Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00289 004161 14816947 na godz. na dobę w sumie
Prawo karne. Część ogólna - ebook/pdf
Prawo karne. Część ogólna - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 540
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-592-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Prawo karne. Część ogólna to opracowanie adresowane do studentów prawa i administracji oraz do praktyków wykonujących zawody prawnicze bądź dopiero do nich aplikujących. Przedstawiony wykład prawa karnego materialnego obejmuje tzw. część ogólną prawa karnego, czyli zagadnienia wstępne i naukę o ustawie karnej, naukę o czynie zabronionym oraz naukę o karze, środkach karnych, zabezpieczających i innych środkach reakcji karnej. Zwraca uwagę całościowe ujęcie prawa karnego wykroczeń i prawa karnego skarbowego. Podręcznik umożliwia zapoznanie się z tłem historycznym oraz prześledzenie zmian w prawie karnym i porównanie regulacji w kodeksach karnych z lat 1932 i 1969 oraz w obecnie obo-wiązującym z 1997 r. Materiał wykładu został zilustrowany orzecznictwem Sądu Najwyż-szego i sądów apelacyjnych, a jego zrozumienie ułatwiają liczne, umieszczone w tekście, tablice. Książka zawiera bardzo bogate i aktualne wskazówki bibliograficzne, które pomogą w studiowaniu zagadnień szczegółowych.
W celu ułatwienia nauki wprowadzono dodatkowe pogrubienia podkreślające ważne partie materiału, piktogramy ułatwiające odnalezienie istotnych fragmentów nie tylko tuż przed egzaminem oraz numery boczne umożliwiające szybkie odszukanie w tekście pojęć z indeksu.
Prof. Jarosław Warylewski – profesor zwyczajny Uniwersytetu Gdańskiego, dziekan Wy-działu Prawa i Administracji w latach 2004–2012, kierownik Katedry Prawa Karnego Mate-rialnego i Wykonawczego oraz Psychiatrii Sądowej na Wydziale Prawa i Administracji, czło-nek Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów w latach 2008–2009, adwokat. Redaktor Naczelny „Gdańskich Studiów Prawniczych – Przegląd Orzecznictwa”, członek Rady Programowej „Edukacji Prawniczej”; należy do Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Karnego (Association Internationale De Droit Pènal), Prezes Oddziału Gdańskiego Polskiego Towarzystwa Kryminalistycznego. Autor i współautor ponad stu publikacji z zakresu prawa karnego (monografii, artykułów, glos, recenzji i komentarzy).
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Prawo karne Cz´Êç ogólna Jaros∏aw Warylewski Wydanie 5 Warszawa 2012 Redaktor prowadzący: Małgorzata Stańczak Opracowanie redakcyjne: Iwona Długoszewska Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych — bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7806-592-0 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexislexis.pl, e-mail: biuro@lexislexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexislexis.pl Wydanie piąte, Warszawa 2012 Skład i łamanie: Andytex, Warszawa, Łódź; druk i oprawa: Opolgraf S.A., Opole Druk ukończono we wrześniu 2012 roku Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Od Autora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ZAGADNIENIA WSTĘPNE I NAUKA O USTAWIE KARNEJ Część pierwsza ROZDZIAŁ I. Pojęcie i podział prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Prawo karne materialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Prawo karne procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Prawo karne wykonawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Prawo karne skarbowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Prawo karne wojskowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Prawo karne nieletnich dewiantów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Prawo karne krajowe i międzynarodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Prawo karne wykroczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ II. Nauka prawa karnego oraz nauki pokrewne i pomocnicze . . . . . 1. Szkoły, kierunki i ich przedstawiciele . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Kierunek legalistyczno-racjonalistyczny oświecenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Szkoła klasyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Szkoła pozytywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Szkoła socjologiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.5. Normatywizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.6. Ruch obrony społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.6.1. Kierunek radykalny (subiektywny) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.6.2. Kierunek umiarkowany (nowa obrona społeczna) . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.7. Neoklasycyzm, nieinterwencja, kryminologia radykalna, abolicjonizm i restorative justice . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.8. Ekonomiczna analiza prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Polska nauka prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Nauki pokrewne i pomocnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Kryminologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Penologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Wiktymologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. Penitencjarystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 15 17 18 21 22 22 23 24 24 25 28 30 30 32 34 36 38 40 40 41 42 43 45 47 53 54 56 57 58 6 Spis treści 3.5. Polityka kryminalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.6. Kryminalistyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.7. Medycyna sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.8. Psychiatria sądowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ III. Cele i funkcje prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Ochrona dóbr prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Zapobieganie (prewencja przeciwprzestępcza) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Zaspokojenie społecznego poczucia sprawiedliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Poprawa (resocjalizacja) i wychowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Kompensacja i restytucja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Pozostałe funkcje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ IV. Uwarunkowania historyczne i tendencje rozwojowe prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Od zemsty krwawej do całkowitego upaństwowienia kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Zemsta krwawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Odwet (zasada talionu) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Okup (system kompozycji) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. System proporcjonalności i upaństwowienie kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Zagadnienia kryminalizacji i dekryminalizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Problematyka związków prawa karnego materialnego z moralnością, religią i polityką . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 59 61 61 63 63 64 64 65 66 67 69 71 71 72 73 74 76 78 79 ROZDZIAŁ V. Podstawowe zasady prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 89 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 2. Zasada praworządności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 2.1. Nullum delictum sine lege poenali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 2.2. Nulla sanctio sine lege . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 3. Zasada sprawiedliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 4. Zasada humanizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 5. Zasada subsydiarności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Zasada czynu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 7. Zasada społecznej szkodliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 8. Zasada winy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 9. Zasada indywidualizacji odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 10. In dubio pro reo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 11. Nulla sanctio sine iudicio . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 12. Zasada stałości i pewności prawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 ROZDZIAŁ VI. Źródła polskiego prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 2. Zwyczaj i prawo zwyczajowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 3. Akty normatywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 4. Judykatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 5. Doktryna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 6. Elementy dawnego i współczesnego polskiego prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . 111 6.1. Kodeksy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 6.2. Ustawy szczególne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 6.3. Umowy międzynarodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 www.lexisnexis.pl Spis treści 7 ROZDZIAŁ VII. Budowa i rodzaje zakazów karnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 2. Metoda nazwowa i opisowa (zdaniowa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 3. Dyspozycje pojedyncze (proste) i złożone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 4. Dyspozycje kazuistyczne, syntetyczne i kauczukowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 5. Dyspozycje zupełne i niezupełne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 6. Zagrożenia karne bezwzględnie i względnie okreś lone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 7. Zagrożenia karne jedno- i wielorodzajowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 ROZDZIAŁ VIII. Stosowanie przepisów ustawy karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 2. Wykładnia i jej rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 3. Analogia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 ROZDZIAŁ IX. Zakres obowiązywania i zastosowania polskiej ustawy karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 1. Obowiązywanie ustawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 2. Zmiana ustawy. Zakres temporalny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 3. Czas popełnienia czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 4. Miejsce popełnienia czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 5. Zasada terytorialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 6. Odpowiedzialność za czyny zabronione popełnione za granicą . . . . . . . . . . . . . . . 154 6.1. Zasada obywatelstwa (narodowości podmiotowej) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 6.2. Zasady przedmiotowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 6.3. Zasada represji wszechświatowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 7. Immunitety . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 8. Azyl i ekstradycja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 ROZDZIAŁ X. Przesłanki przestępności czynu i odpowiedzialności karnej . . . . 174 1. Struktura i defi nicja przestępstwa oraz wykroczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 2. Rodzaje odpowiedzialności karnej i system sankcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 3. Problematyka obywatelskiego nieposłuszeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 Część druga NAUKA O CZYNIE ZABRONIONYM ROZDZIAŁ XI. Czyn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 2. Teorie kauzalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 3. Teoria fi nalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 4. Teorie socjologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 5. Problematyka psychicznego uwarunkowania czynu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 6. Problematyka odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych (kolektywnych) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 7. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 ROZDZIAŁ XII. Pojęcie i znaczenie związku przyczynowego . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 2. Teorie indywidualizujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 3. Teoria ekwiwalencji (równowartości warunków) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 4. Teoria adekwancji (przeciętnej przyczynowości) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 8 Spis treści 5. Teoria relewancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 6. Problematyka przyczynowości zaniechania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 7. Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 ROZDZIAŁ XIII. Kryminalna bezprawność czynu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 1. Rodzaje bezprawności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 2. Wyróżnianie zbrodni, występków i wykroczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 ROZDZIAŁ XIV. Znamiona typów czynów zabronionych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 1. Ustawowa typizacja czynów zabronionych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 2. Podział znamion . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 3. Teoria znamion negatywnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 ROZDZIAŁ XV. Klasyfi kacja przestępstw i wykroczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 1. Czyny powszechne (ogólnosprawcze) i indywidualne (właściwe i niewłaściwe) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 2. Czyny skutkowe (materialne) i bezskutkowe (formalne) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 3. Przestępstwa kierunkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 4. Typ podstawowy (ogólny) i typy szczególne (uprzywilejowane i kwalifi kowane) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 5. Czyny naruszające dobra prawne (naruszenia) lub zagrażające im (zagrożenia) 228 6. Czyny zagrożenia konkretnego i zagrożenia abstrakcyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 7. Przestępstwa podobne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 8. Tryb ścigania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 9. Problematyka przestępstw pospolitych i politycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 10. Czyny o charakterze chuligańskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 ROZDZIAŁ XVI. Kontratypy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 2. Defi nicja i skutki karnoprawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 3. Rodzaje kontratypów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 4. Przekroczenie kontratypu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 5. Problematyka nadużycia kontratypu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 6. Obrona konieczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 7. Stan wyższej konieczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 8. Eksperyment (dozwolone ryzyko) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 9. Rozkaz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 10. Ostateczna potrzeba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 11. Dozwolona samopomoc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 12. Działanie w granicach uprawnień lub obowiązków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 13. Zgoda pokrzywdzonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 14. Świadczenia zdrowotne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 14.1. Sterylizacja (pozbawienie zdolności płodzenia) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 14.2. Chirurgiczna zmiana płci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 14.3. Transplantacja (pobieranie i przeszczepianie komórek, tkanek i narządów) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 15. Zabiegi kosmetyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 16. Ryzyko sportowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 17. Karcenie wychowawcze małoletnich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 18. Pozostałe kontratypy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 18.1. Działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego . . . . . . . . . . . . 291 www.lexisnexis.pl Spis treści 9 18.2. Przerwanie ciąży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 18.3. Wyłączenie przestępności zniesławienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 18.4. Śmigus-dyngus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 18.5. Prima aprilis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 18.6. Sobótki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 18.7. Topienie Marzanny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 18.8. Napiwki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 18.9. Zwyczajowe dowody wdzięczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 18.10. Prawo do obrony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 ROZDZIAŁ XVII. Społeczna szkodliwość czynu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 2. Dobro prawne i przedmiot przestępstwa (ochrony, zamachu) . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 3. Obiektywna antyspołeczność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 4. Stopniowanie i wyłączenie społecznej szkodliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 ROZDZIAŁ XVIII. Zawinienie i jego przesłanki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 1. Teorie winy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 2. Tak zwane formy winy (umyślności i nieumyślności) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 3. Wina kombinowana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330 4. Dorosłość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330 5. Okoliczności wyłączające i redukujące zawinienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 5.1. Niepoczytalność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 5.2. Poczytalność ograniczona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 5.3. Stany nietrzeźwości i odurzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 5.4. Stan wyższej konieczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 5.5. Błąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 5.5.1. Pojęcie i rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 5.5.2. Błąd co do okoliczności faktycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 5.5.3. Błąd co do okoliczności wyłączających bezprawność lub zawinienie . . 343 5.5.4. Nieświadomość i urojenie bezprawności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 5.5.5. Problematyka błędu co do społecznej szkodliwości czynu . . . . . . . . . . . 346 5.6. Przymus i pozostałe okoliczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 ROZDZIAŁ XIX. Formy stadialne i postacie zjawiskowe czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 1. Dokonanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 2. Usiłowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 2.2. Usiłowanie nieudolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352 2.3. Czynny żal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354 3. Przygotowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 4. Odmiany sprawstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 358 5. Podżeganie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 6. Pomocnictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 7. Odpowiedzialność współdziałających i prowokatora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 ROZDZIAŁ XX. Wielość przepisów ustawy i wielość czynów zabronionych . . . . 369 1. Pozorny (pomijalny) zbieg przepisów ustawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 1.1. Zasady usuwania pozornego zbiegu przepisów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 1.1.1. Zasada specjalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 10 Spis treści 1.1.2. Zasada konsumpcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 1.1.3. Zasada subsydiarności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 2. Realny zbieg przepisów ustawy i jego konsekwencje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 2.1. Zbieg kumulatywny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 373 2.2. Zbieg eliminacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374 2.3. Problematyka tzw. idealnego (jednoczynowego) zbiegu przestępstw . . . . . . 375 3. Pozorny (pomijalny) zbieg przestępstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 3.1. Przestępstwa o wieloczynowo (zbiorowo) okreś lonych znamionach . . . . . . . . 376 3.2. Przestępstwa wieloodmianowe, dwuaktowe i złożone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 3.3. Przestępstwa współukarane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 3.4. Przestępstwo trwałe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 4. Realny zbieg przestępstw i jego konsekwencje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 4.1. Zbieg przestępstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 4.2. Łączenie kar i środków karnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 4.3. Wyrok łączny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 5. Problematyka przestępstwa ciągłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 5.1. Tak zwane przestępstwo ciągłe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 5.2. Ciąg przestępstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 5.3. Czyn ciągły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 5.4. Przestępstwo ratalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 5.5. Powrót do konstrukcji przestępstwa ciągłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 Część trzecia NAUKA O ŚRODKACH REAKCJI KARNEJ ROZDZIAŁ XXI. Teorie karne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 2. Teorie absolutne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 3. Teorie względne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 400 4. Teorie eklektyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 ROZDZIAŁ XXII. Kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408 2. Nagana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 3. Grzywna i problematyka kar majątkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 4. Ograniczenie wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 417 5. Areszt i areszt wojskowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 6. Pozbawienie wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 7. Problematyka długoterminowego pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 8. Dożywotnie pozbawienie wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 437 9. Problematyka kar najsurowszych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 440 ROZDZIAŁ XXIII. Środki karne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 446 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 446 2. Środki karne stosowane powszechnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449 2.1. Pozbawienie praw publicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449 2.2. Zakaz zajmowania okreś lonego stanowiska, wykonywania okreś lonego zawodu lub prowadzenia okreś lonej działalności gospodarczej . . . . . . . . . . . 450 2.3. Zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 451 www.lexisnexis.pl Spis treści 11 2.4. Obowiązek powstrzymania się od przebywania w okreś lonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z okreś lonymi osobami lub zakaz opuszczania okreś lonego miejsca pobytu bez zgody sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 451 2.5. Zakaz wstępu na imprezę masową . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 452 2.6. Zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych . . . . . 453 2.7. Nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym . . . . . . 453 2.8. Zakaz prowadzenia pojazdów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 454 2.9. Przepadek (przedmiotów i korzyści majątkowych) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 2.10. Obowiązek naprawienia szkody i problematyka zadośćuczynienia . . . . . . . . 456 2.11. Nawiązka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 458 2.12. Świadczenie pieniężne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 2.13. Podanie wyroku do publicznej wiadomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 3. Środki karne stosowane wobec żołnierzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 3.1. Wydalenie z zawodowej służby wojskowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 461 3.2. Degradacja i problematyka obniżenia stopnia wojskowego . . . . . . . . . . . . . . . 462 4. Pozostałe środki karne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 462 ROZDZIAŁ XXIV. Środki probacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463 2. Warunkowe umorzenie postępowania karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 465 3. Warunkowe zawieszenie wykonania kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 4. Warunkowe przedterminowe zwolnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 469 ROZDZIAŁ XXV. Środki zabezpieczające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 474 1. Uwagi ogólne, pochodzenie, klasyfi kacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 474 2. Środki o charakterze leczniczym i rehabilitacyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477 3. Środki o charakterze administracyjnym (nieleczniczym) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 481 ROZDZIAŁ XXVI. Środki zwalczania recydywy, przestępczości zawodowej i zorganizowanej oraz terroryzmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 484 1. Środki związane z powrotem do przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 484 2. Pojęcie i zwalczanie przestępczości zawodowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 487 3. Pojęcie i zwalczanie przestępczości zorganizowanej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 488 4. Pojęcie i zwalczanie przestępstw o charakterze terrorystycznym . . . . . . . . . . . . . . 489 ROZDZIAŁ XXVII. Pozostałe środki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 491 1. Cywilnoprawne środki reakcji karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 491 1.1. Zobowiązanie do zwrotu korzyści majątkowej (art. 52 k.k.) . . . . . . . . . . . . . . . 491 1.2. Zasądzenie powództwa cywilnego w procesie karnym (art. 415 § 1–3 k.p.k.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 491 1.3. Zasądzenie odszkodowania z urzędu (art. 415 § 4 k.p.k.) . . . . . . . . . . . . . . . . . 492 1.4. Karnoprawny obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia w trybie art. 415 § 5 k.p.k. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 492 2. Zawiadomienie sądu rodzinnego (art. 51 k.k.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 492 3. Odstąpienie od wymierzenia kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493 4. Środki oddziaływania wychowawczego w stosunku do sprawcy wykroczenia . . . 494 ROZDZIAŁ XXVIII. Zasady i dyrektywy wymiaru kar oraz innych środków reakcji karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 495 1. Problematyka ustawowego wymiaru kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 495 12 Spis treści 2. Zasady sądowego wymiaru kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496 3. Dyrektywy ogólne i szczególne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 498 4. Wymiar kar i środków karnych nieletnim i młodocianym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 500 5. Okoliczności łagodzące i obciążające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 500 6. Problematyka tzw. średniego wymiaru kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 501 7. Nadzwyczajne obostrzenie kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 502 8. Nadzwyczajne złagodzenie kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 504 9. Problematyka wielości podstaw nadzwyczajnego złagodzenia lub obostrzenia kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 506 ROZDZIAŁ XXIX. Środki wychowawcze oraz środek poprawczy . . . . . . . . . . . . . 508 1. Przesłanki stosowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 509 1.1. Przejawy demoralizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 509 1.2. Czyn karalny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 509 2. Rodzaje środków wychowawczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 510 3. Zakład poprawczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 510 ROZDZIAŁ XXX. Wyłączenie i redukcja reakcji karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 513 1. Abolicja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 513 2. Amnestia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 514 3. Ułaskawienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 515 4. Przedawnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 518 5. Zatarcie skazania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 522 Wykaz literatury podstawowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 527 Spis tablic . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 529 Skorowidz rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 531 Indeks osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 539 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów – Annales Universitatis Maria Curie-Skłodowska – Acta Universitatis Nicolai Copernici – „Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego” – „Czasopismo Prawno-Historyczne” – Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych – Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej – „Głos Sądownictwa” – „Gazeta Sądowa” – „Gazeta Sądowa i Penitencjarna” – „Gdańskie Studia Prawnicze” – „Krakowskie Studia Prawnicze” – „Krakowskie Zeszyty Sądowe. Orzeczenia Sądu Apelacyjnego w sprawach karnych” – system informacji prawnej LEX Wolters Kluwer Polska – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska Sp. z o.o. – Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” – „Nowe Prawo” – Naczelny Sąd Administracyjny – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Wydawnictwo Prokuratury Generalnej – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych” – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” – „Prawo i Życie” – „Przegląd Penitencjarny i Kryminologiczny” – „Problemy Prawa Karnego” – „Problemy Kryminalistyki” An. UMCS AUNC Biul. Inf. SN CPH CzPKiNP Dz.U. Głos S. GS GSiP GSP KSP KZS LEX LexPolonica M.P. NP NSA ONSA OSA OSNC OSNKW OSNPG OSNwSK OSP OTK Pal. PiP PiZS PiŻ PPiK PPK Probl. Krym. 14 Probl. Praw. Probl. Rodz. Prok. i Pr. Prz. PK PS PUG RPEiS SA SKKiP SMO SK SN SP St.Iur. WPP Zb.OSN ZN ASW ZN IBPS ZN UG ZN UJ ZN WSO Wykaz skrótów – „Problemy Praworządności” – „Problemy Rodziny” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Prawa Karnego” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – Sąd Apelacyjny – „Studia Kryminologiczne, Kryminalistyczne i Penitencjarne” – „Służba Milicji Obywatelskiej” – „Studia Kryminologiczne” – Sąd Najwyższy – „Studia Prawnicze” – „Studia Iuridica” – „Wojskowy Przegląd Prawniczy” – Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego – „Zeszyty Naukowe Akademii Spraw Wewnętrznych” – „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” – „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Ofi cerskiej Milicji Obywatel- skiej” www.lexisnexis.pl Od Autora Podręcznik ten ma służyć przede wszystkim studentom, którzy na uniwersyteckich wydziałach prawa i administracji oraz na różnych kierunkach w innych szkołach wyż- szych podejmują trud nauki prawa karnego materialnego. Mam nadzieję, że sposób prezentacji materiału i jego zakres uczyni tę publikację przydatną i interesującą nie tylko w zakresie dydaktyki, ale również w procesie poznawania, badania i stosowania prawa karnego przez teoretyków i praktyków (w szczególności aplikantów, sędziów, prokuratorów i adwokatów). Podręcznik, omawiający tzw. część ogólną prawa kar- nego, jest stosunkowo obszerny, ale taki być musi, nie będąc z założenia skryptem czy tylko repetytorium. Treść zaprezentowanego wykładu, obejmująca program studiów uniwersyteckich w zakresie prawa karnego, jest wypadkową ponad dwudziestoletnich doświadczeń dy- daktycznych, własnych badań oraz wielokrotnie wysłuchiwanych wykładów z prawa karnego ś.p. Profesora dr. Mariana Cieślaka, m.in. w roku akademickim 1983/1984, 1988/1989 i 1989/1990. Teoretyczne omówienie zagadnień uzupełniłem licznymi przykładami zaczerpniętymi z orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych. Lepszemu zrozumieniu prezentowanych zagadnień powinno też służyć, jak sądzę, ich ukazanie w kontekście historycznym oraz ilustracja danymi statystycznymi z zakresu przestępczości, polityki kryminalnej i penitencjarystyki. Wykaz literatury podstawowej obejmuje prawie wyłącznie najważniejsze pozycje pod- ręcznikowe i komentarze. Uzupełnieniem bibliografi cznym tego wykazu jest literatura dotycząca omawianych zagadnień, wskazywana na początku rozdziałów i podroz- działów w treści podręcznika. Należy pamiętać, że nie jest ona wyczerpująca i nie obej- muje piśmiennictwa obcego. W trakcie pisania starałem się pamiętać o słowach Cycerona, który słusznie zauważył, że: „Znawcy prawa albo świadomie wprowadzają nas w błąd, żeby ich dziedzina wyda- wała się obszerniejsza i trudniejsza, albo – co bardziej prawdopodobne – nieumiejętnie przekazują wiedzę; przecież nie tylko do zdobywania wiedzy, lecz także do nauczania trzeba pewnej biegłości” (O prawach, Księga druga). Proszę o wyrozumiałość, jeżeli czasami tej biegłości mi zabrakło. Bardzo dziękuję moim współpracownikom z Katedry Prawa Karnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego (w szczególności dr. Jackowi Potulskiemu, 16 Od Autora dr. Pawłowi Petaszowi i mgr. Tomaszowi Snarskiemu) oraz studentom za cenne uwagi, które pozwoliły, by treść piątego wydania tego podręcznika została nie tylko uaktual- niona, ale i poprawiona oraz znacznie poszerzona i uzupełniona. Będę wdzięczny za wszelkie uwagi krytyczne i propozycje, które mogą się przyczynić do uczynienia tego podręcznika bardziej użytecznym i odpowiadającym oczekiwaniom Czytelników. Przyłączając się do apelu wydawców, mam też nadzieję, że doceniając pracę i wysiłek autora, Czytelnicy zamiast kserować, będą ten podręcznik kupować. Chwaszczyno, sierpień 2012 r. Jarosław Warylewski www.lexisnexis.pl Część pierwsza ZAGADNIENIA WSTĘPNE I NAUKA O USTAWIE KARNEJ Rozdział I Pojęcie i podział prawa karnego nr 3; S. Waltoś, Współzależność prawa karnego materialnego i procesowego, ZN UJ 1975, nr 74. Literatura: J. Śliwowski, Na pograniczu trzech pionów ustawodawstwa karnego, NP 1981, Nazwa „prawo karne” (ius poenale, ius criminale, Strafrecht, penal law, droit pénal) nie ma tylko jednego znaczenia. Może być wyjaśniana na wiele sposobów, z uwzględnianiem różnych kryteriów. Najczęściej bywa rozumiana jako: 1) przed- miot regulacji prawnej – zbiór przepisów właściwych dla tej gałęzi (dziedziny) prawa, 2) przedmiot badań naukowych i dziedzina wiedzy – tylko wyjątkowo ograniczające się wyłącznie do zakresu wskazanego w punkcie pierwszym1, 3) przedmiot wykładu na uniwersyteckich studiach prawniczych (proces przekazywania wiedzy będącej wy- nikiem działań opisanych w pkt 2). 1 Bez względu na to, czy chodzi o przedmiot wykładu na uniwersyteckich studiach praw- niczych, o naukę jako proces zdobywania wiedzy bądź jej dziedzinę, czy o dział prawa, nazwa „prawo karne” wskazuje na ewidentny związek z karą i – najogólniej mówiąc – na przepisy, które dotyczą jej stosowania. Kara jako byt rzeczywisty – realnie funkcjo- nujące urządzenie życia społecznego (fakt społeczny) – jest pierwotna (wcześniejsza) w stosunku do różnych teorii zajmujących się karą, do penologii oraz do samego prawa karnego. Temu ostatniemu użycza tradycyjnie swej nazwy i wyróżnia je spośród in- nych gałęzi prawa „nie przez charakter norm, ale przez rodzaj sankcyj”, jak stwierdził Władysław Wolter2. Obecnie nazwa ta (tj. prawo karne) nie jest do końca adekwatna, gdyż kara jest tylko jednym z wielu stosowanych środków reakcji karnej (sankcji). O karze, która wywodzi się z instynktownej, pierwotnej reakcji człowieka na doznania natury negatywnej, np. na wyrządzoną mu krzywdę bądź szkodę, na ból czy strach, będzie jeszcze mowa w rozdziale 4. 1 Nauka prawa karnego to zarówno pewien proces zmierzający do poznania przedmiotu badań, jak i suma zdobytej w ten sposób wiedzy. W języku niemieckim różnicę te oddają terminy Lehre i Wis- senschaft. 2 Por. W. Wolter, Zarys systemu prawa karnego. Część ogólna, t. II, Kraków 1934, s. 3. Część pierwsza. Zagadnienia wstępne i nauka o ustawie karnej W tym miejscu wystarczy powiedzieć, że kara kryminalna jest celową i oso- bistą dolegliwością orzekaną przez sąd i stosowaną w drodze przymusu 18 2 państwowego wobec sprawcy przestępstwa lub wykroczenia. Podana defi nicja zawiera te wszystkie elementy, które występują powszechnie w naj- przeróżniejszych defi nicjach kary: 1) element wskazujący i charakteryzujący dolegliwość, 2) element wskazujący, wobec kogo dolegliwość jest orzekana (wymierzana), 3) element okreś lający, za co dolegliwość ta jest orzekana, 4) element okreś lający podmiot uprawniony do orzekania kary. 1. Uwagi ogólne 3 Ze względu na charakter regulacji prawo karne zalicza się tradycyjnie do prawa pu- blicznego, odmiennie niż prawo cywilne, którego domeną jest prawo prywatne. Warto też zwrócić uwagę na systemowy charakter prawa karnego, jako wyodrębnionej, suwe- rennej gałęzi prawa (m.in. regulacja kodeksowa, jednolite i wspólne zasady ogólne). Ze względu na treść przyjęło się dokonywać podziału prawa karnego na prawo karne materialne i prawo karne procesowe. Podział ten jest stosunkowo nowy, pojawił się dopiero w XVIII w., utrwalił w XIX w. (francuski Code Penal z 1810 r. i Code d’instruction criminelle z 1808 r.; niemiecki Strafgesetzbuch z 1871 r. i Strafprozessordung z 1877 r.) i wciąż brak mu absolutnej ścisłości – niektóre zagadnienia mają charakter mieszany, materialny i procesowy zarazem (np. regulacja dotycząca trybu ścigania czy warunkowego umorzenia postępowania), a niektóre, należące ewidentnie do zagadnień proceduralnych, są umieszczone w Kodeksie karnym ze względów praktycznych lub tylko z uwagi na pewną tradycję takich rozwiązań (np. przepisy o zatarciu skazania). Należy więc pamiętać, że o tym, czy zawarta w przepisie norma ma cha- rakter materialny, czy procesowy, nie decyduje umiejscowienie przepisu w konkretnym kodeksie, a wyłącznie treść i charakter wyprowadzanej z przepisu normy. Dawniej wspomnianego rozróżnienia w ogóle nie dokonywano. Łączne ujęcie prawa karnego materialnego i procesowego spotkać można jeszcze w podręczniku An- zelma Feuerbacha z 1801 r. (Lehrbuch des gemeinen in Deutschland gültigen peinlichen Rechts). Nic nie ujmując dziedzinie dotyczącej postępowania karnego, należy podkreślić oczywisty prymat prawa materialnego nad procesowym, które jest swoistym narzę- dziem tego pierwszego. Niezwykle trafnie zależność tę ujął M. Cieślak, stwierdzając: „Prawo procesowe, jako powołane do regulowania sposobów realizacji norm prawa materialnego, jest bez prawa materialnego mundurem żołnierza zatkniętym na kij”. 4 Biorąc pod uwagę treść regulacji, a w pewnym sensie i etap zagrożenia reakcją karną, wyróżnić można trzy podstawowe działy prawa karnego: prawo karne materialne, prawo karne procesowe i prawo karne wykonawcze. Kształt każdego z wyżej wskazanych działów prawa karnego jest wyznaczany przez jeden z trzech kodeksów, obejmowanych wspólną nazwą „kodyfi kacje karne”. Kodeks karny (k.k.), Kodeks postę- powania karnego (k.p.k.) i Kodeks karny wykonawczy (k.k.w.) po raz pierwszy zostały uchwalone razem 19 kwietnia 1969 r. i zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 1970 r. Zapoczątkowane w latach osiemdziesiątych XX w. prace nad reformą prawa karnego doprowadziły do uchwalenia 6 czerwca www.lexisnexis.pl Rozdział I. Pojęcie i podział prawa karnego 19 1997 r. nowych kodyfi kacji karnych, które weszły w życie 1 września 1998 r. Treść każdego z tych trzech kodeksów odpowiada jednemu z etapów realizowania celów prawa karnego. Kodeks karny funkcjonuje głównie na etapie zagrożenia karą, Kodeks postępowania karnego znajduje zastosowanie w procesie wymierzania kary, a Kodeks karny wykonawczy zajmuje się etapem ostatnim, na którym dochodzi do wykonywania wymierzonej kary. Tablica 1. Podstawowy podział państwowego prawa karnego Źródło: opracowanie własne. Tablica 2. Podział prawa karnego materialnego Źródło: opracowanie własne. Tablica 3. Podział powszechnego prawa karnego materialnego Źródło: opracowanie własne. 20 Część pierwsza. Zagadnienia wstępne i nauka o ustawie karnej Tablica 4. Czwórpodział podstawowych działów prawa karnego Źródło: opracowanie własne. Prawo karne materialne można podzielić na prawo karne powszechne oraz prawo karne specjalne. Podziału takiego dokonuje się, biorąc pod uwagę następujące kry- teria: 1) podstawę prawną odpowiedzialności karnej, 2) przedmiot regulacji, 3) pod- miot (sprawcę) czynu zabronionego oraz 4) środki reakcji karnej charakterystyczne dla danej grupy przepisów. 5 6 Za prawo karne materialne powszechne uznaje się tę część prawa karnego mate- rialnego, w której odpowiedzialność karna sprawcy czynu zabronionego opiera się na regulacjach części ogólnej kodeksu karnego (prawo karne powszechne w sprawach przestępstw) albo normach zawartych w części ogólnej kodeksu wykroczeń (prawo karne powszechne dotyczące wykroczeń). Większość przepisów karnomaterialnych (zarówno kodeksowych, jak i pozakodeksowych – zawartych w ustawach oraz umo- wach międzynarodowych) zalicza się do prawa karnego powszechnego. Prawo karne materialne specjalne (szczególne) to wyspecjalizowane dziedziny prawa karnego. W nauce prawa karnego wyróżnia się główne dziedziny (gałęzie) prawa kar- nego specjalnego, tj. prawo karne wojskowe, prawo karne skarbowe oraz prawo karne nieletnich. Są to przepisy, które z uwagi na swoistą specyfi kę dotyczącą: zasad odpo- wiedzialności za czyn; podstawy prawnej tej odpowiedzialności; przedmiotu regulacji (np. przestępstwa przeciwko zasadom dyscypliny wojskowej); podmiotu czynu (np. żołnierz albo nieletni) oraz szczególnych środków reakcji karnej uznane zostały za wyspecjalizowane gałęzie prawa karnego materialnego. 7 Można też mówić o prawie karnym w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym. W znaczeniu przedmiotowym prawo karne obejmuje ogół przepisów okreś lających za- sady odpowiedzialności karnej, poszczególne typy czynów zabronionych (przestępstw) oraz związane z nimi kary i inne sankcje (norma puniendi). W sensie podmiotowym wyznacza przysługujące państwu prawo, a nawet obowiązek wymierzania kary oraz innych sankcji sprawcom czynów zabronionych (ius puniendi). www.lexisnexis.pl Rozdział I. Pojęcie i podział prawa karnego 2. Prawo karne materialne 21 Literatura: W. Wolter, Prawo nieprzekraczalnych granic, PiŻ 1981, nr 22. Prawo karne materialne to zespół przepisów, które regulują stosowanie kar i innych środków reakcji karnej (zob. rozdział X pkt 2) przez sądy w odpowiedzi na społecznie szkodliwe zachowania, zabronione przez to prawo, pod groźbą tych kar i środków. 8 9 Mówiąc najprościej, prawo karne materialne, okreś lane niekiedy mianem prawa kry- minalnego lub prawa karnego sensu stricto, zajmuje się przestępstwem i karą. Określa ich treść, czyli materię. Unormowanie tych zagadnień stanowi zasadniczą treść prawa karnego materialnego. Nic w tym względzie się nie zmieniło od 1868 r., gdy Stanisław Budziński pisał: „Nauka prawa karnego ma za przedmiot zbadanie istoty przestępstwa i kary oraz zastosowanie kary do przestępstwa”3. Przedmiotem regulacji prawa karnego nie jest żadna okreś lona dziedzina sto- sunków społecznych (co uzasadnia tezę o uniwersalnym charakterze tej re- gulacji), choć np. Józef Reinhold uważał, że normuje ono stosunek prawny między sprawcą przestępstwa a państwem. Jako jedną z cech charakterystycznych prawa karnego prof. A. Grześkowiak wskazuje, iż: „Prawo karne jest prawem dotyczącym człowieka – to człowiek jest autorem przestępstwa, kara dotyka człowieka i najczę- ściej człowiek jest ofi arą przestępstwa”4. Specyfi kę prawa karnego trafnie ujmowali Władysław Wolter i Marian Cieślak, wskazując, że prawo karne jest prawem nieprze- kraczalnych granic. Nawet największy indywidualista musi zdawać sobie sprawę z ich istnienia. Granice te, w formie zakazów karnych, są wyznaczane przez prawa innych ludzi i przez dobro całego społeczeństwa i tylko w tak zakreślonych granicach przysłu- guje ludziom prawo do podejmowania okreś lonych zachowań. To na straży tych praw i dóbr stoją przepisy prawa karnego. Prawo karne ustanawia też nieprzekraczalne gra- nice dla państwa i jego organów w procesie karania. Przestrogą dla zwolenników niczym nieskrępowanej wolności może być zaduma nad następującymi słowami Arystotelesa: „Człowiek poza wspólnotą państwową może być tylko zwierzęciem lub bogiem”. Dlatego też państwowe prawo karne, dla ochrony ca- łego społeczeństwa i poszczególnych jego członków, ustanawia wyjątki od reguły „po- wszechnej wolności”. Zasadniczym przedmiotem tego wykładu jest prawo karne materialne, powszechne i dodatkowo ograniczone prawie wyłącznie do materii regulowanej w Kodeksie karnym. Poza zakresem prezentowanych zagadnień pozostaje również prawo dyscyplinarne, regulujące stosowanie kar za przewinienia dyscyplinarne związane m.in. ze świad- czeniem pracy, studiowaniem w uczelni wyższej, pełnieniem służby (np. sędziego lub prokuratora) czy z wykonywaniem zawodu (np. lekarza bądź adwokata) oraz wszelkie przejawy pozapaństwowej reakcji karnej (np. przewidziane przez prawo kanoniczne). Do dziedziny prawa karnego materialnego nie należą też tzw. kary umowne ani kary porządkowe stosowane w trakcie postępowania sądowego, ani kary pieniężne o cha- rakterze administracyjnym. 3 S. Budziński, Wykład porównawczy prawa karnego, Warszawa 1868, s. 1. 4 A. Grześkowiak, Prawo karne, Warszawa 2009, s. 5. 10 11 12 22 3. Prawo karne procesowe Część pierwsza. Zagadnienia wstępne i nauka o ustawie karnej Literatura: M. Cieślak, Polska procedura karna. Podstawowe założenia teoretyczne, Warszawa 1984; T. Grzegorczyk, J. Tylman, Polskie postępowanie karne, Warszawa 2005; R. Kmiecik, E. Skrętowicz, Proces karny. Część ogólna, Kraków–Lublin 1996; K. Marszał, Proces karny, Katowice 1996; S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2009. Prawo karne procesowe (procedura karna) zajmuje się problematyką stosowania prawa karnego materialnego. Nazywa się je formalnym, ponieważ okreś la formy, w jakich organy państwa stosują prawo karne materialne. Prawo to m.in. normuje prawa i obowiązki stron oraz innych uczestników postępowania, reguluje czynności prawne w postępowaniu przygotowawczym i w postępowaniu przed sądem, formułuje także zasady procesu karnego. Określając również zasady stosowania środków przymusu, postępowania dowo- dowego, odwoławczego i wydawania orzeczeń, umożliwia realizację naczelnej zasady postępowania karnego5, która nakazuje tak prowadzić postępowanie karne, aby sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności (art. 2 § 1 pkt 1 k.p.k.). Zgodnie z art. 2 pkt 2–4 k.p.k. celami procesu karnego są też: 1) trafne zastosowanie środków przewidzianych w prawie karnym materialnym oraz ujawnienie okoliczności sprzyjających popełnieniu przestępstwa po to, by osiągnięte zostały zadania postępowania karnego nie tylko w zwalczaniu prze- stępstw, lecz również w zapobieganiu im oraz w umacnianiu poszanowania prawa i zasad współżycia społecznego, 2) uwzględnienie prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego, 3) rozstrzygnięcie sprawy w rozsądnym terminie. 4. Prawo karne wykonawcze Literatura: Z. Hołda, J. Hołda, Prawo karne wykonawcze, Kraków 2006; S. Lelental, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2010; S. Pawela, Prawo karne wykonawcze. Zarys wykładu, Kraków 2003; J. Śliwowski, Prawo i polityka penitencjarna, Warszawa 1982; S. Walczak, Prawo penitencjarne. Zarys systemu, Warszawa 1972. Prawo karne wykonawcze okreś la zasady wykonywania orzeczeń, które zostały wydane w postępowaniu karnym, w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe i w postępowaniu w spra- wach o wykroczenia, a także orzeczeń o karach porządkowych i środkach przy- musu skutkujących pozbawieniem wolności – wydane zarówno w postępowaniu karnym, jak też w innych rodzajach postępowań sądowych (art. 1 § 1 k.k.w.), w szczególności wykonywania kar, środków karnych i środków zabezpieczających. Zaj- muje się również problematyką wykonywania środków probacyjnych, nadzoru peni- tencjarnego, zatarciem skazania i wykonywaniem środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Kodeks karny wykonawczy dzieli się na cztery części: 5 Zob. M. Cieślak, Polska procedura karna, Warszawa 1984, s. 202. www.lexisnexis.pl Rozdział I. Pojęcie i podział prawa karnego 23 ogólną, szczególną, wojskową i końcową. W dziedzinie prawa karnego wykonawczego należy wyróżnić prawo penitencjarne, którego głównym przedmiotem zainteresowań jest skuteczne (realizujące cel resocjalizacyjny) wykonywanie kar i innych środków po- legających na pozbawieniu oraz ograniczeniu wolności. Wyodrębnienie i kodyfi kacja prawa karnego wykonawczego dokonały się sto- sunkowo późno. W Polsce dopiero w 1969 r. uchwalono Kodeks karny wy- konawczy. Ta praktyka legislacyjna wciąż nie ma charakteru powszechnego – w wielu krajach przepisy dotyczące wykonywania orzeczeń zawarte są w kodeksach postępo- wania karnego. 5. Prawo karne skarbowe Literatura: S. Baniak, Prawo karne skarbowe, Kraków 2001; T. Grzegorczyk, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Warszawa 2000; A. Krawczyk, J. Kulicki, Usytuowanie prawa karnego skarbowego w obowiązującym systemie prawnym, „Doradztwo Podatkowe” 1998, nr 1; F. Prusak, Prawo i postępowanie karne skarbowe, Warszawa 2002; F. Prusak, W. Świda, Prawo karne skarbowe, Warszawa 1989; T. Stępień, K. Stępień, Przestępstwa i wykroczenia skarbowe, Toruń 2000; L. Wilk, Zagadnienia materialnego prawa karnego skarbowego, Toruń 2004. Prawo karne skarbowe tradycyjnie stanowi wyodrębnioną, wyspecjalizowaną dzie- dzinę prawa karnego – zarówno ze względu na przedmiot regulacji, jak i z uwagi na odrębną podstawę prawną (charakter przepisów). Przedmiotem regulacji jest kwestia odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia skarbowe przeciwko obowiązkom podatkowym i celnym, przeciwko obrotowi dewizowemu, organizacji gier i prywaty- zacji mienia. Najogólniej mówiąc, prawo karne skarbowe zajmuje się
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo karne. Część ogólna
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: