Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00252 007045 20265372 na godz. na dobę w sumie
Prawo karne - część ogólna. Wydanie 6 - ebook/pdf
Prawo karne - część ogólna. Wydanie 6 - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 307
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-516-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W Skrypcie omówiono instytucje części ogólnej prawa karnego materialnego dotyczące m.in.:

W szóstym wydaniu uwzględniono najnowsze zmiany Kodeksu karnego dotyczące m.in. środków karnych, przepadku, środków kompensacyjnych, obrony koniecznej oraz ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

W skrypcie zawarto ponadto:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ROZDZIAŁ.I ZASADY PRAWA KARNEGO I OBOWIĄZYWANIA USTAWY KARNEJ Literatura:.K. Buchała,.L. Kubicki,.Zasady.odpowiedzialności.karnej.w.przyszłej.konsty- tucji,.PiP.1987,.z..10;.K. Czajkowski, Problematyka.czasu.popełnienia.przestępstwa,.Pal..1966,. Nr.12;.R. Dębski,.Zasada.nullum.crimen.sine.lege i.postulat.wyłączności.ustawy,.Acta.Univer- sitatis.Lodziensis.1922,.Folia.Iuridica.50;.M. Filar,.Podstawy.odpowiedzialności.karnej.w.no- wym.Kodeksie.karnym,.Pal..1997,.Nr.11–12;.L. Gardocki,.Zasady.obowiązywania.ustawy..O.re- formie.prawa.karnego,.Pal..1996,.Nr.3–4;.B. Kunicka-Michalska,.Zasada.nullum.crimen,.nulla. poena.sine.lege.w.projekcie.KK.w.świetle.norm.międzynarodowych,.[w:].Problemy.kodyfika- cji.prawa.karnego..Księga.ku.czci.profesora.Mariana.Cieślaka,.Kraków.1993;.A. Marek,.Myśl. Cezarego.Beccarii.we.współczesnej.nauce.prawa.karnego,.Pal..1994,.Nr.5–6;.tenże,.Nowy.Ko- deks.karny.–.zasady.odpowiedzialności,.nowa.polityka.karna,.MoP.1997,.Nr.12;.J. Mikołajewicz,. Prawo.intertemporalne..Zagadnienia.teoretycznoprawne,.Poznań.2000;.B. Namysłowska-Gabry- siak,. Komentarz. do. ustawy. o. odpowiedzialności. podmiotów. zbiorowych. za. czyny. niedozwo- lone,. Kraków. 2004;. taż,. Odpowiedzialność. karna. podmiotów. zbiorowych,. MoP. 2002,. Nr. 23;. B. Nita,.A.R. Światłowski,.Zakaz.łącznego.stosowania.przepisów.ustawy.dawnej.na.tle.art..4.§.1. KK,.Prok..i.Pr..2001,.Nr.3;.A. Spotowski,.Zasada.lex.retro.non.agit (geneza,.uzasadnienie,.za- sięg),.Pal..1985,.Nr.9;.R.A. Stefański,.Ustawa.względniejsza.dla.sprawcy,.Prok..i.Pr..1995,.Nr.9;. A.R. Światłowski,.Miejsce.popełnienia.przestępstwa.a.odpowiedzialność.karna.–.zarys.problema- tyki,.MoP.1993,.Nr.4;.A. Światłowski,.O.retroaktywności.prawa.karnego,.PS.1994,.Nr.3;.A. Wą- sek,.Ewolucja.prawnokarna.pojęcia.winy.w.powojennej.Polsce,.PPK.1990,.Nr.4;.L. Wilk, Z.pro- blematyki. tzw.. norm. intertemporalnych. w. prawie. karnym.. Wybrane. zagadnienia,. PPK. 1990,. Nr.16;.J. Wojciechowski,.Odpowiedzialność.za.„stare”.przestępstwa.pod.rządami.nowego.Ko- deksu. karnego,. MoP. 1997,. Nr. 12;. W. Wróbel,. Zmiana. normatywna. i. zasady. intertemporalne. w.prawie.karnym,.Kraków.2003. Orzecznictwo:.wyr..SN.z.20.9.1991.r.,.II.KRN.154/91,.OSNKW.1992,.Nr.1;.post..SA.w.Ka- towicach.z.21.10.1998.r.,.II.AKz.277/98,.BSA.w.Katowicach.1999,.Nr.2;.post..SA.w.Warszawie. z.23.10.1998.r.,.II.AKz.470/98,.BSA.w.Warszawie.1999,.Nr.2;.wyr..SA.w.Lublinie.z.27.10.1998.r.,. II.AKa.155/98,.BSA.w.Lublinie.1999,.Nr.1;.wyr..SA.w.Białymstoku.z.29.10.1998.r.,.II.AKa. 109/98,.BSA.w.Białymstoku.1999,.Nr.4;.wyr..SA.w.Katowicach.z.23.12.1998.r.,.II.AKa.228/98,. BSA.w.Katowicach.1999,.Nr.4;.uchw..SN.z.23.2.1999.r.,.I.KZP.37/98,.OSNKW.1999,.Nr.3–4;. post.. SA. w. Lublinie. z. 29.3.1999. r.,. II. AKa. 109/98,. BSA. w. Lublinie. 1999,. Nr. 2;. post.. SN. 2 Rozdział I. Zasady prawa karnego i obowiązywania ustawy karnej z.19.8.1999.r.,.I.KZP.25/99,.OSNKW.1999,.Nr.9–10;.wyr..SN.z.4.4.2000.r.,.II.KKN.335/99,. Prok..i.Pr..2000,.Nr.9;.wyr..SN.z.11.10.2000.r.,.III.KKN.356/99,.Prok..i.Pr..2001,.Nr.2;.post..SN. z.26.4.2007.r.,.I.KZP.5/07,.BPK.2007,.Nr.10;.wyr..z.13.2.2008.r.,.IV.KK.407/07,.BPK.2008,. Nr.4;.wyr..SN.z.9.10.2008.r.,.WA.40/08,.OSNKW.2008,.Nr.1,.poz..194;.wyr..SA.w.Krakowie. z.8.10.2008.r.,.II.AKa.92/08,.KZS.2008,.Nr.11,.poz..49. § 1. Zasady prawa karnego I. Zasada odpowiedzialności karnej za czyn Zgodnie.z.art..1.§.1.KK,.odpowiedzialności.karnej.podlega.ten.tylko,.kto.dopusz- cza. się. czynu. zabronionego.. Ustawodawca. wskazuje. więc,. iż. sprawca. może. po- nieść.odpowiedzialność.karną,.jeżeli.jego.zachowanie.będzie.czynem..Oznacza.to,. że.prawo.karne.nie.przewiduje.odpowiedzialności.za.poglądy.bądź.myśli..Nie.sta- nowią.czynu.w.rozumieniu.prawa.karnego.również.wszelkiego.rodzaju.zachowania. człowieka.pod.wpływem.przymusu.absolutnego.(vis absoluta), czyli.siły.zewnętrz- nej.uniemożliwiającej.mu.swobodne.i.zależne.od.jego.woli.zachowanie.oraz.przy- mus.względnego.(vis compulsiva), w.którym.dochodzi.do.oddziaływania.na.wolę. człowieka. środkami. fizycznymi. lub. psychicznymi.. Wszelkie. działanie. człowieka. nieuzewnętrznione.w.postaci.konkretnego.czynu.nie.jest.przedmiotem.zainteresowa- nia.prawa.karnego..Czynem.zaś.jest.działanie.lub.zaniechanie.działania,.do.którego. sprawca.był.obowiązany..Kodeks.karny.nie.wskazuje.definicji.pojęcia.„czyn”,.jed- nak.na.gruncie.prawa.karnego.wypracowano.wiele.teorii,.według.których.wskazuje. się,.jakie.zachowania.się.człowieka.możemy.w.ten.sposób.charakteryzować. Kazus:.Jan K..podczas.pochodu.pierwszomajowego.głośno.wypowiadał.swoje.poglądy.po- chwalające.ustrój.totalitarny..Czy.zachowanie.Jana K..może.zostać.uznane.za.czyn.i.czy.w.związku. z.tym.poniesie.on.odpowiedzialność.karną? Zgodnie.z.zasadą.odpowiedzialności.karnej.wyłącznie.za.czyn,.prawo.nie.może.karać.za.po- glądy..Jednak.ustawodawca.uznał,.iż.publiczne.uzewnętrznienie.tych.poglądów.może.być.uznane. za.czyn.w.rozumieniu.prawa.karnego..Uzewnętrznienie.to.przejawia.się.właśnie.w.elemencie.pu- bliczności.działania.sprawcy..Zgodnie.z.art..256.§.1.KK,.„Kto.publicznie.propaguje.faszystowski. lub.inny.totalitarny.ustrój.państwa.(...).podlega.grzywnie,.karze.ograniczenia.wolności.albo.karze. pozbawienia.wolności.do.lat.2”..Zachowanie.Jana K..jest.więc.czynem,.z.uwagi.na.publiczny. charakter.wypowiadania.swoich.poglądów.–.pochód.pierwszomajowy.–.i.wobec.powyższego. podlega.odpowiedzialności.na.podstawie.art..256.KK. II. Zasada winy Dawne.prawo.karne.opierało.się.na.zasadzie.odpowiedzialności.obiektywnej.. Zgodnie.z.tą.zasadą,.odpowiedzialności.karnej.podlegał.ten,.kto.swoim.zachowa- niem.doprowadził.do.powstania.ujemnych,.ze.społecznego.punktu.widzenia,.skut- § 1. Zasady prawa karnego 3 ków,.bez.względu.na.to,.czy.wynikały.one.z.jego.winy,.czy.też.nie..Obecnie.prawo. karne.opiera.się.na.zasadzie.odpowiedzialności.subiektywnej. Zgodnie.z.obecnie.obowiązującym.Kodeksem.karnym,.zasada.winy.została.wy- raźnie.wprowadzona.do.art..1..Przepis.ten.w.§.3.stanowi,.iż.nie.popełnia.przestęp- stwa.sprawca.czynu.zabronionego,.jeżeli.nie.można.mu.przypisać.winy w czasie czynu.(nullum crimen sine culpa)..Takie.ujęcie.zasady.winy.może.być.dwojako.in- terpretowane..Można.zastosować.wykładnię.rozszerzającą,.a.także.wykładnię.za- wężającą. Stosując.wykładnię rozszerzającą,.należy.dojść.do.wniosku,.że.ustawodaw- ca.nie.wyklucza.takich.sytuacji,.w.których.pomimo.popełnienia.czynu.zabronione- go.nie.będzie.można.przypisać.sprawcy.winy.i.to.nie.z.uwagi.na.okoliczności.wy- łączające.odpowiedzialność,.wskazane.w.Rozdziale.III.KK,.a.ze.względu.na.inną. okoliczność,.nieznaną.w.ustawie..Taka.interpretacja.–.wyrażonej.w.art..1.§.3.KK. zasady.winy.–.jest.wolą.ustawodawcy..W.uzasadnieniu.do.projektu.Kodeksu.karne- go.czytamy:.„Projekt.stanął.na.stanowisku,.że.konieczne.jest.wyrażenie.w.Kodeksie. karnym.wprost.uzależnienia.odpowiedzialności.karnej.od.winy.(zasada.winy)..Prze- mawia.za.tym.potrzeba.wzmocnienia.funkcji.gwarancyjnej.prawa.karnego.(...)..Gra- nice.winy.są.precyzowane.w.przepisach.rozdz..III..Nie.wyklucza.się.jednak.jeszcze. innych.sytuacji.wyjątkowych,.w.których.mimo.popełnienia.czynu.zabronionego.nie. będzie.można.przypisać.sprawcy.winy..Projekt.wprowadza.więc.jednoznacznie.za- sadę.odpowiedzialności.tylko.za.czyn.zawiniony..Nie.przesądza.jednak.akceptacji. określonej.teorii.winy,.pozostawiając.to.doktrynie.i.orzecznictwu”. Stosując.wykładnię zawężającą,.zasadę.winy.wyrażoną.w.KK.należy.uznać.za. deklarację.będącą.potwierdzeniem.konkretnych.okoliczności.wyłączających.winę,. wymienionych.w.Rozdziale.III.KK..Taka.interpretacja,.reprezentowana.m.in..przez. prof..L. Gardockiego,.związana.jest.ze.stanowiskiem,.że.prawo.karne.nie.powinno. zawierać.przepisów.wprowadzających.możliwość.tak.elastycznego.interpretowania. przez.sąd.pewnych.stanów.faktycznych,.ponieważ.interpretacja.taka.mogłaby.być. podstawą.licznych.nadużyć. Pomimo.iż.Kodeks.karny.nie.zawiera.definicji.„winy”,.doktryna.wypracowa- ła.tzw..psychologiczną.oraz.normatywną.teorię.winy..Według.teorii.psychologicz- nej.wina.jest.swoistym.stosunkiem.sprawcy.do.zarzucanego.mu.czynu,.co.w.zasa- dzie.ogranicza.rozumienie.winy.do.kategorii.umyślności.oraz.nieumyślności..Teorie. normatywne. wskazują. na. rozumienie. winy. jako. możliwości. postawienia. zarzutu. sprawcy.z.popełnionego.przez.niego.czynu,.iż.nie.dał.posłuchu.normie.prawnej.. Obecnie.przeważają.poglądy.zbliżone.do.teorii.normatywnej,.zgodnie.z.którą.zasa- da.winy.jako.podstawowy.standard.współczesnego.prawa.karnego.w.państwach.de- mokratycznych.zakłada,.iż.człowiek.może.zostać.pociągnięty.do.odpowiedzialności. karnej.wyłącznie.wtedy,.gdy.można.przypisać.mu.winę.w.czasie.czynu,.tj..postawić. mu.zarzut.niepodporządkowania.się.konkretnej.normie.prawnej.. 4 Rozdział I. Zasady prawa karnego i obowiązywania ustawy karnej III. Zasada odpowiedzialności indywidualnej i osobistej Zasada odpowiedzialności indywidualnej.określona.jest.w.art..1,.21,.55.KK. oraz.w.przepisach.Części.szczególnej..Artykuł.1.KK.określa,.iż.odpowiedzialno- ści.karnej.podlega ten tylko, kto.popełnia.czyn.zabroniony..Przepisy.Części.szcze- gólnej. potwierdzają. tę. zasadę,. określając. przy. każdym. przestępstwie,. iż. jest. to. własny.czyn.sprawcy,.np..art..280.KK:.„Kto kradnie...,.podlega karze...”..Zasa- da.odpowiedzialności indywidualnej wyrażona.jest.również.w.art..21.KK,.który. stanowi,.iż.okoliczności.osobiste,.wyłączające.lub.łagodzące.albo.zaostrzające.od- powiedzialność.karną,.uwzględnia.się.tylko.co.do.osoby,.której.dotyczą.(zob..Roz- dział.IV).oraz.w.art..55.KK.jako indywidualizacja kary..Przepis.ten.stanowi,.iż. okoliczności.wpływające.na.wymiar.kary.uwzględnia.się.tylko.co.do.osoby,.któ- rej.dotyczą,.np..jeżeli.dwie.osoby:.recydywista.i.młodociany.popełnią.razem.prze- stępstwo.kradzieży,.sąd.wymierzając.karę,.weźmie.pod.uwagę.fakt.ponownego.po- pełnienia.przestępstwa.tylko.w.odniesieniu.do.recydywisty,.natomiast.okoliczność. wieku.–.tylko.wobec.młodocianego,.co.w.konsekwencji.oznaczać.będzie.surow- szą.karę.dla.recydywisty,.przy.założeniu,.że.pozostałe.okoliczności.sprawy.są.takie. same.wobec.obu.sprawców. Przeciwieństwem. odpowiedzialności. indywidualnej. jest. odpowiedzialność. określana.jako.zbiorowa,.grupowa,.ostatnio.określana.jako.odpowiedzialność pod- miotów zbiorowych. W.ciągu.całego.XIX.w..idea.odpowiedzialności.karnej.grupowej.była.odrzuca- na,.zgodnie.z.przyjętą.w.kodyfikacjach.napoleońskich.zasadą:.societas delinquere non potest..Zasadnicze.argumenty.przytaczane.przeciwko.odpowiedzialności.karnej. osób.prawnych.to.takie,.że.osoba.prawna.jest.fikcją,.nie.ma.zdolności.do.popełnia- nia.czynu,.osobie.prawnej.nie.można.przypisać.winy.oraz.ze.względu.na.występu- jącą.niezgodność.między.karą.i.grupą,.ponieważ.pojęcie.kary.może.korespondować. tylko.z.pojęciem.jednostki. Następującemu.od.końca.XIX.w.,.a.następnie.w.XX.w..rozwojowi.przedsiębior- czości.oraz.rozwojowi.prawa.karnego,.który.zmierzał.do.dyscyplinowania.różnych. dziedzin.działalności.społecznej.i.ekonomicznej,.towarzyszyło.stopniowe.wprowa- dzanie.możliwości.stosowania.sankcji.karnych.wobec.przedsiębiorstw..Te.bowiem. instytucje.były.postrzegane.jako.„instrumenty”,.poprzez.które.działają.osoby.fizycz- ne,. represjonowanie. osób. fizycznych. zaś. często. okazywało. się. niewystarczające. (gdy.instytucja.np..zastępowała.jednostki.innymi,.prowadzącymi.tę.samą.przestęp- czą.działalność).bądź.nawet.fikcyjne.(gdy.ukarana.jednostka.była.niewypłacalna).. W.związku.z.tym.rozważano,.czy.nie.byłoby.bardziej.celowe.przyjęcie.instytucji. odpowiedzialności.karnej. W.zmienionej.sytuacji.przytoczone.wyżej.argumenty.przeciwko.odpowiedzial- ności.karnej.osób.prawnych.w.dużym.stopniu.straciły.na.aktualności. Odpowiadając.na.argument.fikcji.osoby.prawnej,.przytoczono.dowody.realności. istnienia.instytucji.odpowiedzialności.osób.prawnych,.chociażby.w.prawie.cywilnym. § 1. Zasady prawa karnego 5 Argumentowi. związanemu. z. pojęciem. czynu. korespondującego. wyłącznie. z.czło.wiekiem.przeciwstawia.się.argument.uczestniczenia.osoby.prawnej.w.obro- cie.prawnym. Konstrukcja.prawnokarna.winy.może.być.zastosowana.również.do.osób.praw- nych. Argument.o. niezgodności.pojęcia.kary. i.pojęcia.osoby. prawnej.traci.obecnie. na.aktualności,.ponieważ.wiele.kar.występujących.w.Kodeksach.karnych.może.ze. swej.istoty.mieć.zastosowanie.do.osób.prawnych,.np..kary.pieniężne,.konfiskata,. zakaz.prowadzenia.działalności. Odpowiedzialność.karna.osób.prawnych.funkcjonuje.obecnie.w.większości.kra- jów. Europy.. Instytucja. ta. znana. jest. ustawodawstwu. holenderskiemu,. belgijskie- mu,.francuskiemu,.jak.również.całemu.systemowi.common law..Wobec.powyższe- go,.a.także.w.związku.z.dostosowywaniem.naszego.prawa.do.acquis communautaire,. 28.10.2002. r.. Sejm. uchwalił. ustawę. o. odpowiedzialności. podmiotów. zbiorowych. za.czyny.zabronione.pod.groźbą.kary.(tekst.jedn..Dz.U..z.2018.r..poz..703.ze.zm.).. Zgodnie.z.art..48.OdpPodZbU,.przepisy.ustawy.weszły.w.życie.28.11.2003.r..Jed- nak.w.dniu.3.11.2004.r..Trybunał.Konstytucyjny.wydał.orzeczenie.w.sprawie.zgod- ności.z.Konstytucją.niektórych.przepisów.OdpPodZbU..W.orzeczeniu.tym.uznano.za. sprzeczne.z.Konstytucją.kluczowe.przepisy.ustawy,.decydujące.o.modelu.odpowie- dzialności.podmiotów.zbiorowych.i.systemie.stosowanych.wobec.nich.kar..W.ocenie. Trybunału. odpowiedzialność. podmiotów. zbiorowych. przewidziana. w. OdpPodZbU. ma.charakter.represyjny.i.jako.taka.korzysta.z.ochrony.wynikającej.z.art..42.Konsty- tucji.RP..Trybunał.Konstytucyjny.odroczył.utratę.mocy.niezgodnych.z.Konstytucją. przepisów.do.końca.czerwca.2005.r..Wobec.powyższego,.30.6.2005.r..Sejm.uchwalił. nowelizację.OdpPodZbU,.która.nieznacznie.zmieniła.obowiązującą.regulację. Ustawa. ta. określa. zasady. odpowiedzialności. podmiotów. zbiorowych. za. po- pełnione. przestępstwa. lub. przestępstwa. skarbowe,. a. także. zasady. postępowania. w.przedmiocie.takiej.odpowiedzialności.(art..1)..Przechodząc.do.omówienia.mo- delu.odpowiedzialności.podmiotów.zbiorowych,.należy.na.wstępie.zaznaczyć,.że. ustawa.nie.wprowadza.jednolitego.modelu.odpowiedzialności.podmiotów.zbioro- wych..Model.zastosowany.przez.ustawodawcę.jest.modelem.mieszanym,.nieprzyj- mującym.bezpośrednio.żadnego.modelu.wykształconego.do.tej.pory.w.wielu.kra- jach. europejskich.. Przyjęty. przez. ustawodawcę. model. należy. wyinterpretować. przede.wszystkim.z.przepisów.art..3,.4.i.5.OdpPodZbU,.które.w.całości.tworzą.trzy. przesłanki.odpowiedzialności.karnej.podmiotów.zbiorowych. Ustawodawca.w.art..3.(po.nowelizacji).wyróżnił.cztery.grupy.osób.fizycznych,. których. przestępne. zachowanie. może. skutkować. odpowiedzialnością. podmiotu. zbiorowego..Są.to.osoby: 1). działające. w. imieniu. lub. w. interesie. podmiotu. zbiorowego. w. ramach. upraw- nienia.lub.obowiązku.do.jego.reprezentowania,.podejmowania.w.jego.imieniu. decyzji. lub. wykonywania. kontroli. wewnętrznej. albo. przy. przekroczeniu. tego. uprawnienia.lub.niedopełnieniu.tego.obowiązku; 6 Rozdział I. Zasady prawa karnego i obowiązywania ustawy karnej 2). dopuszczone.do.działania.w.wyniku.przekroczenia.uprawnień.lub.niedopełnie- nia.obowiązków.przez.osobę,.o.której.mowa.w.pkt.1; 3). działające.w.imieniu.lub.w.interesie.podmiotu.zbiorowego,.za.zgodą.lub.wiedzą. osoby,.o.której.mowa.w.pkt.1; 4). będącej. przedsiębiorcą,. który. bezpośrednio. współdziała. z. podmiotem. zbioro- wym.w.realizacji.celu.prawnie.dopuszczalnego. W.każdym.z.trzech.powyżej.przedstawionych.przypadków.dodatkową.przesłan- ką.konieczną.do.wystąpienia.jest.okoliczność,.że.zachowanie.osoby.fizycznej.wska- zanej.w.art..3.OdpPodZbU.przyniosło.lub.mogło.przynieść.podmiotowi.zbiorowe- mu.korzyść,.chociażby.niemajątkową.. Zgodnie.z.art..4.OdpPodZbU,.podmiot.zbiorowy.podlega.odpowiedzialności,. jeżeli.fakt.popełnienia.czynu.zabronionego.wymienionego.w.art..16.przez.osobę,. o. której. mowa. w. art.. 3,. został. potwierdzony. prawomocnym. wyrokiem. skazują- cym.tę.osobę,.wyrokiem.warunkowo.umarzającym.wobec.niej.postępowanie.karne. albo.postępowanie.w.sprawie.o.przestępstwo.skarbowe,.orzeczeniem.o.udzielenie. tej.osobie.zezwolenia.na.dobrowolne.poddanie.się.odpowiedzialności.albo.orzecze- niem.sądu.o.umorzeniu.przeciwko.niej.postępowania.z.powodu.okoliczności.wyłą- czających.ukaranie.sprawcy. Artykuł. 5. OdpPodZbU. ustanawia. kolejną. przesłankę,. która. w. toku. procesu. musi.być.wykazana,.aby.sąd.mógł.uznać.podmiot.zbiorowy.za.odpowiedzialny.na. podstawie.OdpPodZbU.i.wymierzyć.mu.karę..Przesłanką.tą.jest.wina.w.rozumieniu. tego.przepisu,.która.musi.być.udowodniona.co.najmniej.w.jednej.z.dwóch.możli- wych.postaci:.winy.w.wyborze.lub.winy.w.nadzorze..Należy.podkreślić,.iż.ustawo- dawca,.wydaje.się,.celowo.użył.terminu.„co.najmniej”.w.treści.art..5.OdpPodZbU,. stanowiąc.tym.samym.minimalne.przesłanki.zawinienia.podmiotu.zbiorowego..Je- żeli.więc.w. ramach.działalności.danego.podmiotu.zbiorowego.celowo.zostanie.za- trudniona.osoba. mająca.np.. za. zadanie.tak.prowadzić.księgi. finansowe. przedsię- biorstwa,. aby. ukryć. jego. przestępczą. działalność,. wówczas. oczywiście. podmiot. zbiorowy.będzie.ponosił.odpowiedzialność.. Analiza.form.winy.zawartych.w.art..5.OdpPodZbU.nie.może.zostać.przeprowa- dzona.bez.odwołania.się.do.art..3.OdpPodZbU,.ponieważ.każda.forma.winy.doty- czy.innych.grup.osób.fizycznych.z.art..3.OdpPodZbU..Zgodnie.z.regulacją.przepisu. art..5.OdpPodZbU,.kwestia.winy.w.wyborze.lub.winy.w.nadzorze.może.być.roz- patrywana.tylko.w.kontekście.osoby.fizycznej,.o.której.mowa.w.art..3.pkt.2.lub.3. Wskazać.jednak.należy,.iż.znowelizowana.regulacja.przepisu.art..5.OdpPodZbU.. ustanowiła.przesłankę.zawinienia.podmiotu.zbiorowego.wyłącznie.w.stosunku.do. osób. wymienionych. w. art.. 3. pkt. 2. i. 3. tej. ustawy,. poprzez. wskazanie. na. ,,winę”. w.wyborze.bądź.nadzorze..Zgodnie.z.orzeczeniem.SN.z.5.5.2009.r..„Pominięcie. w. tym. przepisie. przesłanki. własnej. odpowiedzialności. podmiotu. zbiorowego. za. czyny.osób.wskazanych.w.art..3.pkt.1,.przy.niewprowadzeniu.jakichkolwiek.innych. zasad.odpowiedzialności.podmiotu.za.działania.osób.nim.zarządzających,.spowo- dowało.brak.możliwości.pociągnięcia.podmiotu.zbiorowego.do.odpowiedzialności. za.czyny.zabronione.tej.kategorii.osób”. § 1. Zasady prawa karnego 7 Kazus:.Prezeska.zarządu.spółki.X.(spółka.z.o.o.),.Janina K.,.udała.się.do.banku.w.celu.za- ciągnięcia.kredytu..Ponieważ.sytuacja.firmy.była.coraz.trudniejsza.(tzn..rosła.liczba.wierzycieli. spółki.oraz.brak.możliwości.zaspokojenia.większości.z.nich),.pani.Janina K..przedłożyła.w.banku. dokumenty.potwierdzające.dobrą.sytuację.finansową.spółki..Przedłożone.w.banku.dokumenty.były. odzwierciedleniem.sytuacji.spółki,.ale.sprzed.roku..Prezeska.zarządu.w.momencie.zaciągania.kredytu. wiedziała,.że.go.nie.spłaci..Pozostałym.członkom.zarządu.powiedziała,.żeby.się.nie.martwili,.że.ona. ma.znajomości.w.różnych.bankach.i.na.pewno.dostanie.kredyt,.pomimo.złej.sytuacji.finansowej. spółki..Otrzymany.z.banku.kredyt.Janina K..przeznaczyła.na.realizację.kontraktu.dotyczącego.pro- dukcji.i.sprzedaży.rewelacyjnego.leku.na.katar..Niestety.w.trakcie.jego.realizacji,.po.10.miesiącach,. Janina K..została.oskarżona.o.przestępstwo.z.art..297.§.1.KK.ze.względu.na.niespłacenie.żadnej. raty.kredytu..Analizując.powyższy.stan.faktyczny.na.podstawie.KK.i.OdpPodZbU,.przedstaw,.jak. może.się.kształtować.odpowiedzialność.karna.Janiny K..i.spółki.X. Na.podstawie.powyższego.stanu.faktycznego.można.stwierdzić,.iż.Janina K..może.podlegać. odpowiedzialności.karnej.za.przestępstwo.z.art..297.§.1.KK,.należy.także.rozważyć.kwestie.doty- czące.możliwości.zastosowania.kumulatywnego.zbiegu.przepisów.w.kontekście.wypełnienia.przez. Janinę K..ustawowych.znamion.przestępstwa.z.art..286.§.1.KK..Oczywiście.uznanie,.czy.Janina K.. popełniła.to.przestępstwo,.zależeć.będzie.od.oceny,.czy.swoim.zachowaniem.wyczerpała.wszystkie. ustawowe.znamiona.zawarte.w.tym.przepisie,.tzn..czy.działając.w.celu.uzyskania.dla.siebie.lub. kogo.innego.kredytu,.przedstawiła.nierzetelny.dokument.albo.nierzetelne.pisemne.oświadczenie. dotyczące.okoliczności.o.istotnym.znaczeniu.dla.uzyskania.tego.kredytu..Niewątpliwie.Janina K.. przedłożyła.w.banku.nierzetelne.dokumenty.potwierdzające,.że.firma.jest.w.dobrej.kondycji.fi- nansowej,.chociaż.w.danej.chwili.tak.nie.było.i.niewątpliwie.zrobiła.to.w.celu.uzyskania.kredytu.. Tym.samym.można.uznać,.iż.może.ona.odpowiadać.za.przestępstwo.oszustwa.kapitałowego. Kolejnym.problemem.na.tle.powyższego.stanu.faktycznego.jest.kwestia,.czy.spółka.X.może. ponieść.odpowiedzialność.na.podstawie.OdpPodZbU..Analizując.tę.kwestię,.należy.zastanowić. się,.czy.w.podanym.kazusie.zostały.spełnione.wszystkie.przesłanki.zawarte.w.OdpPodZbU.. Zgodnie.z.ustawą,.podmiot.zbiorowy.(a.więc.na.podstawie.art..2.OdpPodZbU.spółka.z.o.o..jako. osoba.prawna).może.podlegać.odpowiedzialności,.jeżeli,.po.pierwsze,.osoba.wymieniona.w.art..3. OdpPodZbU.popełni.czyn.zabroniony.wymieniony.w.katalogu.w.art..16.OdpPodZbU..Po.drugie,. czyn.ten.zostanie.stwierdzony.prawomocnym.orzeczeniem.sądu.wskazanym.w.art..4.OdpPodZbU.. Po.trzecie,.czyn.ten.przyniesie.korzyść.temu.podmiotowi.zbiorowemu.(korzyść.w.rozumieniu.art..3. OdpPodZbU)..I.po.czwarte,.podmiot.zbiorowy.musi.zawinić.w.rozumieniu.art..5.OdpPodZbU.. Analizując.powyższe.cztery.przesłanki.w.kontekście.stanu.faktycznego,.należy.stwierdzić,.iż. Janina K.,.jako.prezeska.zarządu,.jest.osobą.wymienioną.w.art..3.ust..1.OdpPodZbU..Po.drugie,. popełniła.przestępstwo.wskazane.w.art..16.OdpPodZbU..Oczywiście.przesłanka.druga.będzie.speł- niona.w.momencie.wydania.prawomocnego.orzeczenia.sądu..Po.trzecie,.czyn.Janiny K..przyniósł. korzyść.firmie.w.postaci.uzyskanego.kredytu..I.po.czwarte,.należy.zastanowić.się.nad.spełnieniem. przesłanki.zawinienia.z.art..5.OdpPodZbU..Należy.jednak.wskazać,.iż.w.związku.z.nowelizacją. ustawy.i.zmiany.przepisu.art..5.brak.jest.możliwości.pociągnięcia.podmiotu.zbiorowego.do.odpo- wiedzialności.karnej.za.czyny.osób.wymienionych.w.art..3.ust..1..Można.jedynie.rozważać,.czy. stan.faktyczny.można.ewentualnie.zakwalifikować.na.podstawie.art..3.ust..2.OdpPodZbU. Odpowiedzialność.karna.ma.również.charakter osobisty..Oznacza.to,.że.nikt. nie.może.zobowiązać.się.do.poniesienia.odpowiedzialności.karnej.za.inną.osobę.. Takie.zachowanie.jest.przestępstwem.określonym.w.art..239.§.1.KK,.który.stano- wi.m.in.,.iż.za.odbywanie.kary.za.skazanego.grozi.kara.od.3.miesięcy.do.5.lat.po- zbawienia.wolności..Wyjątek.od.zasady.odpowiedzialności.osobistej.uregulowany. 8 Rozdział I. Zasady prawa karnego i obowiązywania ustawy karnej jest.w.Kodeksie.karnym.skarbowym,.który.przewiduje.instytucję.odpowiedzialno- ści.posiłkowej. IV. Zasada humanitaryzmu Zasada.humanitaryzmu.została.wyrażona.w.Kodeksie.karnym.w.art..3..Zgod- nie.z.tym.przepisem,.kary.oraz.inne.środki.przewidziane.w.Kodeksie.stosuje.się. z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu,. w. szczególności. z. poszanowaniem. godności.człowieka..Oznacza.to,.że.każdy.człowiek.niezależnie.od.sytuacji.powi- nien.być.traktowany.z.szacunkiem.i.poszanowaniem.jego.przyrodzonej.i.niezby- walnej.godności..Zasada.ta.zakłada.minimalizację.dolegliwości,.przede.wszystkim. w.zakresie.kar.oraz.innych.środków.stosowanych.na.podstawie.Kodeksu.karnego.. Ustawodawca.wprowadził.ten.przepis,.zaznaczając.w.uzasadnieniu.do.projektu,.że. norma.ta.nie.ma.znaczenia.deklaratoryjnego,.lecz.powinna.stanowić.zasadniczą.dy- rektywę.wymiaru.kary.i.stosowania.innych.środków.będących.prawnokarną.reakcją. na.popełnienie.czynu.zabronionego..Dlatego.też.niezwykle.istotne.znaczenie.zasada. ta.nabiera.w.kontekście.systemu.wykonywania.kary..Zasada.humanitaryzmu.powtó- rzona.więc.została.w.art..4.KKW,.zgodnie.z.którym.kary,.środki.karne,.środki.kom- pensacyjne,. przepadek,. środki. zabezpieczające.i. środki. zapobiegawcze. wykonuje. się.w.sposób.humanitarny,.z.poszanowaniem.godności.ludzkiej.skazanego..Zaka- zuje.się.ponadto.stosowania.tortur.lub.nieludzkiego.albo.poniżającego.traktowania. i.karania.skazanego. Zasada.humanitaryzmu.wynika.również.z.art..40.Konstytucji.RP,.który.stanowi,. iż.nikt.nie.może.być.poddany.torturom.ani.okrutnemu,.nieludzkiemu.lub.poniżają- cemu.traktowaniu.i.karaniu.oraz.że.zakazuje.się.stosowania.kar.cielesnych..Jest.ona. dodatkowo.wspierana.przez.art..30.Konstytucji.RP,.który.statuuje.zasadę.ochrony. godności.człowieka.i.zgodnie.z.którym.przyrodzona.i.niezbywalna.godność.czło- wieka.stanowi.źródło.wolności.i.praw.człowieka.i.obywatela,.jest.ona.nienaruszal- na,. a. jej. poszanowanie. i. ochrona. jest. obowiązkiem. władz. publicznych.. Ponadto. zasada. humanitaryzmu. wynika. z. podpisanych. przez. Rzeczpospolitą. Polską. Kon- wencji.z.4.11.1950.r..o.Ochronie.Praw.Człowieka.i.Podstawowych.Wolności.(Dz.U.. z.1993.r..Nr.61,.poz..284.ze.zm.).oraz.z.Międzynarodowego.Paktu.Praw.Obywatel- skich.i.Politycznych.z.19.12.1966.r..(Dz.U..z.1977.r..Nr.38,.poz..167).. V. Zasada nullum crimen nulla poena sine lege poenali anteriori certa Zasada.nullum crimen sine lege.jest.jedną.z.podstawowych.zasad.prawa.karne- go.określającą.podstawowe.wskazówki,.jakie.ma.spełniać.ustawa.karna.oraz.jakich. ma.przestrzegać.organ.stosujący.prawo.karne..Zasada.ta.została.wyrażona.w.art..42. Konstytucji.RP.oraz.w.art..1.KK,.które.stanowią,.że.odpowiedzialności.karnej.pod- § 1. Zasady prawa karnego 9 lega.ten.tylko,.kto.popełnia.czyn.zabroniony.pod.groźbą.kary.przez.ustawę.obowią- zującą.w.czasie.jego.popełnienia..Z.reguły.tej.wynika.kilka.podstawowych.zasad: A. Zasada nullum crimen sine lege scripta. skierowana. jest. do. ustawodaw- cy,. aby. w. procesie. tworzenia. prawa. zasady. odpowiedzialności. karnej. oraz. po- szczególne.przestępstwa.zostały.wyraźnie.określone.i.zapisane.w.akcie,.jakim.jest. ustawa..W.kwestii.tej.wypowiedział.się.m.in..Trybunał.Konstytucyjny.w.wyroku. z.8.1.2008.r..(P.35/06,.OTK-A.2008,.Nr.1,.poz..1).zgodnie.z.którym:.„(…).zgodnie. z.art..42.ust..1.Konstytucji.odpowiedzialności.karnej.podlega.ten.tylko,.kto.dopu- ścił.się.czynu.zabronionego.pod.groźbą.kary.przez.ustawę.obowiązującą.w.czasie. jego.popełnienia.(…)..Po.pierwsze,.w.myśl.tego.przepisu,.czyn.zabroniony.i.rodzaj. oraz.wysokość.kar.i.zasady.ich.wymierzania.muszą.zostać.określone.bezpośrednio. w.ustawie,.przy.czym.Konstytucja.nie.wyklucza.doprecyzowania.niektórych.ele- mentów.przez.akty.podustawowe.(zasada.wyłączności.ustawy.w.sferze.prawa.re- presyjnego)”..Źródłem.prawa.karnego.może.więc.być.tylko.ustawa.karna..Może.się. jednak.zdarzyć,.że.ustawa.karna.w.niektórych.przepisach.odsyła.do.aktów.niższej. rangi,.np..rozporządzeń.lub.zarządzeń,.wtedy.mamy.do.czynienia.z.przepisem.blan- kietowym. B. Zasada nullum crimen sine lege certa oznaczająca. postulat określoności. przestępstwa. adresowana. do. ustawodawcy,. który. powinien. formułować. przepisy. karne.w.sposób.zro.zumiały.i.jasny.dla.każdego.obywatela..Określoność.przestęp- stwa.wpływa.na.sprawne.funkcjonowanie.organów.sądowniczych,.np..sądu,.który. przypisuje.sprawcy.–.analizując.dokładnie.jego.czyn.i.cały.stan.faktyczny.–.okre- ślone.przestępstwo..Postulat.nullum crimen sine lege certa nakazuje.usta.wodawcy. takie. formułowanie. zakazów,. aby. były. one. przejrzyste. i. nie. budziły. wątpliwo- ści. w. procesie. przypisywania. przestępstw. sprawcom.. Ustawa. karna. zawiera. jed- nak.takie.przepisy.–.nieokreślające.precyzyjnie.elementów.przestępstwa.–.poprzez. wprowadzanie.znamion.ocennych,.np..kto.znieważa.–.art..216.KK,.kto.rozpija.–. art..208.KK,.kto.złośliwie.przeszkadza.–.art..195.KK..Zasada.określoności.prawa. karnego.stanowi.istotną.funkcję.gwarancyjną.w.kontekście.uniemożliwienia.stoso- wania.nadużyć.ze.strony.państwa.i.jego.organów. C. Zasada nullum crimen sine lege stricta,.czyli.zakaz analogii.skierowana. jest.do.organów.stosujących.prawo..Zasada.ta.zabrania.pociągania.do.odpowiedzial- ności.za.czyn,.który.nie.został.bezpośrednio.zabroniony.przez.ustawę.obowiązującą. w.czasie.jego.popełnienia,.a.który.wykazuje.podobieństwo.do.czynu.wyraźnie.za- bronionego.przez.prawo..Prawo.zna.dwa.rodzaje.analogii: 1). analogia legis; 2). analogia iuris. Analogia legis jest. to. ustalenie. konsekwencji. prawnych. faktu. nieuregulowa- nego. przez. prawo. obowiązujące. na. podstawie. norm. określających. konsekwencje. prawne.faktów.podobnych. 10 Rozdział I. Zasady prawa karnego i obowiązywania ustawy karnej Analogia iuris.natomiast.jest.to.ustalenie.konsekwencji.prawnych.faktu.nieure- gulowanego.przez.prawo.obowiązujące.na.podstawie.ogólnych.zasad,.które.mają. stanowić.podstawy.systemu.norm.prawa.obowiązującego.lub.jego.części. Prawo.karne.przewiduje.zakaz stosowania analogii na niekorzyść oskarżone- go,.co.oznacza,.że.dopuszczalna.jest.analogia.na.korzyść.oskarżonego.i.niezmienia- jąca.jego.sytuacji..Zakaz.analogii.na.niekorzyść.oskarżonego.jest.potwierdzeniem. funkcji.gwarancyjnej.prawa.karnego. D. Zasada nulla poena sine lege,.czyli.zasada.oznaczoności.kary.skierowana. jest.do.ustawodawcy..Prawo.karne.zna.trzy.możliwości.oznaczenia.sankcji.karnych: 1) sankcje bezwzględnie oznaczone,.to.takie,.które.przewidują.tylko.jedną.karę.za. dane.przestępstwo,.np..kto.zabija,.podlega.karze.10.lat.pozbawienia.wolności; 2) sankcje względnie oznaczone,. to. takie,. które. przewidują. rozpiętość. kary. i.umożliwiają.sądowi.w.każdej.sytuacji.dostosowanie.do.całego.stanu.faktyczne- go.najodpowiedniejszej.granicy.kary,.np.:.kto.kradnie.z.włamaniem,.podlega.ka- rze.pozbawienia.wolności.od.roku.do.10.lat; 3) sankcje nieoznaczone,.to.takie,.przy.których.ustawodawca.w.ogóle.nie.określa. rodzaju.kary,.np.:.kto.zabija,.podlega.karze. Polskie. prawo. karne. przewiduje. wyłącznie. sankcje. względnie. oznaczone,. umożliwiające. sądowi,. biorąc. pod. uwagę. wszystkie. elementy. przestępstwa. oraz. okoliczności.dotyczące.sprawcy,.orzeczenie.sprawiedliwej.kary.w.granicach.prze- widzianych.w.przepisach. E. Zasada lex retro non agit,.czyli.nieretroaktywność ustawy karnej.skiero- wana.do.organów.stosujących.prawo..Oznacza,.iż.nikt.nie.może.być.pociągnięty.do. odpowiedzialności.karnej.za.czyny,.które.nie.były.zabronione.w.momencie.ich.po- pełnienia..Zasada.ta.została.potwierdzona.w.art..42.Konstytucji.RP,.zgodnie.z.któ- rym.odpowiedzialności.karnej.podlega.tylko.ten,.kto.dopuścił.się.czynu.zabronione- go.pod.groźbą.kary.przez.ustawę.obowiązującą.w.czasie.jego.popełnienia..Oznacza. to,. że. ustawa. karna. nie. może. działać. wstecz. i. odnosić. się. do. czynów. popełnio- nych.przed.jej.wejściem.w.życie..Przykładem.naruszenia.zasady.lex retro non agit. może.być.dekret.z.12.12.1981.r..o.stanie.wojennym.(Dz.U..Nr.29,.poz..154.ze.zm.)... Artykuł.61.tego.dekretu.stanowił,.że:.„dekret.wchodzi.w.życie.z.dniem.ogłoszenia. z.mocą.od.dnia.uchwalenia”..Niewątpliwie.wynikające.z.takiego.zapisu.wsteczne. obowiązywanie.ustawy.było.naruszeniem.jednej.z.podstawowych.zasad.prawa.kar- nego.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo karne - część ogólna. Wydanie 6
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: