Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00222 014016 12791376 na godz. na dobę w sumie
Prawo do fonogramu w świetle ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych - ebook/pdf
Prawo do fonogramu w świetle ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 304
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8107-293-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka jest pierwszą monografią poświęconą problematyce prawa do fonogramu, będącego prawem pokrewnym prawu autorskiemu. Zasadniczym jej celem jest ustalenie, czy w świetle polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych każda rejestracja dźwięku prowadzi do powstania prawa do fonogramu oraz czy każdy podmiot prawa cywilnego, który dokonał utrwalenia dźwięku, może być pierwotnie uprawniony z tytułu prawa do fonogramu.
Istotnymi przedmiotami prowadzonych analiz są także:
? umowa przenosząca prawo do fonogramu,
? naruszenie prawa do fonogramu na przykładzie samplingu,
? umowa o korzystanie z fonogramu,
? remastering jako postać zwielokrotnienia fonogramu.
Przedstawione informacje będą przydatne czytelnikom m.in. w sporach o naruszenie prawa do fonogramu czy przy konstruowaniu umów przenoszących prawo do fonogramu oraz umów licencyjnych.
Publikacja jest przeznaczona przede wszystkim dla pracowników firm fonograficznych, producentów muzycznych oraz prawników zajmujących się omawianą tematyką.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

POLECAMY W SERII: DOMENA INTERNETOWA JAKO PRZEDMIOT POLUBOWNEGO ROZSTRZYGANIA SPORÓW KAROLINA MANIA KONSTRUKCJA OCHRONY PRAWNOAUTORSKIEJ NA TLE PROCESU EUROPEIZACJI PRAWA PRYWATNEGO EWA LASKOWSKA PRAWNA REGULACJA KOMERCJALIZACJI WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ PUBLICZNYCH SZKÓŁ WYŻSZYCH MAREK SALAMONOWICZ PATENTOWANIE GENÓW LUDZKICH JULIA STANEK WYKORZYSTYWANIE PRZEZ PRASĘ UTWORÓW CHRONIONYCH PRAWEM AUTORSKIM. WYJĄTKI, WYŁĄCZENIA I OGRANICZENIA GRZEGORZ PACEK PRAWO NOWYCH TECHNOLOGII. WYBRANE ZAGADNIENIA KATARZYNA CHAŁUBIŃSKA-JENTKIE WICZ, MIROSŁAW KARPIUK GRANICE WOLNOŚCI WYPOWIEDZI PRZEDSTAWICIELI ZAWODÓW PRAWNICZYCH REDAKCJA NAUKOWA ARTUR BIŁGORAJSKI PRAWNA OCHRONA FORMATÓW TELEWIZYJNYCH ZBIGNIE W PINKALSKI OCHRONA PROGRAMÓW KOMPUTEROWYCH W PRAWIE WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ W UNII EUROPEJSKIEJ KAROLINA S ZTOBR YN PRAWO WŁAŚCIWE DLA DOBREGO IMIENIA OSOBY FIZYCZNEJ I JEGO OCHRONY JUSTYNA BALCARCZYK WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNOPRAWNEJ DOSTAWCÓW USŁUG SIECIOWYCH ZA TREŚCI UŻYTKOWNIKÓW DARIA KATARZYNA GĘSICKA OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W UNII EUROPEJSKIEJ MARIUSZ KRZYSZTOFEK prawo do fonogramu w świetle ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych Nicholas Ghazal MONOGRAFIE WARSZAWA 2017 Stan prawny na 1 grudnia 2016 r. Redakcja serii Janusz Barta Ryszard Markiewicz Alicja Pollesch Wydawca Monika Pawłowska Redaktor prowadzący Adam Choiński Opracowanie redakcyjne Katarzyna Rybczyńska Łamanie Wolters Kluwer Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2017 ISBN 978-83-8107-099-7 ISSN 1897-4392 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl SPIS TREŚCI Wykaz skrótów ..................................................................................... 13 Podziękowania ..................................................................................... 17 Wstęp ..................................................................................................... 19 Rozdział I Ochrona dźwięku ................................................................................. 21 1. Status normatywny i ontologiczny pojęcia „dźwięk” – wprowadzenie .............................................................................. 21 2. Geneza ustanowienia ochrony fonogramów ............................... 24 3. Reżimy ochrony fonogramów ....................................................... 26 3.1. Wprowadzenie ........................................................................ 26 3.2. Ochrona fonogramów w ramach reżimu prawa karnego ... 27 3.3. Ochrona fonogramów w ramach reżimu prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji .................................... 30 3.4. Ochrona fonogramów w ramach reżimu prawa autorskiego oraz w ramach reżimu praw pokrewnych ..... 32 4. Spełnienie warunków formalnych a udzielenie ochrony .......... 34 Rozdział II Regulacja prawa do fonogramu w zagranicznych porządkach prawnych ............................................................................................... 38 1. Uwagi wstępne ................................................................................. 38 2. Ochrona nagrania dźwiękowego (sound recording) w ramach systemu copyright ............................................................................ 38 2.1. USA ........................................................................................... 38 6 Spis treści 2.2. Wielka Brytania ...................................................................... 63 3. Ochrona fonogramu w ramach systemu droit d auteur ............ 71 3.1. Niemcy ..................................................................................... 71 3.2. Szwajcaria ................................................................................ 73 3.3. Francja ...................................................................................... 74 Rozdział III Przedmiot utrwalenia w postaci fonogramu .................................. 77 1. Wprowadzenie ................................................................................ 77 2. Utwór (dzieło) jako przedmiot utrwalenia w postaci fonogramu ........................................................................................ 78 2.1. Wstęp ........................................................................................ 78 2.2. Pojęcie utworu w prawie autorskim ..................................... 79 2.3. Utwór muzyczny ..................................................................... 80 2.4. Utwór fonograficzny .............................................................. 83 2.5. Utwór audialny ....................................................................... 87 3. Nadanie ............................................................................................ 88 4. Artystyczne wykonanie .................................................................. 90 Rozdział IV Źródła norm prawnych i zakres ich stosowania odnośnie do fonogramu ....................................................................................... 92 1. Uwagi wstępne ................................................................................. 92 2. Zagadnienia intertemporalne ........................................................ 93 3. Podmiotowe przesłanki ochrony fonogramu ............................. 93 4. Umowy międzynarodowe jako źródła prawa odnoszące się do prawa do fonogramu w Polsce ................................................. 95 4.1. Wprowadzenie ........................................................................ 95 4.2. Zasady ochrony ....................................................................... 95 4.3. Normy prawa obcych ............................................................. 101 4.4. Stosowanie umów międzynarodowych do tzw. sytuacji wewnątrzkrajowych ................................................................ 102 5. Normy prawa unijnego .................................................................. 103 Spis treści 7 Rozdział V Przedmiot prawa do fonogramu ...................................................... 105 1. Przedmiot prawa do fonogramu w świetle umów międzynarodowych ......................................................................... 105 1.1. Konwencja rzymska ............................................................... 105 1.2. Porozumienie TRIPS .............................................................. 106 1.3. Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach ......................................................................... 107 2. Przedmiot prawa do fonogramu w świetle ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych ................................................ 110 2.1. Przedmiot prawa do fonogramu w świetle poglądów przedstawicieli polskiej doktryny ......................................... 110 2.2. Przesłanki warunkujące powstanie prawa do fonogramu 114 2.2.1. Wprowadzenie ............................................................ 114 2.2.2. Wideogram .................................................................. 116 2.2.3. Powstanie prawa do fonogramu ............................... 118 2.3. Remastering („cyfrowa korekcja i oczyszczenie dźwięku z szumów i trzasków”) ............................................................ 126 Rozdział VI Podmiot prawa do fonogramu .......................................................... 128 1. Podmiot prawa do fonogramu w świetle umów międzynarodowych ......................................................................... 128 1.1. Konwencja rzymska ............................................................... 128 1.2. Porozumienie TRIPS .............................................................. 129 1.3. Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach ......................................................................... 129 2. Podmiot prawa do fonogramu w świetle ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych ................................................ 130 2.1. Podmiot prawa do fonogramu w świetle poglądów przedstawicieli polskiej doktryny ......................................... 130 2.2. Kryteria kwalifikowania podmiotu jako producenta fonogramu ............................................................................... 134 8 Spis treści Rozdział VII Treść prawa do fonogramu ................................................................ 140 1. Treść prawa do fonogramu w świetle umów międzynarodowych ......................................................................... 140 1.1. Konwencja rzymska ............................................................... 140 1.2. Porozumienie TRIPS .............................................................. 143 1.3. Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach ......................................................................... 144 2. Treść prawa do fonogramu w świetle ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych ................................................ 149 2.1. Wprowadzenie ........................................................................ 149 2.2. Uprawnienia bezwzględne ..................................................... 150 2.2.1. Wstęp ............................................................................ 150 2.2.2. Prawo do fonogramu przysługujące producentowi bez uszczerbku dla praw twórców lub artystów wykonawców ............................................................... 150 2.2.3. Wyłączność na rozporządzanie i korzystanie z fonogramu ................................................................. 151 2.2.4. Uprawnienie do zwielokrotniania ............................ 152 2.2.5. Uprawnienie do wprowadzania do obrotu .............. 153 2.2.6. Uprawnienie do najmu oraz użyczania egzemplarzy fonogramu ............................................. 155 2.2.7. Uprawnienie do publicznego udostępniania fonogramu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym .................................................................... 156 2.3. Uprawnienia względne .......................................................... 157 2.3.1. Wstęp ............................................................................ 157 2.3.2. Nadawanie fonogramu ............................................... 160 2.3.3. Reemitowanie fonogramu ......................................... 165 2.3.4. Odtwarzanie fonogramu ............................................ 166 3. Prawo do fonogramu jako prawo terminowe ............................. 169 3.1. Czas ochrony fonogramu ...................................................... 169 3.2. Wygaśnięcie prawa do fonogramu ....................................... 172 Spis treści 9 Rozdział VIII Ograniczenie treści prawa do fonogramu ...................................... 175 1. Ograniczenie treści prawa do fonogramu na podstawie konwencji międzynarodowych ..................................................... 175 2. Ograniczenie treści prawa do fonogramu w polskiej ustawie ... 177 2.1. Wprowadzenie ........................................................................ 177 2.2. Dozwolony użytek prywatny ................................................ 178 Rozdział IX Obrót prawem do fonogramu w świetle polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych .................................... 182 1. Wprowadzenie ................................................................................ 182 2. Przeniesienie prawa do fonogramu .............................................. 188 2.1. Schemat konstrukcyjny umowy przenoszącej prawo do fonogramu ............................................................................... 188 2.2. Umowa przenosząca własność – podstawowe założenia konstrukcyjne .......................................................................... 192 2.3. Umowa przelewu – podstawowe założenia konstrukcyjne .......................................................................... 197 2.4. Umowa przenosząca prawo do fonogramu ........................ 199 2.4.1. Umowa przenosząca prawo do fonogramu – pojęcie technicznoprawne ...................................... 199 2.4.2. Podzielność prawa do fonogramu ............................ 209 3. Obciążenie prawa do fonogramu .................................................. 219 3.1. Wprowadzenie ........................................................................ 219 3.2. Obciążenie prawa do fonogramu jako rezultat czynności prawa rzeczowego ................................................................... 221 3.3. Charakter prawny umowy licencyjnej – umowa o korzystanie z fonogramu .................................................... 222 3.3.1. Wstęp ............................................................................ 222 3.3.2. Umowa o korzystanie z utworu jako czynność prawna rozporządzająca ............................................. 223 3.3.3. Umowa o korzystanie z utworu jako czynność prawna upoważniająca, upoważniająco- -zobowiązująca bądź czynność prawna zobowiązująca .............................................................. 227 10 Spis treści 3.3.4. Umowa o korzystanie z fonogramu jako czynność prawna zobowiązująca ............................................... 229 Rozdział X Naruszenie prawa do fonogramu w świetle polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych .................................... 231 1. Uwagi wstępne ................................................................................. 231 2. Wkroczenie w uprawnienia wyłączne producenta fonogramu ... 233 2.1. Wprowadzenie ........................................................................ 233 2.2. Sampling .................................................................................. 234 2.2.1. Sampling w świetle ochrony sound recording na gruncie Copyright Act z 1976 r. ........................... 235 2.2.2. Sampling w świetle ochrony sound recording na gruncie CDPA ........................................................ 242 2.2.3. Sampling w świetle ochrony fonogramu na gruncie UrhG ......................................................... 244 2.3. Naruszenie prawa do fonogramu w świetle umów międzynarodowych ................................................................. 247 2.4. Naruszenie prawa do fonogramu w świetle dyrektyw UE ... 248 2.5. Naruszenie prawa do fonogramu w świetle polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych .......................... 248 Rozdział XI Prawo do głosu a prawo do fonogramu .......................................... 251 1. Wprowadzenie ................................................................................ 251 2. Status ontologiczny pojęcia „głos” ................................................ 251 3. Ochrona głosu w ramach konstrukcji prawa majątkowego na przykładzie right of publicity .................................................... 253 4. Ochrona głosu jako dobra niemajątkowego w świetle prawa polskiego ........................................................................................... 260 4.1. Wprowadzenie ........................................................................ 260 4.2. Ochrona głosu w ramach konstrukcji prawa osobistego ... 261 4.2.1. Uwagi wstępne ............................................................ 261 4.2.2. Pojęcie dóbr osobistych .............................................. 262 4.2.3. Pojęcie prawa podmiotowego osobistego ................ 263 Spis treści 11 4.2.4. Głos jako dobro osobiste w świetle prawa polskiego ...................................................................... 266 5. Prawo do głosu a prawo do fonogramu – kolizja praw podmiotowych bezwzględnych ..................................................... 273 Zakończenie .......................................................................................... 281 Bibliografia ........................................................................................... 287 Akty prawne CDPA CPI dyrektywa 2006/116/WE dyrektywa 2011/77/UE dyrektywa internetowa WYKAZ SKRÓTÓW – – – – – Copyright, Designs and Patents Act (brytyjska ustawa o prawach autorskich, wzorach i paten‐ tach z 1988 r.) Code de la propriété intellectuelle (francuski ko‐ deks własności intelektualnej z 1992 r.) dyrektywa 2006/116/WE Parlamentu Europej‐ skiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz. Urz. UE L 372 z 27.12.2006, s. 12, z późn. zm.) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/77/UE z dnia 27 września 2011 r. dotycząca zmiany dyrektywy 2006/116/WE w sprawie cza‐ su ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz. Urz. UE L 265 z 11.10.2011, s. 1, z późn. zm.) dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europej‐ skiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autor‐ skich i pokrewnych w społeczeństwie informa‐ cyjnym (Dz. Urz. UE L 167 z 22.06.2001, s. 10, z późn. zm.) 14 k.c. k.k. – – konwencja berneńska– konwencja rzymska – k.p.c. pr. aut. pr. pras. p.w.p. TRIPS u.o.b.d. URG – – – – – – – Wykaz skrótów ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cy‐ wilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1137) Akt paryski konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych, sporządzony w Paryżu dnia 24 lipca 1971 r. (Dz. U. z 1990 r. Nr 82, poz. 474, załącznik) Międzynarodowa konwencja o ochronie wyko‐ nawców, producentów fonogramów oraz orga‐ nizacji nadawczych, sporządzona w Rzymie dnia 26 października 1961 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 125, poz. 800) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks po‐ stępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1749) ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 666 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo pra‐ sowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.) ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo włas‐ ności przemysłowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1410 z późn. zm.) Agreement on Trade-Related Aspects of Intel‐ lectual Property Rights/Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelek‐ tualnej, załącznik do Porozumienia ustanawia‐ jącego Światową Organizację Handlu (Dz. U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143, załącznik) ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz da‐ nych (Dz. U. Nr 128, poz. 1402 z późn. zm.) Urheberrechtsgesetz – Bundesgesetz über das Urheberrecht und verwandte Schutzrechte Wykaz skrótów 15 UrhG u.r.t. u.z.n.k. WPPT Czasopisma KPP KSP M. Praw. OSP PiP PIPWI UJ PPH PS PUG RPEiS SC ZNUJ PPWI – – – (szwajcarska ustawa federalna o prawie autor‐ skim i prawach pokrewnych z 1992 r.) Urheberrechtsgesetz – Gesetz über Urheber‐ recht und verwandte Schutzrechte (niemiecka ustawa o prawie autorskim i prawach pokrew‐ nych z 1965 r.) ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 639 z późn. zm.) ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 z późn. zm.) – WIPO Performances and Phonograms Trea‐ ty/Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach, sporządzony w Genewie dnia 20 grudnia 1996 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 41, poz. 375) – – – – – – – – – – – – Kwartalnik Prawa Prywatnego Krakowskie Studia Prawnicze Monitor Prawniczy Orzecznictwo Sądów Polskich Państwo i Prawo Prace Instytutu Prawa Własności Intelektualnej Uniwersytetu Jagiellońskiego Przegląd Prawa Handlowego Przegląd Sądowy Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Studia Cywilistyczne Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Prawa Własności Intelektualnej (konty‐ nuacja ZNUJ PWiOWI) 16 ZNUJ PWiOWI – Wykaz skrótów Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Wynalazczości i Ochrony Własności In‐ telektualnej Inne BGH BverfG SA SN TSUE WIPO – – – – – – World Bundesgerichtshof (niemiecki Federalny Sąd Najwyższy) Bundesverfassungsgericht (Federalny Trybunał Konstytucyjny RFN) Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej Intellectual Property Organization (Światowa Organizacja Własności Intelektual‐ nej) PODZIĘKOWANIA Prezentowana monografia – będąca pierwotnie rozprawą doktorską obronioną na WPiA Uniwersytetu Jagiellońskiego – powstała pod opieką naukową promotora prof. dra hab. Andrzeja Matlaka. Dlatego też chciałbym bardzo serdecznie podziękować Panu Profesorowi za wszechstronną pomoc oraz życzliwość, na które zawsze mogłem liczyć. Dziękuję również Recenzentkom rozprawy doktorskiej – Pani Profesor Annie Wojciechowskiej oraz Pani Profesor Joannie Sieńczyło-Chla‐ bicz – za niezwykle cenne uwagi krytyczne, które zostały uwzględnione w niniejszej publikacji, a także stały się dla mnie asumptem do dalszej pracy naukowej nad analizą prawa do fonogramu. Podziękowania kieruję również do Pana Doktora Mateusza Bienia za możliwość uczęszczania na wykłady i warsztaty w laboratorium z przedmiotu produkcja muzyczna w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. WSTĘP Na mocy polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r. określone utrwalenia sekwencji dowolnych dźwięków zostały objęte ochroną prawa wyłącznego, które zostało przypisane producen‐ towi fonogramu – pierwotnie uprawnionemu z tytułu prawa do fono‐ gramu. Prawo do fonogramu, jako konstrukcja prawna, ma zasadniczo na celu ochronę interesów producentów fonogramów z branży fono‐ graficznej. Poczyniony przez producenta nakład inwestycyjny na do‐ konanie rejestracji dźwięków stanowi uzasadnienie ochrony fonogra‐ mów. Postęp techniki sprawił jednak, że sporządzenie utrwalenia dźwięku nie jest czynnością skomplikowaną ani kosztowną, co powo‐ duje, iż prawo do fonogramu na gruncie polskiej ustawy odrywa się częściowo od swojego ratio legis. Przedmiot i podmiot tego prawa zo‐ stały bowiem ukształtowane w sposób zbyt szeroki, sprawiając, że pra‐ wo to odnosi się także do takich stanów faktycznych, które nie są po‐ wiązane z działalnością stricte gospodarczą. Jednocześnie prawo to za‐ sadniczo w sposób należyty chroni interesy przemysłu muzycznego. Tak sformułowana hipoteza badawcza została poddana weryfikacji po‐ przez analizę nie tylko norm prawnych zawartych w polskiej ustawie, ale także norm wyrażonych w implementowanych dyrektywach unij‐ nych, konwencji rzymskiej, porozumieniu TRIPS czy traktacie WPPT. Powołane umowy stanowią bowiem część polskiego porządku praw‐ nego. Europeizacja i globalizacja prawa dają asumpt do krótkiego przedstawienia wybranych zagranicznych regulacji prawa krajowego, a to z kolei pozwala na nakreślenie szerszej perspektywy prawa do fo‐ nogramu w świetle prawa polskiego. 20 Wstęp Problematyka prawa do fonogramu była już omawiana w Polsce w opracowaniach o charakterze syntetycznym oraz w publikacjach po‐ święconych wąskim zagadnieniom, jednak w literaturze prawniczej brakowało dotąd monografii kompleksowo prezentującej prawo do fonogramu. To spowodowało, że zostały podjęte badania zmierzające do głębszej analizy tej problematyki, których wyniki są prezentowane w niniejszej publikacji. Za aktualnością tematyki prawa do fonogramu przemawia między innymi okoliczność, że w ostatnich latach na rynku fonograficznym zachodzą ciągłe zmiany w zakresie nowych sposobów eksploatacji fonogramów, związane przede wszystkim z powszechnym wykorzystywaniem technologii cyfrowej. Dlatego też prezentowana przeze mnie analiza prawa do fonogramu skoncentrowana jest na róż‐ nych sposobach korzystania z fonogramów w społeczeństwie infor‐ macyjnym (np. nadawanie w internecie). Poza zakresem rozważań znajdują się takie zagadnienia, jak: uzasadnienie przedłużenia czasu ochrony fonogramu oraz piractwo w odniesieniu do plików muzycz‐ nych. Problematyka ta jest bowiem szczegółowo omawiana w literatu‐ rze i jej przybliżenie nie jest konieczne, aby przedstawić konstrukcję prawa do fonogramu. Zasadniczą metodą badawczą zastosowaną w rozprawie jest metoda formalno-dogmatyczna. W ograniczonym zakresie znajduje także zastosowanie metoda komparatystyczna. Skompletowanie niezbędnej literatury do napisania rozprawy było możliwe przede wszystkim dzięki bogatym zbiorom bibliotecznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, a także publikacjom elektronicznym umieszczanym w internecie. Pomocne okazały się również materiały zebrane w czytelni Wydziału Prawa Uniwersytetu Genewskiego oraz bibliotece WIPO w Genewie (sierpień 2010 r.), jak i w bibliotece Uni‐ wersytetu Helsińskiego (lipiec 2014 r.). Rozdział I OCHRONA DŹWIĘKU 1. Status normatywny i ontologiczny pojęcia „dźwięk” – wprowadzenie Dźwięk posiadający pewne przymioty stanowi dobro prawne. Z faktem rejestracji dźwięku system prawny wiąże powstanie prawa do fonogra‐ mu – prawa wyłącznego. Warto zaznaczyć, że termin „fonogram” jest używany w krajach Europy kontynentalnej, natomiast w krajach sys‐ temu common law używany jest termin sound recording (nagranie dźwiękowe). W doktrynie podnosi się, że wyraz „fonogram” (ang. pho‐ nogram) ma swoje źródło w języku greckim, gdzie phonoi znaczy „głos”, a graphos znaczy „pisać”1. Pojawiają się tutaj pytania, które zostaną rozstrzygnięte w dalszej części niniejszej rozprawy, a mianowicie: czy każde utrwalenie dźwięku stanowi fonogram i czy powyższe prawo podmiotowe może powstać na rzecz każdego podmiotu prawa cywil‐ nego? Pytania te są ze sobą powiązane. Natomiast nie powinno budzić wątpliwości, że pochodnym nabywcą prawa do fonogramu może być każdy podmiot prawa cywilnego posiadający pełną zdolność do czyn‐ ności prawnych. Należy również zauważyć, że prawo podmiotowe nie jest jedyną konstrukcją, za pomocą której dane dobra (interesy) mogą być chronione. Przede wszystkim chodzi tu o system ochrony delikto‐ wej, w szczególności o art. 415 k.c. oraz art. 3 u.z.n.k. Normy te usta‐ nawiają ochronę określonych stanów faktycznych. Według niektórych 1 S. von Lewinski, International Copyright Law and Policy, Oxford–Nowy Jork 2008, s. 198. 22 Rozdział I. Ochrona dźwięku poglądów wyrażonych w doktrynie, art. 415 k.c. może być traktowany jako źródło normy sankcjonowanej, która zakazuje bezprawnego wy‐ rządzania szkody. Kategorycznie jednak należy stwierdzić, że nie może być on podstawą konstruowania prawa podmiotowego (prawa pod‐ miotowego do ochrony deliktowej)2. Warto również zauważyć, że sys‐ tem ochrony deliktowej może ulec aktualizacji, mimo że szkoda nie została wyrządzona – konstrukcja taka nie jest sprzeczna z istotą tego reżimu. Takie stanowisko prezentuje Andrzej Matlak, opisując regu‐ lację ochrony skutecznych zabezpieczeń technicznych na gruncie pra‐ wa autorskiego i praw pokrewnych3. Należy się również zastanowić nad samym statusem ontologicznym pojęcia „dźwięk”. Dźwięk można zdefiniować jako „zaburzenia falowe w ośrodku sprężystym np. w powietrzu, wodzie, metalu zdolne do wy‐ wołania wrażenia słuchowego”4. Pojęcie dźwięku zostało dowartościo‐ wane tak przez muzykę nowoczesną, jak i przez fenomenologię, która „stara się po prostu opisać treść doświadczenia, nie odnosząc się do jego źródła czy trybu podmiotowego (np. snu, jawy itp.)”5. Twórca muzyki konkretnej (komponowanej za pomocą edycji nagranych wcześniej dźwięków) Pierre Schaeffer uznaje, że fonograf (prototyp gramofonu) umożliwia fenomenologiczne doświadczenie dźwięku. Twierdzi również, że fonograf i radio umożliwiają istnienie dźwięku (obiektu dźwiękowego) niezależnie od źródła jego pochodzenia6. Kom‐ pozytor wprowadza również termin „akuzmatyczne słuchanie” celem „opisania doświadczenia słuchowego, w którym dźwięk zostaje od‐ dzielony od swojego źródła (znane również jako «słuchanie zreduko‐ wane»)”7. Pierre Schaeffer, opisując obecną mu sytuację akuzmatyczną, podnosi, że „słuchając obiektów dźwiękowych, których instrumental‐ 2 S. Sołtysiński (w:) J. Szwaja, A. Szajkowski (red.), System prawa własności intelektualnej, t. III, Prawo wynalazcze, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1990, s. 529–531. 3 A. Matlak, Charakter prawny regulacji dotyczących zabezpieczeń technicznych utworów, Warszawa 2007, s. 219. 4 M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego. Tom pierwszy A–K, Warszawa 1978, 5 Ch. Cox, D. Warner (red.), Kultura dźwięku – teksty o muzyce nowoczesnej, Gdańsk s. 511. 2010, s. 106. 6 Ibidem. 7 Ibidem, s. 501. 1. Status normatywny i ontologiczny pojęcia „dźwięk”... 23 ne przyczyny są ukryte, jesteśmy skłonni zapominać o instrumentach i zaczynamy interesować się obiektami samymi w sobie. Oddzielenie widzenia i słyszenia zachęca do innego sposobu słuchania: słuchamy form dźwiękowych, jedynym naszym celem jest słyszeć je lepiej, aby móc opisać je za pomocą analizy treści naszych postrzeżeń”8. Upra‐ szczając, można zaryzykować twierdzenie, że „słuchanie zredukowane” jest obecnie dominującą metodą odbioru muzyki przez jej konsumen‐ tów. Warto również zwrócić uwagę na pogląd Marshalla McLuhana, według którego kultura wizualna pod koniec XX wieku ustępuje po‐ strzeganiu akustycznemu czy słuchowemu9. Nie byłoby to jednakże możliwe, gdyby nie dostępność nośników dźwięku, takich jak płyty winylowe, taśmy szpulowe, kasety magnetofonowe, płyty CD. Fonograf (słowo „fonograf” znaczy dosłownie „zapisywacz głosu”10) – który został wynaleziony przez Thomasa A. Edisona oraz zademon‐ strowany w 1877 r. – nadał dźwiękowi nie tylko nowy ontologiczny status (uwolnienie dźwięku od jego źródła), ale także w dalszej konse‐ kwencji przyczynił się do wprowadzenia nowego pola eksploatacji utworów muzycznych (mechanical reproduction). Firma wynalazcy American Phonograph Company, wprowadzając na rynek fonograf, widziała jednakże jego zastosowanie w biurze, gdzie miałby pełnić funkcję dyktafonu. Wynalazek odtwarzał dźwięk zapisany na wosko‐ wych cylindrach. Natomiast Emile Berliner w 1887 r. opatentował gra‐ mofon, który odtwarzał dźwięk zapisany na dyskach, a nie na wosko‐ wych cylindrach. Gramofon w odróżnieniu od fonografu miał znaleźć zastosowanie w domu. Dochód miałby być czerpany nie tylko ze sprze‐ daży samych urządzeń odtwarzających, ale także z masowo kopiowa‐ nych dysków – nośników dźwięku. Emile Berliner w 1895 r. opatento‐ wał metodę tłoczenia kopii z jednej matrycy, ergo płyty mogły być pro‐ dukowane masowo. W wyniku tych wynalazków powstała nowa branża przemysłu kulturalnego – branża fonograficzna. Kolejną ważną datą w historii przemysłu fonograficznego jest rok 1948, kiedy firma 8 P. Schaeffer, Akuzmatyka (w:) Ch. Cox, D. Warner (red.), Kultura dźwięku – teksty o muzyce nowoczesnej, Gdańsk 2010, s. 108. 9 Ch. Cox, D. Warner (red.), Kultura dźwięku..., s. 95. 10 Ch. Cutler, Plądrofonia (w:) Ch. Cox, D. Warner (red.), Kultura dźwięku – teksty o muzyce nowoczesnej, Gdańsk 2010, s. 186. 24 Rozdział I. Ochrona dźwięku CBS-Columbia zaprezentowała płytę winylową 33 rpm, wypierając tym samym z rynku płyty wykonane z szelaku, które cechowały się między innymi małą wytrzymałością i złą jakością odtwarzanego dźwięku. W tym też roku firma Ampex wprowadziła urządzenia do magnetycz‐ nego zapisu dźwięku na taśmie, z której nagranie było przenoszone na winylową płytę master, przekazywaną następnie do tłoczni płyt11. Taś‐ ma magnetyczna zmieniła proces produkcyjny muzyki i sprawiła, że ogromnego znaczenia nabrała rola producenta muzycznego. Inne waż‐ ne daty to: rok 1963 – wprowadzenie na rynek kasety magnetofonowej przez firmę Philips, rok 1982 – wprowadzenie pierwszego konsumenc‐ kiego odtwarzacza CD przez firmę Sony, rok 1996 – opatentowanie pliku muzycznego MP312, opracowanego przez grupę roboczą Moving Picture Experts Group (MPEG). Powstanie branży fonograficznej i jej rozwój znalazło swoje odbicie w stosownych regulacjach prawnych, które są przedmiotem analizy w rozprawie. 2. Geneza ustanowienia ochrony fonogramów Wielka Brytania była pierwszym krajem, w którym ustanowiono ochronę fonogramów (verba legis: sound recordings). Gdy kompozy‐ torom zostały przyznane w świetle art. 13 ust. 1 konwencji berneńskiej (tekst konwencji przyjęty podczas konferencji w Berlinie w 1908 r.) prawa do reprodukcji mechanicznej (mechanical reproduction rights) chroniące ich interesy przed nieautoryzowaną reprodukcją na mecha‐ niczne instrumenty muzyczne (mechanical musical instruments), to producenci fonogramów (nagrań dźwiękowych) zaczęli się domagać zarówno ustanowienia na ich rzecz licencji przymusowej (compulsory licence), jak i ustanowienia ochrony fonogramów. Licencja przymuso‐ wa dawałaby producentom uprawnienie do mechanicznej reprodukcji utworów muzycznych nakładając jednocześnie obowiązek zapłaty wy‐ nagrodzenia na rzecz kompozytorów. Licencja ta miałaby chronić pro‐ ducentów i kompozytorów przed działaniami monopolistycznymi tych przedsiębiorców, którzy nabywaliby prawa do reprodukcji me‐ 11 B. Owsinski, The Audio Mastering Handbook, Boston 2008, s. 4. 12 MP3 – format kompresji cyfrowych plików dźwiękowych. 2. Geneza ustanowienia ochrony fonogramów 25 chanicznej od kompozytorów i tym samym wykluczyliby z rynku in‐ nych producentów. Gorell Committee13 w swoim raporcie uznał, że objęcie fonogramów ochroną za pomocą prawa reprodukcji ma swoje uzasadnienie w znacznych kosztach, jakie ponoszą producenci oraz w umiejętnościach, jakich wymaga wydawanie nagrań. W ocenie Ko‐ mitetu rezultatem działalności producentów są dzieła nowe i oryginal‐ ne (fonogramy). Dlatego też sound recordings powinny korzystać z ta‐ kiej samej ochrony jak dzieła (utwory). Podnoszono również, że pro‐ ducenci fonogramów powinni być chronieni przed aktami piractwa, czyli sporządzaniem egzemplarzy fonogramów bez zgody producen‐ tów14. Copyright Act z 1911 r. objął ochroną producentów fonogramów (§ 19 ust. 1 Copyright Act z 1911 r.). Przyznał również twórcom utworów literackich, dramatycznych i muzycznych prawo do reprodukcji me‐ chanicznej (§ 1 ust. 2 lit. d Copyright Act z 1911 r.). Ustanowił także na rzecz producentów licencję przymusową (compulsory licence), zgod‐ nie z którą producenci – po spełnieniu określonych warunków – byli uprawnieni do dokonania mechanicznej reprodukcji utworów mu‐ zycznych (§ 19 ust. 2 Copyright Act z 1911 r.)15. Zagrożenie związane ze zjawiskiem piractwa spowodowało przyjęcie konwencji rzymskiej z 1961 r. oraz konwencji o ochronie producentów fonogramów przed niedozwolonym powielaniem ich fonogramów z 1971 r. Natomiast traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach z 1996 r. przystosował regulacje prawne do wyzwań i zagrożeń generowanych przez rozwój technologii cyfrowej, w szczególności odnoszących się do eksploatacji fonogramów i artystycznych wykonań w internecie. 13 Komitet doradzający rządowi w sprawie ustawodawstwa mającego na celu implementację postanowień konwencji berneńskiej, przyjętych na skutek rewizji berlińskiej. 14 J. Okpaluba, The Phonogram: A Tale of Vested Interests and Seized Opportunities (w:) B. Sherman, L. Wiseman (red.), Copyright and the Challenge of the New, Alphen aan den Rijn 2012, s. 100–104. 15 Ibidem, s. 110–111. 26 3. Reżimy ochrony fonogramów Rozdział I. Ochrona dźwięku 3.1. Wprowadzenie Pierwsze utrwalenie dźwięku może wykreować byt normatywny zwany fonogramem. Teoretycznie możliwe są trzy rodzaje reżimów ochrony tego dobra: 1) ochrona w ramach prawa karnego, 2) ochrona w ramach reżimu prawa zwalczania nieuczciwej konku‐ 3) ochrona w ramach praw wyłącznych (praw majątkowych bez‐ rencji, względnych). Nieobowiązująca na terytorium Polski konwencja o ochronie produ‐ centów fonogramów przed niedozwolonym powielaniem ich fonogra‐ mów dała asumpt do postawienia powyższej tezy16. Została podpisana w Genewie w dniu 29 października 1971 r., natomiast weszła w życie w dniu 18 kwietnia 1973 r. Konwencja ta zostanie szerszej omówiona przy okazji analizy konwencji międzynarodowych statuujących ochro‐ nę producentów fonogramów. W tym miejscu warto zaznaczyć, że za‐ wiera ona normy tzw. prawa obcych, zgodnie bowiem z art. 2 konwen‐ cji, państwo jest zobowiązane chronić producentów fonogramów ma‐ jących obywatelstwo innego państwa (kryterium obywatelstwa). Kon‐ wencja nie znajduje więc zastosowania do ochrony przez państwo własnych obywateli. Należy przytoczyć definicję fonogramu zawartą w art. 1 lit. a niniejszej konwencji: „«phonogram» means any exclu‐ sively aural fixation of sounds of a performance or of other sounds” („«fonogram» oznacza wyłącznie dźwiękowe utrwalenie dźwięków wy‐ konania albo innych dźwięków”). Jak podnosi Wojciech Popiołek, „de‐ finicja ta prowadzi do wniosku, że każde nagranie dźwięku jest fono‐ gramem, nawet jeżeli jest to krótkotrwałe utrwalenie dokonane przez organizację radiową”17. 16 Convention for the Protection of Producers of Phonograms Against Unautho‐ rized Duplication of Their Phonograms of October 29, 1971. 17 W. Popiołek, Ochrona praw producentów fonogramów w świetle postanowień konwencji międzynarodowych, ZNUJ PWiOWI 1977, z. 13, s. 145. 3. Reżimy ochrony fonogramów 27 Artykuł 3 konwencji wymienia trzy możliwe reżimy prawne, w ramach których państwa-strony mogą spełnić nałożone mocą konwencji obo‐ wiązki, a mianowicie producent fonogramu może być chroniony w ra‐ mach: prawa wyłącznego (prawa autorskiego bądź prawa sąsiednie‐ go/pokrewnego), norm prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji, norm prawa karnego18. Jak się słusznie podnosi w doktrynie, reżimy te nie muszą podlegać kumulacji ani mieć charakteru wyłącznego. Z jed‐ nej strony, wprowadzenie do systemu prawa krajowego norm chro‐ niących zagranicznych producentów w zakresie określonym konwen‐ cją, wyłącznie w ramach reżimu prawa autorskiego, będzie oznaczało wykonanie zobowiązań z niej wypływających. Z drugiej strony, wpro‐ wadzenie możliwości równoczesnego powołania się producenta fono‐ gramu na normy prawa autorskiego i prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji, który dochodzi ochrony na terytorium innego pań‐ stwa-strony konwencji, także będzie zgodne z literą i duchem umowy19. Poniżej zostaną krótko omówione powyższe reżimy ochrony. 3.2. Ochrona fonogramów w ramach reżimu prawa karnego Pojawia się pytanie: czy prawo karne może chronić określone dobra – jak np. fonogram – w sposób samoistny? Ważne jest tutaj wyjaśnienie pojęcia normy prawa karnego. Wymaga to krótkiego przedstawienia poglądów teoretyków prawa oraz dorobku nauki prawa karnego. Przyjmuje się, że w prawie karnym znajduje zastosowanie podział norm na normy sankcjonowane i na normy sankcjonujące, które tworzą konstrukcję tzw. norm sprzężonych (podwójnych)20. Można przyjąć, 18 „The means by which this Convention is implemented shall be a matter for the domestic law of each Contracting State and shall include one or more of the following: protection by means of the grant of a copyright or other specific right; protection by means of the law relating to unfair competition; protection by means of penal sanctions”. 19 C. Masouyé, Guide to the Rome Convention and to the Phonograms Convention, WIPO 1981, s. 102. 20 Zob. T. Bojarski, Polskie prawo karne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2006, s. 56; M. Bojarski, J. Giezek, Z. Sienkiewicz, Prawo karne materialne. Część ogólna i szczególna, Warszawa 2004, s. 56. 28 Rozdział I. Ochrona dźwięku że norma sankcjonowana jest skierowana do każdego podmiotu prawa i zawiera nakaz albo zakaz określonego postępowania. Norma sank‐ cjonująca jest natomiast z reguły skierowana do organu i zawiera nakaz podjęcia określonych działań (wymierzenia określonej kary), jeżeli miało miejsce naruszenie normy sankcjonowanej21. Należy się zasta‐ nowić nad zawartością normatywną przepisu prawa karnego, przyj‐ mując za celowe rozróżnienie pojęć: „norma prawna” i „przepis praw‐ ny”. Zasadniczy problem związany z zawartością normatywną przepisu prawa karnego sprowadza się do pytania: jaki rodzaj norm można wy‐ interpretować z treści przepisów prawa karnego? Nawiązując do sta‐ nowiska Piotra Kardasa, możemy wyróżnić następujące poglądy na te‐ mat przekładalności przepisów karnych na struktury normatywne: 1) przepisy prawa karnego zawierają tylko normę sankcjonującą, 2) przepisy prawa karnego zawierają normy sankcjonującą i sankcjo‐ nowaną, tencyjną, 3) przepisy prawa karnego zawierają normy sankcjonującą i kompe‐ 4) przepisy prawa karnego zawierają normy sankcjonującą, sankcjo‐ nowaną i kompetencyjną22. Ze względu na ramy niniejszej pracy należy zwrócić uwagę na dwie teorie: 1) przepis prawa karnego zawiera wyłącznie normę sankcjonującą, 2) przepis prawa karnego zawiera normy sankcjonowaną i sankcjo‐ nującą. Ad 1) Pogląd ten jest rezultatem postrzegania prawa karnego jako gałęzi prawa, która nie pełni funkcji regulacyjnej – w odróżnieniu od prawa cywilnego czy prawa administracyjnego materialnego. Prawo karne (przepis prawa karnego) nie może być źródłem obowiązków kierowa‐ nych do obywateli. Jedyną normą zawartą w przepisie prawa karnego jest norma sankcjonująca. Stanowisko to jest wyrażone między innymi 21 Zob. R. Sarkowicz (w:) R. Sarkowicz, J. Stelmach, Teoria prawa, Kraków 2001, s. 55–56. 22 P. Kardas, Przestępstwo ciągłe w prawie karnym materialnym. Analiza konstrukcji modelowych na tle pojęcia czynu, zbiegu przepisów i zbiegu przestępstw, Kraków 1999, s. 89. 3. Reżimy ochrony fonogramów 29 przez Karla Bindinga w pracy Die Normen und Ihre Übertretung23. Do koncepcji Karla Bindinga nawiązuje Andrzej Zoll, który twierdzi, że „w art. 148 § 1 k.k. nie ma wprost wyrażonej powinności «nie zabijaj człowieka», lecz wyrażona jest jedynie powinność wymierzenia okreś‐ lonej w tym przepisie kary temu, kto zabił człowieka. Przepis prawa karnego wypowiada więc wprost jedynie normę sankcjonującą zacho‐ wanie określone w tym przepisie i ta norma, ściśle rzecz biorąc, może być jedynie określona jako norma prawa karnego. Wbrew temu, co się przeważnie twierdzi, ten, kto zabija człowieka, nie narusza normy pra‐ wa karnego”24. Norma sankcjonowana może zostać jednakże zdeko‐ dowana z przepisu prawa karnego25. Jak zauważa Piotr Kardas, norma sankcjonowana – według tego poglądu – zawarta jest w przepisie prawa karnego jedynie implicite26. Ad 2) Pogląd mówiący, że przepis prawa karnego zawiera normę sank‐ cjonowaną oraz normę sankcjonującą należy uznać za dominujący w polskiej dogmatyce prawa karnego. W doktrynie zostały przedsta‐ wione poglądy, które upatrują istnienia w przepisie prawa karnego normy sankcjonowanej w fakcie obowiązywania normy sankcjonują‐ cej. W uproszczeniu można stwierdzić, że stosuje się tu następującą zasadą wnioskowania: skoro A jest sankcjonowane, to A jest również zabronione. Podnosi się również w doktrynie, że takie wnioskowanie opatrzone jest błędem logicznym, gdyż istnieją normy sankcjonujące czyny, które nie są uważane przez system prawa za bezprawne, tj. za zakazane (np. naruszenie kodeksu etyki lekarskiej, który zawiera jedy‐ nie normy etyczne, nie może być uznane za bezprawne, ale może skut‐ kować sankcją dyscyplinarną)27. Włodzimierz Wróbel przyjmuje, że przepis prawa karnego oprócz nor‐ my sankcjonującej zawiera normę sankcjonowaną. Autor podnosi, że 23 Ł. Pohl, Struktura normy sankcjonowanej w prawie karnym. Zagadnienia ogólne, s. 71. s. 98–99. Poznań 2007, s. 29–30. 24 A. Zoll, O normie prawnej z punktu widzenia prawa karnego, KSP 1990, z. 23, 25 Ibidem, s. 72. 26 P. Kardas, Przestępstwo ciągłe..., s. 89. 27 W. Wróbel, Struktura normatywna przepisu prawa karnego, RPEiS 1993, z. 3, 30 Rozdział I. Ochrona dźwięku „można bowiem odnaleźć wprost w kodeksie karnym operator deon‐ tyczny nakazu/zakazu. Art. 120 § 1 [obecnie art. 115 § 1 k.k. – N.G.] stwierdza, że czynem zabronionym jest działanie lub zaniechanie o zna‐ mionach określonych w ustawie karnej. Wyraźny więc przepis prawny zakazuje zachowań opisanych w kodeksie karnym (...). W związku z treścią art. 1 popełnienie takiego czynu zabronionego pod groźbą kary jest warunkiem odpowiedzialności karnej. Można więc we wspomnia‐ nym art. 120 § 1 odnaleźć źródło normy sankcjonowanej (...). Norma‐ tywna konstrukcja wynikająca z prawa karnego wyrażona jest za po‐ mocą zdania deontycznego i wysłowiona jest wprost w przepisie”28. Piotr Kardas uznaje, że „źródłem normy sankcjonowanej jest również przepis prawa karnego (niezależnie od tego, czy norma ta jest w nim wyrażona explicite czy też «tylko» implicite). Prawo karne jest więc albo samoistnym źródłem normy sankcjonowanej, albo ustanawia ją wraz z innymi dziedzinami prawa”29. W związku z powyższym teza, że przepisy prawa karnego mogą w spo‐ sób samoistny chronić takie dobro prawne jak fonogram, jest zasadna. Ze względu jednak na tematykę niniejszej rozprawy analiza przepisów karnych nie będzie przedmiotem dalszych rozważań. 3.3. Ochrona fonogramów w ramach reżimu prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji Cechą charakterystyczną przepisów odnoszących się do zwalczania nieuczciwej konkurencji jest ochrona przede wszystkim określonych stanów faktycznych lub norm postępowania, a nie praw podmioto‐ wych30. Bardzo często też reżim ten jest traktowany jako subsydiarny31. Należy zauważyć, że we Francji, dopóki pełne prawa nie zostały przy‐ znane producentom fonogramów, powodowie domagali się ochrony swych interesów na gruncie prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji 28 Ibidem, s. 101–102. 29 P. Kardas, Przestępstwo ciągłe..., s. 93–94. 30 Por. J. Szwaja (w:) J. Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – Komentarz, Warszawa 2000, s. 48 i n. 31 P. Podrecki, Środki ochrony praw własności intelektualnej, Warszawa 2010, s. 37. 3. Reżimy ochrony fonogramów 31 (miało to miejsce m.in. również na gruncie prawa Belgii i Holandii)32. Ochrona konkurencji we Francji miała i ma obecnie swe umocowanie przede wszystkim w art. 1382 i 1383 francuskiego kodeksu cywilnego. Artykuł 1382 francuskiego kodeksu cywilnego jako przesłankę odpo‐ wiedzialności pozwanego wskazuje winę, szkodę oraz związek przy‐ czynowy33. W prawie polskim norm chroniących producentów fonogramów moż‐ na upatrywać w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 1993 r. Jak podnoszą Janusz Barta i Ryszard Markiewicz, ustawa ta wspomaga ochronę autorską34. Autorzy odnoszą zastosowanie tej ustawy również do praw pokrewnych i nadmieniają, że „chodzi tu w pierwszym rzędzie o uregulowania odnoszące się do: wiernego naśladownictwa (art. 13 u.z.n.k.), oznaczania towarów (art. 10 u.z.n.k.), ochrony tajemnicy (art. 11 u.z.n.k.), a także o klauzulę generalną z art. 3 u.z.n.k.”35 Można postawić tezę, że ochrona prawa do fonogramu na gruncie tych przepisów ma charakter pośredni, a możliwość zastosowania powyż‐ szych przepisów jest ograniczona. Wynika to ze specyfiki prawa zwal‐ czania nieuczciwej konkurencji, które – jak podnoszą Janusz Barta i Ryszard Markiewicz – nakierowane jest na zachowanie konkurenta, a nie bezpośrednio na wytwór36. Należy przyjąć, że w sytuacji poszu‐ kiwania ochrony przez producenta fonogramu przed bezprawnym wkroczeniem w sferę jego interesów majątkowych najszersze zastoso‐ wanie może znaleźć art. 3 u.z.n.k. Powinno się wykluczyć możliwość zastosowania art. 13 u.z.n.k. w sytuacji niedozwolonego zwielokrot‐ nienia fonogramów, gdyż należy się zgodzić ze stanowiskiem, że po‐ wyższy przepis ustanawia ochronę jedynie przedmiotów dostępnych za pomocą zmysłu wzroku37. Innej oceny należałoby dokonać w sytua‐ 32 S.M. Stewart, International Copyright and Neighbouring Rights, Londyn 1989, 33 Por. E. Nowińska, M. du Vall, Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej s. 206–207. konkurencji, Warszawa 2006, s. 21–22. 34 J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, Warszawa 2013, s. 459. 35 Ididem, s. 459–460. 36 Ibidem, s. 461. 37 Zob. M. Czajkowska-Dąbrowska, Glosa do uchwały SN z dnia 23 lutego 1995 r., III CZP 12/95, OSP 1996, z. 3, s. 136; M. Poźniak-Niedzielska, S. Sołtysiński (w:) J. Szwaja
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo do fonogramu w świetle ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: