Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00196 004205 14994348 na godz. na dobę w sumie
Prawo karne. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 3 - ebook/pdf
Prawo karne. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 466
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-181-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Szybko i skutecznie przygotujesz się do egzaminu!

Pytania

Kazusy

Tablice

Testy

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Część A. Pytania egzaminacyjne Część ogólna Rozdział I. Zagadnienia wstępne Pytanie 1. Podaj definicję prawa karnego i dokonaj jego podziałów. Prawo karne (materialne) jest to zespół przepisów prawnych, które określają, ja- kie zachowania człowieka stanowią czyny zabronione jako przestępstwa, jakie za te czyny grożą kary i inne środki penalne, oraz ustalają zasady odpowiedzialności kar- nej za te czyny i zasady stosowania sankcji w postaci kar lub innych środków wo- bec sprawców. W prawie karnym materialnym można wyróżnić prawo karne kodeksowe i po- zakodeksowe. W Kodeksie karnym z 6.6.1997 r., który stanowi podstawowe źród- ło polskiego prawa karnego, zawarte jest prawo karne powszechne oraz prawo karne wojskowe. Przepisy prawa karnego materialnego przewidujące odpowie- dzialność karną znajdują się w wielu ustawach dodatkowych, zwanych pozakodek- sowym prawem karnym. Na podstawie art. 116 KK stosuje się do nich przepisy Części ogólnej Kodeksu karnego, chyba że ustawy te wyraźnie wyłączają ich zasto- sowanie. Prawo karne materialne można podzielić na powszechne, dotyczące ogółu sprawców, obejmujące większość dziedzin życia społecznego i specjalne. Do naj- ważniejszych wyspecjalizowanych gałęzi prawa karnego zaliczyć należy prawo karne skarbowe, prawo karne wojskowe oraz w pewnym zakresie – karnym – prawo nieletnich. Do szeroko rozumianego prawa karnego materialnego zaliczyć także należy prawo wykroczeń. Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytanie 1 2 Część A. Pytania egzaminacyjne Prawo karne skarbowe regulowane jest w Kodeksie karnym skarbowym z 10.9.1999 r. i stanowi zespół norm chroniących interesy finansowe podmiotów publicznych, przede wszystkim Skarbu Państwa. Określa katalog przestępstw i wy- kroczeń skarbowych oraz grożących za nie sankcji, autonomiczne względem prawa karnego powszechnego zasady odpowiedzialności karnej za przestępstwa i wykro- czenia skarbowe oraz zasady stosowania kar i innych środków. Ponadto wskazuje na odrębności postępowania karnego i wykonawczego w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe. Prawo karne wojskowe, zawarte w Części wojskowej Kodeksu karnego, zosta- ło wyróżnione ze względu na szczególną kategorię osób – żołnierzy i sytuację, jaką jest pełnienie służby wojskowej. Obejmuje przestępstwa wojskowe i zasady odpo- wiedzialności karnej za ich popełnienie. Prawo nieletnich jest odrębną dziedziną prawa uregulowaną w ustawie z 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 969) i w wąskim zakresie w Kodeksie karnym. Obejmuje normy prawne, któ- rych zadaniem jest przeciwdziałanie demoralizacji i przestępczości nieletnich. Ze względu na brak zdolności do zawinienia, nieletni do 17. roku życia nie ponoszą odpowiedzialności karnej za przestępstwo. Wobec nich stosowane są środki wycho- wawcze i poprawcze. Wyjątek od tej zasady został ustanowiony w art. 10 § 2 KK, zgodnie z którym nieletni może ponosić odpowiedzialność karną za wskazane prze- stępstwa, popełnione po ukończeniu 15. roku życia. W takim wypadku prawo nie- letnich jest częścią prawa karnego. Prawo wykroczeń, regulowane przede wszystkim w Kodeksie wykroczeń z 20.5.1971 r., blisko związane z prawem karnym, jest od 1932 r. odrębną częścią prawa i zawiera katalog czynów zabronionych jako wykroczenia i sankcji grożą- cych za ich popełnienie. Prawo karne procesowe stanowi zbiór przepisów regulujących postępowanie karne, którego zadaniem jest doprowadzenie do wykrycia i ukarania sprawcy prze- stępstwa. Zawiera ono normy określające zasady i przebieg procesu karnego, prawa i obowiązki uczestników tego procesu. Regulowane jest w Kodeksie postępowania karnego z 6.6.1997 r. oraz ustawach dodatkowych, określających m.in. zasady dzia- łania organów ścigania oraz wymiaru sprawiedliwości. Prawo karne wykonawcze to zespół przepisów zawartych przede wszystkim w Kodeksie karnym wykonawczym z 6.6.1997 r., regulujących zasady i sposób wykonywania orzeczonych kar, środków karnych, środków probacyjnych i zabez- pieczających. Wskazuje podmioty uczestniczące w postępowaniu wykonawczym, przebieg tego postępowania i udział społeczeństwa w wykonywaniu kar. Najobszer- niejszą częścią prawa karnego wykonawczego jest prawo penitencjarne, regulu- jące wykonanie kary pozbawienia wolności, określające cele tej kary, prawa i obo- wiązki osadzonych w zakładach karnych oraz zasady odbywania tej kary. Pytanie 1 Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Część ogólna. Rozdział I. Zagadnienia wstępne 3 Pytanie 2. Scharakteryzuj pojęcie i funkcje prawa karnego. Pod pojęciem funkcji prawa karnego rozumie się oczekiwane efekty prawa karnego, zadania stawiane przed tym prawem. Jako podstawowe funkcje prawa karnego wskazuje się najczęściej funkcję ochronną, czyli zadanie ochrony dóbr prawnych i funkcję gwarancyjną, a więc zapewnienie człowiekowi, że będzie ponosił odpowiedzialność karną tylko za zachowanie zakazane jako przestępstwo w czasie jego popełnienia. W związku ze wzrostem rangi praw ofiar przestępstwa, wskazuje się także na funkcję kompensacyjną prawa karnego. Funkcja ochronna zakłada, że podstawowym zadaniem prawa karnego jest ochrona wartości, ochrona dóbr prawnych wskazanych w ustawie karnej. Zadanie to prawo karne realizuje przez funkcje szczegółowe: funkcję karzącą (sprawiedli- wościową) oraz funkcję zapobiegawczą (prewencyjną) w postaci prewencji ogól- nej i indywidualnej. Prawo karne realizuje funkcję ochronną, zakazując w pierw- szym rzędzie określonych zachowań. Kryminalizując takie zachowania, tworzy tym samym katalog dóbr chronionych. Ochronę tych dóbr mają zapewnić sankcje karne przewidziane za ich naruszenie. Funkcja karząca prawa karnego wynika z samego faktu naruszenia normy prawnokarnej, z popełnienia przez sprawcę przestępstwa. Zadaniem prawa karne- go jest ukaranie sprawcy przestępstwa, a środkiem służącym do tego są kary i inne środki penalne. Funkcja karząca ściśle wiąże prawo karne z ideą sprawiedliwo- ści. Kara ma być odpłatą za czyn, ma być odpłatą sprawiedliwą. Siła oddziaływa- nia prawa karnego zależy od sprawiedliwości kary. Niektórzy autorzy wiążą ideę sprawiedliwości kary z zaspokojeniem społecznego poczucia sprawiedliwości. Według takiej koncepcji kary, a szerzej – całe prawo karne, powinny pozostawać w zgodzie ze społecznym poczuciem sprawiedliwości. Od dawna w nauce prawa karnego podnosi się, że lepiej jest zapobiegać prze- stępstwom niż za nie karać. Na tym polega główny cel każdego dobrego prawo- dawstwa (C. Beccaria). Prawo karne pełni więc funkcję zapobiegawczą, wychodząc z założenia, że jest zdolne wpływać na zachowania ludzi. Funkcja zapobiegawcza prawa karnego realizowana jest na etapie ustawowego zagrożenia karą, orzekania i wykonania kary. Samo zagrożenie sankcją pełni już funkcję prewencyjną, ale gdy- by nie było egzekwowane, nikt by się nie obawiał ukarania. Tradycyjnie wyróżnia się dwie podstawowe funkcje – funkcję prewencji ogólnej (generalnej) i indywi- dualnej (szczególnej). W prewencji ogólnej wskazuje się na prewencję pozytyw- ną i negatywną. Ta druga polega na odstraszaniu od popełniania przestępstw za po- mocą surowych kar. Współcześnie podkreśla się, że prawo karne powinno wpływać wychowawczo na społeczeństwo, kształtować postawy respektu dla porządku praw- nego i umacniać przekonanie, że przestępstwo nie popłaca, a jego sprawca zostanie sprawiedliwie ukarany. Chodzi więc o prewencję ogólną pozytywną. Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytanie 2 4 Część A. Pytania egzaminacyjne W funkcji zapobiegawczej prawa karnego ukierunkowanej ku prewencji in- dywidualnej podkreśla się zadania, jakie prawo karne ma zrealizować względem sprawcy, tak by nie powrócił on na drogę przestępstwa. Przed prawem karnym stawia się trzy cele szczegółowe: odstraszenie, poprawę i eliminację (izolację – F. Liszt). Każda kara jako środek reakcji karnej na przestępstwo powinna zmie- rzać do wychowania przestępcy, stwarzać warunki do poprawy skazanego. Funkcja gwarancyjna podkreśla, że prawo karne powinno być oparte na zasa- dach chroniących przed jego nadużywaniem, przede wszystkim zasadzie nullum crimen nulla poena sine lege anteriori. Funkcja kompensacyjna zakłada, że prawo karne powinno w miarę możliwo- ści doprowadzić do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem. Głównie za pośrednictwem kary i środków karnych, ale także innych środków i sposobów po- winno uwzględnić w postępowaniu karnym szkodę wyrządzoną pokrzywdzonemu przestępstwem, umożliwić jej wynagrodzenie i naprawienie zła, jakiego dopuścił się sprawca. Rozdział II. Ustawa karna i jej obowiązywanie Pytanie 3. Określ katalog źródeł polskiego prawa karnego. Podstawowe znaczenie dla wyznaczenia katalogu źródeł polskiego prawa karne- go ma zasada nullum crimen sine lege, zawarta zarówno w Konstytucji RP, mię- dzynarodowych standardach praw człowieka, jak i w Kodeksie karnym. Wyraża ją przepis art. 1 § 1 KK, zgodnie z którym odpowiedzialności karnej podlega ten tyl- ko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę. Z zasady nullum crimen sine lege płynie zatem wymóg, aby całość materii dotyczącej prawnokar- nej odpowiedzialności za przestępstwa była określona w aktach prawnych o randze ustawy. Spośród źródeł prawa karnego na pierwszym miejscu należy wymienić Kodeks karny, który wszedł w życie 1.9.1998 r. Zawiera on podstawową grupę przepisów należących do dziedziny prawa karnego materialnego. Poza Kodeksem karnym liczne ustawy dodatkowe zawierają w swej treści przepisy określające znamiona typów rodzajowych przestępstw, które składają się na tzw. pozakodeksowe prawo karne, czego przykładem są typy przestępstw mających za zadanie przeciwdziała- nie zjawisku narkomanii, określone w art. 53–74 NarkU. Do źródeł prawa karnego zalicza się także akty prawne o randze ponadustawo- wej – Konstytucję RP oraz umowy międzynarodowe ratyfikowane za uprzed- Pytanie 3 Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Część ogólna. Rozdział II. Ustawa karna i jej obowiązywanie 5 nią zgodą wyrażoną w ustawie. Pełnią one podwójną rolę. Po pierwsze, zobowią- zują ustawodawcę zwykłego do objęcia ochroną najważniejszych dóbr prawnych, po drugie zaś, wyznaczają granice swobody legislacyjnej, nieprzekraczalne w de- mokratycznym państwie prawnym. Charakter konstytucyjnych standardów mają np. zasada prawnej ochrony życia (art. 38 Konstytucji RP) oraz zakaz stosowa- nia kar cielesnych (art. 40 Konstytucji RP), a także reguła, iż zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości nie ulegają przedawnieniu (art. 43 Konstytucji RP). Uwzględniać powinien je ustawodawca zwykły, stanowiąc przepisy prawa karnego, gdyż z hierarchicznej budowy systemu źródeł prawa wynika wymóg zgodności ak- tów prawnych niższej rangi z aktami prawnymi wyższego szczebla. Umowy międzynarodowe wyznaczają międzynarodowe standardy ochrony praw człowieka, a przez to przyczyniają się do realizacji funkcji gwarancyjnej pra- wa karnego. Zadanie to spełnia przede wszystkim Europejska Konwencja o ochro- nie praw człowieka i podstawowych wolności z 4.11.1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), która w razie naruszenia chronionego jej przepisami prawa daje możliwość odwołania się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasbur- gu. Umowy międzynarodowe są także wyrazem współpracy pomiędzy państwa- mi w sprawach karnych, która obejmuje uzgadnianie i przyjmowanie zbliżonych rozwiązań prawnych ułatwiających zwalczanie najgroźniejszych form przestępczo- ści, jak terroryzm, przestępczość narkotykowa, handel bronią, pranie brudnych pie- niędzy. Od momentu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej szczególną rolę pełni prawo unijne. Jego normy stosowane są bezpośrednio w wewnętrznym porządku prawnym, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami (art. 91 ust. 3 Kon- stytucji RP). Obserwowany współcześnie proces ujednolicania rozwiązań prawnych w państwach członkowskich UE określany bywa mianem „europeizacji” prawa karnego. Objął on w pierwszym rzędzie zagadnienia procesowe, takie jak tworzenie wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych czy europejski nakaz aresztowania, ale widoczny jest również jego wpływ na prawo karne materialne, czego przykła- dem jest wprowadzenie jednolitej definicji przestępstw terrorystycznych czy odpo- wiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Trak- tat z Lizbony, który wszedł w życie 1.12.2009 r., umożliwił harmonizację przepisów prawa karnego w państwach UE w zakresie poważnej przestępczości o charakterze transgranicznym z wykorzystaniem dyrektyw stanowionych przez Parlament Euro- pejski i Radę. Z zasady legalizmu wynika, że do źródeł prawa karnego nie zalicza się aktów prawnych o randze niższej niż ustawa. Przepisy zawarte w rozporządzeniach lub w aktach prawa miejscowego nie określają zatem samodzielnie zakresu kry- minalizowanych zachowań ani sankcji za przestępstwa. Przepisy tej rangi mogą natomiast uszczegóławiać treść ustawowego zakazu, jednak dookreślenie to musi mieścić się w granicach zawartego w ustawie upoważnienia. Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytanie 3 6 Część A. Pytania egzaminacyjne Orzecznictwo sądowe nie jest źródłem prawa karnego. Do zadań sądów należy bowiem stosowanie, a nie tworzenie prawa, sami zaś sędziowie podlegają Konsty- tucji i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Sądownictwu polskiemu nie przy- sługują uprawnienia prawotwórcze w postaci znanych systemowi anglosaskiemu tzw. orzeczeń precedensowych. Stosowanie prawa zakłada jednak aktywność orga- nów sądowych w procesie ustalania treści normy prawnej. Istotną rolę dla jednolitej wykładni przepisów odgrywają rozstrzygnięcia po- dejmowane przez Sąd Najwyższy, w tym zwłaszcza uchwały odnoszące się do za- gadnień prawnych wymagających zasadniczej wykładni ustawy (art. 441 KPK). Uchwałę taką SN podejmuje w celu rozstrzygnięcia wątpliwości wyrażonych w py- taniu prawnym postawionym przez sąd odwoławczy i pozostającym w związku z rozpoznawaną przez niego sprawą. Rozstrzygnięcia SN są wiążące tylko w danej sprawie, ale po opublikowaniu oddziałują na zasadzie autorytetu, stając się waż- nym instrumentem kształtowania jednolitej wykładni przepisów prawnokarnych w orzecznictwie sądów polskich. Poglądy wyrażane w nauce prawa karnego nie stanowią źródła prawa karnego, chociaż odgrywają istotną rolę w trakcie prac le- gislacyjnych nad ustawą, przy wykładni obowiązujących przepisów, a także w dys- kusjach naukowych nad zagadnieniami budzącymi spory, takimi jak np. istota winy czy związku przyczynowego. Zasada, iż źródłem prawa karnego jest tylko ustawa, dotyczy jedynie ustalania zakresu zachowań zabronionych pod groźbą kary. Natomiast w kierunku przeciw- nym – „na korzyść sprawcy” – uwzględnione mogą zostać również inne źródła pra- wa, w tym niemające rangi ustawy. Nie wprowadzają one bowiem nowych obsza- rów objętych „odpowiedzialnością karną” zastrzeżonych zgodnie z treścią art. 1 § 1 KK dla ustawy. W nauce istnieje pogląd, że wyłączyć odpowiedzialność kar- ną może nawet społecznie akceptowany zwyczaj, np. śmigus-dyngus, który uchy- la bezprawność naruszenia nietykalności cielesnej (art. 217 KK). Należy jednak stwierdzić, że odwołanie się do takich źródeł nie powinno skutkować ogranicze- niem praw przysługujących pokrzywdzonemu. Pytanie 4. Jakie metody wykładni stosowane są w prawie karnym? Spośród różnych metod wykładni najistotniejsze znaczenie w prawie karnym ma wykładnia językowa (gramatyczna), w trakcie której ustalenie treści użytych zwrotów następuje przez odwołanie się do reguł znaczeniowych (semantycznych) i konstrukcyjnych (syntaktycznych) języka polskiego. Zabiegi interpretacyjne po- legają na poszukiwaniu zwykłego znaczenia, jakie danemu wyrażeniu nadaje się w języku potocznym. Wykładnia językowa w żadnym razie nie może jednak prowa- dzić do zmiany treści wyrażeń, których znaczenie zostało ustalone w formie defini- cji legalnej. Pytanie 4 Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Część ogólna. Rozdział II. Ustawa karna i jej obowiązywanie 7 Jeżeli wykładnia językowa nie przyniosła jednoznacznego ustalenia treści prze- pisu, należy odwołać się do reguł logicznego rozumowania. W ramach wykładni lo- gicznej można posłużyć się m.in. wnioskowaniem opartym na argumentacji a mi- nore ad maius, a maiore ad minus, a contrario. Wykładnia systematyczna (systemowa) nakazuje wziąć pod uwagę umiejsco- wienie interpretowanego przepisu w ustawie oraz jego stosunek do innych prze- pisów. Systematyka Kodeksu karnego odgrywa ważną rolę m.in. przy ustalaniu podobieństwa przestępstw, stanowiącego przesłankę do stosowania przepisów o recydywie specjalnej (art. 64 KK). Analizując na tym tle przestępstwa rozboju (art. 280 KK) i oszustwa (art. 286 KK) trzeba uznać je za należące do tego same- go rodzaju, gdyż skierowane są przeciwko temu samemu dobru prawnemu – mie- niu. Spełniają tym samym podstawowe kryterium pozwalające na zaliczenie ich do kategorii przestępstw podobnych (art. 115 § 3 KK). Istotne znaczenie może rów- nież mieć stosunek badanego przepisu do przepisów poprzedzających go i następu- jących po nim. Przepis art. 215 KK zobowiązujący sąd do podania na wniosek po- krzywdzonego wyroku do publicznej wiadomości odnosi się jedynie do skazania za przestępstwo zniesławienia (art. 212 § 1–2 KK), ale nie za przestępstwo zniewagi (art. 216 § 1–2 KK). Zamieszczony został on bowiem po przepisach dotyczących zniesławienia, a przed przepisami regulującymi odpowiedzialność za zniewagę. Wykładnia funkcjonalna (celowościowa) zmierza do ustalenia treści przepi- su przez badanie celu, jaki postawił przed nim ustawodawca. Użyteczna przy tym może być analiza materiałów wytworzonych na etapie prac legislacyjnych, takich jak uzasadnienie do projektu ustawy, opinie i ekspertyzy dotyczące projektowanych przepisów, a w niektórych przypadkach – preambuła ustawy. Efekty zastosowania tej metody nie mogą jednak prowadzić do wykładni rozszerzającej, wykraczającej poza sens przepisu ustalony na podstawie analizy językowej tekstu, gdyż oznacza- łoby to złamanie zasady nullum crimen sine lege stricta. W niewielkim stopniu w prawie karnym wykorzystywana jest wykładnia histo- ryczno-prawna – ukazująca ewolucję analizowanych rozwiązań prawnych, a także wykładnia porównawcza, odwołująca się do wniosków wypływających z pozna- nia obcych systemów prawnych. Pełnią one jedynie funkcje pomocnicze, ukazując w szerszej perspektywie ustalenia poczynione w ramach innych metod wykładni. Pytanie 5. Jak określa się czas popełnienia czynu zabronionego? Zgodnie z regułą wyrażoną w art. 6 § 1 KK, czyn zabroniony uważa się za popeł- niony w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany. W konsekwencji w stosunku do wszystkich kategorii przestępstw miarodajny jest czas realizacji czynu sprawcy przybierającej formę działania lub za- niechania. Reguła ta dotyczy nie tylko oceny czasu popełnienia przestępstw formal- Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytanie 5 8 Część A. Pytania egzaminacyjne nych, które dokonane są już na etapie wykonania wymaganego w ustawie działania lub zaniechania, ale także przestępstw materialnych (znamiennych skutkiem). Cza- sem popełnienia zabójstwa (art. 148 § 1 KK), którego ofiara zmarła po kilku dniach od ugodzenia nożem, jest zatem czas zadawania ran, jakie doprowadziły do zgonu, a nie czas nastąpienia śmierci. Odmienną regułę stosuje się przy ustalaniu przedawnienia karalności prze- stępstw materialnych. Jeżeli dokonanie przestępstwa zależy od nastąpienia okreś- lonego w ustawie skutku, to na podstawie art. 101 § 3 KK, bieg przedawnienia roz- poczyna się od czasu, gdy skutek nastąpił. Ma to zapobiegać niemożności ukarania sprawcy w sytuacji, gdyby skutek wystąpił w czasie odległym od podjętego przez niego działania lub zaniechania. Pytanie 6. Jakie są konsekwencje zmiany ustawy karnej przed zapadnięciem prawomocnego wyroku? Upływ czasu, jaki następuje po popełnieniu czynu zabronionego, może łączyć się ze zmianą ustawy stanowiącej podstawę odpowiedzialności karnej sprawcy. Nie należy do rzadkości sytuacja, kiedy nowe przepisy przewidują odmienną ocenę prawną czynu sprawcy, wyrażającą się np. w podwyższeniu lub złagodzeniu sank- cji, wydłużeniu lub skróceniu terminu przedawnienia, modyfikacjach w zakresie wymiaru kary czy nawet w całkowitej depenalizacji takiego czynu. Konsekwencje kolizji dwóch (lub więcej) ustaw w czasie uzależnione są od tego, czy zmiana przepisów nastąpiła przed czy też po prawomocnym osądzeniu sprawcy. Jeżeli miała ona miejsce przed zapadnięciem prawomocnego wyroku i w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, to co do zasady stosuje się ustawę nową. Ustawę obowiązującą poprzednio stosu- je się tylko wtedy, jeżeli okazałaby się względniejsza dla sprawcy (art. 4 § 1 KK). Reguła, iż ustawa karna nie działa wstecz, doznaje więc ograniczenia w zakresie wynikającym z treści art. 4 § 1 KK. O ile ustawa surowsza dla sprawcy nie ma mocy wstecznej (lex severior retro non agit), to zasadą jest działanie wsteczne usta- wy względniejszej dla sprawcy (lex mitior retro agit). Ustawę nową należy stosować nie tylko, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy, ale także gdy jest równie surowa, jak ustawa obowiązująca poprzednio, czyli pro- wadzi do takiej samej prawnokarnej oceny czynu sprawcy. Porównania należy do- konać pomiędzy ustawą obowiązującą „w czasie orzekania” a ustawą „obowiązują- cą poprzednio”. W pierwszym przypadku chodzi o przepisy składające się na stan prawny istniejący nie tylko w trakcie wydawania prawomocnego orzeczenia, ale też na każdym etapie postępowania karnego. Podobnie przy badaniu ustawy obowią- zującej poprzednio należy wziąć pod uwagę zarówno stan prawny w czasie, kiedy popełniony został czyn zabroniony, jak i jego modyfikacje następujące aż do osą- Pytanie 6 Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Część ogólna. Rozdział II. Ustawa karna i jej obowiązywanie 9 dzenia sprawcy. Porównanie może zatem obejmować więcej niż dwie ustawy kar- ne w celu ostatecznego ustalenia ustawy „najwzględniejszej” dla sprawcy. Nie jest przy tym istotna ogólna ocena surowości tych ustaw, ale jedynie stan prawny doty- czący konkretnego przestępstwa i jego sprawcy. Badanie każdej z konkurujących ustaw powinno objąć nie tylko zagrożenie ustawowe, ale także całokształt przepi- sów określających zasady odpowiedzialności karnej. O rozstrzygnięciu może bo- wiem zadecydować porównanie np. przepisów pozwalających na warunkowe za- wieszenie wykonania kary, odstąpienie od wymierzenia kary czy przewidujących skrócenie terminu przedawnienia. Wykluczone jest równoczesne posługiwanie się „konglomeratem ustawowym”, na który składałyby się częściowo przepisy ustawy dawnej, a częściowo ustawy nowej (wyr. SN z 29.1.1970 r., Rw 1747/69, OSNKW 1970, Nr 4–5, poz. 38). Pytanie 7. Czy zmiana ustawy po prawomocnym wyroku wpływa na sytuację skazanego? W polskim prawie karnym przyjęta została zasada stabilizacji (stabilności) wy- roków, co oznacza, że wejście w życie nowej ustawy nie łączy się z koniecznością ponownego osądzenia sprawcy ani nie prowadzi do modyfikacji orzeczeń zapad- łych na podstawie starej ustawy. Kodeks karny wprowadził trzy wyjątki od tej reguły. Najdalej idący dotyczy cał- kowitej depenalizacji czynu zabronionego. Znajduje wówczas zastosowanie zasada, zgodnie z którą, skazanie ulega zatarciu z mocy prawa, jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zabroniony pod groźbą kary (art. 4 § 4 KK). Z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z re- jestru skazanych (art. 106 KK). Drugi wyjątek zachodzi, gdy według nowej ustawy za czyn objęty wyrokiem nie można orzec kary w wysokości kary orzeczonej. Wymierzoną karę obniża się wtedy do wysokości najsurowszej kary możliwej do orzeczenia na podstawie nowej ustawy (art. 4 § 2 KK). Ostatni wyjątek dotyczy sytuacji, kiedy według nowej ustawy czyn objęty wy- rokiem nie jest już zagrożony karą pozbawienia wolności. Podlegającą wyko- naniu karę pozbawienia wolności należy wówczas zamienić na karę grzywny albo ograniczenia wolności (art. 4 § 3 KK). Stosuje się przelicznik, według którego 1 miesiąc pozbawienia wolności równa się 60 stawkom dziennym grzywny albo 2 miesiącom ograniczenia wolności. Z treści przepisu wynika wyraźne ogranicze- nie jego zakresu tylko do kary pozbawienia wolności „podlegającej wykonaniu”, co oznacza, że nie odnosi się on do kary, której wykonanie zostało warunkowo zawie- szone. Zamiana nie dotyczy też całości kary orzeczonej w wyroku, ale tylko tej czę- ści, w jakiej jeszcze nie została wykonana. Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytanie 7 10 Część A. Pytania egzaminacyjne Pytanie 8. Jak określa się miejsce popełnienia czynu zabronionego? Zgodnie z regułą określoną w art. 6 § 2 KK czyn zabroniony uważa się za po- pełniony w miejscu, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić. W przypadku przestępstw formalnych rozstrzygające jest ustalenie miejsca czynu, pozostałe dwa kryteria odnoszą się do przestępstw materialnych. Należy zauważyć, że rzeczywistych miejsc popełnienia czynu zabronionego może być nawet więcej niż trzy, np. gdy skutek wymieniony w art. 6 § 2 KK nastąpił w kilku różnych miejscach. Ustalenie miejsca popełnienia czynu zabronionego odgrywa ważną rolę z uwa- gi na terytorialny zakres obowiązywania polskiej ustawy karnej. W zależności bo- wiem od tego, gdzie czyn zabroniony został popełniony (na terytorium Polski, na polskim statku wodnym lub powietrznym, za granicą Polski), udzielenie odpowie- dzi na pytanie, czy jego sprawca poniesie odpowiedzialność karną na podstawie przepisów polskiego prawa karnego, będzie wymagać odwołania się do odmien- nych reguł. Miejsce popełnienia czynu zabronionego stanowi też kryterium usta- lenia właściwości miejscowej sądu (art. 31 § 1–2 KPK), a w przypadku pewnych typów rodzajowych wchodzi do znamion ustawowych przestępstwa, ogranicza- jąc możliwość ich popełnienia do określonego obszaru, np. przestępstwa określone w art. 136 i 137 § 2 KK mogą być popełnione tylko „na terytorium Rzeczypospoli- tej Polskiej”. Pytanie 9. Jaki zakres obowiązywania polskiej ustawy karnej wyznacza zasada terytorialności? W celu rozstrzygnięcia kwestii, czy sprawca popełniający czyn zabroniony może ponosić odpowiedzialność karną przed polskimi organami i na podstawie polskie- go prawa, ustawodawca formułuje reguły obowiązywania ustawy karnej w prze- strzeni. Podstawowe znaczenie wśród nich ma zasada terytorialności. Zgodnie z nią ustawę karną polską stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabronio- ny na terytorium Polski, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym (art. 5 KK). Pojęcie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obejmuje obszar po- wierzchni ziemi określony granicami państwowymi, pas wód terytorialnych o sze- rokości 12 mil morskich, słup powietrza nad tym terenem do granicy przestrzeni kosmicznej (ok. 90 km) oraz obszar pod nim do wnętrza ziemi. Szczegółowy prze- bieg granicy państwowej określają umowy międzynarodowe zawarte z państwami sąsiednimi. Zasada terytorialności ma zastosowanie do czynu zabronionego popełnionego na polskim statku wodnym lub powietrznym, zarówno cywilnym, jak i wojsko- Pytania 8–9 Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Część ogólna. Rozdział II. Ustawa karna i jej obowiązywanie 11 wym, znajdującym się poza terytorium Polski, np. na morzu pełnym lub na wo- dach terytorialnych innego państwa. Za statek wodny uważa się także stałą platfor- mę umieszczoną na szelfie kontynentalnym (art. 115 § 15 KK). Przepis art. 5 KK dopuszcza istnienie ograniczeń w realizacji suwerennych uprawnień do osądzenia sprawcy czynu zabronionego popełnionego na teryto- rium Rzeczypospolitej Polskiej, wynikających z zasady terytorialności. Ich podsta- wę stanowią zawarte przez Polskę umowy międzynarodowe. Najistotniejsze ogra- niczenia zasady terytorialności wynikają z immunitetów przysługujących osobom należącym do przedstawicielstw dyplomatycznych i konsularnych państw obcych (art. 578–584 KPK). Pytanie 10. Czy obywatel Rzeczypospolitej Polskiej ponosi odpowiedzialność na podstawie polskiej ustawy karnej za przestępstwo popełnione za granicą? Na podstawie zasady personalnej (narodowości podmiotowej, obywatelstwa) do przestępstwa popełnionego przez obywatela polskiego za granicą, niezależnie od jego ewentualnej odpowiedzialności przed sądem obcym, stosuje się ustawę kar- ną polską (art. 109 KK). Wynika z tego, iż obywatel polski, przebywając za granicą, zobowiązany jest nadal przestrzegać polskiego prawa. Zasada personalna dotyczy każdego obywatela polskiego, także posiadającego równocześnie obywatelstwo in- nego państwa (tzw. podwójne obywatelstwo). Warunkiem odpowiedzialności obywatela polskiego za czyn zabroniony popeł- niony za granicą jest dodatkowo spełnienie wymogu tzw. podwójnej przestępno- ści (karalności), czyli uznanie takiego czynu za przestępstwo również przez ustawę obowiązującą w miejscu jego popełnienia (art. 111 § 1 KK). W trakcie postępowa- nia karnego sąd polski zawsze stosuje ustawę karną polską i na jej podstawie zapada orzeczenie. Jednak różnice zachodzące między ustawą polską a ustawą obowiązują- cą w miejscu popełnienia czynu mogą być uwzględnione na korzyść sprawcy. Warunek podwójnej przestępności nie ma zastosowania do polskiego funkcjo- nariusza publicznego, np. konsula, który za granicą popełnił przestępstwo w związ- ku z wykonywaniem swoich funkcji, ani do sprawcy, który popełnił przestępstwo w miejscu niepodlegającym żadnej władzy państwowej, np. na Antarktydzie. Znajdująca zastosowanie do grupy przestępstw skierowanych przeciwko istot- nym polskim interesom zasada ochronna bezwzględna, określona w art. 112 KK, nie wymaga spełnienia warunku podwójnej karalności. Niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia czynu zabronionego, ustawę karną polską stosuje się bowiem do obywatela polskiego oraz cudzoziemca w razie popełnienia przestępstwa: 1) przeciwko bezpieczeństwu wewnętrznemu lub zewnętrznemu Rzeczypospolitej Polskiej; Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytanie 10 12 Część A. Pytania egzaminacyjne 2) przeciwko polskim urzędom lub funkcjonariuszom publicznym oraz przestęp- stwa wyłudzenia poświadczenia nieprawdy od polskiego funkcjonariusza pub- licznego lub innej osoby uprawnionej na podstawie prawa polskiego do wysta- wienia dokumentu; 3) przeciwko istotnym polskim interesom gospodarczym; 4) fałszywych zeznań złożenia fałszywego oświadczenia, opinii lub tłumaczenia, posłużenia się dokumentem stwierdzającym tożsamość innej osoby, poświadcza- jącym nieprawdę lub fałszywym – wobec urzędu polskiego; 5) z którego została osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść majątkowa na teryto- rium Polski. Do odpowiedzialności karnej za przestępstwo ścigane na mocy konwencji mię- dzynarodowych ma zastosowanie zasada represji wszechświatowej (konwencyjna, uniwersalna). Nakazuje ona, niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia przestępstwa, stosować ustawę karną polską do obywatela polskiego oraz cudzoziemca, którego nie postanowiono wydać, w razie popełnienia przez nie- go za granicą przestępstwa, do którego ścigania Polska jest zobowiązana na mocy umowy międzynarodowej, lub przestępstwa określonego w Statucie Międzynaro- dowego Trybunału Karnego, sporządzonego w Rzymie 17.7.1998 r. (art. 113 KK). Zasada ta jest wyrazem solidarności pomiędzy państwami w zwalczaniu najgroź- niejszych form przestępczości. Na mocy zawartych umów międzynarodowych Pol- ska jest zobowiązana do ścigania grupy przestępstw określanych jako delicta iuris gentium, obejmujących m.in. ludobójstwo, przestępstwa wojenne, a także innych o znaczeniu międzynarodowym, jak: handel narkotykami, pranie pieniędzy, handel ludźmi. Pytanie 11. Czy polska ustawa karna ma zastosowanie do przestępstwa popeł- nionego za granicą przez cudzoziemca? Kodeks karny określa odrębne reguły dotyczące odpowiedzialności karnej za przestępstwo popełnione przez cudzoziemca za granicą. Odnoszą się one tylko do sytuacji, gdy cudzoziemiec popełnił przestępstwo „za granicą RP”, np. na teryto- rium państwa, którego jest obywatelem, gdyż problem odpowiedzialności za prze- stępstwa popełnione na terytorium Polski, bez względu na obywatelstwo sprawcy, reguluje zasada terytorialności (art. 5 KK). Na podstawie ustawy z 12.12.2013 r. o cudzoziemcach (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2206 ze zm.) za „cudzoziemca” należy uznać każdego, kto nie posiada obywatelstwa polskiego (art. 3 pkt 2), a więc nie tylko obywatela obcego państwa, ale też tzw. bezpaństwowca – osobę, która utraciła obywatelstwo i nie nabyła nowego. Do cudzoziemca, który popełnił przestępstwo za granicą Rzeczypospolitej Pol- ski, stosuje się ustawę karną polską, ale w ograniczonym zakresie. Na podstawie Pytanie 11 Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Część ogólna. Rozdział III. Pojęcie przestępstwa 13 zasady ochronnej względnej (przedmiotowej zwykłej) podlega on polskiej jurys- dykcji karnej w razie popełnienia przestępstwa skierowanego przeciwko interesom Polski, obywatela polskiego, polskiej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej albo przestępstwa o charakterze terrorystycznym (art. 110 § 1 KK). W tym wypadku za pociągnięciem do odpowiedzialności karnej cudzoziemca przemawia naruszony interes prawny polski lub interes społeczności międzynarodowej w ściganiu najgroźniejszych przestępstw – o charakterze terrory- stycznym. Do cudzoziemca, który popełnił inne przestępstwo, zagrożone w polskim prawie karą przekraczającą 2 lata pozbawienia wolności, także stosuje się ustawę karną polską, ale tylko wtedy, kiedy jego sprawca przebywa na terytorium Polski i nie postanowiono go wydać (art. 110 § 2 KK). Reguła ta nie dotyczy zatem sy- tuacji, gdy popełniony przez cudzoziemca czyn stanowi jedynie wykroczenie albo jest przestępstwem zagrożonym karą nieprzekraczającą 2 lat pozbawienia wolności (np. naruszenie miru domowego – art. 193 KK, zniesławienie – art. 212 § 1–2 KK, naruszenie nietykalności cielesnej – art. 217 § 1 KK) oraz skierowany był przeciw- ko obcym (niepolskim) interesom prawnym (wniosek a contrario z treści art. 110 § 1 KK). Do zastosowania polskiej ustawy karnej na podstawie art. 110 § 2 KK ko- nieczne jest dodatkowo, aby sprawca przebywał na terytorium Polski i nie zapadła decyzja o wydaniu go w celu przeprowadzenia postępowania karnego w innym pań- stwie. W przypadku zasady ochronnej względnej, podobnie jak przy zasadzie per- sonalnej, znajduje zastosowanie warunek podwójnej przestępności oraz wyjątki od niego (art. 111–113 KK). Rozdział III. Pojęcie przestępstwa Pytanie 12. Wymień elementy definicji przestępstwa. Kodeks karny przyjmuje koncepcję formalno-materialną określenia przestęp- stwa. Nie wprowadza bezpośredniej definicji przestępstwa, jednak jej zasadnicze elementy można rekonstruować na podstawie przepisów art. 1 i 115 § 1 KK. Tak więc przestępstwo to: 1) czyn zabroniony – zachowanie o znamionach określonych w ustawie karnej (art. 115 § 1 KK); 2) czyn bezprawny – sprzeczny z normą prawnokarną (art. 1 § 1 KK); 3) czyn karalny – zabroniony przez ustawę pod groźbą kary (art. 1 § 1 KK); 4) czyn zawiniony przez sprawcę (art. 1 § 3 KK); 5) czyn karygodny – społecznie szkodliwy w stopniu większym od znikomego (art. 1 § 2 KK). Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytanie 12 14 Część A. Pytania egzaminacyjne Pytanie 13. Omów pojęcie bezprawności czynu. Bezprawność jest pojęciem normatywnym, prowadzącym do wartościowania danego zachowania z punktu widzenia prawa. Może to być bezprawność cywil- na, administracyjna, karna – w zależności od dziedziny prawa, której normy zosta- ły naruszone. Bezprawność karna oznacza sprzeczność zachowania z wymogami prawa karnego. Taka niezgodność zachowania z normą prawnokarną może pole- gać na naruszeniu zakazu, np. kradzieży (art. 278 KK), lub nakazu, np. udzielenia pomocy człowiekowi znajdującemu się w niebezpieczeństwie (art. 162 KK). Bez- prawność musi być więc odniesiona do zachowania określonego w ustawie w spo- sób zgeneralizowany w danym typie przestępstwa. Bezprawność czynu jest elemen- tem koniecznym, ale niewystarczającym do uznania czynu za przestępstwo. Dla jego bytu potrzebne są jeszcze inne składniki, takie jak wina i karygodność. Zakaz zawarty w ustawie karnej określony jest w sposób na tyle ogólny, aby objął wszystkie zachowania sprzeczne z normą prawnokarną. Mogą jednak wystą- pić takie sytuacje, w których czyn wyczerpujący ustawowe znamiona typu prze- stępstwa nie będzie uważany za bezprawny. Tak jest w sytuacji istnienia okolicz- ności wyłączających bezprawność czynu, nazywanych kontratypami, do których zalicza się m.in. obronę konieczną (art. 25 KK), ryzyko nowatorstwa (art. 27 KK) oraz działanie w granicach uprawnień i obowiązków służbowych. Potwierdzenie istnienia w czynie pełnego zespołu ustawowych znamion nie przesądza więc jesz- cze o jego bezprawności. Dokonując oceny bezprawności, należy przede wszystkim ustalić, czy dany czyn jest sprzeczny z normą prawa karnego. Następnie trzeba wyeliminować z pojęcia przestępstwa takie sytuacje, w których czyn, mimo jego zgodności z typem prze- stępstwa, nie jest bezprawny. Bezprawność czynu zachodzi zatem wtedy, gdy czyn wyczerpuje wszystkie ustawowe znamiona i nie występuje żadna okoliczność wyłączająca bezprawność czynu. Pytanie 14. Jakie znaczenie ma zasada winy w prawie karnym? Kodeks karny wyraźnie formułuje zasadę winy jako koniecznego elementu de- finicji przestępstwa. Zgodnie z treścią art. 1 § 3 KK nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, któremu nie można przypisać winy w czasie czy- nu. Oznacza to, że odpowiedzialność karna zachodzi tylko wtedy, gdy sprawca po- pełni zawiniony czyn zabroniony. Wina stanowi więc podstawę odpowiedzialności za przestępstwo. Zasada „nie ma przestępstwa bez winy” (nullum crimen sine cul- pa) jest naczelną zasadą nowożytnego prawa karnego. Tylko człowiek może w sposób zawiniony popełnić czyn zabroniony. Dlatego też odpowiedzialność karna jest odpowiedzialnością personalną i indywidualną, Pytania 13–14 Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Część ogólna. Rozdział III. Pojęcie przestępstwa 15 gdyż wiąże się z konkretnym człowiekiem – sprawcą przestępstwa, któremu należy przypisać winę. Wina jest podstawą, ale też warunkiem i granicą odpowiedzialności karnej. Zaburzenia w sferze świadomości lub woli sprawcy prowadzące do wyłączenia winy lub też do jej zmniejszenia skutkują wyłączeniem lub ograniczeniem odpo- wiedzialności karnej. Kodeks karny w sposób zgeneralizowany określa okoliczno- ści wyłączające winę, jak nieletniość (art. 10 KK) i niepoczytalność (art. 31 § 1 KK) oraz okoliczności zmniejszające winę, do których zalicza się m.in. poczytalność ograniczoną (art. 31 § 2 KK). W ramach wymiaru kary dyrektywa sprawiedliwościowa wymaga, aby kara była współmierna do stopnia winy sprawcy przestępstwa (art. 53 § 1 KK). Wina jest więc kategorią stopniowalną, a na jej ocenę wpływa m.in. motywacja sprawcy. Pytanie 15. Jak rozumiana jest wina w polskim prawie karnym? Kodeks karny nie zawiera definicji winy, co oznacza, że polski ustawodawca nie opowiedział się po stronie określonej teorii winy. Większość polskiej doktryny wypowiada się aprobująco wobec teorii normatywnej kompleksowej, przyjmu- jąc, że wina to naganny stosunek psychiczny sprawcy do czynu. W takim określeniu winy mieszczą się elementy stosunku psychicznego sprawcy do czynu wyrażają- ce się w umyślności lub nieumyślności, zdolność do zawinienia oraz możność po- stawienia zarzutu sprawcy z powodu zachowania naruszającego normy prawa kar- nego, gdy działa on w normalnej sytuacji motywacyjnej. Wina nie jest wyłącznie kategorią psychologiczną, ale sądem, który relatywizowany jest głównie do związ- ku psychologicznego między sprawcą a jego czynem, a zatem do woli, która jest oceniana stosownie do wymogów określonych ustawą karną. Takie pojęcie winy nie usuwa elementu psychicznego, który ściśle wiąże przestępstwo z wewnętrznymi przeżyciami człowieka. Pytanie 16. Wyjaśnij pojęcie społecznej szkodliwości czynu. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 KK nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma. Wynika z tego, że aby dany czyn za- broniony mógł stanowić przestępstwo, musi być społecznie szkodliwy w stop- niu większym od znikomego, czyli karygodny. Tak więc ustawodawca przyjął, że przestępność czynu zależy od stopnia jego społecznej szkodliwości. Społeczna szkodliwość jest materialnym elementem przestępstwa i uzupełnia formalne okreś- lenie przestępstwa z art. 1 § 1 KK. Zachowanie człowieka dlatego zostało zabronione przez prawo karne, ponie- waż jest szkodliwe społecznie. Charakteryzuje go społecznie ujemna wartość, gdyż Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 15–16 16 Część A. Pytania egzaminacyjne stwarza zagrożenie dla dobra chronionego. Cechy tej nie ustala się więc w odniesie- niu do konkretnego czynu sprawcy w procesie karnym, gdyż każdy czyn zabronio- ny został oceniony przez ustawodawcę jako społecznie szkodliwy, określa się tylko stopień społecznej szkodliwości czynu. Należy zatem każdorazowo, zgodnie z art. 1 § 2 KK, ustalić, czy społeczna szkodliwość czynu sprawcy osiągnęła w konkretnym przypadku poziom określony w Kodeksie karnym jako stopień większy od zniko- mego. Dopiero czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość przekroczy stopień znikomości – w połączeniu z innymi koniecznymi elementami, jak bezprawność i wina, stanowił będzie przestępstwo. Cecha społecznej szkodliwości w ujęciu kodeksowym jest cechą stopniowalną, a jej poziom może być różny. O stopniowalności społecznej szkodliwości czynu sta- nowi art. 53 § 1 KK, wskazując, w ramach dyrektywy sprawiedliwościowej wymiaru kary, że sąd uwzględnia stopień społecznej szkodliwości czynu. W tym wypadku ka- rygodność czynu, razem z innymi okolicznościami, wpływa na wymiar kary. Stopnio- walność społecznej szkodliwości czynu pełni jeszcze inne funkcje. Jeżeli wina i spo- łeczna szkodliwość nie są znaczne, to – po spełnieniu dalszych warunków – istnieje możliwość zastosowania warunkowego umorzenia postępowania (art. 66 § 1 KK). Ocena stopnia społecznej szkodliwości czynu następuje na podstawie kryte- riów wskazanych w art. 115 § 2 KK. Składają się na nie okoliczności dotyczące czynu, mające charakter przedmiotowy i podmiotowy. Kryteriami przedmiotowy- mi są: rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, waga naruszonych przez spraw- cę obowiązków, natomiast podmiotowymi – postać zamiaru, motywacja sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Karygodność jest zawsze cechą czynu, a nie osoby, stąd mierniki społecznej szkodliwości nie do- tyczą sprawcy czynu. Na ocenę społecznej szkodliwości czynu nie wpływają ta- kie okoliczności, jak np. recydywa. Okoliczności wiążące się z czynem muszą ist- nieć w momencie czynu, nie zaś przed jego popełnieniem lub po jego popełnieniu, jak np. sposób życia czy starania o naprawienie szkody. Wymienione okoliczności mogą mieć istotne znaczenie dla wymiaru kary, ale nie dla ustalenia stopnia spo- łecznej szkodliwości czynu. Rozdział IV. Struktura przestępstwa Pytanie 17. Scharakteryzuj dobro chronione (przedmiot przestępstwa). Funkcja ochronna prawa karnego zakłada, iż jest ono powołane do ochrony dóbr prawnych. Zadanie to prawo karne realizuje przez wprowadzanie typów rodzajo- Pytanie 17 Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Część ogólna. Rozdział IV. Struktura przestępstwa 17 wych przestępstw, które mają chronić wskazane w nich wartości pod groźbą kar kryminalnych. Ze strony funkcji prawa karnego wartość staje się więc dobrem chronionym, z punktu widzenia sprawcy przestępstwa staje się ona zaś przedmio- tem zamachu. Ochrona dóbr w Kodeksie karnym przebiega na dwóch płaszczy- znach: dobra bezpośredniego oraz dobra rodzajowego. Indywidualne dobro chro- nione (indywidualny przedmiot ochrony) to wartość chroniona przez pojedynczy przepis kodeksu, np. nietykalność cielesna człowieka (art. 217 KK). Indywidual- nym dobrem chronionym może być pewien aspekt dobra, np. ochrona wolności człowieka przewidziana w Rozdziale XXIII KK, która przebiega na różnych płasz- czyznach: w aspekcie fizycznym – przed jej pozbawieniem (art. 189 KK), w aspek- cie psychicznym – jako wolność od poczucia obawy przed popełnieniem przestęp- stwa (art. 190 § 1 KK). W wypadku niektórych typów rodzajowych przestępstw, gdy jeden przepis zapewnia ochronę kilku dóbr, wyróżnia się dobro główne i uboczne (pośrednie, dalsze). W takiej sytuacji do określenia, jakie dobro jest głównym, po- mocne będzie odwołanie się do rodzajowego dobra chronionego. Rodzajowe do- bro chronione (rodzajowy, grupowy przedmiot ochrony) jest to wartość chroniona przez kilka przepisów Kodeksu karnego. Dobro rodzajowe jest podstawą do grupo- wania przestępstw w Części szczególnej, zatem na podstawie nazwy rozdziału łatwo zrekonstruować grupowe dobro chronione, np. życie człowieka, zdrowie człowieka, mienie. W razie gdy przepis chroni więcej niż jedno dobro, rodzajowe dobro chronio- ne wskazuje, co jest głównym indywidualnym dobrem chronionym, np. w wypadku przestępstwa rozboju dobrem tym są prawa majątkowe do rzeczy ruchomej, mimo że art. 280 KK chroni także inne dobra człowieka (uboczne indywidualne dobra chro- nione), jak np. zdrowie, nietykalność cielesną, wolność. Tożsamość dobra rodzajo- wego jest jedną z przesłanek uznania przestępstw za podobne (art. 115 § 3 KK). Pytanie 18. Omów pojęcie podmiotu przestępstwa. Podmiot przestępstwa można rozróżnić na czynny i bierny. Podmiotem czyn- nym przestępstwa (jego sprawcą) może być tylko osoba, którą prawo karne uznaje za zdolną do zawinienia. Osoba taka musi być w określonym prawem wieku i nie może być niepoczytalna. Według polskiego prawa karnego sprawcą przestępstwa może być osoba, która popełniając czyn, miała ukończone 17 lat (art. 10 § 1 KK). Osoby popełniające czyn zabroniony poniżej lat 17 są określane w prawie karnym jako nieletni i stosuje się do nich specjalne zasady odpowiedzialności określone w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich. Od reguły, że podmiotem prawa karnego jest osoba, która ukończyła 17 lat w czasie czynu, Kodeks karny przewi- duje wyjątek. Na zasadach określonych w kodeksie może bowiem odpowiadać nie- letni, który po ukończeniu 15 lat popełnia jedno z wymienionych w art. 10 § 2 KK przestępstw. Prawo karne, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytanie 18
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo karne. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 3
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: