Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00409 005944 13642299 na godz. na dobę w sumie
Prawo handlowe. Wydanie 20 - ebook/pdf
Prawo handlowe. Wydanie 20 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 1053
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8800-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książki z serii STUDIA PRAWNICZE w pogłębiony sposób prezentują całość problematyki danej dziedziny prawa. Są to kompletne opracowania uwzględniające dorobek doktryny, orzecznictwo, zawierające elementy prawnoporównawcze.

Książka „Prawo handlowe” składa się z trzech części, z których:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział 1. Zagadnienia ogólne prawa handlowego § 1. Pojęcie prawa handlowego Literatura: K. Bilewska, A. Chłopecki, Prawo handlowe, Warszawa 2017; P. Biel- ski, Prowadzenie przedsiębiorstwa jako cecha konstrukcyjna spółki jawnej w pra- wie polskim, Pr. Spół. 2009, Nr 2; A. Całus, Miejsce instytucji prawa handlowego w procesie komercjalizacji prawa cywilnego. Uwagi w związku z pracami nad no- wym kodeksem cywilnym, [w:] Instytucje prawa handlowego; J. Frąckowiak, Handlowe czynności kreujące, PPH 2008, Nr 12; J. Frąckowiak, Instytucje prawa handlowego w Kodeksie cywilnym, Rej. 2003, Nr 6; J. Frąckowiak, O konieczno- ści dalszych zmian prawa cywilnego szczególnie w odniesieniu do podmiotów i umów w obrocie gospodarczym, PPH 1999, Nr 3; T. Giaro, Prawo handlowe czy gospodarcze? Kilka modeli historycznych, [w:] Prawo handlowe XXI w.; B. Gne- la, Prawo przedsiębiorstwa jako prawo handlowe XXI wieku, [w:] Prawo hand- lowe XXI w.; J. Jacyszyn, „Wolny zawód” – anachronizm czy istotne pojęcie prawne? PPH 2015, Nr 11; W.J. Katner, Przedsiębiorca i konsument w projekcie księgi pierwszej nowego kodeksu cywilnego – do czego zmierza Komisja Kodyfi- kacyjna?, [w:] Prawo handlowe XXI w.; A. Kidyba, Kultura legislacyjna w kodek- sach handlowych, PPH 2015, Nr 7; A. Kidyba, Niektóre skutki dla obrotu handlo- wego wprowadzenia trzeciej kategorii podmiotowej, PPH 2004, Nr 12; A. Kidyba, Prowadzenie przedsiębiorstwa w spółkach osobowych jako cecha warunkująca powstanie spółki, [w:] A. Nowicka (red.), Prawo prywatne czasu przemian. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Stanisławowi Sołtysińskiemu, Poznań 2005; K. Kopaczyńska-Pieczniak, Dobre obyczaje i zasady współżycia społeczne- go w prawie spółek handlowych, AUMCS 2016, t. 63, z. 2; K. Kopaczyńska-Piecz- niak, Zasada uczciwości kupieckiej jako zasada prawa handlowego, Studia Iuridi- ca Lublinensia 2016, t. 25, Nr 1; K. Kruczalak, Prawo handlowe. Zarys wykładu, Warszawa 1997; J. Lic, Znaczenie zwyczaju handlowego dla prawa prywatnego (uwagi do projektu nowego kodeksu cywilnego), [w:] Instytucje prawa handlo- wego; J. Lic, M. Łuc, Definicje pojęć „działalność gospodarcza” i „przedsiębior- ca” (potrzeba rewizji), PiP 2008, z. 10; T. Mróz, M. Stec (red.), Prawo gospodarcze prywatne, Warszawa 2009; J. Napierała, Korzystanie przez spółki ze swobody przedsiębiorczości, SPP 2015, Nr 1; J. Okolski (red.), Prawo handlowe, Warszawa 2008; J. Okolski, W. Opalski, Znaczenie prawa handlowego w świetle koncepcji 1 2 Rozdział 1. Zagadnienia ogólne prawa handlowego jedności prawa cywilnego, PPH 1992, Nr 1; U. Promińska, Kilka uwag na temat regulacji firmy w przepisach kodeksu cywilnego i w projekcie kodeksu cywilnego, [w:] Prawo handlowe XXI w.; M. Safjan, Umowy związane z obrotem gospodar- czym jako najważniejsza kategoria czynności handlowych, PPH 1998, Nr 2; R. Trzaskowski, Działalność gospodarcza w rozumieniu przepisów prawa cywilne- go na tle orzecznictwa, Glosa 2006, Nr 2; S. Włodyka (red.), System Prawa Hand- lowego, t. 1, Prawo handlowe – część ogólna, Warszawa 2009; C. Żuławska, Zasa- dy prawa gospodarczego prywatnego, Warszawa 2007. I. Definicja prawa handlowego Podstawy prawa prywatnego, w tym prawa handlowego, były tworzo- ne w okresie przedwojennym. Wówczas ogół stosunków w sferze obrotu prawnogospodarczego regulowało prawo handlowe, będące gałęzią pra- wa prywatnego. Podstawowym aktem prawnym regulującym te stosunki było rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.). Kodeks ten ukształtowany został w oparciu o kryterium podmiotowe, którego podstawą było pojęcie kupca. W ten sposób przyjęto kryterium subiektywne opierające się na rozwiąza- niu przyjętym przez niemiecki Kodeks handlowy (Handelsgesetzbuch – HGB). Jednak jednocześnie ustawodawca definiował czynności handlowe jako czynności dokonywane przez kupca w związku z prowadzoną przez niego działalnością. W ten sposób wykształciła się dualistyczna koncepcja regulacji stosunków majątkowych przez prawo cywilne (obrót powszech- ny) i prawo handlowe (obrót gospodarczy). Ten ostatni rozumiany był nie tylko jako wymiana dóbr i usług za pośrednictwem pieniądza, ale towarzy- szące tej wymianie i powstające w jej procesie stosunki prawne między jej uczestnikami (K. Kruczalak, Prawo, s. 17). Cechą tych stosunków jest to, że co najmniej jeden uczestnik (obrót półprofesjonalny, jednostronnie go- spodarczy) lub wszyscy uczestnicy (obrót profesjonalny, dwustronnie go- spodarczy) prowadzą działalność gospodarczą w sposób trwały i zawodo- wy, co najczęściej wiąże się z prowadzeniem przedsiębiorstwa na własny rachunek i w celach zarobkowych. Cechą charakterystyczną stosunków handlowych było również użycie cywilistycznej metody regulacji stosunków prawnych, czyli powszechne posługiwanie się umową. Tak więc cechą stosunków gospodarczych pod- danych regulacji cywilistycznej była ekwiwalentność świadczeń i zasada równorzędności podmiotów. W okresie powojennym zasady te uległy zde- formowaniu przez wykorzystywanie instrumentów prawa administracyj- nego (przede wszystkim decyzji administracyjnej) do wpływania na sto- sunki gospodarcze. Nb. 1 2 3 § 1. Pojęcie prawa handlowego 3 Wejście w życie w 1965 r. ustawy z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.) spowodowało zmianę duali- stycznej regulacji stosunków majątkowych przez prawo cywilne i hand- lowe, na rzecz koncepcji jedności prawa cywilnego. Jednak, jak sądzę, nie może to prowadzić do wniosku, że zasada jedności prawa cywilnego oznacza odejście od podziału na prawo handlowe i prawo cywilne po- wszechne. Wydaje się, że zasadę tę wprowadzono przede wszystkim po to, aby Kodeks cywilny objął swym zasięgiem również stosunki między jednostkami gospodarki uspołecznionej (J. Frąckowiak, O konieczności, s. 7–8). Poddanie odrębnej regulacji działania jednostek gospodarki uspo- łecznionej, jako dominującej grupy podmiotów stojącej w opozycji do podmiotów prywatnych, mogło doprowadzić do wydzielenia tzw. prawa gospodarczego opartego na zupełnie odmiennych regułach działania niż te, w których obowiązywały reguły rynkowe. W ten sposób, mimo że do- szło do osłabienia wykorzystywania tradycyjnych metod regulacji obrotu gospodarczego (umowa) i częściowego tworzenia zrębów prawa gospodar- czego, jednostki gospodarki uspołecznionej podlegały przepisom Kodeksu cywilnego. Jednocześnie jednak art. VI ustawy z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) uchyliła przepisy Kodeksu handlowego, utrzymując w mocy tylko niektóre z nich, dotyczące spółek jawnych, z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjnych. W stosunku do tych spółek pozostały w mocy przepisy o firmie, rejestrze, prokurze, a w odniesieniu do stosunków handlu zagranicznego – przepisy art. 518–524 i 531 KH. W ten sposób z kodyfikacji prawa handlowego po- zostały jedynie fragmenty odnoszące się do niektórych grup podmiotów (łącznie z przywróconą w 1991 r. spółką komandytową), ale zrezygnowa- no z regulacji odnoszących się do czynności handlowych, określających pojęcie i rodzaje tych czynności. Ustawa z 28.7.1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321 ze zm.) utrzymała w mocy jedność prawa cywilnego (art. 1 KC). Jednak utrzymanie zasady jedności prawa cywilnego na wzór rozwiązań przyjętych m.in. we Włoszech i Szwajcarii, gdzie stosunki gospodarcze zarówno profesjonalne, jak i nieprofesjonalne (powszechne) poddane są jednolitej regulacji prawnej, wymaga zastanowienia. W dobie gospodar- ki rynkowej, opartej na zasadzie wolności podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej, nie znajdujemy kompleksowego zespołu norm, które mogłyby stanowić podstawę regulacji tych stosunków. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę na istniejące dyrektywy interpretacyjne, dające podstawę wyróżnienia obrotu profesjonalnego (półprofesjonalnego), któ- re zmuszają do wyodrębnienia prawa handlowego. Należą do nich (zob. Nb. 2–3 4 Rozdział 1. Zagadnienia ogólne prawa handlowego J. Okolski, [w:] Prawo, s. 15–16): wolność gospodarcza, bezpieczeństwo obrotu, szybkość (tempo) obrotu, specyficzne wymogi dotyczące finanso- wania (kredyt) i sposobu rozliczania, trwałość stosunków, ich szablono- wość, podwyższony poziom wymagań wobec profesjonalistów. Nie po- winno być więc wątpliwości, że – mimo tendencji wzmacniania zasady jedności prawa cywilnego – należy wyodrębnić prawo handlowe jako sa- modzielną dyscyplinę prawną. Należy przez nią rozumieć zespół norm pra- wa prywatnego regulujący organizację przedsiębiorców oraz dokonywanie między nimi (dwustronnie lub choćby jednostronnie) czynności handlo- wych (por. również K. Kruczalak, Prawo, s. 21; J. Okolski, [w:] Prawo, s. 11). Od prawa handlowego należy wyraźnie odróżnić tzw. publiczne prawo gospo- darcze będące częścią prawa publicznego, a charakteryzujące się tym, że reguluje stosunki odnoszące się do interesu publicznego, w szczególności stosunki organów państwowych z podmiotami (w tym przedsiębiorcami) przy posługiwaniu się me- todą administracyjnoprawną (decyzja). Nie powinno się zaliczać do publicznego prawa gospodarczego stosunków przedsiębiorców, chociaż w literaturze podejmo- wane są takie próby. Z pewnością nie można zakwestionować relacji między pań- stwem (jego organami) a uczestnikami obrotu, ale w dobie gospodarki rynkowej powinno to stanowić margines działań (zwany poprzednio zarządzaniem gospo- darką narodową). Rozwinięcie zasady jedności prawa cywilnego ma miejsce również w no- weli Kodeksu cywilnego dokonanej ustawą z 14.2.2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 49, poz. 408). W przepisach tych ma miejsce dalsze ujednolicenie regulacji odnoszących się do obrotu powszechnego i handlowego. W szczególności doszło do prze- niesienia regulacji dotyczącej prokury i firmy do Kodeksu cywilnego. Ge- neralnie należy pozytywnie ocenić te zmiany, gdyż poprzednio tylko wyróż- niona grupa spółek mogła czynić użytek z metod konstruowania, korzystania czy dodatkowej ochrony prawa do firmy. Podobnie rzecz się miała w przy- padku prokury, której mogły używać tylko spółki handlowe. Przedmiotem zmian w Kodeksie cywilnym jest również m.in. wyodrębnienie trzeciej kate- gorii podmiotowej, zmodyfikowanie pojęcia przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, wprowadzenie definicji przedsiębiorcy, konsumenta oraz modyfikacje związane z zawieraniem umów. Niniejsze opracowanie oparte jest na dwóch kryteriach, pozwalają- cych, zgodnie z przedstawioną definicją, na wyróżnienie prawa handlo- wego: podmiotowego (przedsiębiorca) i przedmiotowego (umowy hand- lowe). Nie powinno już budzić wątpliwości wyodrębnienie kategorii podmiotowej, gdyż po ewolucji historycznej (kupiec, jednostka gospodar- Nb. 4 4 § 1. Pojęcie prawa handlowego 5 ki uspołecznionej i nieuspołecznionej, podmiot gospodarczy) przepisy po- sługują się pojęciem przedsiębiorcy. Podstawowym pojęciem dla prawa handlowego staje się obecnie definicja przedsiębiorcy przyjęta w ustawie z 14.2.2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 49, poz. 408). Przedsiębiorcami są osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, któ- rej ustawa przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową (art. 431 KC). Nie jest to jedyna definicja przedsiębiorcy. Na użytek specyficznych sfer działania przedsię- biorstw przyjmuje się ponadto inne definicje (por. Nb. 12). Wyraźne podstawy wyróżnienia kategorii podmiotowej wynikają po- nadto z utrzymania, a obecnie wzmocnienia kategorii spółek prawa hand- lowego poprzez uchwalenie nowego Kodeksu spółek handlowych i nowe określenie przedsiębiorcy przyjęte w Kodeksie cywilnym. Działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobko- wa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły (art. 3 ustawy z 6.3.2018 r. – Prawo przedsiębiorców, Dz.U. z 2018 r. poz. 646). Podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach (art. 2 PrPrzeds). Wolność gospodarcza wyrażona w tym przepisie nie ma jednak charakteru absolut- nego. Do najważniejszych jej ograniczeń należy zaliczyć wymóg posiada- nia koncesji, zezwolenia lub wpisu do rejestru działalności regulowanej (art. 37 ust. 1 PrPrzeds). Artykuł 36 ustawy z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 986 ze zm.) wprowadził listę podmiotów, które podlegają rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Nie wyczer- puje to katalogu przedsiębiorców, wskazuje jednak na tych, którzy są rejestrowani w KRS. Można ich określić mianem przedsiębiorców reje- strowych. Z kolei, przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi wpisywa- ni są nie do KRS, ale do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Podstawowymi jednak kryteriami uznania za przedsiębior- cę są te, które zostały określone w art. 4 PrPrzeds. Na potwierdzenie za- miaru uznania osób wpisywanych jako przedsiębiorców przepisy KrRejSU nazywają ten rejestr „Rejestrem przedsiębiorców”. W rozumieniu art. 36 KrRejSU przedsiębiorcami są: 1) spółki jawne, 2) europejskie zgrupowania interesów gospodarczych, 3) spółki partnerskie, 4) spółki komandytowe, 5) spółki komandytowo-akcyjne, Nb. 4 6 Rozdział 1. Zagadnienia ogólne prawa handlowego 6) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, 7) spółki akcyjne, 8) spółki europejskie, 9) spółdzielnie, 10) spółdzielnie europejskie, 11) przedsiębiorstwa państwowe, 12) instytuty badawcze, 13) towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, 14) towarzystwa reasekuracji wzajemnej, 15) inne osoby prawne, jeżeli prowadzą działalność gospodarczą i podle- gają obowiązkowi wpisu do rejestru (np. fundacje, stowarzyszenia), 16) oddziały przedsiębiorców zagranicznych działających na teryto- rium RP, 17) główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń, 18) główne oddziały zagranicznych zakładów reasekuracji, 19) instytucje gospodarki budżetowej. Na wyżej wymienionej liście nie ma obecnie osób fizycznych prowa- dzących działalność gospodarczą, choć są one przedsiębiorcami. Wiąże się to z innym systemem rejestrowania tych osób w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Ponadto dotyczy to wspól- ników spółek cywilnych w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Inne zagadnienie związane jest z pojęciem czynności handlowych. Kategorii tej nie można opierać na jednoznacznych wyróżnikach meto- dologicznych, gdyż w naszym prawie nie istnieje definicja tej kategorii czynności, ani nie została też normatywnie wyodrębniona regulacja ta- kich czynności (M. Safjan, Umowy, s. 1). Jednak bezsprzecznie wskazane już cechy obrotu gospodarczego, a przede wszystkim jego specjalizacja, wymagają regulacji często odbiegających od klasycznego unormowania w prawie cywilnym materialnym. Oznacza to, że do obrotu gospodarcze- go należy stosować ogólne przepisy prawa handlowego, z uwzględnieniem przepisów szczególnych. Już obecnie przepisy Kodeksu cywilnego regulu- ją, choć nie zawsze kompleksowo (np. umowa przewozu), kategorię umów handlowych. Należy podzielić pogląd, że specyfika stosunków handlo- wych może doprowadzić do powtórnego wyodrębnienia ogólnej regulacji czynności handlowych (M. Safjan, Umowy, s. 1; J. Okolski, W. Opalski, Znaczenie, s. 1; ciż, Reforma, s. 68 i nast.). Przyjmując kryterium podmiotowo-przedmiotowe, definiujące pojęcie prawa handlowego, obecnie możemy uznać, że wyróżnienie umów hand- lowych ma podstawę de lege lata (M. Safjan, Umowy, s. 1). Nb. 5 5 § 1. Pojęcie prawa handlowego 7 Wiele przepisów Kodeksu cywilnego odwołuje się bezpośrednio do przedsiębiorców (np. art. 431, 118, 355 § 2, art. 3581 § 4, art. 3854 § 1, art. 563 § 2, art. 765, 774, 794). Używane tam terminy: „prowadzenie działalności gospodarczej”, „prowadzenie przedsiębiorstwa”, należy trak- tować jako podstawę wyróżnienia kategorii czynności handlowych, umów w szczególności. Z drugiej strony, określenia: „w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej” (art. 355 § 2 KC), „w zakresie swojej działal- ności gospodarczej (producent)” (art. 4491 § 1 KC), „poza zakresem dzia- łalności gospodarczej” (art. 4493 § 1 KC), „podmiot, który zawodowo trud- ni się załatwianiem czynności dla drugich” (art. 736 KC), pozwalają na wyodrębnienie specjalnej kategorii, ogólnie określanej przedsiębiorcami. Dlatego też, druga część niniejszego opracowania (rozdz. III) odnosi się do umów handlowych, rozumianych jako dokonywane w ramach dzia- łalności zawodowej lub zarobkowej danego podmiotu będącego uczestni- kiem obrotu gospodarczego (M. Safjan, Umowy, s. 1). W ramach prawa handlowego wyodrębniły się wyspecjalizowane przedmioty (dyscypliny – K. Kruczalak, Prawo, s. 35). Uważam jednak, że prawo spółek należy zaliczyć do prawa przedsiębiorców sensu stricto w ramach prawa handlowego. Wśród najważniejszych wskazać możemy: prawo autorskie i wynalazcze, prawo papierów wartościowych, prawo we- kslowe i czekowe, prawo upadłościowe. Możemy więc dojść do wniosku, że zdefiniowane prawo handlowe, jako prawo regulujące organizację przedsiębiorców i dokonywanych między nimi czynności handlowych, rozumiane jest jako prawo handlowe sensu stricto, natomiast uzupełnione przez wyspecjalizowane dyscypliny tworzy prawo handlowe sensu largo. II. Źródła prawa handlowego Źródłem prawa handlowego są przede wszystkim przepisy prawa sta- nowionego, regulacje umowne tworzone przez strony, odpowiednie po- stanowienia umów międzynarodowych. Nie bez znaczenia dla prawa handlowego są również zwyczaje, a także orzecznictwo sądowe i wypowiedzi doktryny, których jednak nie można zaliczyć do źródeł prawa. Bezsprzecznie do najważniejszych aktów prawnych, będących źródłem prawa handlowego, należą: 1) ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. 2) ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. z 2017 r. poz. 577 ze zm.), poz. 1025 ze zm.), 6 7 8 Nb. 6–8 8 Rozdział 1. Zagadnienia ogólne prawa handlowego 3) ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. 4) ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. Dz.U. z 2018 r. poz. 155 ze zm.), z 2017 r. poz. 2344 ze zm.), 5) ustawa z 15.5.2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2017 r. 6) ustawa z 6.3.2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.), poz. 646), 7) ustawa z 6.3.2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagra- nicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na te- rytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2018 r. poz. 649), 8) ustawa z 6.3.2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz.U. z 2018 r. poz. 647), 9) ustawa z 29.7.2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1768 ze zm.), 10) ustawa z 29.7.2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 512), 11) ustawa z 28.4.1936 r. – Prawo wekslowe (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 160), poz. 462), 12) ustawa z 28.4.1936 r. – Prawo czekowe (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. 13) ustawa z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 986 ze zm.), 14) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 17.11.2014 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1667 ze zm.). Druga grupa przepisów regulujących prawo handlowe wiąże się z jed- nej strony ze szczegółowością rozwiązań, a z drugiej – z ich poważną dy- namiką i zmiennością. Można zaryzykować tezę, że lista ta będzie ulegała permanentnym zmianom, polegającym na wydawaniu coraz nowszych ak- tów i uchylaniu obowiązujących. Do przepisów tych, regulujących szcze- gółowo stosunki prawa handlowego, należą: 1) ustawa z 25.9.1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2152 ze zm.), 2) ustawa z 30.8.1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1055 ze zm.), Nb. 8 § 1. Pojęcie prawa handlowego 9 3) ustawa z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. 4) ustawa z 22.7.2006 r. o spółdzielni europejskiej (Dz.U. Nr 149, poz. 1560), poz. 1077 ze zm.), 5) ustawa z 6.4.1984 r. o fundacjach (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 40), 6) ustawa z 7.4.1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. 7) ustawa z 22.3.1989 r. o rzemiośle (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1285 8) ustawa z 30.4.2010 r. o instytutach badawczych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 210 ze zm.), ze zm.), z 2018 r. poz. 736 ze zm.), 9) ustawa z 11.9.2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyj- nej (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1844 ze zm.), 10) ustawa z 30.5.1989 r. o izbach gospodarczych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 84, poz. 710 ze zm.), 11) ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. 12) ustawa z 18.9.2001 r. – Kodeks morski (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. 13) ustawa z 3.7.2002 r. – Prawo lotnicze (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1988 ze zm.), poz. 66 ze zm.), poz. 959 ze zm.), 14) ustawa z 15.11.1984 r. – Prawo przewozowe (tekst jedn. Dz.U. 15) ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst z 2015 r. poz. 915 ze zm.), jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 229), z 2016 r. poz. 1528 ze zm.), 16) ustawa z 12.5.2011 r. o kredycie konsumenckim (tekst jedn. Dz.U. 17) ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 419 ze zm.), 18) ustawa z 9.4.2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wy- mianie danych gospodarczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 470 ze zm.), 19) ustawa z 23.8.2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom ryn- kowym (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2070 ze zm.), 20) ustawa z 19.8.2011 r. o usługach płatniczych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1572 ze zm.), 21) ustawa z 29.1.2004 r. – Prawo zamówień publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1579 ze zm.), 22) ustawa z 7.7.1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1332 ze zm.), Nb. 8 10 Rozdział 1. Zagadnienia ogólne prawa handlowego 23) ustawa z 9.6.2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2017 r. 24) ustawa z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. 25) ustawa z 4.3.2005 r. o Krajowym Funduszu Kapitałowym (Dz.U. poz. 2126 ze zm.), Dz.U. z 2017 r. poz. 776), z 2016 r. poz. 901), 26) ustawa z 8.3.2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2016 r. poz. 684 ze zm.), 27) ustawa z 30.5.2014 r. o prawach konsumenta (Dz.U. z 2017 r. poz. 683 ze zm.), 28) ustawa z 16.12.2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz.U. z 2016 r. poz. 2259 ze zm.). Źródłem prawa handlowego może być ponadto prawo umowne. W tym przypadku są to tzw. ogólne warunki umów (K. Kruczalak, Pra- wo, s. 84). Obecnie wzorce umowne mogą być wydawane przez każdy podmiot prawa, który uczestniczy w obrocie cywilnoprawnym. Zmienio- na została więc zasada, że może je wydawać tylko ten podmiot, któremu przepis rangi ustawy przyznawał kompetencje do wydawania wzorców umownych. Jak już wspomniano, dla prawa handlowego znaczenie mają również zwyczaje. Poprzednio, zgodnie z art. 1 KH, do źródeł prawa handlowego (obok Kodeksu handlowego i ustaw szczególnych) zaliczano powszechnie obowiązujące w państwie prawo zwyczajowe. Obecnie, wobec uchylenia art. 1 KH, należy podać w wątpliwość uznanie prawa zwyczajowego jako źródła prawa. Jednakże – co podkreśla się w doktrynie (J. Okolski, [w:] Pra- wo, s. 21; K. Kruczalak, Prawo, s. 55) – istotne znaczenie w prawie handlo- wym mają zwyczaje. Przez zwyczaj należy rozumieć pewne zasady zacho- wania się przedsiębiorców. Same w sobie nie mają cech prawotwórczych, ale często albo konkretne przepisy odsyłają do zwyczaju (np. art. 56, 65 § 1, art. 354 KC), albo zwyczaj ten na tyle kształtuje stosunki prawne, że następ- stwem określonych zachowań jest wydanie normy prawnej. Na rozwój prawa handlowego wpływają również (nie będąc źródłem prawa) orzecznictwo sądowe i wypowiedzi doktryny (literatura, piśmien- nictwo). Z punktu widzenia członkostwa Polski w Unii Europejskiej coraz więk- sze znaczenie będą mieć przepisy prawa Unii Europejskiej (A. Kidy- ba, K. Kopaczyńska-Pieczniak, P. Bryłowski, Spółki kapitałowe w prak- tyce, Gdańsk 2003, s. 249–251). W tym kontekście wypada wskazać na tzw. prawo pierwotne, tj. umowne prawo międzynarodowe, które dało po- czątek strukturom wspólnotowym oraz spowodowało ewolucję wspólnot 9 10 11 Nb. 9–11 § 1. Pojęcie prawa handlowego 11 w istniejącą dziś Unię Europejską. Powołane normy (traktaty założyciel- skie, ich uzupełnienia i modyfikacje) stanowią podstawy funkcjonowania Unii Europejskiej (por. R. Poździk, [w:] R. Skubisz (red.), J.-D. Mouton, E. Skrzydło-Tefelska (red.), D. Miąsik, E. Całka, J. Dudzik, D. Kiedrowska, M. Mazurek, R. Poździk, Prawo europejskie. Zarys wykładu, Lublin 2003, s. 129–130). Możemy ponadto wyróżnić następujące źródła wtórnego pra- wa wspólnotowego w dziedzinie prawa handlowego: 1) rozporządzenia, 2) dyrektywy, 3) inne formy. Ad 1) W odróżnieniu od dyrektywy, rozporządzenia (art. 288 TFUE, dawny art. 249 TWE) obowiązują bezpośrednio, stanowiąc automatycz- nie element ustawodawstwa (wewnętrznego) poszczególnych państw członkowskich. Rozporządzenia są więc instrumentem ujednolicania, a nie tylko harmonizacji prawa. Normy rozporządzenia mają pierwszeń- stwo przed ustawami krajowymi państw członkowskich. Rozporządze- nia mają charakter norm generalno-abstrakcyjnych, to znaczy wiążą one instytucje wspólnotowe, państwa członkowskie oraz krajowe sądy i urzę- dy. Poza dyrektywami powstaje wspólnotowe prawo spółek handlowych. Dyrektywy prowadzą jedynie do harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich, podczas gdy – jak to już zostało stwierdzone – rozporzą- dzenia stanowią prawo jednolite dla krajów członkowskich. Wskazać należy na rozporządzenia: 1) rozporządzenie Rady (WE) nr 2137/85 z 25.7.1985 r. w sprawie eu- ropejskiego ugrupowania interesów gospodarczych (Dz.Urz. WE L 199/1985, s. 1, Polskie wyd. spec. Dz.Urz. UE, rozdz. 17, t. 1, s. 83); 2) rozporządzenie Rady (WE) nr 2157/2001 z 8.10.2001 r. w sprawie statutu spółki europejskiej (Societas Europea – SE) (Dz.Urz. WE L 294/2001, s. 1, Polskie wyd. spec. Dz.Urz. UE, rozdz. 6, t. 4, s. 251); 3) rozporządzenie Rady (WE) nr 1435/2003 z 22.7.2003 r. w sprawie statutu spółdzielni europejskiej (SCE) (Dz.Urz. UE L 207/2003, s. 1 ze zm.). Ad 2) W prawie wspólnotowym podstawowym instrumentem legisla- cyjnym w zakresie prawa spółek jest forma dyrektywy (art. 288 TFUE, dawny art. 249 TWE). Należy pamiętać, że dyrektywy wydawane na podstawie TWE adresowane są do państw członkowskich UE i podlega- ją dopiero implementacji do wewnętrznego porządku prawnego po- szczególnych państw. Te ostatnie są związane określonym terminem, ale mają jednak pewną swobodę przy dokonywaniu tego przystosowania. Za- kres tej swobody może być różny i wynika on z samego tekstu danej dy- Nb. 11 12 Rozdział 1. Zagadnienia ogólne prawa handlowego rektywy. Dyrektywy są instrumentem harmonizacji, nie zaś ujednoli- cenia prawa spółek. W zakresie prawa spółek można wskazać: 1) dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1132 z 14.6.2017 r. w sprawie niektórych aspektów prawa spółek (Dz.U. UE L z 2017 r. Nr 169, s. 46), która weszła w życie z dniem 20.7.2017 r. Sta- nowi ona swoistą „kodyfikację” prawa spółek na szczeblu Unii Euro- pejskiej. Stanowi rodzaj tekstu jednolitego, który obejmuje dotychcza- sowe: a) Szóstą dyrektywę 82/891/EWG z 17.12.1982 r. dotyczącą podziału spółek akcyjnych, b) Jedenastą dyrektywę 89/666/EWG z 21.12.1989 r. dotyczącą wy- mogów ujawniania informacji odnośnie do oddziałów utworzonych w Państwie Członkowskim przez niektóre rodzaje spółek podlega- jące prawu innego państwa, c) dyrektywę 2005/56/WE z 26.10.2005 r. w sprawie transgranicznego łączenia się spółek kapitałowych, d) dyrektywę 2009/101/WE z 16.9.2009 r. w sprawie koordynacji gwarancji dla zapewnienia ochrony interesów zarówno wspólni- ków, jak i osób trzecich, e) dyrektywę 2011/35/UE z 5.4.2011 r. dotyczącą łączenia się spółek akcyjnych oraz f) dyrektywę 2012/30/UE z 25.10.2012 r. w sprawie koordynacji gwa- rancji dla ochrony interesów zarówno wspólników, jak i osób trze- cich w zakresie tworzenia spółki akcyjnej, jak również utrzymania i zmian jej kapitału; 2) Ósmą dyrektywę Rady 84/253/EWG z 10.4.1984 r. w sprawie zatwier- dzania osób odpowiedzialnych za dokonywanie ustawowych kontroli dokumentów rachunkowych (Dz.Urz. WE L 126/1984, s. 20, polskie wyd. spec. Dz.Urz. UE, rozdz. 17, t. 1, s. 75); 3) Dwunastą dyrektywę w brzmieniu ustalonym dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/102/WE z 16.9.2009 r. w sprawie prawa spółek, dotyczącą jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowie- dzialnością (Dz.Urz. UE L 258/2009, s. 20), która uchyliła dyrektywę Rady 89/667/EWG z 21.12.1989 r. w sprawie jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (Dz.Urz. WE L 395/1989, s. 40, pol- skie wyd. spec. Dz.Urz. UE, rozdz. 17, t. 1, s. 104); 4) Trzynastą dyrektywę 2004/25/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 21.4.2004 r. w sprawie ofert przejęcia (Dz.Urz. UE L 142/2004, s. 12, polskie wyd. spec. Dz.Urz. UE, rozdz. 17, t. 2, s. 20); Nb. 11 § 1. Pojęcie prawa handlowego 13 5) Piętnastą dyrektywę Rady 2001/86/WE z 8.10.2001 r. uzupełniającą statut spółki europejskiej w odniesieniu do uczestnictwa pracowni- ków (Dz.Urz. WE L 294/2001, s. 22, polskie wyd. spec. Dz.Urz. UE, rozdz. 6, t. 4, s. 272). Określone znaczenie mają również dyrektywy Parlamentu i Rady: z 19.3.2001 r. w sprawie reorganizacji i likwidacji zakładów ubezpieczeń oraz z 4.4.2001 r. w sprawie reorganizacji i li- kwidacji instytucji kredytowych; 6) dyrektywę 2006/43/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 17.5.2006 r. w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych, zmieniająca dyrektywy Rady 78/660/EWG i 83/349/EWG oraz uchylającą dyrektywę Rady 84/253/EWG (Dz.Urz. UE L 157/2006, s. 87); 7) dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE z 26.6.2013 r. w sprawie rocznych sprawozdań finansowych, skonsolidowanych spra- wozdań finansowych i powiązanych sprawozdań niektórych rodzajów jednostek (Dz.Urz. UE L 182/2013, s. 19). Dyrektywa ta uchyliła czwar- tą dyrektywę Rady 78/660/EWG z 25.7.1978 r. w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek (Dz.Urz. WE L 222/1978, s. 11) oraz siódmą dyrektywę Rady 83/349/EWG z 13.6.1983 r. w sprawie skonsolidowanych sprawozdań finansowych (Dz.Urz. WE L 193/1983, s. 1). Dyrektywy są wydawane przez kompetentne organy Unii we wszel- kich dziedzinach objętych legislacją wspólnot. Powołane akty prawa mają na celu harmonizację legislacji między państwami członkowskimi w celu osiągnięcia założeń Unii. Podawanie przykładowej choćby listy dyrektyw spowodowałoby znaczny wzrost objętości niniejszego podręcznika i z tego względu nie zawarto takiego zestawienia. Ad 3) Poza wymienionymi źródłami, tj. rozporządzeniami i dyrektywa- mi, organy Unii Europejskiej mogą wydawać decyzje (art. 288 TFUE). De- cyzje są konkretnymi, indywidualnymi regulacjami dla jednostkowych przypadków i obowiązują podmioty, do których są adresowane (nie są normami generalno-abstrakcyjnymi). Można je porównywać z aktami administracyjnymi wydawanymi w obszarze wewnątrzpaństwowym. Decy- zje, podobnie jak rozporządzenia, obowiązują bezpośrednio i mogą swoim adresatom bezpośrednio przyznawać prawa i obowiązki. Oprócz wymienionych aktów prawnych, które mają dla swoich odbior- ców charakter wiążący, istnieją również inne instrumenty prawa wspól- notowego, które jednak skutku takiego nie wywierają. Przede wszystkim wymienić należy tutaj zalecenia (rekomendacje) i opinie (art. 288 TFUE) wydawane przez Komisję Europejską, jak również przez Parlament Euro- Nb. 11 14 Rozdział 1. Zagadnienia ogólne prawa handlowego pejski oraz Radę Europejską. Zalecenia adresowane są przede wszystkim do państw członkowskich, rzadziej do podmiotów indywidualnych. Celem zaleceń i opinii jest przedstawienie adresatom stanowiska wydającego je organu w danej sprawie. Wymienione akty nie mają charakteru prawnie wiążącego, ich działanie opiera się na autorytecie organu wydającego za- lecenie lub opinię. Oprócz omówionych powyżej instrumentów wydawane są również tzw. dokumenty konsultacyjne (green papers), zawierające komplekso- wą analizę obowiązującego stanu prawnego i propozycje zmian. Ponadto wspomnieć jeszcze można komunikaty Komisji, które mają podobny cel, choć mniejszy rozmiar i zakres. Źródłem prawa jest również orzecznictwo Trybunału Sprawiedli- wości Unii Europejskiej (TSUE) w Luksemburgu, a więc prawo pre- cedensowe. Europejski Trybunał Sprawiedliwości i Sąd dokonują wy- kładni prawa wspólnotowego. Kompetencje jurysdykcyjne omawianych organów dotyczą zarówno prawa pierwotnego, jak wtórnego, przy czym zadania jurysdykcyjne powołanych organów sądowych są wykonywa- ne również wspólnie z sądami państw członkowskich, gdyż sądy krajo- we mają obowiązek z urzędu przestrzegać prawa wspólnotowego (por. J.D. Mouton, [w:] Prawo europejskie, s. 172). Wypracowane przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości – obecnie Try- bunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zasady ogólne (będące odzwier- ciedleniem wspólnych tradycji konstytucyjnych państw członkowskich) po- zwalają na uzupełnienie luk i stosowanie często zbyt ogólnych unormowań zgodnie z celami realizowanymi przez Unię Europejską (por. A. Cieśliński, Wspólnotowe prawo gospodarcze, Warszawa 2003, s. 11). W sytuacji, gdy normy pierwotnego prawa wspólnotowego nakazują interpretację przepisów krajowych w sposób odpowiadający treści i celom unormowań Unii Euro- pejskiej, szczególnego znaczenia nabierają tzw. orzeczenia wstępne. Powo- łana instytucja pozwala TSUE na kontrolę ważności i interpretację aktów prawa wspólnotowego, co z kolei umożliwia sądom krajowym prawidło- we stosowanie przepisów Wspólnoty w jednostkowych sprawach. Europej- ski Trybunał Sprawiedliwości rozstrzyga ponadto m.in. skargi przeciwko państwom członkowskim (o naruszenie zobowiązań traktatowych), skargi przeciwko instytucjom wspólnoty (w tym w szczególności w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu organu wspólnoty) oraz szereg innych. Bogaty dorobek orzeczniczy ETS (obecnie: TSUE) stał się silnym fun- damentem integracji, gdyż w praktyce hipotezy norm prawnych zawartych w traktatach oraz aktach wspólnotowych mają zakres wynikający z wypo- wiedzi TSUE i Sądu, dawniej Trybunału oraz Sądu Pierwszej Instancji. Nb. 11
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo handlowe. Wydanie 20
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: