Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00272 010987 7496686 na godz. na dobę w sumie
Prawo do integralności utworu - ebook/pdf
Prawo do integralności utworu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 477
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-3006-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Stan prawny na 31.08.2007 r.

Monografia jest pierwszym w polskiej literaturze prawniczej kompleksowym opracowaniem problematyki cywilnoprawnej dotyczącej prawa do integralności utworu.

Autorka podejmuje zarówno rozważania teoretycznoprawne odnoszące się do zagadnienia integralności utworu, jak i omawia na przykładach z orzecznictwa wiele problemów pojawiających się często w praktyce w związku z tak istotnymi kwestiami, jak chociażby możliwość dysponowania prawem do integralności utworu czy też zagadnienie wieczności prawa do integralności. Monografia jest pracą prawnoporównawczą, w której zostały zaprezentowane i omówione rozwiązania stosowane w innych państwach europejskich oraz na świecie.

Książka dostępna także w wersji elektronicznej. Kliknij i sprawdź --->
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

W serii ukazały się również: Andrzej Matlak Charakter prawny regulacji dotyczących zabezpieczeń technicznych utworów Janusz Barta, Ryszard Markiewicz Telewizja interaktywna a prawo autorskie Prawo autorskie w społeczeństwie informacyjnym Andrzej Matlak Delikty internetowe w prawie prywatnym międzynarodowym Marek Świerczyński Magdalena Krekora Rynek leków a własność intelektualna Arkadiusz Michalak Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa Zagadnienia cywilnoprawne Janusz Barta, Ryszard Markiewicz Oprogramowanie open source w świetle prawa Między własnością a wolnością Nabycie własności dzieła sztuki od nieuprawnionego Wojciech Kowalski Rafał Marcin Sarbiński Utwór fotografi czny i jego twórca w prawie autorskim Agnieszka Kubiak-Cyrul Dobra osobiste osób prawnych Prawo do integralności utworu Anna-Maria Niżankowska monografi e Stan prawny na 31 sierpnia 2007 r. Redaktor prowadzący: Dagmara Wachna Redakcja serii: Janusz Barta Ryszard Markiewicz Wydawca: Marcin Skrabka Sk³ad, ³amanie: Rafał Rudziński; Faktoria Wyrazu Sp. z o.o. © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2007 ISBN 978-83-7526-468-5 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Druk i oprawa: Drukarnia Skleniarz, ul. J. Lea 118, 30-133 Kraków Spis treści Wykaz skrótów...................................................................................................... 13 Podziękowanie...................................................................................................... 17 Wstęp....................................................................................................................... 19 Rozdział 1 Historia rozwoju prawa autorskiego i koncepcji autorskich praw osobistych............................................................................................................... 21 1.. Uwagi.wstępne.................................................................................................. 21 2.. Rozwój.prawa.autorskiego.od.średniowiecza.do.końca.XVIII.w............. 21 3.. Francuskie.ustawodawstwo.autorskie.doby.rewolucyjnej........................ 27 4.. Niemiecka.nauka.prawa.autorskiego.w.XIX.w............................................ 32 4.1..Teoria.prawa.autorskiego.jako.prawa.osobistego.(die.Theorie.. von.Urheberrecht.als.Persönlichkeitsrecht).......................................... 32 4.2..Teoria.prawa.autorskiego.jako.prawa.na.dobrach.. niematerialnych.(die.Theorie.von.Urheberrecht.. als.Immaterialgüterrecht)......................................................................... 36 .. Francuskie.orzecznictwo.w.dziedzinie.prawa.autorskiego.. w.XIX.w............................................................................................................... 39 6.. Współczesne.koncepcje.prawa.autorskiego................................................. 44 7.. Regulacja.autorskich.praw.osobistych.w.poprzednio.. obowiązujących.polskich.ustawach.o.prawie.autorskim........................... 47 8.. Regulacja.autorskich.praw.osobistych.w.prawie.. międzynarodowym.......................................................................................... 49 8.1..Konwencja.berneńska............................................................................... 49 8.2..Traktat.WIPO.o.Prawach.Autorskich...................................................... 4  Spis treści 8.3..Powszechna.Deklaracja.Praw.Człowieka,.Nowojorski.. Międzynarodowy.Pakt.Praw.Gospodarczych,.Społecznych.. i.Kulturalnych.............................................................................................  8.4..Dyrektywy.Unii.Europejskiej..................................................................  8...The.Cartagena.Decision........................................................................... 6 9.. Stosunek.autorskiego.dobra.osobistego.(autorskich.dóbr.osobistych).. do.dóbr.osobistych.powszechnego.prawa.cywilnego................................ 7 10..Katalog.autorskich.praw.osobistych.w.prawie.polskim............................ 7 Rozdział 2 Autorskie prawa osobiste w krajach systemów common law..................... 79 1.. Różnice.w.podejściu.do.autorskich.praw.osobistych.w.krajach.. tradycji.common law.i.krajach.tradycji.systemu.prawa.cywilnego.. oraz.ich.przyczyny............................................................................................ 79 2.. Autorskie.prawa.osobiste.w.Stanach.Zjednoczonych................................ 87 2.1..Stany.Zjednoczone.a.konwencja.berneńska......................................... 87 2.2..Orzecznictwo.amerykańskie.przed.uchwaleniem.Visual.Artists. Rights.Act.................................................................................................... 91 2.3..Przyczyny.uchwalenia.pierwszej.federalnej.regulacji.autorskich. praw.osobistych.—.Visual.Artists.Rights.Act........................................ 9 2.4..Visual.Artists.Rights.Act.a.dotychczasowe.stanowe.regulacje.. autorskich.praw.osobistych..................................................................... 96 2...Treść.autorskich.praw.osobistych.wprowadzonych.w.Visual.. Artists.Rights.Act........................................................................................ 98 2.6..Orzecznictwo.sądów.amerykańskich.na.gruncie.przepisów.. Visual.Artists.Rights.Act.......................................................................... 100 3.. Autorskie.prawa.osobiste.w.pozostałych.krajach.systemu.. common law ..................................................................................................... 104 3.1..Autorskie.prawa.osobiste.w.Wielkiej.Brytanii.................................... 104 3.2..Autorskie.prawa.osobiste.w.Kanadzie................................................. 107 3.3..Autorskie.prawa.osobiste.w.Australii................................................... 112 4.. Konkluzja......................................................................................................... 113 Rozdział 3 Treść prawa do integralności utworu............................................................. 11 1...Uwagi.wstępne................................................................................................ 11 1.1..Istota.prawa.do.integralności.utworu.................................................. 11 1.2..Nośnik.utworu.a.naruszenie.integralności.utworu........................... 116 6 Spis treści 2.. Regulacja.prawa.do.integralności.utworu.w.konwencji.. berneńskiej....................................................................................................... 120 3.. Zagraniczne.regulacje.prawa.do.integralności.utworu............................ 124 3.1..Modele.regulacji.prawa.do.integralności.utworu.............................. 124 3.2..Testy.i.mierniki.stosowane.do.oceny.zaistnienia.naruszenia.. prawa.do.integralności.utworu............................................................. 130 3.3..Ograniczenie.prawa.do.integralności.utworu.w.odniesieniu.. do.niektórych.rodzajów.utworów........................................................ 133 3.3.1.. Utwory.audiowizualne................................................................ 133 3.3.2.. Programy.komputerowe............................................................. 136 4.. Treść.prawa.do.integralności.utworu.w.polskiej.ustawie.o.prawie.. autorskim......................................................................................................... 138 4.1..Uprawnienie.twórcy.do.modyfikowania.utworu.............................. 14 4.2..Uprawnienie.twórcy.do.ukończenia.dzieła,.urzeczywistnienia.. swojej.idei.twórczej.i.zaprezentowania.jej.publiczności.................. 10 4.3..Prawo.nadzoru.nad.sposobem.korzystania.z.utworu;.. dostęp.do.utworu.................................................................................... 1 4.4..Rzetelne.wykorzystanie.utworu........................................................... 160 4...Zmiany.w.utworze.spowodowane.oczywistą.koniecznością,.. którym.twórca.nie.miałby.słusznej.podstawy.się.sprzeciwić.......... 163 4..1.. „Następca.prawny”.w.rozumieniu.art..49.ust..2.pr.aut... z.1994.r............................................................................................ 169 4..2.. Oczywista.konieczność.zmian.i.słuszna.podstawa.. sprzeciwu.twórcy......................................................................... 173 4..3.. Najczęściej.wymieniane.zmiany.„spowodowane.. oczywistą.koniecznością,.którym.twórca.nie.miałby.. słusznej.podstawy.się.sprzeciwić”............................................. 174 4.6..Krąg.osób,.które.muszą.zapoznać.się.z.działaniem.. ingerującym.w.utwór............................................................................. 181 4.7..Nadużycie.prawa.do.integralności.utworu........................................ 184 .. Typy.naruszeń.prawa.do.integralności.utworu......................................... 184 .1..Naruszenia.bezpośrednie....................................................................... 186 .1.1.. Pominięcie.elementów.utworu.plastycznego.lub.. fotograficznego............................................................................. 186 .1.2.. Inne.zniekształcenia.utworu.plastycznego.lub.. fotograficznego............................................................................. 188 .1.3.. Dodanie.elementów.do.utworu.plastycznego.lub.. fotograficznego............................................................................. 189 7 Spis treści .1.4.. Dodanie.do.reprodukcji.utworu.elementów.. nieistniejących.w.utworze.......................................................... 190 .1... Zmiana.wielkości.utworu.plastycznego.lub.. fotograficznego............................................................................. 191 .1.6.. Modyfikacja.struktury.lub.treści.utworu.literackiego............ 193 .1.7.. Rozczłonkowanie.utworu.plastycznego.na.mniejsze.. elementy......................................................................................... 194 .1.8.. Zaprezentowanie.utworu.w.niewłaściwej.kolejności............ 196 .1.9.. Wprowadzenie.skrótów.do.utworu.muzycznego,.. słowno–muzycznego,.audiowizualnego.czy.. literackiego..................................................................................... 196 .1.10.. Zniekształcenie.utworu.wynikające.z.technicznych.. warunków.zwielokrotniania.lub.rozpowszechniania............ 200 .1.11.. Modyfikacja.utworu.wynikająca.z.przepisów.. o.cenzurze...................................................................................... 201 .1.12.. Edycja.utworów.audiowizualnych.(głównie.filmów).. w.celu.usunięcia.z.nich.niepożądanych.treści......................... 202 .1.13.. Udźwiękowienie.filmu.niemego................................................ 204 .1.14.. Zmiana.ścieżki.dźwiękowej.filmu............................................. 204 .1.1.. Przerywanie.utworów.audiowizualnych.w.celu.emisji.. reklam............................................................................................. 206 .1.16.. Ukazywanie.na.ekranie.w.trakcie.emisji.utworu.. audiowizualnego.(głównie.filmu).logo.nadawcy................... 212 .1.17.. Umieszczenie.na.reprodukcji.utworu.plastycznego.. lub.fotograficznego.logo.właściciela.utworu........................... 213 .1.18.. Kolorowanie.utworów.plastycznych,.fotograficznych.. i.audiowizualnych........................................................................ 214 .1.19.. Sporządzanie.czarno–białych.reprodukcji.utworów.. barwnych....................................................................................... 220 .1.20.. Zmiana.formatu.utworów.audiowizualnych.......................... 221 .1.21.. Upraszczanie.utworów.muzycznych.na.potrzeby.. tworzenia.dzwonków.telefonicznych....................................... 222 .1.22.. Sampling.utworów.muzycznych................................................ 224 .2..Naruszenia.pośrednie............................................................................. 22 .2.1.. Zaprezentowanie.utworu.w.niewłaściwym.. kontekście...................................................................................... 22 .2.2.. Wykorzystanie.w.reklamie.utworu.do.tego.. nieprzeznaczonego...................................................................... 232 8 Spis treści .2.3.. Opublikowanie.utworu.literackiego,.audiowizualnego.. lub.muzycznego.w.nieodpowiedniej.oprawie........................ 234 .2.4.. Opatrzenie.utworu.literackiego.niezgodnymi.z.jego.. charakterem.ilustracjami............................................................. 234 .2... Opatrzenie.czytanego.utworu.literackiego.muzyką.............. 23 .2.6.. Opatrzenie.utworu.literackiego.przedmową.......................... 236 .3.7.. Opatrzenie.utworu.niewłaściwym.komentarzem.. prowadzącym.do.zmiany.zaprezentowanych.w.nim.. poglądów....................................................................................... 237 .2.8.. Tendencyjny.wybór.fragmentów.utworu,.prowadzący.. do.zmiany.zaprezentowanych.w.nim.poglądów................... 238 .2.9.. Zaprezentowanie.utworu.na.nieodpowiedniej.wystawie.. lub.w.nieodpowiedni.sposób..................................................... 240 .2.10.. Zakwalifikowanie.utworu.do.niewłaściwej.„kategorii”.. w.tabelach.wynagrodzeń............................................................ 242 .2.11.. Nadmierna,.oszczercza.krytyka.utworu.................................. 242 6.. Prawo.do.integralności.utworu.a.prawo.własności.nośnika.. utworu.............................................................................................................. 24 6.1..Uwagi.wstępne........................................................................................ 24 6.2..Uprawnienie.autora.dotyczące.domagania.się.utrzymania.. dzieła.w.należytym.stanie...................................................................... 20 6.3..Uprawnienie.właściciela.do.modyfikowania.utworu....................... 23 6.4..Problem site–specific art — przeniesienie.utworu.z.pierwotnego,.. celowo.wybranego.miejsca.jego.usytuowania................................... 271 6...Zniszczenie.dzieła................................................................................... 277 Rozdział 4 Dysponowanie prawem do integralności utworu...................................... 288 1.. Uwagi.wstępne................................................................................................ 288 2.. Zasada.niezbywalności.i.niezrzekalności.prawa.do.integralności.. utworu.w.konwencji.berneńskiej.i.w.obcych.ustawodawstwach.......... 290 3.. Zasada.niezbywalności.i.niezrzekalności.prawa.do.integralności.. utworu.w.polskim.prawie.autorskim.......................................................... 299 3.1..Dopuszczalność.innych.czynności.prawnych.niestanowiących.. ani.„zbycia”,.ani.„zrzeczenia.się”.prawa.do.integralności.. utworu....................................................................................................... 301 3.2..Dopuszczalność.wyrażania.przez.autora.zgody.. na.wprowadzanie.zmian.do.utworu.................................................... 307 3.3..Charakter.prawny.i.skutki.prawne.zgody.......................................... 310 9 Spis treści 3.4..Przedmiot.zgody...................................................................................... 332 3...Moment.udzielenia.zgody..................................................................... 333 3.6..Forma.udzielenia.zgody......................................................................... 334 3.7..Konieczność.zakomunikowania.zgody................................................ 33 3.8..Odwołalność.zgody................................................................................ 33 Rozdział 5 Prawo do integralności utworu macierzystego a utwory zależne........... 337 1.. Uwagi.wstępne................................................................................................ 337 2.. Utwory.inspirowane.a.prawo.twórcy.do.integralności.utworu.. inspirującego................................................................................................... 339 3.. Utwory.zależne.a.prawo.do.integralności.twórcy.utworu.. macierzystego.................................................................................................. 34 Rozdział 6 Nieograniczoność w czasie prawa do integralności utworu.................... 362 1.. Regulacja.prawa.do.integralności.utworu.po.śmierci.twórcy.. w.konwencji.berneńskiej.i.w.innych.obcych.ustawodawstwach........... 362 2.. Regulacja.prawa.do.integralności.utworu.po.śmierci.twórcy.. w.polskich.ustawach.o.prawie.autorskim.z.1926.i.192.r......................... 372 3.. Regulacja.prawa.do.integralności.utworu.po.śmierci.twórcy.. w.obecnej.ustawie.z.1994.r............................................................................ 382 3.1..Konstrukcja.prawa.do.integralności.utworu.po.śmierci.twórcy..... 382 3.2..Krąg.osób.uprawnionych.do.wystąpienia.z.powództwem.. o.ochronę.prawa.do.integralności.utworu.po.śmierci.twórcy......... 391 3.3..Krąg.osób.uprawnionych.do.wykonywania.prawa.. do.integralności.utworu.po.śmierci.twórcy........................................ 394 3.4..„Inna.wola.twórcy”................................................................................. 401 3...Treść.prawa.do.integralności.utworu.po.śmierci.twórcy.................. 402 Aneks .................................................................................................................... 41 1.. Polskie.akty.prawne........................................................................................ 41 Ustawa.z.dnia.29.marca.1926.r..o.prawie.autorskiem,.Dz..U..Nr.48,. poz..286...................................................................................................... 41 Dekret.z.dnia.29.sierpnia.194.r..—.Prawo.osobowe,.Dz..U..Nr.40,. poz..223...................................................................................................... 417 Ustawa.z.dnia.18.lipca.190.r..—.Przepisy.ogólne.prawa.. cywilnego,.Dz..U..Nr.34,.poz..311......................................................... 417 Ustawa.z.dnia.10.lipca.192.r..o.prawie.autorskim,.Dz..U..Nr.34,.. poz..234...................................................................................................... 418 10 Spis treści Ustawa.z.dnia.1.lutego.1962.r..o.ochronie.dóbr.kultury,.Dz..U... Nr.10,.poz..48............................................................................................ 419 Ustawa.z.dnia.31.lipca.1981.r..o.kontroli.publikacji.i.widowisk,.. Dz..U..Nr.20,.poz..99............................................................................... 419 Ustawa.z.dnia.7.lipca.1994.r..—.Prawo.budowlane,.tekst.jedn... Dz..U..z.2006.r..Nr.16,.poz..1118.......................................................... 419 Ustawa.z.dnia.23.lipca.2003.r..o.ochronie.zabytków.i.opiece.nad.. zabytkami,.Dz..U..Nr.162,.poz..168..................................................... 419 2.. Międzynarodowe.akty.prawne.................................................................... 419 Konwencja.berneńska.o.ochronie.dzieł.literackich.i.artystycznych.. z.9.września.1886.r................................................................................... 421 Powszechna.Deklaracja.Praw.Człowieka.z.10.grudnia.1948.r................. 423 Decision.n.31.of.the.Commission.of.the.Cartagena.Agreement.. on.the.Common.Provisions.on.Copyright.and.Related.Rights.. z.17.grudnia.1993.r..—.porozumienie.zawarte.przez.kraje.. Związku.Andyjskiego.—.tj..Boliwię,.Kolumbię,.Ekwador,.Peru.. i.Wenezuelę............................................................................................... 423 Dyrektywa.Rady.Europejskiej.z.14.maja.1991.r..(91/20/EEC).. w.sprawie.ochrony.prawnej.programów.komputerowych............. 424 Dyrektywa.Rady.Europejskiej.z.3.października.1989.r..(89/2/EEC),. zmieniona.Dyrektywą.Rady.i.Parlamentu.Europejskiego.. z.30.czerwca.1997.r..(97/36/EC).w.sprawie.koordynacji.. określonych.przepisów.prawa,.ustawodawstwa.lub.działań.. administracyjnych.w.państwach.członkowskich.w.zakresie.. emisji.programów.telewizyjnych.–.zwana.Dyrektywą.. „O.telewizji.bez.granic”.......................................................................... 424 3.. Zagraniczne.akty.prawne.............................................................................. 42 Niemieckie.prawo.autorskie,.Gesetz.über.urheberrecht.. und.verwandte.schutzrechte.z.9.września.196.r.............................. 42 Bürgerliches.Gesetzbuch.z.18.sierpnia.1896.r............................................. 427 Francuski.kodeks.cywilny,.Code.civil.z.21.marca.1804.r........................... 427 Francuskie.prawo.autorskie,.Loi.no.92–97.relative.au.code.. de.la.propriété.intellectuelle.z.1.lipca.1992.r........................................ 428 Berne.Convention.Implementation.Act.of.1988........................................ 432 Amerykańskie.prawo.autorskie,.Tile.17.of.the.United.States.Code....... 432 CDPA,.Copyright,.designs.and.patents.act.z.1.listopada.1988.r............ 437 Kanadyjski.Copyright.Act.z.1924.r............................................................... 440 Australijskie.prawo.autorskie,.Copyright.act.z.27.czerwca.1968.r.......... 442 11 Spis treści Greckie.prawo.autorskie,.Law.No..2121/1993,.Copyright,.Related.. Rights.and.Cultural.Matters.z.3.marca.1993.r..................................... 443 Belgijskie.prawo.autorskie,.Loi.relative.au.droit.d’auteur.et.aux.. droits.voisins.z.30.czerwca.1994.r.......................................................... 44 Włoskie.prawo.autorskie,.Legge.n..633..Protezione.del.diritto.. d’autore.e.di.altri.diritti.connessi.al.suo.esercizio.z.22.kwietnia.. 1941.r.......................................................................................................... 44 Holenderskie.prawo.autorskie,.Auteurswet.z.23.września.1912.r.......... 44 Duńskie.prawo.autorskie,.Lov.om.ophavsret,.No.39.z.14.czerwca.. 199.r.......................................................................................................... 448 Szwedzkie.prawo.autorskie,.Lag.(1960:729).om.upphovsrätt.till.. litterära.och.konstnärliga.verk.z.30.grudnia.1960.r............................ 449 Luksemburskie.prawo.autorskie,.Loi.sur.les.droits.d’auteur,.. les.droits.voisins.et.les.bases.de.données.z.18.kwietnia.2001.r......... 40 Portugalskie.prawo.autorskie,.Lei.n.°.4/8.Código.de.Direito.. de.Autor.e.dos.Direitos.Conixos.z.17.września.198.r....................... 40 Rosyjskie.prawo.autorskie,.об авторском праве и смежных правах z.29.kwietnia.1993.r.................................................................................. 42 Hiszpańskie.prawo.autorskie,.Consolidated.Text.of.the.Law.. on.Intellectual.Property,.regularizing,.clarifying.. and.harmonizing.the.applicable.statutory.provisions.. (approved.by.Royal.Legislative.Decree.1/1996).z.12.kwietnia.. 1996.r.......................................................................................................... 42 Fińskie.prawo.autorskie,.Tekijänoikeuslaki.No..404.z.8.lipca.1961.r....... 44 Szwajcarskie.prawo.autorskie,.Bundesgesetz.über.. das.Urheberrecht.und.verwandte.Schutzrechte.. z.9.października.1992.r............................................................................ 4 Norweskie.prawo.autorskie,.Lov.om.opphavsrett.til.åndsverk. (åndsverkloven).z.12.maja.1961.r.......................................................... 46 Japońskie.prawo.autorskie,.Copyright.Law.No.48.z.6.maja.1970.r........ 47 Austriackie.prawo.autorskie,.Bundesgesetz.BGBI.1936/111.über.. das.Urheberrecht.an.Werken.der.Literatur.und.der.Kunst.. und.über.verwandte.Schutzrechte.z.9.kwietnia.1936.r..................... 47 Kolumbijskie.prawo.autorskie,.Ley.N°.23.sobre.derechos.de.Autor.. z.28.stycznia.1982.r................................................................................... 48 Bibliografia.......................................................................................................... 49 12 Wykaz skrótów Akty prawne austr. pr.aut. —.Bundesgesetz.über.das.Urheberrecht.an.Werken.der.Litera- tur.und.der.Kunst.und.über.Verwandte.Schutzrechte.z.9.kwietnia.1936.r. austral. pr.aut..—.Copyright.Act.z.27.czerwca.1968.r. belg. pr.aut..—.Loi.relative.au.droit.d’auteur.et.aux.droits.voisins.z.30.czerw- ca.1994.r. BGB —.Bürgerliches.Gesetzbuch.z.18.sierpnia.1986.r. CDPA.—.Copyright,.Designs.and.Patents.Act.z.1.listopada.1988.r..(weszła. w.życie.1.sierpnia.1989.r.) duń. pr.aut..—.Lov.om.ophavsret.z.14.czerwca.199.r.. fiń. pr.aut. —.Tekijänoikeuslaki.z.8.lipca.1961.r. fr. pr.aut. —.Code.de.la.propriete.intellectuelle.z.1.lipca.1992.r. grec. pr.aut. —.Pneumatiki.idioktisia,.syguenika.dikaiomata.kai.politistika. themata.z.3.marca.1993.r.. hiszp. pr.aut..—.Ley.de.propiedad.intelectual.z.11.listopada.1987.r.. hol. pr.aut..—.Auteurswet.z.23.września.1912.r. irl. pr.aut. —.Copyright.and.Related.Rights.Act.z.10.lipca.2000.r. izrael. pr.aut. —.Copyright.Act.z.16.grudnia.1911.r. jap. pr.aut..—.japońska.ustawa.o.prawie.autorskim.z.6.maja.1970.r. kanad. pr.aut..—.Copyright.Act.z.1924.r.. k.c..—.ustawa.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..—.Kodeks.cywilny,.Dz..U..Nr.16,. poz..93.z.późn..zm. kolumb. pr.aut..—.Ley.sobre.derechos.de.autor.z.28.stycznia.1982.r. k.p.c. —.ustawa.z.dnia.17.listopada.1964.r..—.Kodeks.postępowania.cywil- nego,.Dz..U..Nr.43,.poz..296.z.późn..zm. luks. pr.aut..—.Loi.sur.les.droits.d’auteur,.les.droits.voisins.et.les.bases.de. données.z.18.kwietnia.2001.r.. 13 Wykaz skrótów z.9.sierpnia.196.r.. Dz..U..Nr.34,.poz..311 ca.198.r. niem. pr.aut..—.Gesetz.über.Urheberrecht.und.Verwandte.Schutzrechte. norw. pr.aut..—.Lov.om.opphavsrett.til.åndsverk.z.12.maja.1961.r. POPC —.ustawa.z.18.lipca.190.r..—.Przepisy.Ogólne.Prawa.Cywilnego,. port. pr.aut. —.Codigo.do.direito.de.autor.e.dos.direitos.conexos.z.14.mar- pr.aut. z 1926 r. —.ustawa.z.dnia.29.marca.1926.r..o.prawie.autorskim,.tekst. jedn..Dz..U..z.193.r..Nr.3,.poz..260 pr.aut. z 1952 r..—.ustawa.z.dnia.10.lipca.192.r..o.prawie.autorskim,.Dz..U.. Nr.34,.poz..234.z.późn..zm. pr.aut. z 1994 r. —.ustawa.z.dnia.4.lutego.1994.r..o.prawie.autorskim.i.pra- wach.pokrewnych,.tekst.jedn..Dz..U..z.2006.r..Nr.90,.poz..631 ros. pr.aut..—.об авторском праве и смежных правах.z.29.kwietnia.1993.r. szwajc. pr.aut. —.Bundesgesetz.über.das.urheberrecht.und.verwandte. schutzrechte.z.9.października.1992.r.. szwedz. pr.aut. —.Lag.om.upphovsrätt.till.litterära.och.konstnärliga.verk. z.30.grudnia.1960.r. U.S.C. —.United.States.Code,.Title.17.(U.S.C.).—.Copyrights,.Chapters.1–11,. Copyright.Act.z.9.października.1976.r. VARA —.Visual.Artists.Rights.Act.z.1.grudnia.1990.r. wł. pr.aut. —.Legge.sulla.protexione.del.diritto.d’autore.e.di.altri.diritti.con- nessi.al.suo.esercizio.z.22.kwietnia.1941.r. Periodyki i czasopisma promulgacyjne Acta UL.—.Acta.Universitas.Lodziensis A ELR —.Arts. .Entertainment.Law.Review A M —.Auteurs. .Media BB —.Betriebs.Berater Can. Bar Rev. —.Canadian.Bar.Review COLUM.–VLA J.L. ARTS —.Columbia–VLA.Journal.of.Law. .the.Arts COMM/ENT —.Hastings.Communications.and.Entertainment.Law.Journal Cop. Bull..—.Copyright.Bulletin Cop. World.—.Copyright.World CPiE —.Czasopismo.Prawnicze.i.Ekonomiczne Dir. Aut. —.Il.Diritto.di.Autore 14 Wykaz skrótów Dir. Informazione e Informatica.—.Il.Diritto.dell’informazione.e.dell’in. formatica EIPR.—.European.Intellectual.Property.Review Emory LJ —.Emory.Law.Journal ENT.L.R. —.Entertainment.Law.Review Foro it. —.Il.foro.italiano FuR —.Film.und.Recht Gaz. Pal. —.Gazette.du.Palais Geo. Wash. J. Int’l L. Econ. —.George.Washington.Journal.of.Interna- tional.Law.and.Economics GRUR —.Gewerblicher.Rechtsschutz.und.Urheberrecht GRUR Int..—.Gewerblicher.Rechtsschutz.und.Urheberrecht.Auslands–.und. Internationaler.Teil IER —.Intellectuele.Eigendom.En.Reclamerecht IIC —.International.Review.of.Industrial.Property.and.Copyright.Law Informatierecht/AMI.—.Tijdschrift.voor.Auteurs,.Media–.en.Informatierecht. I.P.Q. —.Intellectual.Propert.Quarterly JAIC —.Journal.of.the.American.Institute.for.Conservation JASIST —.Journal.of.the.American.Society.for.Information,.Science.and. Technology JCP —.La.Semaine.Juridique JDI —.Journal.du.Droit.International KPP —.Kwartalnik.Prawa.Prywatnego Le D.A. —.Le.Droit.d’Auteur Minn.–St. Paul Star–Trib. —.Minneapolis–St..Paul.Star–Tribune Mem. St. U. L. Rev. —.Memphis.State.University.Law.Review. MuR —.Medien.und.Recht N.C. L. Rev. —.North.Carolina.Law.Review NIR —.Nordiskt.Immeteriellt.Rättsskydd NJ —.Nederlandse.Jurisprudentie NJW —.Neue.Juristische.Wochenschrift NJW–RR —.Neue.Juristische.Wochenschrift–Rechtsprechungs.Report Notre Dame L. Rev..—.Notre.Dame.Law.Review NP —.Nowe.Prawo NYUL Rev. —.New.York.University.Law.Review Nw. UL Rev. —.Northwestern.University.Law.Review Ohio St. LJ —.Ohio.State.Law.Journal OSN —.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego. 1 Wykaz skrótów OSNCP —.Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego.Izba.Cywilna.oraz.Izba.Pracy. i.Ubezpieczeń.Społecznych OSPiKA —.Orzecznictwo.Sądów.Polskich.i.Komisji.Arbitrażowych PIP —.Państwo.i.Prawo PPH.—.Przegląd.Prawa.Handlowego PS —.Przegląd.Sądowy PUG —.Przegląd.Ustawodawstwa.Gospodarczego RGZ —.Entscheidungen.Des.Reichsgerichts.In.Zivilsachen RIDA —.Revue.Intenationale.Du.Droit.D’auteur RIPIA —.Revue.Internationale.de.la.Propriete.Industrielle.Et.Artistique Riv. dir. comm. —.Rivista.Di.Diritto.Commerciale RPEIS —.Ruch.Prawniczy,.Ekonomiczny.i.Socjologiczny RTD com..—.Revue.Trimestrielle.De.Droit.Commercial St. Praw. —.Studia.Prawnicze TPP —.Transformacje.Prawa.Prywatnego U. Cin. L. Rev. —.University.of.Cincinnati.Law.Review UFITA —.Archiv.für.Urheber-,.Film-,.Funk-.und.Theaterrecht Vand LR —.Vanderbilt.Law.Review WLLR —.Washington.and.Lee.Law.Review ZNUJ —.Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.Jagiellońskiego PWiOWI —.Prace.z.Wynalazczości.i.Ochrony.Własności.Intelektualnej ZUM —.Zeitschrift.für.Urheber-.und.Medienrecht Inne ALAI —.Association.Litteraire.et.Artistique.Internationale H.M.S.O. —.Her.Majesty’s.Stationery.Office WIPO —.World.Intllectual.Property.Organisation ZAiKS —.Stowarzyszenie.Autorów.(Związek.Autorów.i.Kompozytorów. Scenicznych) Wszystkie.powoływane.w.niniejszej.pracy.przepisy.z.zagranicznych. aktów.prawnych.pochodzą.ze.zbiorów.WIPO.i.są.dostępne.—.zazwyczaj. w.kilku.obcych.językach.—.w.elektronicznej.bazie.danych.CLEA.(Collec- tion.of.Laws.for.Electronic.Access).na.stronie.internetowej.WIPO:.www. wipo.int.. 16 Podziękowanie Niniejsza.publikacja.stanowi.zmodyfikowaną.wersję.rozprawy.dok- torskiej.obronionej.w.czerwcu.200.r..na.Wydziale.Prawa.i.Administracji.Uni- wersytetu.Jagiellońskiego..Pragnę.podziękować.wszystkim,.którzy.przyczy- nili.się.do.jej.powstania,.a.w.szczególności.promotorowi.tej.pracy.—.panu. profesorowi.Ryszardowi.Markiewiczowi,.którego.życzliwa.pomoc,.opieka. oraz.inspirujące.dyskusje.pomogły.mi.w.napisaniu.tej.rozprawy..Dziękuję. również.recenzentom:.pani.profesor.Elżbiecie.Traple.oraz.panu.profesoro- wi.Marianowi.Kępińskiemu.za.celne.uwagi.i.wskazówki,.które.pomogły.mi. w.przygotowaniu.ostatecznej.wersji..Za.wsparcie.w.pracy.naukowej.pragnę. także.złożyć.serdeczne.podziękowania.panu.profesorowi.Andrzejowi.Ku- basowi,.który.wprowadzał.mnie.w.arkana.praktyki.prawniczej. Kraków,.sierpień.2007.r. Anna–Maria.Niżankowska 18 Wstęp Zagadnienia.związane.z.prawem.do.integralności.utworu,.mimo,.że. zostało.ono.wprowadzone.do.polskiego.prawa.autorskiego.prawie.osiem- dziesiąt.lat.temu,.nie.doczekały.się.do.tej.pory.żadnego.szerszego.omówie- nia.w.formie.pracy.o.charakterze.monograficznym..Niniejsze.opracowanie. stanowi.próbę.kompleksowego.przedstawienia.szeregu.istotnych.aspektów. tego.prawa.—.jednego.z.podstawowych.autorskich.praw.osobistych..Na. wstępie.skrótowo.opisano.dzieje.rozwoju.prawa.autorskiego.na.kontynen- cie.europejskim,.w.szczególności.we.Francji.i.w.Niemczech,.które.doprowa- dziły.do.wypracowania.instytucji.autorskich.praw.osobistych,.w.tym.prawa. do.integralności.utworu..Następnie.omówiono.zagadnienia.konstrukcyjne. autorskich.praw.osobistych,.ich.przedmiotu.oraz.stosunku.do.praw.osobi- stych.prawa.powszechnego.w.prawie.polskim..W.kolejnej.części.(rozdział. 2).zaprezentowano.zasadniczo.różne.od.europejskiego.podejście.do.kwestii. konieczności.ochrony.niemajątkowych.interesów.autorskich,.które.general- nie.występuje.w.krajach.systemu common law, a.które.przejawia.tendencję. do.upodabniania.się.do.rozwiązań,.jakie.zostały.wypracowane.w.systemie. prawa.kontynentalnego..W.rozdziale.3.omówiono.zróżnicowane.modele. prawa.do.integralności.utworu,.które.występują.w.krajach.europejskich. oraz.w.konwencji.berneńskiej,.i.pokazano,.który.model.jest.bliższy.rozwią- zaniu.zastosowanemu.przez.polskiego.ustawodawcę..Następnie.zanalizo- wano.treść.prawa.do.integralności.—.zarówno.w.aspekcie.pozytywnym,. jak.i.negatywnym..Rozważaniom.teoretycznym,.zawartym.w.tym.rozdzia- le,.towarzyszy.omówienie.poglądów.orzecznictwa.i.doktryny.europejskiej,. a.niekiedy.także.amerykańskiej,.odnoszących.się.do.konkretnych,.stypizo- wanych.przejawów.naruszeń.prawa.do.integralności.utworu..Konkluzje. wynikające.z.rozpatrywanych.przez.zagraniczne.sądy.sporów.dotyczących. prawa.do.integralności.utworu.—.z.uwagi.na.zbliżone.unormowanie.tej. 19 Wstęp instytucji.w.wielu.innych.ustawodawstwach.—.mogą.okazać.się.pomocne. przy.rozwiązywaniu.zbliżonych.problemów.na.gruncie.polskiego.prawa. autorskiego,.tym.bardziej,.że.polskie.orzecznictwo.w.tej.materii.nie.jest.ob- szerne..Kolejny.rozdział.został.poświęcony.zagadnieniu.możliwości.dys- ponowania.prawem.do.integralności.utworu.—.problemowi,.któremu.do. tej.pory.poświęcano.w.polskiej.nauce.prawa.autorskiego.uwagę.niezwy- kle.rzadko,.a.którego.znaczenie.w.praktyce.jest.nie.do.przecenienia..Obrót. prawny.dziełami.i.korzystanie.z.nich.przez.osoby.trzecie.wymaga.bowiem. coraz.częściej.daleko.posuniętej.elastyczności.w.podejściu.do.kwestii.niety- kalności,.nienaruszalności.dzieła..Praktyka.ujawnia.potrzebę.umożliwienia. twórcy.decydowania.w.szerszym.niż.dotychczas.zakresie.zarówno.o.spo- sobie.wykorzystania.jego.dzieła,.jak.i.o.zmianach,.jakie.można.do.dzieła. wprowadzać,.a.tym.samym.potrzebę.ograniczenia.obwarowań.swobodne- go.decydowania.w.tej.materii.przez.twórcę..Przedostatni.rozdział.zawiera. rozważania.na.temat.istnienia.i.granic.obowiązku.dochowania.wierności. dziełu.macierzystemu.w.dziele.zależnym.oraz.w.dziele.inspirowanym..Tak- że.zagadnienia.będące.przedmiotem.rozważań.w.rozdziale.6,.a.mianowi- cie.zasadnicze.kwestie.konstrukcyjne.związane.z.rozumieniem.„nieogra- niczoności.w.czasie”.czy.też.„wieczności”.prawa.do.integralności.utworu. oraz.innych.autorskich.praw.osobistych,.nie.były.dotychczas.przedmiotem. żadnego.szerszego.opracowania.na.gruncie.obecnie.obowiązujących.prze- pisów.ustawy.o.prawie.autorskim..W.pracy.nie.tylko.zawarto.rozważania. o.charakterze.teoretycznym,.lecz.starano.się.także.zobrazować.praktycz- ne.zastosowanie.różnorodnych.konstrukcji.i.figur.prawnych.związanych. z.prawem.do.integralności.utworu;.w.tym.celu.przytoczono.liczne.przy- kłady.z.judykatury.europejskiej.i.amerykańskiej.. Wszelkie.cytowane.w.pracy.strony.internetowe.były.odwiedzane. w.czerwcu.2007.r.. 20 Rozdział 1 Historia rozwoju prawa autorskiego i koncepcji autorskich praw osobistych 1. Uwagi wstępne W.pierwszej.kolejności.przedstawiono.skrótowo.historię.prawa.autor- skiego,.gdyż.zrozumienie.mechanizmów,.jakie.wpłynęły.na.ukształtowanie. nowoczesnych.instytucji.tej.dziedziny.prawa,.a.w.szczególności.będącego. przedmiotem.niniejszego.opracowania.—.jak.podkreśla.doktryna,.najważ- niejszego.z.autorskich.praw.osobistych1.—.prawa.do.integralności.utworu,. ma.kardynalne.znaczenie.dla.zrozumienia.istoty.i.funkcji.tego.prawa..To. zaś.stanowi.niewątpliwie.podstawę.do.przeprowadzenia.analizy.jego.treści. oraz.przedstawienia.konsekwencji.tak.ukształtowanego.prawa.dla.wszyst- kich.uczestników.obrotu.prawnego.. 2. Rozwój prawa autorskiego od średniowiecza do końca XVIII w. Prawo.autorskie.jest.stosunkowo.młodą.dziedziną.prawa,.która.po- wstała.i.zaczęła.się.rozwijać.w.zasadzie.dopiero.pod.koniec.XVI.w..W.związ- ku.z.wynalezieniem.druku.po.raz.pierwszy.pojawiła.się.w.tym.okresie. możliwość.stosunkowo.szybkiego.i.taniego.powielania,.do.tej.pory.ręcznie. przepisywanych,.książek..Należy.jednak.pamiętać,.że.w.początkowej.fazie. rozwoju.prawo.autorskie.zajmowało.się.jedynie.wynikającymi.z.twórczo- 1. J.A.L..Sterling,.World Copyright Law,.Sweet. .Maxwell,.London.2003,.s..341;.I..Lee,.Toward an Ameri- can Moral Rights in Copyright,.WLLR.2001,.nr.8,.s..802,.przyp..38. 21 Rozdział 1. Historia rozwoju prawa autorskiego i koncepcji autorskich praw osobistych ści.literackiej.(później.również.artystycznej).uprawnieniami.o.charakterze. majątkowym..Kwestia.osobistych,.intelektualnych.czy.też.niemajątkowych. interesów.autora.była.początkowo.pomijana.niemalże.w.zupełności2.. Światu.antycznemu.założenia.prawa.autorskiego.nie.były.znane3,.choć. istnieją.dowody.na.to,.że.starożytni.twórcy.greccy.i.rzymscy.przywiązywali. dużą.wagę.do.autorstwa.swoich.prac4..W.tym.okresie.nakład.pracy.i.koszty. związane.z.kopiowaniem.ich.dzieł.były.wyżej.cenione.niż.sama.działalność. twórcza..Większość.wytworów.duchowych.była.postrzegana.jako.wspólne. dobro.kulturowe,.które.może.być.przez.każdego.swobodnie.powielane. W.średniowieczu.ten.stan.rzeczy.zasadniczo.nie.uległ.zmianie..Pra- wo.własności.manuskryptu.jako.takiego.należało.wprawdzie.do.autora6,. lecz.dzieła.mogły.być.co.do.zasady.kopiowane.i.rozprowadzane.bez.żad- nych.ograniczeń7..Tego.typu.działalnością.zajmowali.się.najczęściej.mnisi. w.klasztorach.oraz.tzw..stationarii na.uniwersytetach8,.a.dochody.ze.sprze- danych.kopii.przypadały.odpowiednio.klasztorom.lub.uniwersytetom9.. W.owych.czasach.zapewnienie.materialnej.egzystencji.twórcy.zależało.od. jego.przynależności.albo.do.zakonu,.albo.do.cechu..Twórca.był.traktowa- ny.jedynie.jako.rzemieślnik,.jako.pośrednik.między.Bogiem.a.ludźmi,.co. sprawiało,.że.najczęściej.pozostawał.anonimowy10..Brak.było.także.jakich- kolwiek.środków.prawnych,.umożliwiających.twórcom.ochronę.ich.dzieł. J.A.L..Sterling,.World...,.s..338. 2. 3. M..Rehbinder,.Urheberrecht,.wyd..12,.C.H..Beck,.München.2002,.s..8;.J..Błeszyński,.Konwencja berneńska a polskie prawo autorskie,.PWN,.Warszawa.1979,.s..7. 4. A..Birrell,.The Law and History of Copyright in Books,.Cassell.and.Co.,.London.1899,.s..41.i.n..—.cyt..za:. K..Garnett,.J.R..James,.G..Davies,.Copinger and Skone James on Copyright,.wyd..14,.Sweet. .Maxwell,. London.1999,.s..32. . M..Rehbinder,.Urheberrecht...,.s..9. 6. P..Recht,.Le Droit d’Auteur, une nouvelle forme de propriété. Histoire et théorie,.Librairie.Générale. de.Droit.et.de.Jurisprudence,.Paris.1969,.s..21. 7. R.R..Bowker,.Copyright: Its History and Its Law,.Houghton.Mifflin,.Boston.1912,.s..3.—.cyt..za:. K..Garnett,.J.R..James,.G..Davies,.Copinger and Skone...,.s..32,.wspomina.także,.że.i.od.tej.zasady. zdarzały.się.pewne.wyjątki..Otóż.jednym.z.pierwszych.odnotowanych.sporów.prawnoautorskich. była.rozstrzygnięta.w.VI.w..w.Irlandii.sprawa.św..Kolumbana,.który.w.trakcie.wizyty.w.klaszto- rze.swojego.byłego.nauczyciela,.niejakiego.opata.Finniana,.skopiował.jego.psałterz..Finnian.do- magał.się.zwrotu.kopii,.a.nie.uzyskawszy.pomyślnego.dla.siebie.wyniku.sprawy,.zwrócił.się.do. władcy.o.rozstrzygnięcie.sporu..Podejmując.decyzję.na.korzyść.opata,.władca.stwierdził,.że.jak. do.krowy.należy.jej.cielę,.tak.i.do.książki.jej.kopia. 8. Zobowiązani.oni.byli.co.najwyżej.do.zapłaty.na.rzecz.uniwersytetu.(ale.w.żadnym.wypadku.na. rzecz.autora).—.na.mocy.wydawanych.przez.tenże.statutów.—.pewnej.opłaty.za.udostępnienie. egzemplarza.dzieła,.które.miało.zostać.skopiowane. 9. H..Schack,.Urheber– und Urhebervertragsrecht,.Mohr.Siebeck,.Tübingen.1997,.s..4. 10. Ibidem,.s..4;.autor.zauważa,.że.prawdopodobnie.na.fakt,.iż.większość.autorów.pozostawała.ano- nimowa,.wpływała.także.ich.obawa.o.posądzenie.o.herezję. 22 2. Rozwój prawa autorskiego od średniowiecza do końca XVIII w. przed.zniekształceniem.czy.też.okaleczeniem..Jednym.z.pierwszych.prze- jawów.samoświadomości.twórców,.a.jednocześnie.wyrazem.ich.bezsilności. jest.przedmowa.E..von.Repgowa.do.jego.pochodzącego.z.1230.r..Zwierciadła saksońskiego..Wyraził.w.niej.dobitnie.swoją.obawę,.że.jego.księga.może.zo- stać.przez.innych.zniekształcona.przez.dodatki.oraz.że.tak.zniekształcona. może.być.jemu.przypisana..Aby.temu.zapobiec,.nie.dysponując.żadnymi. prawnymi.instrumentami,.uciekł.się.do.rzucenia.klątwy.trądu.na.wszystkich. tych,.którzy.mieliby.zamiar.dopuścić.się.takiego.czynu11..W.późniejszym. okresie.renesansu.jednym.ze.środków.ochrony.autorów.przeciwko.fałszo- waniu.tudzież.naruszaniu.treści.czy.formy.ich.dzieł.było.posługiwanie.się. pieczęcią,.którą.jednak.posiadali.tylko.nieliczni.uprawnieni12. Wraz.z.rozwojem.drukarstwa.w.Europie.(zapoczątkowanego.wynale- zieniem.przez.J..Gutenberga.druku.w.1440.r.),.pomimo.nadal.panującej.za- sady.wolności.przedruku13,.wywodzącej.się.z.zasady.wolności.kopiowania. dzieł,.wykształcał.się.powoli.zwyczaj.nadawania.przywilejów.drukarskich14,. na.mocy.których.przyznawano.na.pewien.ograniczony.okres.(najczęściej. od.3.do.10.lat).wyłączność.na.drukowanie.danej.książki.określonemu.dru- karzowi.oraz.zakazywano.pozostałym.drukarzom.jej.przedruku..Przywi- leje.z.jednej.strony.miały.regulować.rynek.książkowy.i.chronić.drukarzy. przed.piractwem,.z.drugiej.zaś.—.zapewniać.zyski.umożliwiające.intratność. przedsięwzięcia.oraz.możliwość.wypłacenia.honorarium.autorowi1..Przy- nosiły.one.ponadto.zyski.rządzącym.nadającym.te,.siłą.rzeczy.terytorialnie. ograniczone16,.przywileje17..Stanowiły.także.instrument.umożliwiający.wła- dzom.cenzurowanie.poszczególnych.wydawanych.tytułów. Początkowo.przywileje.były.nadawane.jedynie.drukarzom.i.księga- rzom18..Jednakże.wraz.z.nastaniem.epoki.renesansu.powoli.zaczęła.wzra- stać.samoświadomość.twórców,.a.indywidualność.zaczęła.być.coraz.bardziej. doceniana..Musiało.to.niewątpliwie.prowadzić.do.domagania.się.przez. twórców.zapewnienia.także.im.prawnej.ochrony..Proces.ten.spowodował,. 11. Ibidem,.s..4. 12. Ibidem,.s..48. 13. M..Rehbinder,.Urheberrecht...,.s..9. 14. W.Anglii.system.nadawania.przywilejów.drukarskich.został.ustanowiony.aktem.Henryka.VIII. z.129.r..—.Cum privilegio regali as imprimendum solum. 1. H..Schack,.Urheber-...,.s..46. 16. O.F..von.Gierke,.Deutsches Privatrecht,.Band.I,.UFITA.1994,.nr.12,.s..104,.w.Niemczech.przywileje. dzieliły.się.na.cesarskie,.książęce.i.miejskie. 17. A..Monotti,.Nature and Basis of Crown Copyright in Official Publications,.EIPR.1992,.nr.9,.s..30.i.n. 18. H..Schack,.Urheber-...,.s..46. 23 Rozdział 1. Historia rozwoju prawa autorskiego i koncepcji autorskich praw osobistych że.obok.tradycyjnych.przywilejów.zaczęły.się.również.pojawiać.(wyjątko- wo,.choć.coraz.częściej).przywileje.dla.samych.autorów,.które.miały.stano- wić.wynagrodzenie.za.ich.twórczy.wysiłek..Pierwszym.takim.przywilejem. był.nadany.w.1486.r..przez.miasto.Wenecję.przywilej.dla.M.A..Sabellicu- sa.za.jego.Historię miasta Wenecji..Na.jego.mocy.autor.został.upoważniony. do.przekazania.swojego.dzieła.jednemu.tylko.drukarzowi,.który.to.będzie. uprawniony,.z.wyłączeniem.wszystkich.innych,.do.opublikowania.dzieła.. Kolejny.tego.typu.przywilej.został.udzielony.również.przez.Wenecję.nie- jakiemu.P..Franciscusowi.z.Rawenny,.a.w.uzasadnieniu.wskazano,.że.„nikt. inny.nie.powinien.zarabiać.na.owocach.jego.trudu.i.bezsennych.nocy”19.. Od.połowy.XVI.w..przywileje.takie.zaczęły.coraz.częściej.pojawiać.się.na. całym.kontynencie,.a.niektóre.z.nich.udzielały.ochrony.także.niemająt- kowym.interesom.autorów.—.jak.choćby.przywilej.nadany.A..Dürerowi. w.128.r.,.na.mocy.którego.zabroniono.komukolwiek.przypisywania.sobie. autorstwa.jego.opracowań.o.sztuce20..Coraz.częściej.też.nadanie.przywileju. drukarzom.było.uzależnione.od.wyrażenia.przez.autora.zgody.na.opubli- kowanie.dzieła..W.Wenecji.na.mocy.zarządzenia.z.7.lutego.144.r..zakaza- no.wydawania.książek.bez.pisemnej.zgody.autora.(cum consensu auctoris);. później.wymóg.taki.był.również.stosowany.na.terenie.Niemiec21..Jednakże. nie.była.to.praktyka.powszechna.. Na.mocy.aktu.parlamentu.angielskiego.z.1643.r..(kolejne.podobne.akty. wydano.w.latach.1647,.1649.i.162.oraz.The.Licensing.Act.w.1662.r.).zaka- zano.publikowania.książek.bez.uzyskania.po.pierwsze.przywileju.i.zareje- strowania.danej.pozycji.w.Stationers’.Company,.a.po.drugie.zgody.właś- ciciela,.co.pośrednio.wskazuje.na.fakt,.że.już.w.XVII.w..w.Anglii.uznano,. iż.twórczość.literacka.może.stanowić.przedmiot.własności.—.własności. jednakże.przynależnej.nie.samemu.autorowi,.ale.wydawcy..Własność.wy- dawcy.była.w.Anglii.określana.jako.copy right..W.niemieckiej.nauce.taką. koncepcję.zwykło.się.nazywać.die Theorie von Verlagseigentum..Należy.bo- wiem.pamiętać,.że.mimo.pewnego.postępu,.jaki.przyniósł.renesans,.twór- czość.literacka.i.artystyczna.nadal.była.przede.wszystkim.postrzegana.jako. rodzaj.rzemiosła,.jako.wyuczona.profesja,.sztywno.rządzona.przez.trady- cyjne.i.konwencjonalne.prawa.gatunku,.a.w.związku.z.tym.niekoniecznie. 19. M..Rehbinder,.Urheberrecht...,.s..11. 20. A..Dürer.zresztą.bardzo.mocno.zabiegał.o.uznanie.swoich.praw.jako.autor;.uzyskał.wiele.przy- wilejów.na.znaczną.liczbę.swoich.dzieł,.m.in..przywilej.norymberski.z.132.r..dotyczący.Dzieła o proporcjach.—.tak.O.F..von.Gierke,.Deutsches...,.s..104. 21. H..Schack,.Urheber-...,.s..47. 24 2. Rozwój prawa autorskiego od średniowiecza do końca XVIII w. kojarzona.z.osobowością.autora.(siedemnastowieczny.dramaturg.postrze- gany.był.jako.cieśla.słów.przypisany.do.trupy.aktorów,.którego.zadaniem. było.jedynie.ubranie.w.słowa.fabuły.stworzonej.przez.całą.grupę)22..Autor. był.widziany.raczej.jako.odtwórca,.a.nie.twórca..Twórczość.nie.była.niczym. innym,.jak.zręcznym.odwzorowywaniem.otaczającego.świata..W.odczuciu. społecznym.zadanie.autora.polegało.najczęściej.bądź.to.na.przekazywaniu. pomysłów.i.wizji.swojego.chlebodawcy,.swojego.mecenasa.(najczęściej.Koś- cioła),.bądź.to.na.wytwarzaniu.dzieł.opartych.na.istniejących.już,.kompi- lowanych.utworach..Dopiero.pod.koniec.XVII.w..pojawiła.się.koncepcja,. zgodnie.z.którą.coraz.mocniej.akcentowano.udział.wolnej.i.twórczej.oso- bowości.w.procesie.tworzenia.sztuki.. Generalne.ignorowanie.praw.autora.na.rzecz.pierwszeństwa.wydaw- ców,.którzy.w.większości.wypadków.traktowani.byli.jako.właściciele.utwo- ru,.doprowadziło.do.przedstawienia.przez.jednego.z.najwybitniejszych. filozofów.XVII.w.,.J..Locke’a,.w.1690.r..żądania,.ażeby.prawo.autorskie.przy- sługiwało.autorowi..Jego.zdaniem.uzasadniał.to.nakład.czasu.i.wysiłek.po- trzebny.do.stworzenia.dzieła,.który.powinien.być.nagradzany.tak.jak.każda. inna.praca23..Locke.tłumaczył.powstanie.władztwa.człowieka.nad.rzeczą. tym,.że.każdy.człowiek.ma.niezbywalne.prawo.do.własności.samego.sie- bie.(selfproperty),.a.to.z.kolei.jest.uzasadnieniem.dla.własności.innych,.ze- wnętrznych.wobec.człowieka.przedmiotów,.jeśli.ulegają.one.przemianie. w.wyniku.jego.pracy24..Wysiłki.Locke’a.i.innych2.—.gdyż.przekonanie,.że. niepublikowane.dzieła.stanowią.„własność.duchową,.intelektualną”.auto- ra,.stawało.się.w.okresie.oświecenia,.szczególnie.w.Anglii,.coraz.bardziej. powszechne.—.doprowadziły.do.uchwalenia.przez.parlament.w.1709.r.. jednego.z.najnowocześniejszych.i.najbardziej.postępowych.ówczesnych. aktów.prawa.autorskiego,.tzw..Statutu.Anny26..W.szczególności.rewolu- cyjny.charakter.miały.dwie.zasady.wprowadzone.w.życie.na.mocy.tego. 22. S..Strömholm,.Droit Moral — The International and Comparative Scene from a Scandinavian Viewpoint,. IIC.1983,.nr.1,.s..7. 23. J..Locke,.Dwa traktaty o rządzie,.Wydawnictwo.Naukowe.PWN,.Warszawa.1992. 24. A..Wojciechowska,.Osobiste prawa autorskie — w stronę zmiany paradygmatu.(w:).Prawo autorskie a postęp techniczny,.red..J..Barta,.R..Markiewicz,.Universitas,.Kraków.1999,.s..17. 2. Berger,.De Electa disceptationum forensium,.Lipsk.1706;.J..Thurnisius,.Diss. inauguralis de recusione li- brorum furtiva,.Basileae.1738.—.cyt..za:.S..Grzybowski,.Ochrona osobista stosunku do dzieła po śmierci twórcy. Zagadnienia ogólne,.Kraków.1933,.s..128. 26. 8.Anne,.c..19,.wszedł.w.życie.10.kwietnia.1710.r..i.był.prawem.obowiązującym.(z.kilkoma.kolejny- mi.niewielkimi.zmianami,.na.mocy.których.do.pierwotnie.chronionych.przez.akt.książek.i.innych. pism.dodano.takie.dzieła.jak:.litografie,.rzeźby,.płaskorzeźby,.utwory.dramatyczne,.muzyczne. itd.).aż.do.uchylenia.go.w.1842.r..przez.Copyright.Act. 2 Rozdział 1. Historia rozwoju prawa autorskiego i koncepcji autorskich praw osobistych aktu,.a.mianowicie.uznanie.autora.za.właściciela.stworzonego.przez.niego. dzieła.oraz.przyznanie.autorom.wyłącznego.prawa.reprodukcji.dzieł.przez. ograniczony.okres.(20.lat.w.odniesieniu.do.już.istniejących.dzieł,.a.dla.no- wych.dzieł.14.lat.od.daty.opublikowania,.z.możliwością.przedłużenia.na. okres.kolejnych.14.lat).. Dalsza.kwestia,.wynikająca.z.uznania,.że.prawo.autorskie.do.dzieł. stworzonych.przez.autora.przysługuje.jemu.samemu.jako.jego.własność,. a.mianowicie.odpowiedź.na.pytanie,.czy.własność.ta.jest.przyrodzonym,. wynikającym.z.natury.prawem.autora,.które.z.uwagi.na.jego.charakter.jest. niezbywalne.i.wieczne,.czy.też.jest.jedynie.nadanym.przez.ustawę.ograni- czonym.uprawnieniem.tudzież.swego.rodzaju.monopolem.—.została.roz- strzygnięta.przez.orzecznictwo..Otóż.stwierdzono,.że.o.ile.rękopis.dzieła. przed.opublikowaniem.stanowił.z.mocy.common law.własność.autora27,.któ- ra.jako.taka.trwać.mogła.wiecznie,.o.tyle.z.chwilą.opublikowania.manu- skryptu.przysługujące.autorowi.copyright uzyskiwało.status.ograniczonej. w.czasie.tzw..statutory property (własności.ustawowej,.opartej.na.ustawie)28.. Teoria.prawa.autorskiego.jako.własności.intelektualnej.—.na.ukształtowa- nie.której.miał.wpływ.zarówno.nurt.oświecenia,.jak.i.rozwój.teorii.prawa. naturalnego.—.była.reprezentowana.nie.tylko.w.prawie.angielskim..Na. jej.gruncie.stała.także.wzorowana.na.Statucie.Anny.pierwsza.amerykań- ska.federalna.ustawa.o.prawie.autorskim.z.końca.XVIII.w..Zaowocowa- ła.ona.także.we.francuskim.ustawodawstwie.doby.rewolucyjnej..Jednym. z.najważniejszych.osiągnięć.tej.teorii.było.wprowadzenie.rozróżnienia.mię- dzy.dziełem.jako.takim,.stanowiącym.własność.duchową.autora,.a.rzeczą,. przedmiotem.materialnym,.dziś.powiedzielibyśmy.„nośnikiem”,.w.którym. wyrażone.jest.dzieło,.a.którego.własność.może.należeć.do.osób.innych.niż. autor..Nie.bez.znaczenia.było.także.wskazanie.przez.twórców.teorii.prawa. autorskiego.jako.własności.duchowej,.niematerialnej,.intelektualnej.auto- ra.(w.nauce.niemieckiej.zwanej.die Theorie von Geistigen Eigentum,.w.nauce. angielskiej.the theory of incorporeal property).na.istniejący.związek.między. autorem.a.jego.dziełem29. 27. Common law.w.odniesieniu.do.niepublikowanych.dzieł.zostało.zniesione.na.mocy.Copyright.Act. z.1911.r.,.który.wszedł.w.życie.1.czerwca.1912.r. 28. Donaldson.v..Beckett.1774,.4.Burr..2407. 29. M..Rehbinder,.Urheberrecht...,.s..16.. 26 3. Francuskie ustawodawstwo autorskie doby rewolucyjnej 3. Francuskie ustawodawstwo autorskie doby rewolucyjnej We.Francji.—.podobnie.jak.w.innych.krajach.europejskich.—.od.cza- sów.późnego.renesansu.zarówno.prawo.publicznego.wystawiania.dzieł. dramatycznych,.jak.i.prawo.wydawania.książek.należało.do.władcy..Pierw- szym.z.tych.praw.król.dysponował.przez.nadawanie.przywilejów.Comédie. Française,.drugim.zaś.—.przez.udzielanie.wydawcom.lub.drukarzom.ogra- niczonych.w.czasie.przywilejów.publikowania.określonych.dzieł30..Zdarzało. się.również.—.aczkolwiek.niezwykle.rzadko.—.że.przywilej.był.nadawany. autorowi..Jednak.nawet.w.takim.przypadku.twórca.musiał.następnie.prze- nieść.ten.przywilej.na.jakiegoś.wydawcę.tudzież.drukarza.czy.księgarza,. gdyż.twórcy.nie.byli.uprawnieni.do.prowadzenia.handlu.(sprzedaży.ksią- żek)31..W.ciągu.kilkunastu.lat.poprzedzających.rewolucję.francuską.sytuacja. powoli.zaczynała.ulegać.zmianie..Wydano.kilka.zarządzeń.i.dekretów.kró- lewskich.(m.in..w.latach.1771.i.1777),.które.nadały.przywilej.publikacji.za- równo.autorom,.jak.i.wydawcom.oraz.uznały,.że.co.do.zasady.pisarz.posia- da.nieprzemijający.w.czasie,.a.„wywodzący.się.z.jego.twórczej.działalności”. przywilej32..W.pewnym.sensie.stwierdzenie.to.można.uznać.za.początek,. przynajmniej.na.gruncie.legislacji.francuskiej,.koncepcji.prawa.autorskiego. jako.instytucji.prawnej.wywodzącej.się.z.teorii.prawa.naturalnego,.choć.in- stytucji.w.owym.czasie.jeszcze.nieukształtowanej.jako.prawo.własnościowe. Następnym.etapem.rozwoju.francuskiego.prawa.autorskiego.było. ustawodawstwo.uchwalone.w.dobie.rewolucji.francuskiej,.kiedy.to.dwa. przewodnie.pojęcia,.a.mianowicie.„wolności”.oraz.„własności”,.stały.się.na- czelnymi.zasadami.budowania.porządku.prawnego,.w.tym.również.prawa. autorskiego..Obalająca.wszelkie.dotychczasowe.przywileje33.francuska.ko- dyfikacja.„wyłącznych.praw.autorów,.dramaturgów,.kompozytorów.i.ar- tystów.do.ich.dzieł”.w.rewolucyjnych.ustawach.z.13–19.stycznia.1791.r.. i.z.19–24.lipca.1793.r..nie.stanowiła.—.w.pojęciu.jej.twórców.—.niczego.in- nego,.jak.uznanie.tego,.co.leżało.w.samej.naturze.rzeczy.(obie.te.ustawy. z.niewielkimi.zmianami.—.które.głównie.rozszerzały.krąg.dzieł.objętych. 30. J..Ginsburg,.A Tale of Two Copyrights: Literary Property in Revolutionary France and America,.RIDA. 1991,.nr.147,.s..137.. 31. P..Recht,.Le Droit d’Auteur...,.s..27.. 32. Ibidem,.s..33.i.n..W.ten.sposób.autorzy.francuscy.uzyskali.podobne.uprawnienia.(aczkolwiek.nie- ograniczone.czasowo).jak.twórcy.angielscy.67.lat.wcześniej.na.mocy.Statutu.Anny.. 33. M..Rehbinder,.Urheberrecht...,.s..13. 27 Rozdział 1. Historia rozwoju prawa autorskiego i koncepcji autorskich praw osobistych ochroną.autorskoprawną,.ale.nie.zmieniały.samej.idei.konstrukcji.prawa.au- torskiego.—.obowiązywały.przez.ponad.półtora.wieku,.czyli.aż.do.uchwa- lenia.ustawy.o.prawie.autorskim.w.197.r.)..Prawu.autorskiemu.w.obu.tych. regulacjach.nadano.wprawdzie.jedynie.charakter.majątkowy,.ale.—.co.istot- ne.—.wyrażono.myśl,.że.prawo.to.nie.było.już.(tak.jak.za.ancien regime’u). przywilejem.władcy,.lecz.stanowiło.naturalne.prawo.twórcy,.mające.źródło. w.procesie.tworzenia.dzieła..Pod.wpływem.nauki.encyklopedystów.uzna- no,.że.skoro.dzieło.stanowiło.wynik.pracy.autora,.to.w.konsekwencji.autor. miał.przyrodzone.prawo.do.czerpania.korzyści.z.owoców.swojej.pracy34.. Wnikliwe.analizy.wskazują.jednak,.że.należy.z.ostrożnością.podchodzić.do. tak.entuzjastycznie.do.tej.pory.przedstawianego.w.nauce.prawa.„nakie- rowania.na.autora”.ustawodawstwa.autorskiego.z.czasów.rewolucji.fran- cuskiej3..J..Ginsburg.podkreśla,.że.mająca.świadczyć.o.głównej.roli.autora. w.dobie.wczesnej.legislacji.rewolucyjnej.znana.wypowiedź.Le.Chapeliera,. który.stwierdził,.że.„(...).najbardziej.świętą,.najbardziej.uprawnioną,.naj- bardziej.niepodważalną,.(...).najbardziej.osobistą.ze.wszystkich.własności,. jest.dzieło.będące.owocem.myśli.pisarza”36,.jest.zazwyczaj.przytaczana.bez. odwoływania.się.do.jej.kontekstu..Nie.dotyczyła.ona.bowiem,.jak.usiłuje. się.to.w.literaturze.prawniczej.często.przedstawiać,.dzieła.jako.takiego,.ale. dzieła.przed.jego.opublikowaniem..Z.chwilą.zaś.opublikowania.dzieło.zo- staje.„oddane.ogółowi.(...).z.natury.rzeczy,.wszystko.kończy.się.dla.autora. i.dla.wydawcy,.kiedy.publiczność.w.tenże.sposób.(przez.publikację).otrzy- muje.dzieło”;.„dzieło.opublikowane”.—.jest.według.Le.Chapeliera.—.„ze. swej.natury.własnością.publiczną”..Z.analizy.wypowiedzi.Le.Chapeliera. wynika,.że.za.zasadę.uznaje.on.domenę.publiczną,.prawa.autorskie.zaś.je- dynie.za.wyjątek.od.tej.zasady37..J..Ginsburg.wskazuje.ponadto,.że.głównym. celem.dekretu.z.1791.r..było.proklamowanie.prawa.wszystkich.obywateli. do.otwierania.swoich.własnych.teatrów.i.wystawiania.sztuk.teatralnych,. a.uznanie.praw.autorów.było.jedynie.środkiem.do.zniesienia.dotychcza- sowego.monopolu.Comédie.Française38. Zdaniem.J..Ginsburg.również.tekst.dekretu.z.1793.r..przeczy.temu,.ja- koby.prawo.chroniło.autorów.jedynie.dlatego,.że.są.oni.autorami..Wskazuje. 34. F..Zoll,.Tzw. „droit moral” w dziedzinie prawa autorskiego,.CPiE,.rocznik.XXV,.Kraków.1929,.s..279. 3. J..Ginsburg,.A Tale of Two Copyrights...,.s..131. 36. Le.Moniteur.Universel,.1.stycznia.1791.r.,.s..117. 37. J..Ginsburg,.A Tale of Two Copyrights...,.s..19..Warto.w.tym.miejscu.przypomnieć,.że.prawie.sto.lat. później.na.Międzynarodowym.Kongresie.Literackim.w.Paryżu.w.1878.r..W..Hugo.wygłosił.po- gląd,.że.jedynym.spadkobiercą.pisarza.jest.domena.publiczna. 38. J..Ginsburg,.A Tale of Two Copyrights...,.s..17–19. 28 3. Francuskie ustawodawstwo autorskie doby rewolucyjnej na.to.chociażby.uzależnienie.przez.dekret.przyznania.praw.autorskich.od. spełnienie.pewnych.formalności,.co.oznacza,.że.prawo.autorskie.nie.mia- ło.swego.jedynego.źródła.w.akcie.tworzenia,.nie.było.uznawane.za.przy- rodzone,.lecz.było.przez.ustawodawcę.przyznawane.jedynie.tym,.którzy. spełnili.pewne.określone.wymogi. Wbrew.temu,.co.często.pisze.się.obecnie,.prawo.to.nie.obejmowa- ło.wówczas.jeszcze.pierwiastka.osobistego39,.choć.z.uwagi.na.równoległy. w.tamtych.czasach.rozwój.doktryny.prawa.naturalnego.—.kładącej.główny. nacisk.na.to,.co.etyczne.i.słuszne,.na.abstrakcyjne.i.wspólne.całej.ludzkości. zasady.sprawiedliwości.—.zaczęły.pojawiać.się.postulaty.uznania.pewnych. praw.za.przyrodzone,.wynikające.z.samej.istoty.człowieka.takie,.które.nie. mogą.być.przez.państwo.odebrane.ani.nawet.umniejszone. Historia.prawa.autorskiego.obrazuje.historię.rozwoju.ekonomicz- nej.i.społecznej.pozycji.artystów40..Zazwyczaj.wskazuje.się.na.dwie.pod- stawowe.przyczyny.wzrostu.społecznego.prestiżu.artystów..Po.pierwsze,. w.XVIII.w..wykształcone.klasy.społeczne.zaczęły.coraz.bardziej.darzyć.re- spektem.twórczość.jako.taką.(do.tej.pory.—.w.przeciwieństwie.do.nauki,.do. uczenia.się,.które.od.wieków.było.respektowane.—.nie.zawsze.docenianą).. Nie.pozostało.to.bez.wpływu.na.status.twórców.i.wzrost.ich.autorytetu,.co. z.kolei.pozwoliło.im.coraz.skuteczniej.zabiegać.o.swoje.prawa..Po.drugie,. wzrastający.popyt.na.dzieła.sztuki,.generowany.przez.bogacącą.się.klasę. średnią,.przyczynił.się.do.wzrostu.niezależności.autorów.od.ich.patronów. i.instytucji.państwowych41..Obydwa.te.czynniki.doprowadziły.do.polep- szenia.się.sytuacji.ekonomicznej.twórców,.co.było.zauważalne.szczególnie. w.XIX–wiecznej.Francji. Historia.autorskich.praw.osobistych.obrazuje.natomiast.przede.wszyst- kim.różne,.kolejno.dominujące.koncepcje.prawdziwej.natury.twórczości. literackiej.i.artystycznej42..Na.rozwój.koncepcji.autorskich.praw.osobistych,. jako.praw.opartych.na.prawie.naturalnym43,.niebagatelny.wpływ.wywarł. 39. Ibidem,.s..147;.A..Kéréver,.The French Revolution and Author’s Right,.RIDA.1989,.nr.141,.s..9. 40. S..Strömholm,.Droit Moral — The International...,.s..9. 41. Ibidem,.s..9. 42. Ibidem,.s..6. 43. Także.w.licznych.orzeczeniach.można.się.spotkać.z.poglądem,.że.autorskie.prawa.osobiste.są.po- twierdzeniem.uprawnień.wywodzonych.z.prawa.naturalnego..Przykładem.niech.będzie.cytat. z.uzasadnienia.orzeczenia.w.sprawie.Gnass.v..La.Cité.d’Alma.(niepubl..—.cyt..za:.D..Vaver,.Aut- hors’ Moral Rights in Canada,.IIC.1983,.nr.3,.s..342):.„Ustawodawca,.przyznając.autorowi.przywilej. ścigania.»wszelkiej.deformacji,.zniekształcenia.lub.innej.modyfikacji.swojego.dzieła,.która.byłaby. szkodliwa.dla.jego.honoru.lub.reputacji«,.nie.uczynił.nic.innego,.jak.tylko.potwierdził.prerogaty- wy.prawa.naturalnego.związane.z.samym.faktem.twórczości.intelektualnej”. 29 Rozdział 1. Historia rozwoju prawa autorskiego i koncepcji autorskich praw osobistych filozoficzny.i.artystyczny.ruch.romantyzmu,.który.zajmował.się.m.in..pró- bą.zdefiniowania.pojęcia.artysty.i.jego.stosunku.do.wytworu.własnego.in- telektu.i.talentu,.czyli.dzieła..Według.romantyków.autor.był.wizjonerem,. geniuszem.o.boskiej.inspiracji,.a.dzieła.jego.przedstawiały.niedającą.się. zmierzyć.korzyść.dla.społeczeństwa..Artysta.to.osoba,.która.przez.swój. wyjątkowy.sposób.myślenia,.patrzenia.na.świat.i.przywoływania.swoich. emocji.stwarza.dzieło,.jakiego.nikt.inny.nie.byłby.w.stanie.stworzyć.w.ten. sam.sposób,.a.zatem.również.i.nikt.inny.poza.samym.artystą.nie.może.roś- cić.sobie.jakichkolwiek.praw.do.dzieła44..Autor.jest,.zdaniem.romantyków,. centralną.postacią,.od.której.pochodzą.myśli.oraz.kryteria,.według.których. myśli.te.mają.być.oceniane..Tym.samym.romantycy.celebrują.geniusz.ar- tysty..Śmiertelnika,.który.staje.się.Kreatorem..To.za.czasu.romantyzmu.za- częto.tak.intensywnie.jak.nigdy.dotąd.dostrzegać.zarówno.indywidualizm,. jak.i.oryginalność.autorów4..To.zaś.stanowiło.jeden.z.zaczynów.rozwoju. koncepcji.autorskich.praw.osobistych46..Wyrazem.romantycznej.wizji.autor- stwa.może.być.cytat.z.pochodzącego.z.czasów.rewolucji.orzeczenia.w.spra- wie.Buffon.v..Behmer,.w.której.sąd.wskazał,.że.„dekrety.z.miesiąca.sierpnia. 1793.r.,.które.zniosły.przywileje.i.różnice.oraz.ustanowiły.wolność.pracy,. nie.mają.żadnego.związku.z.nabywaną.przez.autora.własnością.swojego. dzieła,.która.jest.prawnym.wynagrodzeniem.za.jego.pracę.oraz.oczywiście. należną.nagrodą.za.światłość,.jaką.roztacza.w.społeczeństwie”47. Na.rozwój.koncepcji.autorskich.praw.osobistych.największy.wpływ.wy- warły.poglądy.myślicieli.z.dwóch.państw,.w.których.rozwijała.się.ona.równole- gle,.aczkolwiek.w.zupełnie.odmienny.sposób..Te.państwa.to.Francja.i.Niemcy48. 44. N..Taradji,.Moral Rights, Colorizations The Romantic,.1998,.dostępny.na:.www.taradji.com/color.html. 4. R..Lorimer,.Intellectual Property, Moral Rights, and Trading Regimes: A Publishing Perspective,.Cana- dian.Journal.of.Communication.1996,.nr.2,.dostępny.na:.http://www.wlu.ca/~wwwpress/jrls/cjc/ BackIssues/21.2/lorimer.html. 46. Obecnie.—.choć.nie.ma.najmniejszych.wątpliwości,.że.wraz.z.pojawieniem.się.nowych.techno- logii.i.głośną.krytyką.romantycznego.podejścia.do.autorstwa.przez.postmodernistycznych.de- konstruktywistów,.blednie.„romantyczny.obraz”.autora.—.nie.można.jeszcze.mówić.o.zmianie. idei.„autorstwa”,.która.w.dalszym.ciągu.opiera.się.na.specyficznym,.romantycznym.postrzega- niu.autora.i.jego.roli.w.społeczeństwie.—.por..T.K..Dreier,.Authorship and New Technologies form the Viewpoint of Civil Law Traditions,.IIC.199,.nr.6,.s..993.i.literatura.tam.cytowana. 47. Cass..Civ..29.therm..XI,.Dev.. .Car..1791–An.XII.1.81:.„les.décrets.du.mois.d’août.1793,.qui.ont. aboli.les.privilèges.et.distinctions,.et.rendu.la.presse.libre,.n’ont.aucun.rapport.avec.la.propriété. acquise.à.l’auteur.sur.son.ouvrage,.et.qui.n’est.que.l’indemnité.légitime.de.son.travail,.et.le.prix. naturellement.dû.des.lumières.qu’il.répand.dans.la.société”. 48. A..Dietz,.Das Droit Moral des Urhebers im neuen französ
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo do integralności utworu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: