Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00417 006106 13262759 na godz. na dobę w sumie
Prawo karne. Wydanie 3 - ebook/pdf
Prawo karne. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 468
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8151-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Prawo karne jest podręcznikiem akademickim zawierającym kompleksowe opracowanie zagadnień z zakresu obowiązującego prawa karnego materialnego.

Jego adresatem są przede wszystkim studenci prawa. Jednakże stanowi on również kompendium wiedzy, z którego mogą korzystać praktycy, np. sędziowie, prokuratorzy, adwokaci.

Podręcznik ten jest napisany przystępnym językiem i odbiega w tym zakresie od innych tego typu opracowań, w których zazwyczaj dominuje hermetyczny język dogmatyki prawa karnego.

W podręczniku omówiono całościowo naukę o przestępstwie i naukę o karze, z szerokim wykorzystaniem przykładów z części szczególnej Kodeksu karnego. Jednocześnie, obok tekstu wykładu zostały zawarte zadania warsztatowe. Podręcznik uwzględnia ostatnie nowelizacje dokonane w 2016 r. m.in. dokonane ustawą z 10.6.2016 r. o działaniach antyterrorystycznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 904).

Autorami podręcznika są prof. UW dr hab. Michał Królikowski oraz prof. UAM dr hab. Robert Zawłocki. W jego przygotowaniu wykorzystali nie tylko swoją wiedzę teoretyczną i doświadczenia dydaktyczne, lecz również praktyczną wiedzę prawniczą, związaną z ich pracą w prokuraturze, adwokaturze, Sejmie RP, Ministerstwie Sprawiedliwości oraz Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

STUDIA PRAWNICZE Michał Królikowski Robert Zawłocki Prawo karne 3. wydanie STUDIA PRAWNICZE Prawo karne W sprzedaży: L. Gardocki PRAWO KARNE, wyd. 20 Podręczniki Prawnicze A. Grześkowiak, K. Wiak PRAWO KARNE, wyd. 6 Skrypty Becka A. Marek, V. Konarska-Wrzosek PRAWO KARNE, wyd. 11 Studia Prawnicze J. Zagrodnik, L. Wilk PRAWO I PROCES KARNY SKARBOWY, wyd. 2 Studia Prawnicze M. Królikowski, R. Zawłocki (red.) KODEKS KARNY, CZĘŚĆ OGÓLNA, KOMENTARZ, wyd. 4 Duże Komentarze Becka M. Królikowski, R. Zawłocki (red.) KODEKS KARNY, CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA, TOM I, KOMENTARZ DO ART. 117–221, wyd. 4 Duże Komentarze Becka M. Królikowski, R. Zawłocki (red.) KODEKS KARNY, CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA, TOM II, KOMENTARZ DO ART. 222–316, wyd. 4 Duże Komentarze Becka Prawo karne 3. wydanie Autorzy prof. dr hab. Michał Królikowski Uniwersytet Warszawski prof. dr hab. Robert Zawłocki Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2018 M. Królikowski, R. Zawłocki, Prawo karne, wyd. 3, Warszawa 2018, Nb. 1 Propozycja cytowania: Wydawca: Aneta Flisek © Wydawnictwo C.H.Beck 2018 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00–203 Warszawa Skład i łamanie: TiM-Print Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-812-8150-8 ISBN 978-83-812-8151-5 Spis treści Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XIII XV Rozdział I. Podstawowe problemy i pojęcia prawa karnego . . . . . . . . . § 1. Sens karania za zło . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Podstawowe pojęcia związane z prawem karnym . . . . . . . . . . . . . I. Odpowiedzialność karna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . Przepis karny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . Czyn zabroniony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Sprawca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Dobro chronione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI . Pokrzywdzony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VII. Przestępstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VIII . Kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IX. Środki karne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . X. Środki probacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XI. Środki zabezpieczające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XII. Przepadek i środki kompensacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Prawo karne materialne a prawo karne procesowe . . . . . . . . . . . . . § 4. Prawo karne materialne a prawo karne wykonawcze . . . . . . . . . . . § 5 . Prawo karne a inne rodzaje prawa karania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I . Prawo karne skarbowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Prawo wykroczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Odpowiedzialność nieletnich za czyny karalne . . . . . . . . . . . . IV. Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych za czyny zabronione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Prawo dyscyplinarne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI. Kary pieniężne w administracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 6 . Nauki penalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I . Nauka prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Kryminologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Wiktymologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Kryminalistyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział II. Istota prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 7 . Definiowanie prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1 4 4 5 6 8 10 12 13 15 19 20 21 22 23 24 25 26 28 30 32 36 37 38 38 40 41 42 43 43 I. Konstytucja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . Ustawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Prawo międzynarodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV . Prawo unijne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Formalne źródła prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 13 . Zasady prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Zasada indywidualnej odpowiedzialności karnej . . . . . . . . . . II . Zasada winy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Zasada pewności prawa karnego (nullum crimen sine lege) . . IV. Zasada określoności kary (nulla poena sine lege) . . . . . . . . . . § 8. Internacjonalizacja prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 9. Koncepcje prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 10. Funkcje prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 11. Zasady kryminalizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 12. Źródła prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział III. Nauka o ustawie karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 14. Kodeksowe pojęcie ustawy karnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 15. Odpowiednie stosowanie Części ogólnej Kodeksu karnego . . . . . . § 16. Obowiązywanie ustawy karnej w czasie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 17. Obowiązywanie ustawy karnej w miejscu i względem osób . . . . . § 18. Mechanizmy egzekucji odpowiedzialności karnej w przypadku 48 55 61 63 66 66 69 72 73 74 75 75 76 80 83 86 86 87 88 96 VI konkurencji ustaw karnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Rozdział IV. Wykładnia prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 § 19. Metody, rodzaje i reguły wykładni karnistycznej . . . . . . . . . . . . . . 106 § 20. Wykładnia przepisu prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 § 21. Koncepcja normy prawnokarnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 § 22. Wykładnia normy a dobro prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 § 23. Wykładnia normy sankcjonowanej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 § 24. Wykładnia normy sankcjonującej (zespołu znamion zakazu) . . . . 120 § 25. Granice treściowe wykładni prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 § 26. Granice czasowe wykładni prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 Rozdział V. Pojęcie przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 § 27. Filozofia i dogmatyka przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 § 28. Pojmowanie przestępstwa w ujęciu historyczno-prawnym . . . . . . 134 § 29. Pojmowanie przestępstwa w ujęciu komparatystycznym . . . . . . . . 136 § 30. Normatywne pojmowanie przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 § 31. Definiowanie pojęcia przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 § 32. Struktura przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 § 33. Formalne i materialne ujęcie przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 § 34. Przestępstwo jako zbrodnia albo występek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 § 35. Klasyfikacje przestępstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Spis treści VII I . Czyn jako obiektywna podstawa odpowiedzialności karnej . . II. Czyn w strukturze przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Czyn jako określone zachowanie człowieka . . . . . . . . . . . . . . IV. Karnoprawne koncepcje czynu człowieka . . . . . . . . . . . . . . . . I. Przesłanki typizacji czynów zabronionych . . . . . . . . . . . . . . . II. Zasady typizacji czynów zabronionych . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Sposoby typizacji czynów zabronionych . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Typy czynów zabronionych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 . Typ podstawowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 . Typ kwalifikowany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 . Typ uprzywilejowany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 39. Podmiot typu czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Pojęcie podmiotu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Przestępstwa powszechne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Przestępstwa indywidualne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział VI. Czyn zabroniony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 § 36. Czyn jako podstawa odpowiedzialności karnej . . . . . . . . . . . . . . . 151 151 152 153 154 V. Czyn człowieka jako zachowanie sprzeczne z prawem . . . . . . 157 § 37. Struktura czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 § 38. Typizacja czynów zabronionych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 161 162 163 164 164 165 165 166 166 168 169 § 40. Strona przedmiotowa typu czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . 169 I. Istota strony przedmiotowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 II. Znamiona czynności wykonawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 172 III. Znamiona przedmiotu czynności wykonawczej . . . . . . . . . . . IV. Znamiona okoliczności czynności wykonawczej . . . . . . . . . . 173 V. Znamiona skutku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 177 177 181 189 193 194 Rozdział VII. Kwalifikacja karnoprawna czynu zabronionego . . . . . . . 196 § 42. Popełnienie czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 § 43. Formy czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 197 198 § 44. Czas i miejsce popełnienia czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . 200 200 201 § 45. Redukcja wielości ocen w kwalifikacji czynu zabronionego . . . . . 202 I. Zasada tożsamości i jedności czynu i przestępstwa . . . . . . . . . 202 203 II. Czyn ciągły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Czyn współkarany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 § 41. Strona podmiotowa typu czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . I. Istota strony podmiotowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Umyślne popełnienie czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . III. Nieumyślne popełnienie czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . IV. Strona podmiotowa kombinowana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V . Motywy i pobudki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Czas czynu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Miejsce czynu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Działanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Zaniechanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis treści IV . Zbieg przepisów ustawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Zbieg przestępstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI. Ciąg przestępstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 46. Formy stadialne popełnienia czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . I. Koncepcja tzw. pochodu przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Przygotowanie przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Usiłowanie przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Czynny żal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Dokonanie przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 47. Formy zjawiskowe przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Problematyka sprawstwa i współdziałania przestępnego . . . . II. Koncepcje karalności za przestępne współdziałanie . . . . . . . . III. Sprawstwo pojedyncze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Współsprawstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Sprawstwo kierownicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI. Sprawstwo polecające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VII. Podżeganie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VIII. Pomocnictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 208 208 210 210 211 213 217 218 218 218 220 221 222 225 227 228 231 IX. Prowokacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 § 48. Indywidualizacja odpowiedzialności karnej przy współdziałaniu . . 233 § 49. Odpowiedzialność za współudział w przestępstwie indywidualnym 234 § 50. Czynny żal współdziałającego w przestępstwie . . . . . . . . . . . . . . . 236 § 51. Krzyżowanie się form stadialnych i zjawiskowych . . . . . . . . . . . . 236 Rozdział VIII. Przestępność czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 § 52. Warunki przestępności czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 § 53. Bezprawność czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 § 54. Okoliczności wyłączające bezprawność czynu . . . . . . . . . . . . . . . . 245 248 252 258 260 V. Procedura przeszczepowa jako przykład innego dozwolenia . 262 § 55. Kauzalne i normatywne przypisanie sprawstwa skutku . . . . . . . . . 264 264 I . Obiektywne i subiektywne przypisanie sprawstwa . . . . . . . . . 268 II. Metodologia ustalenia relacji kauzalnej wystąpienia skutku . . III. Korekta normatywna wyniku testu conditio sine qua non . . . 271 271 1. Test warunku właściwego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Teoria adekwatności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 3. Teoria relewancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 4. Normatywne warunki przypisania skutku . . . . . . . . . . . . . 273 4 .1 . Zasada ogólna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 4.2. Sprowadzenie skutku zaniechaniem wypełnienia I. Obrona konieczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Stan wyższej konieczności (kontratypowy) . . . . . . . . . . . . . . . III. Eksperyment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Zgoda dysponenta dobrem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VIII obowiązku gwaranta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 § 56. Społeczna szkodliwość czynu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 § 57. Zawinienie sprawcy czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 Spis treści IX § 58. Okoliczności wyłączające zawinienie sprawcy . . . . . . . . . . . . . . . I. Błąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 287 1. Istota błędu w działaniu sprawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 2. Błąd co do znamienia typu czynu zabronionego . . . . . . . . . 289 3. Błąd co do oceny prawnej w konstrukcji czynu zabronionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Błąd co do okoliczności wyłączającej odpowiedzialność karną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Stan wyższej konieczności (ekskulpacyjny) . . . . . . . . . . . . . . III. Niepoczytalność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 301 302 1. Istota niepoczytalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 2. Poczytalność ograniczona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 3. Wprowadzenie się w stan odurzenia/upojenia 296 alkoholowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 IV . Rozkaz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 V. Problematyka stanu szczególnego wzburzenia . . . . . . . . . . . . 307 Rozdział IX. Środki reakcji karnoprawnej na przestępstwo . . . . . . . . . 309 § 59. Polityka karna (karania) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 § 60. System środków reakcji karnoprawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 314 § 61 . Katalog kar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 § 62. System ustawowych sankcji karnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 § 63. Sankcja zamienna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 64 . Grzywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 320 I. Wiadomości ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 II. Grzywna orzekana w stawkach dziennych . . . . . . . . . . . . . . . 327 III. Grzywna kumulatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 65. Kara ograniczenia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 § 66. Kara pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 § 67. Kara mieszana (pozbawienia i ograniczenia wolności) . . . . . . . . . 338 339 § 68. Kary wyjątkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 I. Kara 25 lat pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Kara dożywotniego pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . 341 § 69. Kara nadzwyczajnie zaostrzona albo złagodzona . . . . . . . . . . . . . . 343 344 § 70. Środki karne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 I. Wiadomości ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Pozbawienie praw publicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 III. Zakaz zajmowania określonego stanowiska lub wykonywania określonego zawodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub z opieką nad nimi . . . . . V. Zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej . . . VI . Zakaz przebywania w określonych środowiskach 347 347 346 lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu . . . . . . . . . . . . . . 348 Spis treści X VII. Zakaz wstępu na imprezę masową . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 VIII. Zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 IX. Nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . X . Zakaz prowadzenia pojazdów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XI. Świadczenie pieniężne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XII. Podanie wyroku do publicznej wiadomości . . . . . . . . . . . . . . XIII. Zawiadomienie sądu rodzinnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 71 . Przepadek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Wiadomości ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Przepadek przedmiotów służących do popełnienia 350 351 352 352 353 353 353 354 przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Przepadek przedmiotów nielegalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Przepadek przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI. Przepadek korzyści z przestępstwa albo jej równowartości . . § 72. Środki kompensacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Wiadomości ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Obowiązek naprawienia szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Nawiązka na rzecz pokrzywdzonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Nawiązka na rzecz pokrzywdzonych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI. Nawiązka na rzecz ochrony środowiska . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział X. Środki probacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 355 356 356 357 357 358 359 359 360 360 361 § 73. Wiadomości ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 § 74. Warunkowe umorzenie postępowania karnego . . . . . . . . . . . . . . . . 364 § 75. Warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . Ogólne warunkowe zawieszenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Szczególne warunkowe zawieszenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Dolegliwości probacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Zarządzenie wykonania zawieszonej kary . . . . . . . . . . . . . . . . VI. Probacyjna zmiana kary pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . 368 368 369 370 371 372 373 § 76. Warunkowe przedterminowe zwolnienie z wykonywanej kary pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 I. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 II. Warunkowe przedterminowe zwolnienie z wykonywanej kary terminowego pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . III. Warunkowe przedterminowe zwolnienie z wykonywanej kary 25 lat pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Warunkowe przedterminowe zwolnienie z wykonywanej kary dożywotniego pozbawienia wolności . . . . . . . . . . . . . . . 376 378 378 Spis treści § 77. Przedterminowe zwolnienie z wykonywanej kary lub środka XI karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Przedterminowe zwolnienie z wykonywanej kary ograniczenia 379 379 wolności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 III. Przedterminowe zwolnienie z wykonywanego środka karnego 380 Rozdział XI. Kształtowanie reakcji karnoprawnej na przestępstwo . . . 382 383 § 78. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 79. Kodeksowa filozofia karania a praktyka wymiaru sprawiedliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 § 80. Zasady i dyrektywy wymiaru kary i środków karnych . . . . . . . . . . 385 I. Pojęcie zasad i dyrektyw wymiaru kary i środków karnych . . 385 II. Zasady ogólne wymiaru kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 1. Zasada swobodnego uznania sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 2. Zasada wymierzenia jednej kary za jedno przestępstwo . . . 388 3. Zasada jednolitych dyrektyw kształtowania reakcji karnoprawnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 389 389 4. Zasada karania humanitarnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Zasada indywidualizacji karania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Zasada relewantności podstawy różnicowania sytuacji 390 obywateli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Zasada proporcjonalnego ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności człowieka i obywatela . . . . . . . . . . . . . . . III. Dyrektywy wymiaru kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 390 8. Zasada limitująca winy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 392 1. Dyrektywa stopnia społecznej szkodliwości czynu . . . . . . . 392 2. Dyrektywa prewencji indywidualnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 3. Dyrektywa prewencji ogólnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 4. Dyrektywa zadośćuczynienia pokrzywdzonemu . . . . . . . . . 394 5. Dyrektywy szczegółowe wymiaru kary . . . . . . . . . . . . . . . 394 IV. Dyrektywa prymatu kar wolnościowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 396 V. Wymiar kary nieletnim i młodocianym . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 81. Obostrzenie wymiaru kary a typ kwalifikowany . . . . . . . . . . . . . . 397 § 82. Nadzwyczajne zaostrzenie karania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 397 398 398 399 V. Recydywa specjalna wielokrotna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 400 401 VI. Przestępcze stałe źródło dochodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VII. Działanie w zorganizowanej grupie przestępczej . . . . . . . . . . 401 402 VIII. Przestępstwo o charakterze terrorystycznym . . . . . . . . . . . . . . IX. Występek o charakterze chuligańskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402 § 83. Nadzwyczajne złagodzenie kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402 402 I. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Powrotność do przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Recydywa ogólna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Recydywa specjalna podstawowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis treści XII II. Podstawy i rodzaje nadzwyczajnego złagodzenia kary . . . . . . III. Sposoby nadzwyczajnego złagodzenia kary . . . . . . . . . . . . . . IV. Wypadek mniejszej wagi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 405 406 § 84. Zbieg podstaw nadzwyczajnego obostrzenia i złagodzenia karania 407 § 85. Karalność zbiegu przestępstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 I. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 II. Kara łączna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408 413 III. Karalność ciągu przestępstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 86 . Darowanie ukarania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 414 I. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Umorzenie bezwzględne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 1. Umorzenie z art. 17 KPK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 2. Umorzenie absorpcyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 3. Umorzenie restytucyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 416 III . Niepodleganie karze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 417 IV. Odstąpienie od wymierzenia kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 V . Przedawnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Wiadomości ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 2. Przedawnienie karalności przestępstwa . . . . . . . . . . . . . . . . 420 3 . Przedawnienie wykonania kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 423 4. Wyłączenie przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 VI. Zatarcie skazania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 425 VII. Amnestia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VIII. Abolicja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 425 426 IX. Akt łaski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział XII. Środki zabezpieczające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 427 427 430 430 431 435 443 § 87. Istota środków zabezpieczających . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 88. Kodeksowe środki zabezpieczające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Rodzaje kodeksowych środków zabezpieczających . . . . . . . . II. Zasady orzekania środków zabezpieczających . . . . . . . . . . . . III. Wyjątkowość postpenalnych środków zabezpieczających . . . Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis treści Wprowadzenie Prezentujemy Czytelnikowi trzecie wydanie wspólnego podręcznika do prawa karnego materialnego. Założenia tego opracowania nie uległy zmianie – staraliśmy się omówić zagadnienia ogólne związane z istotą i funkcjonal- nością prawa karnego, narzędzia warsztatowe związane z identyfikacją nor- my prawnokarnej i sposobami jej wykładni i stosowania, zagadnienia dogma- tyczne związane z identyfikacją typu czynu zabronionego przez rozpoznanie zespołu znamion i form ich popełnienia, a także dotyczące przesłanek prze- stępności zachowania sprawcy. W tym zakresie, na ile to było wskazane, poda- waliśmy przykłady i ćwiczenia warsztatowe związane ze stosowaniem części szczególnej prawa karnego. Ostatnią część podręcznika poświęciliśmy reakcji na popełnione przestępstwo i stan niebezpieczeństwa sprawcy. Proponowaną metodę stosowania prawa karnego pozostawiamy tę samą. Uważamy za przydatne rozróżnienie normy sankcjonowanej, dotyczącej wy- kładni dóbr chronionych, rozumowania przez argumentację prokonstytucyj- ną i europejską, kolizji wartości chronionych przez system prawny, od nor- my sankcjonującej – wprowadzającej karalność konkretnego zachowania. Ta ostatnia powinna być w naszej ocenie poddana innym narzędziom wykładni- czym, z naciskiem na ścisłość i rygoryzm rekonstrukcji tej normy. Prawo karne podlega w ostatnich latach istotnym zmianom. W 2015 roku weszły w życie rozwiązania, które miały zwiększyć stosowanie realnie odczu- walnych, ale nieizolacyjnych kar, uprościć orzekanie kary łącznej czy prze- budować system środków zabezpieczających. Część z tych rozwiązań uległa ponownej korekcie przez nowelizacje podejmowane przez ustawodawcę wy- rażającego w większym stopniu ideę represyjności prawa karnego. Jak dotąd jednak, wiele z rozwiązań przebudowujących system kar i środków karnych oraz dobierania reakcji prawnokarnej, wprowadzonych w 2015 roku, pozostało nienaruszonych. Pierwsze lata ich stosowania pokazują skuteczność w reduk- cji nadmiaru stosowania kary pozbawienia wolności z warunkowym zawiesze- niem jej wykonania, które to zjawisko stanowiło źródło znaczącej nieefektyw- ności polskiego wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. XIV Jak każde cykliczne wydawnictwo, podręcznik za każdym razem poprawia- my w nadziei, że będzie bardziej przydatny i kompetentny. Za dalsze podpo- wiedzi będziemy wdzięczni. Michał Królikowski Robert Zawłocki Wprowadzenie Wykaz skrótów 1. Źródła prawa EKPC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konwencja z 4.11.1950 r. o Ochronie Praw Czło- wieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kodeks cywilny KK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kodeks karny KKS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kodeks karny skarbowy Konstytucja RP . . . . . . . . . . . . . Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej KPK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kodeks postępowania karnego KSH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kodeks spółek handlowych KPW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia KW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kodeks wykroczeń NielU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1654 ze zm.) OdpPodmZbU . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 28.10.2002 r. o odpowiedzialności podmio- tów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1541 ze zm.) TFUE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm.) ZawLekU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 5.12.1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 125 ze zm.) 2. Organy i instytucje ETPC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Europejski Trybunał Praw Człowieka SA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sąd Apelacyjny SN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sąd Najwyższy TK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trybunał Konstytucyjny 3. Publikatory i czasopisma Dz .U . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dziennik Ustaw MoP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Monitor Prawniczy OSNKW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Woj- OSP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądów Polskich OSPiKA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażo- skowa wych XVI NP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nowe Prawo OSNAPiUS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych OTK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego PiP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Państwo i Prawo Prok . i Pr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Prokuratura i Prawo PS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przegląd Sądowy R .Pr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Radca Prawny SP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Studia Prawnicze WPP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wojskowy Przegląd Prawniczy 4. Inne skróty art . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . artykuł j .w . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . jak wyżej lit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . litera m.in. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . między innymi n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . następny Nr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . numer orz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . orzeczenie pkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . punkt post . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . postanowienie poz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pozycja r . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . rok s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . strona tekst jedn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . tekst jednolity tj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . to jest uchw. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . uchwała wg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . według wyr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . wyrok z . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zeszyt zał. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . załącznik zd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zdanie ze zm. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ze zmianami zob . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zobacz Wykaz skrótów Rozdział I. Podstawowe problemy i pojęcia prawa karnego Literatura: M. Cieślak, O węzłowych pojęciach związanych z sensem kary, NP 1969, Nr 2; H.J. Hirsch, Problem odpowiedzialności karnej związków osób, SP 1993, Nr 4; E. Hryniewicz-Lach, Kara kryminalna w świetle Konstytucji RP, Warszawa 2015; J. Kochanowski, Subiektywne i obiektywne granice sprawstwa, Warszawa 1985; M. Królikowski, Sprawiedliwość karania w społeczeństwach li- beralnych. Zasada proporcjonalności, Warszawa 2005; M. Stanowska, A. Walczak- -Żochowska, K. Wierzbowski, Uwagi o profilu postępowania z nieletnimi, zagad- nienia, PiP 1983, z. 6; System Prawa Karnego, t. 1. Zagadnienia ogólne, Warszawa 2010; System Prawa Karnego, t. 2. Źródła prawa karnego, Warszawa 2011; Sys- tem Prawa Karnego, t. 3. Nauka o przestępstwie. Zasady odpowiedzialności kar- nej, Warszawa 2013; M. Szerer, Karanie a humanizm, Warszawa 1964; tenże, Kul- tura i prawo, Warszawa 1981; P. Wiliński, Proces karny w świetle konstytucji, Warszawa 2013 . § 1. Sens karania za zło Prawo karne bierze swoją nazwę stąd, że jest prawem karania, stano- wiącym podstawę wymierzania sprawiedliwości za wyrządzone zło. Opie- ra się ono na przekonaniu, że istnieje etycznie słuszna potrzeba wyrów- nania krzywdy, w której kara jest właściwą reakcją na wyrządzoną szkodę. Aby zachować sens kary kryminalnej (za zło), nie można jej od- dzielić od sensu samej odpowiedzialności (za zło). Należy wskazać wy- miar retrospektywny odpowiedzialności – tj. że stanowi ona wyraz po- wiązania podmiotu z jego zachowaniem – jak również wymiar relacyjny – tj. że funkcjonuje ona jako odpowiedź na jego zachowanie, jak również, że może ona powodować pewne zmiany w przyszłości. Pozwala to do- strzegać w związkach między zdarzeniami w życiu społecznym nie tylko prawidłowości logiczne, ale również etyczne. Prawo karne jako system prawny uzyskało z czasem pozytywistycz- ną racjonalizację i stało się sposobem reagowania przez państwo na 1 2 Nb. 1–2 2 Rozdział I. Podstawowe problemy i pojęcia prawa karnego zachowania społecznie karygodne i stypizowane jako karalne. Taka ge- neralna przesłanka prawa karania czyni prawo karne szczególnym środ- kiem społecznej reakcji na czyny społecznie szkodliwe, ustanowionym i stosowanym dla realizacji celów wspólnotowych (ogólnospołecznych). Sens systemu odpowiedzialności karnej sprowadza się do realizacji okreś- lonych celów państwa i społeczeństwa, które stanowią podstawę do uzna- nia, że najważniejszą funkcją prawa karnego jest funkcja ochronna. Od- wołuje się ona do zidentyfikowanych dóbr ogólnospołecznych, których naruszenie, z uwagi na ich wartość, jak i sposób zamachu, staje się wła- śnie karygodne. Tym samym państwowe karanie staje się zracjonalizowa- ne poprzez ustawowe opisanie określonych zachowań jako zakazanych pod groźbą kary, jak i przez egzekucję tej odpowiedzialności, która potwierdza zainteresowanie państwa ochroną wspominanych dóbr. Z tego też powodu, we współczesnym sposobie pojmowania prawa karnego, sens karania nie jest redukowany wyłącznie do negatywnie ujmowanej, sprawiedliwościo- wej odpłaty za czyn antyspołeczny, lecz również – i to w co najmniej tak samo ważnym stopniu – obejmuje pozytywnie pojmowaną ideę zabezpie- czenia porządku publicznego i przywrócenie sprawcy do życia społecznego jako jego prawowitego uczestnika. Odpowiedzialność karna wyrasta z istoty czynu człowieka. Jednost- ki traktujemy jako podmioty kierujące się własnymi intencjami, przez co ich zachowania wyrażają to, co ludzie mają na myśli, czy też mieli na my- śli w chwili decydowania się na podjęcie lub kontynuowanie określonego postępowania. Jednocześnie samo to zachowanie powoduje pewne kon- sekwencje w zewnętrznym świecie materialnym, przy czym ich istnienie i kształt tylko do pewnego stopnia są zależne od tego, czy były one zamie- rzone, czy też nie. Oba aspekty sprawstwa są istotne dla jego sensu odpo- wiedzialności, której zakres jest w konsekwencji uwarunkowany i ograni- czony obiektywnie i subiektywnie. Kara pojmowana jest nie tylko retrospektywnie, lecz również – i to co najmniej w tym samym stopniu – prospektywnie, w celu korekty za- chowania potencjalnych sprawców. Prosty i intuicyjny sens karania „zło za zło” został tutaj przekształcony w złożony państwowy mechanizm ochrony społecznej przy użyciu kar. Należy zwrócić uwagę na fakt, że funkcje prawa karnego są określone pozytywnie, gdy tymczasem funkcjonowanie prawa karnego opiera się na elemencie negatywnym, tj. karze kryminalnej stanowiącej przecież osobistą dolegliwość (represję). Okoliczność ta sprawia, że możliwości realizacji za pomocą prawa karnego przypisanych mu funkcji, zwłasz- cza funkcji ochronnej, co do zasady, są istotnie ograniczone. Stanowi to Nb. 3–4 3 4 § 1. Sens karania za zło 3 m.in. podstawę formułowania fundamentalnej zasady ultima ratio prawa karnego, która bierze się nie tylko z instynktownej chęci ograniczania lub unikania wszelkiej represji, lecz również z uznania obiektywnie ograniczo- nej funkcjonalności prawa karnego, jako państwowego sposobu zabezpie- czenia porządku publicznego. Sens karania jest urzeczywistniany przez państwo. Ta okoliczność sprawia, że każde państwo ma swoje odrębne i odmienne prawo karania, zaś charakter samego państwa (demokratyczny albo totalitarny) istotnie wpływa na treść prawa karania. Nie zmienia to jednak immanentnej isto- ty sensu karania, która zawsze sprowadza się do specyficznej realizacji ochrony ważnych dóbr ogólnospołecznych za pomocą instrumentów pań- stwowego przymusu w postaci kar kryminalnych – potwierdzających wagę dóbr prawnych oraz przeciwdziałających ich naruszaniu. Współcześnie do- strzegalne są dwa podstawowe punkty odniesienia dla rekonstrukcji uwa- runkowań aksjologicznych prawa karnego – liberalizm i komunitaryzm . Liberałowie uznają społeczeństwo za zbiór jednostek łączących się dobro- wolnie dla osiągania swoich partykularnych celów. Wspólnota jest zatem jedynie instrumentem ochrony i realizacji interesów jednostki; obywatele państwa liberalnego żyją raczej obok siebie niż ze sobą. Zadaniem państwa liberalnego jest zapewnić ochronę indywidualnej swobodzie decydowania o swoim życiu i wybierania tego, co w mniemaniu wybierającego jest do- bre. Z tej perspektywy kara kryminalna może być uzasadniona o tyle, o ile gwarantuje każdemu bezpieczne korzystanie z nienaruszonej przez niko- go sfery wolności. Liberalny system karny musi przede wszystkim za- bezpieczać tę wolność – a w rzeczywistości nadmiernie jej nie ograniczać, tłumacząc się potrzebą jej zabezpieczenia. Jak się zatem okazuje, liberalne założenia, z jednej strony, uprawniają państwo do posługiwania się karą, z drugiej zaś, nakładają określone ograniczenia dotyczące treści zakazów karnych i surowości kar. Komunitaryści pojmują tymczasem społeczeń- stwo jako wspólnotę, w ramach której jednostka egzystuje, i tylko w ra- mach której może realizować swe cele. Wspólnota jest zatem koniecznym sposobem życia i nosicielem określonych obowiązków. Państwo komuni- tarystyczne przykłada przeto wiele uwagi do aktywnego wspierania war- tości społecznych. Przestępstwo jest więc zawsze pogwałceniem którejś z centralnych dla wspólnoty wartości lub norm. W związku z tym komu- nitarny system karny musi przybrać postać stosunkowo interwencjoni- stycznego i wspierać rozwój wartości wspólnotowych przez treść i suro- wość zakazów. Na gruncie prawa karnego spór między koncepcją priorytetu jednostki a koncepcją przewagi dobra wspólnego nad indywidualnym można spro- 5 6 Nb. 5–6
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo karne. Wydanie 3
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: