spadkowe .............................................................................................. 285 Część I. Podstawowe pojęcia ........................................................................................ 285 Część II. Dziedziczenie ustawowe ............................................................................... 288 Część III. Dziedziczenie testamentowe ..................................................................... 290 Część IV. Powołanie spadkobiercy .............................................................................. 294 Część V. Zapis zwykły ...................................................................................................... 296 Część VI. Zapis windykacyjny ....................................................................................... 297 Część VII. Wykonawca testamentu ............................................................................. 298 Część VIII. Zachowek ........................................................................................................ 299 Część IX. Przyjęcie i odrzucenie spadku ................................................................... 301 Część X. Stwierdzenie nabycia spadku i poświadczenie dziedziczenia ........ 304 Część XI. Skutki stwierdzenia nabycia spadku ....................................................... 306 Część XII. Ochrona spadkobiercy ................................................................................ 307 Spis treści VIII Część XIII. Odpowiedzialność za długi spadkowe ................................................. 309 Część XIV. Wspólność majątku spadkowego .......................................................... 311 Część XV. Dział spadku .................................................................................................... 313 Część XVI. Umowy dotyczące spadku ....................................................................... 320 Spis treści Wstęp Zapewne czujesz presję przed zbliżającym się egzaminem i zastanawiasz się jak przebrnąć przez setki stron tekstu tak, aby wiadomości zostały w Twojej głowie. Konieczne są notatki, zakreślacze itp., których zadaniem jest pomóc Ci w uporządkowaniu wiedzy. Co jednak jeśli czasu jest coraz mniej, a po przeczytaniu tych setek stron nie starczyło go już na notatki i rysowanie tabel? Rozwiązanie stanowi właśnie ta publikacja. To kompak­ towe opracowanie wszystkich najważniejszych zagadnień, których znajo­ mość pomoże w  zdaniu egzaminu. Przedstawiamy Ci idealne narzędzie zarówno do nauki, jak i  do powtórki przed egzaminem. Dzięki zwięzłe­ mu ujęciu tematu, tabelom, wykresom i wyróżnieniom szybko przyswoisz i powtórzysz wiedzę, a podejście do egzaminu stanie się mniej stresującym przeżyciem. Korzystaj także z testów, do których odeśle Cię QR Code z okładki. Powodzenia! Redakcja Wykaz skrótów 1. Akty prawne GospNierU ............. ustawa z  21.8.1997 r. o  gospodarce nieruchomościami KC ............................ ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 518) KK ............................ ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 poz. 121) ze zm.) Konstytucja RP ...... Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. KPC ......................... ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego KRO ......................... ustawa z  25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy KSH ......................... ustawa z  15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych KWU ....................... ustawa z  6.7.1982 r. o  księgach wieczystych i  hipotece Nr 78, poz. 483 ze zm. i sprost.) (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101) (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030) (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.) OchrLokU .............. ustawa z  21.6.2001 r. o  ochronie praw lokatorów, miesz­ kaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 150) PrNot ....................... ustawa z  14.2.1991 r. – Prawo o  notariacie (t.j. Dz.U. PrSpółdz .................. ustawa z  16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. SamGminU ............. ustawa z  8.3.1990 r. o  samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. SamPowU ............... ustawa z 5.6.1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. SamWojU ................ ustawa z 5.6.1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. SpółMieszkU .......... ustawa z  15.12.2000 r. o  spółdzielniach mieszkaniowych WłLokU .................. ustawa z 24.6.1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. z 2000 r. z 2014 r. poz. 164) z 2013 r. poz. 1443) z 2013 r. poz. 594 ze zm.) z 2013 r. poz. 595 ze zm.) z 2013 r. poz. 596 ze zm.) (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1222) Nr 80, poz. 903 ze zm.) ZastRejU ................. ustawa z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zas­ tawów (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569 ze zm.) XII Wykaz skrótów 2. Czasopisma i publikatory Biul. SN ................... Biuletyn Sądu Najwyższego OSA ......................... Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego OSNAPiUS ............. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNC ...................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna OSNCK ................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna i Karna OSNKW .................. Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Wojskowa OSP .......................... Orzecznictwo Sądów Polskich Wok. ........................ Wokanda 3. Inne skróty n. .............................. następny (­e, ­a) orz. ........................... orzeczenie post. ......................... postanowienie SA ............................ Sąd Apelacyjny SN (7) ...................... Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów t.j. ............................. tekst jednolity tj. .............................. to jest wyr. .......................... wyrok Rozdział I. Część ogólna Część I. Przepisy wstępne 1. Zakres regulacji. Kodeks cywilny reguluje stosunki cywilnoprawne między osobami fizycznymi i oso bami prawnymi. 2. Nieretroakcja. Według art. 3 KC ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że co innego wynika z jej brzmienia lub celu (lex retro non agit). Stosowanie retroakcji jest dopusz czalne tylko wyjątkowo, gdy wynika to z brzmienia lub celu nowej ustawy. 3. Nadużycie prawa. Zgodnie z art. 5 KC nie można czynić ze swego pra- wa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przezna- czeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniecha nie uprawnionego nie jest uważane za  wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Odesłanie do społeczno-gospodarczego przezna- czenia prawa w wyraźnym stopniu uwzględnia interes społeczny, natomiast przytoczenie zasad współżycia społecznego słu ży uzyskaniu równowagi przez uwzględnienie interesów indywidualnych. 4. Ciężar dowodu. Zgodnie z brzmieniem art. 6 KC ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. a. Wyjątek od reguły ogólnej. W przypadku gdy jedna ze stron swoim postępowaniem uniemożliwia albo poważnie utrudnia wskazanie okoliczno- ści drugiej stronie, na której spoczywa ciężar dowodu, wówczas na stronę „utrudniającą” przechodzi ciężar dowodu, że okoliczności takie nie zacho- dziły (wyr. SN z 3.3.1971 r., II PR 453/70, Biul. SN 1971, Nr 9, s. 147). Reguła ta znajduje powszechne zastosowanie w sprawach z zakresu prawa pracy. b. Domniemania Domniemania prawne wiążą sąd, mogą zostać jednak obalone dowodem przeciwnym, o ile ustawa tego nie wyłącza. Domniemanie prawne jest wyjątkiem od zasady art. 6 KC, zmieniającym regu­ łę rozkła du ciężaru dowodu. 2 DOMNIEMANIA faktyczne (praesumptio facti) to uznanie pewnego faktu za udowodniony na podstawie innych ustalonych faktów, pozostających w tym związku prawne (praesumptio iuris) występuje wówczas, gdy przepisy prawne na kazują w określonych okolicznościach uznać pewne fakty za prawnie ustalone FORMALNE Nakazują przyjąć, że określony fakt zachodzi lub zaszedł, dopóki nie zostanie wykazane, że tak nie było, np. tak długo jak nie zostanie wykazane, że nastąpiło urodzenie martwe, przyjmuje się, że dziecko urodziło się żywe (art. 9 KC). MATERIALNE Na podstawie udowodnienia innego prawnie relewantnego faktu lub stanu faktycznego nakazuje przyjąć dany fakt za uznany, np. jeśli dziecko urodziło się w trakcie małżeństwa lub do 300. dnia po jego ustaniu lub unieważnieniu, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki (art. 62 § 1 KRO). WZRUSZALNE (praesumptio iuris tantum) Mogą być obalone, jeżeli zostanie wykazane w przewidziany prawem sposób, że pomimo tego, iż miał miejsce inny fakt, to jednak poszukiwany fakt nie wystąpił. NIEWZRUSZALNE (praesumptio iuris ac de iure) Wykluczony jest przeciwdowód. Ustalenie poszukiwanego faktu w drodze domniemania prawnego jest niepodważalne. Domniemania takie stanowią w polskim prawie wyjątki; są to najczęściej tzw. fikcje prawne. Przykład stanowi rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. 5. Dobra i zła wiara. W ustawodawstwie brak jest ogólnej definicji dobrej lub złej wiary. Przyjmuje się, że w złej wierze jest podmiot, który wie, że dane prawo lub stosunek prawny nie istnieje, lub też wprawdzie nie wie, ale nale- ży przyjąć, że wiedziałby, gdy by się zachował należycie, tzn. gdyby w danej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Dobra wiara jest określonym stanem psychicznym, który polega na ist- nieniu u da nego podmiotu pewnej świadomości. Dla oceny istnienia dobrej lub złej wiary miarodajny jest moment wska- zany w przepisie ustanawiającym ochronę dobrej wiary. W razie wątpli- wości należy przyjąć, że jest to moment podjęcia zachowania, którego skutki zależą od istnienia omawianego stanu psy chicznego. Późniejsza utrata do- brej wiary nie uchyla, co do zasady, skutków zdarzenia prawnego – malafides superveniens non nocet. Wyjątkowo tylko skutki prawne zależne są od istnie- nia dobrej wiary przez pewien czas (np. art. 174 KC). Rozdział I. Część ogólna Część II. Osoby fizyczne 3 Istnienie dobrej wiary objęte jest domniemaniem z art. 7 KC. Zgod- nie z tym przepisem, jeże li ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Domniemanie to moż- na obalić, wykazując że dany podmiot wiedział o okolicznościach wskaza- nych w poszczególnych przepisach prawa. Ciężar dowodu, zgodnie z regułą wyra żoną w art. 6 KC, spoczywa na stronie kwestionującej istnienie do- brej wiary. Część II. Osoby fizyczne 1. Pojęcie osoby fizycznej. Osoba fizyczna jest to prawne określenie każ- dego człowieka, który występuje jako podmiot w stosunku cywilnopraw- nym. O kwalifikacji człowieka do podmiotów praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego decyduje przypisana mu zdolność prawna. 2. Zdolność prawna. Jest to zdolność do bycia podmiotem praw i obo- wiązków. Sta nowi ona podstawową cechę normatywną podmiotów prawa cywilnego. a. Podmioty posiadające zdolność prawną. Są to: • osoby fizyczne, • osoby prawne, • jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Każda żyjąca osoba fizyczna posiada bezwarunkową zdolność prawną. Od chwili uro dzenia może być podmiotem praw i obowiązków wynikają- cych ze stosunków cywil noprawnych. Początkiem zdolności prawnej człowieka jest zatem chwila urodzenia, czyli moment oddzielenia od  ciała matki. Warunkiem nabycia zdolności prawnej jest, by dziecko uro dziło się żywe. Nie ma przy tym znaczenia czy organizm dziecka jest zdolny spełniać samodzielnie funkcje życiowe. b. Nasciturus. Jest to dziecko poczęte, ale nie urodzone. Posiada ono wa- runkową zdolność prawną, tzn. przysługuje ona dziecku poczęte mu pod warunkiem zawieszającym, że urodzi się ono żywe. Nasciturus może za- tem od chwili poczęcia do chwili urodzenia nabywać prawa podmiotowe, których wykonywanie pozostaje w zawieszeniu do momentu żywych na- rodzin. Zgodnie z art. 4461 KC dziecku narodzonemu przysługuje roszcze- nie o naprawienie szkody prenatalnej wyrządzonej mu przed urodzeniem. Ponadto art. 927 § 2 KC przewiduje zdolność nasciturusa do dziedziczenia po osobach, które zmarły zanim się urodził. 4 3. Śmierć. Zdolność prawna osoby fizycznej trwa przez całe życie czło- wieka i kończy się w chwili jego śmierci. Śmierć stanowi zdarzenie cywil- noprawne, z którym wiąże się wygaśnięcie praw i obowiązków niemająt- kowych oraz przejście – poza pewnymi wyjątkami – praw i obowiązków majątkowych na  spadkobierców według zasad prawa spadkowego. Bar- dzo istotne jest zatem oznaczenie chwili śmierci człowieka. Za taką chwilę uważa się trwałe i nieodwracalne ustanie czynności mózgu (śmierć mózgu – art. 9 ust. 1 ustawy z 1.7.2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszcze- pianiu komórek, tkanek i narzą dów, Dz.U. Nr 169, poz. 1411 ze zm.). Dokument stanowiący dowód śmierci to akt zgonu, sporządzony na pod- stawie wysta wionej przez lekarza karty zgonu. 4. Domniemanie równoczesności śmierci. Dla ustalenia chwili usta- nia zdolności prawnej istotne znaczenie ma domniemanie równoczesności śmierci wprowadzone w art. 32 KC. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli kilka osób utraciło życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa, domniemywa się, że zmarły jednocześnie. Domniemanie równoczesności śmierci może być obalone (wzruszone) dowodem prze ciwnym, np. eksper- tyzą lekarską ustalającą kolejność śmierci. 5. Uznanie za zmarłego. Zgodnie z art. 29 KC uznanie za zmarłego jest możliwe wobec osoby, która zaginęła, a  od  końca roku kalendarzowego, w  którym zgodnie z  istniejącymi wiadomościami jeszcze żyła, upłynęło 10 lat. Jednak w przypadku, gdyby w chwili uznania za zmarłego zaginiony ukończył 70 lat, wów czas termin ten skraca się do 5 lat. Uznanie za zmarłego nie może nastąpić przed końcem roku kalendarzo- wego, w  którym zaginiony ukończyłby  lat 23. Jednak w  nadzwyczajnych przypadkach, gdy zaginięcie nastąpiło w związku ze szczegól nymi okolicz- nościami zwiększającymi prawdopodobieństwo śmierci, terminy umożli- wiające uznanie za zmarłego są krótsze. Zgodnie z art. 30 § 1 KC kto zaginął w czasie podróży powietrznej lub morskiej w związku z katastrofą statku, okrętu albo innym szczególnym zda- rzeniem ten może być uznany za zmarłego po upływie 6 miesięcy od dnia, w którym nastąpiła katastrofa albo inne szczególne zdarzenie. Jeżeli nie można stwierdzić katastrofy statku lub okrętu, bieg terminu 6-miesięcznego rozpoczyna się z upływem roku od dnia, w którym statek lub okręt miał przybyć do portu przeznaczenia. Jeżeli statek lub okręt nie miał portu przeznaczenia, bieg terminu 6-mie- sięcznego roz poczyna się z  upływem 2 lat od  dnia, w  którym była ostat- nia o nim wiadomość. Kto zaginął w związku z bezpośrednim niebezpie- Rozdział I. Część ogólna Część II. Osoby fizyczne 5 czeństwem dla życia, ten może być uznany za zmarłego po upływie roku od dnia, w którym niebezpieczeństwo ustało albo według okoliczności po- winno było ustać. Z wydaniem orzeczenia o uznaniu za zmarłego wiąże się istotne domnie- manie, że zagi niony zmarł w chwili oznaczonej w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego. Z tego z kolei wyprowadza się drugie domniemanie, że zaginio- ny żył do chwili określonej w orzecze niu. Chwilą domniemanej śmierci zaginionego jest chwila, która według okolicz­ ności jest najbardziej prawdopodobna. Natomiast w braku wszelkich danych chwilą domniemanej śmierci jest pierwszy dzień terminu, z którego upływem uznanie za zmarłego stało się możliwe. Jeżeli w  orzeczeniu o  uznaniu za  zmarłego czas śmierci został oznaczony tylko datą dnia, za  chwilę domniemanej śmierci zaginionego uważa się koniec tego dnia. W przypadku gdy kilka osób utraciło życie pod- czas grożącego im wspólnie niebezpie czeństwa, domniemywa się, że zmar- ły jednocześnie. 6. Zdolność do czynności prawnych. Jest to zdolność do kształtowa- nia swojej sytuacji praw nej w zakresie praw i obowiązków prawa cywilnego bezpośrednio poprzez własne działania – czynności prawne. ZDOLNOŚĆ DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH BRAK OGRANICZONA PEŁNA Osoby do lat 13 Osoby ubezwłasno- wolnione całkowicie Osoby małoletnie, które ukończyły lat 13 Osoby ubezwłasno- wolnione częściowo Osoby pełnoletnie Osoby prawne Pełnoletność uzyskuje także małoletnia (która ukończyła lat 16), która zawarła związek małżeński! Zob. art. 10 § 1 KRO. 6 7. Ubezwłasnowolnienie całkowite Osoba, która ukończyła 13 lat, może być ubezwłasnowolniona całkowi- cie, jeżeli wsku tek: • choroby psychicznej, • niedorozwoju umysłowego albo • innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w  szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Ubezwłasnowolnienie całkowite oznacza utratę zdolności do  czynności praw nych. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozos­ taje on jeszcze pod władzą rodzicielską. 8. Ubezwłasnowolnienie częściowe Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu: • choroby psychicznej, • niedorozwoju umysłowego albo • innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w  szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratora (art. 178 i n. KRO). Uchylenie ubezwłasnowolnienia częściowego przywraca pełną zdolność do czynności prawnych, kuratela zaś ustaje z mocy prawa. Jeżeli osoba o ograniczonej zdolności do czynności prawnych dokona czynno­ ści, do której wymagana jest pełna zdolność do czynności prawnych, czynność taka jest nieważna (np. sporządzenie testamentu). 9. Zgoda przedstawiciela ustawowego. Do ważności czynności praw- nej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych za- ciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzeb na jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego (wyrażona przed jej dokonaniem, równocze- śnie z tą czynnością lub po jej dokonaniu). 10. Potwierdzenie czynności prawnej. W przypadku zawarcia umowy przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności praw nych bez wymaga- nej zgody przedstawiciela ustawowego, ważność tej umowy zależy od jej po- twierdzenia przez przedstawiciela ustawowego. Osoba ograniczona w zdol- ności do czynności prawnych może sama potwierdzić umo wę po uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych. Rozdział I. Część ogólna Część II. Osoby fizyczne 7 Strona, która zawarła umowę z osobą ograniczoną w zdolności do czyn- ności prawnych, nie może powoływać się na brak zgody jej przedstawicie- la ustawowego. Osoba taka może jednak wyznaczyć temu przedstawicielowi odpowiedni termin do potwierdzenia umowy. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu staje się wolna. a. Czynność jednostronna. Jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czyn- ności prawnych dokonała sama jedno stronnej czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawo wego, czynność jest nieważna. Dla ważności tych czynności zgoda przedstawiciela musi więc zostać wyra- żona najpóźniej w chwili ich dokonywania. b. Czynności niewymagające zgody przedstawiciela. Pewne czynności osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może podej mować samodzielnie, tzn. bez zgody swego przedstawiciela ustawowego. W  tym zakre sie osoba taka traktowana jest na równi z posiadającym pełną zdolność do czynności prawnych. Są to: • czynności prawne, które nie mają charakteru zobowiązującego lub rozporządzają cego (zwiększające prawa lub zmniejszające obowiązki), • umowy powszechnie zawierane w  drobnych bieżących sprawach życia codzien nego, • rozporządzenia swoim zarobkiem, chyba że  sąd opiekuńczy z  ważnych powodów inaczej postanowi, • czynności prawne dotyczące przedmiotów majątkowych oddanych oso- bie ograni czonej w  zdolności do  czynności prawnych do  swobodnego użytku (wyjątek stano wią czynności prawne, do których dokonania nie wystarcza według ustawy zgoda przedstawiciela ustawowego), • umowa o pracę, którą – według art.  22 §  3 KP – może zawrzeć osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych bez zgody przedstawi- ciela ustawowego (może także dokonywać czynności prawnych, które do- tyczą stosunku pracy. Jeżeli jednak stosu nek pracy sprzeciwia się dobru tej osoby, przedstawiciel ustawowy za zezwoleniem sądu opiekuńczego może stosunek pracy rozwiązać). 11. Ochrona dóbr osobistych. Dobra osobiste to prawnie uznane war- tości, dobra prawne niematerialne, ściśle związane z istnieniem i psychiką określonych osób fizycznych. Kodeks cywliny nie zawiera definicji tego pojęcia. a. Katalog. Zawarty w art. 23 KC wykaz dóbr osobistych ma charakter przykładowy. Są  to  w  szczegolności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica koresponden-
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo cywilne w pigułce. Wydanie 2
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: