Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00113 006762 13591641 na godz. na dobę w sumie
Prawo konstytucyjne. Kompendium. Wydanie 2 - ebook/pdf
Prawo konstytucyjne. Kompendium. Wydanie 2 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 313
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8875-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niniejsza publikacja uwzględnia stan prawny na dzień 12.8.2018 r. Książka stanowi drugie wydanie (zmienione i uaktualnione), po 4 latach od momentu ukazania się pierwszego wydania publikacji na rynku wydawniczym. Obejmuje zmiany dotyczące m.in. ustawy z 8.12.2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2018 r. poz. 5).

Skrypt jest rezultatem współpracy dwóch młodych autorów wywodzących się z wiodących polskich uczelni (Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet Jagielloński). Stanowi to istotną zaletę książki.

Omawiana problematyka została przedstawiona w sposób kompleksowy i porządkujący, łączący różne koncepcje doktrynalne. Kluczowe zagadnienia prawa konstytucyjnego autorzy przedstawiają w sposób zwięzły, toteż opracowanie stanowi uzupełnienie wykładu akademickiego prawa konstytucyjnego. Opiekę naukową nad projektem sprawował doc. dr Ryszard Piotrowski.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ROZDZIAŁ.I AKSJOLOGICZNE FUNDAMENTY KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Literatura:.C. Banasiński,.Konstytucyjne.podstawy.ustroju.gospodarczego,.[w:].M. Wierz- bowski, H. Gronkiewicz-Waltz (red.),. Prawo. gospodarcze.. Zagadnienia. administracyjnopraw- ne,.Warszawa.2009;.B. Banaszak,.Prawo.konstytucyjne,.Warszawa.2017;.B. Banaszak,.Zasada. równości.w.orzecznictwie.Trybunału.Konstytucyjnego,.[w:].L. Garlicki,.A. Szmyt.(red.),.Sześć. lat. Konstytucji. RP.. Doświadczenia. i. inspiracje,.Warszawa. 2003;. L. Garlicki (red.),. Konstytu- cja.Rzeczypospolitej.Polskiej..Komentarz.(t..I–V),.Warszawa.1999–2007;.L. Garlicki,.Polskie. prawo.konstytucyjne..Zarys.wykładu,.Warszawa.2017;.L. Garlicki,.M. Zubik (red.), Konstytu- cja.Rzeczypospolitej.Polskiej..Komentarz,.t..I,.Warszawa.2016;.D. Górecki.(red.),.Polskie.prawo. konstytucyjne,.Warszawa.2012;.G. Grabowska,.Dzieje.polskiego.konstytucjonalizmu,.[w:].Idee. humanistyczne. Renesansu. w. integracji. europejskiej,. Radom. 2002;. H. Izdebski,. Fundamenty. współczesnych. państw,. Warszawa. 2007;. H. Izdebski,. Samorząd. terytorialny.. Podstawy. ustro- ju.i.działalności,.Warszawa.2014;.J. Kuciński,.Konstytucyjny.ustrój.państwowy.Rzeczypospo- litej.Polskiej,.Warszawa.2003;.J. Kuciński,.W.J. Wołpiuk,.Zasady.ustroju.politycznego.państwa. w.Konstytucji.Rzeczypospolitej.Polskiej.z.1997.roku,.Warszawa.2012;.R. Piotrowski,.Konsty- tucja.i.granice.władzy.suwerena.w.państwie.demokratycznym,.[w:].J. Jaskiernia,.K. Spryszak. (red.),. Dwadzieścia. lat. obowiązywania. Konstytucji. RP.. Polska. myśl. konstytucyjna. a. między- narodowe. standardy. demokratyczne,. Toruń. 2017;. R. Piotrowski,. Konstytucja. i. uniwersytety,. [w:].S. Bożyk.(red.),.Prawo,.parlament.i.egzekutywa.we.współczesnych.systemach.rządów..Księ- ga.poświęcona.pamięci.Profesora.Jerzego.Stembrowicza,.Białystok.2009;.R. Piotrowski,.Uwagi. o.przyszłości.konstytucji.–.zagrożenia.i.nadzieje,.[w:].M. Modrzejewska.(red.),.Prawo.handlo- we.XXI.wieku..Księga.Jubileuszowa.prof..J..Okolskiego,.Warszawa.2010;.R. Piotrowski,.Warto- ści.i.polityka..Refleksje.o.dysfunkcjonalnej.praktyce.konstytucyjnej,.Zagadnienia.Sądownictwa. Konstytucyjnego.2011,.Nr.1;.R. Piotrowski,.Zagadnienie.granic.zmiany.konstytucji.w.państwie. demokratycznym,.[w:].J. Czajowski.(red.),.Ustroje,.doktryny,.instytucje.polityczne..Księga.jubi- leuszowa.Profesora.zw..dra.hab..Mariana.Grzybowskiego,.Kraków.2007;.M. Pisz,.Ograniczenia. własności.i.gwarancje.jej.ochrony.w.polskim.prawie.konstytucyjnym,.Warszawa.2016;.M. Pisz,. Zarządzanie.sprawami.wspólnymi.dla.dużych.miast.i.ich.zurbanizowanego.otoczenia..Zintegro- wane.inwestycje.terytorialne.na.tle.konstytucyjnej.koncepcji.samorządu.terytorialnego,.Warsza- wa.2018;.R. Sarkowicz,.J. Stelmach,.Filozofia.prawa.XIX.i.XX.w.,.Kraków.1999;.P. Sarnecki. (red.),.Prawo.konstytucyjne.RP,.Warszawa.2008.i.n.;.W. Skrzydło,.Polskie.prawo.konstytucyjne,. 2 Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Lublin.2010;.W. Sokolewicz,.komentarz.do.art..7,.[w:].L. Garlicki.(red.),.Konstytucja.Rzeczpo- spolitej.Polskiej..Komentarz,.t..V,.Warszawa.2007;.M. Zubik,.M. Domagała,.J. Podkowik,.Kon- stytucja.RP.w.orzecznictwie.Trybunału.Konstytucyjnego.oraz.SN.i.NSA,.Warszawa.2018. Orzecznictwo: orz..TK.z.9.3.1988.r.,.U.7/87,.OTK.1988,.Nr.1,.poz..1;.orz..TK.z.22.11.1995.r.,. K.19/95,.OTK.1995,.poz..35;.wyr..TK.z.25.11.1997.r.,.K.26/97,.OTK.1997,.Nr.5–6,.poz..64;. wyr.. TK. z. 30.1.2001. r.,. K. 17/00,. OTK. 2001,. Nr. 1,. poz.. 4;. wyr.. TK. z. 7.2.2001. r.,. K. 27/00,. OTK.2001,.Nr.2,.poz..29;.wyr..TK.z.4.4.2001.r.,.K.11/00,.OTK.2001,.Nr.3,.poz..54;.wyr..TK. z.25.6.2002.r.,.K.45/01,.OTK-A.2002,.Nr.4,.poz..46;.wyr..TK.z.18.12.2002.r.,.K.43/01,.OTK-A,. Nr.7,.poz..96;.wyr..TK.z.18.2.2003.r.,.K.24/02,.OTK-A.2003,.Nr.2,.poz..11;.wyr..TK.z.5.3.2003.r.,. K.7/01,.OTK-A.2003,.Nr.3,.poz..19;.wyr..TK.z.29.4.2003.r.,.SK.24/02,.OTK-A.2003,.Nr.4,. poz..33;.wyr..TK.z.27.5.2003.r.,.K.11/03,.OTK-A.2003,.Nr.5,.poz..43;.wyr..TK.z.17.11.2003.r.,. K.32/02,.OTK-A.2002,.Nr.9,.poz..93;.wyr..TK.z.15.12.2004.r.,.K.2/04,.OTK-A,.Nr.11,.poz..117;. wyr..TK.z.18.1.2006.r.,.K.21/05,.OTK-A.2006,.Nr.1,.poz..4;.wyr..TK.z.30.9.2008.r.,.K.44/07,. OTK-A.2008,.Nr.7,.poz..126. § 1. Uwagi wprowadzające Aksjologię.Konstytucji.RP.wyznaczają.określone.w.niej.zasady naczelne1..Za- warte.są.one.przede.wszystkim.w.Rozdziale.I.Konstytucji,.zatytułowanym.,,Rzecz- pospolita”,.choć.zasady.te.odnajdywać.można.także.w.innych.regulacjach.konsty- tucyjnych. (w. szczególności. w. Rozdziale. II).. Należy. równocześnie. pamiętać,. że. podstawowe.zasady.wyrażone.w.ustawie.zasadniczej.można.także.odnaleźć.w.treści. Preambuły.do.Konstytucji.RP..Zasady.naczelne2.stanowią.wyrażone.w.Konstytucji. idee,.wartości.i.pojęcia3..Wspomniane.zasady.–.tak.samo.jak.analogiczne.zasady. w.konstytucjach.innych.krajów.–.rozstrzygają.zarazem.o.charakterze.ustrojowym. państwa.i.określają.panujący.w.nim.system.władzy..Suma.tych.zasad.składa.się.na. tożsamość konstytucyjną państwa4. Odnosząc.się.do.zagadnienia.zasad.naczelnych.zawartych.w.rozdziale.I.Kon- stytucji.RP,.TK.zwrócił.uwagę,.że.„normatywna treść zasad ustrojowych wyra- żonych w rozdziale I jest z reguły konkretyzowana i precyzowana.(…).w dal- szych przepisach Konstytucji (wyróżn.. M.P.).. Powoduje. to. powstanie. sytuacji,. w.której.treść.wynikająca.z.zasad.ustrojowych.w.części.»pokrywa«.się.z.treścią.bar- dziej.konkretnych.unormowań.konstytucyjnych”.(wyr..TK.z.29.4.2003.r.,.SK.24/02,. OTK-A.2003,.Nr.4,.poz..33). 1. . Por..G. Grabowska,.Dzieje.polskiego.konstytucjonalizmu,.[w:].Idee.humanistyczne.Renesansu.w.in- tegracji.europejskiej,.Radom.2002,.s..72. 2. . W.doktrynie.prawa.konstytucyjnego.zamiast.sformułowania.,,zasady.naczelne”.pojawiają.się.także.inne. określenia,.takie.jak:.,,zasady.ogólne.Konstytucji”,.,,zasady.ustroju.(ustrojowe)”,.,,podstawowe.zasady.ustroju. politycznego”,.,,zasady.prawa.konstytucyjnego”,.,,konstytucyjne.zasady.ustroju”,.,,zasady.konstytucyjne”,. ,,zasady.podstawowe”.. 3. . Por..J. Kuciński,.Konstytucyjny.ustrój.państwowy.Rzeczypospolitej.Polskiej,.Warszawa.2003,.s..49. 4. . Por..L. Garlicki,.Polskie.prawo.konstytucyjne..Zarys.wykładu,.Warszawa.2009,.s..68. § 2. Zasada poszanowania godności człowieka 3 Należy.podkreślić,.że.znamienny.dla.współczesnych.państw.demokratycznych. konstytucjonalizm. wypracował. wiele. zasad. wspólnych,. które. powinny. być. prze- widziane.w.obecnie.uchwalanych.ustawach.zasadniczych..Nie.ma.jednak.jednego. sztywnego.katalogu.obowiązujących.zasad.ustrojowych..Potwierdzać.to.mogą.–.wi- doczne.również.na.polskim.gruncie.–.pewne.rozbieżności.doktrynalne.w.sposobie. postrzegania.tych.zasad.i.praktyka.formułowania.odbiegających.od.siebie.katalo- gów.zasad.ustrojowych.przez.różnych.przedstawicieli.doktryny.prawa.konstytucyj- nego1..Poniżej.zostaną.zaprezentowane.zasady.ustrojowe.uznane.przez.autorów.ni- niejszego.opracowania.za.kluczowe.dla.polskiego.ustroju.konstytucyjnego. § 2. Zasada poszanowania godności człowieka Pojęcie godności człowieka nie zostało w Konstytucji zdefiniowane..Warto. przy.tym.odnotować,.że.stworzenie.jednej.uniwersalnej.definicji.tego.pojęcia.jest. trudne..Można.by.próbować.określić.godność.w.sposób.dość.ogólnikowy.jako.cało- kształt elementów składających się na człowieczeństwo,.jednak.takie.ujęcie.pro- wadziłoby.do.przerzucenia.ciężaru.definicji.na.sformułowanie.„człowieczeństwo”.. Na.trudności.związane.ze.zdefiniowaniem.pojęcia.godności.człowieka.zwraca.uwa- gę.Trybunał.Konstytucyjny,.stwierdzając.że.„pojęcie.godności.człowieka.nie.daje. się.sprowadzić.do.jednego.aspektu.znaczeniowego..Może.ono.występować.w.roz- maitych.kontekstach.i.przenikać.różne.koncepcje.polityczne,.filozoficzne,.religij- ne..Ustrojodawca nadał godności człowieka znaczenie konstytucyjne.(wyróżn.. P.O.).czyniąc.z.niej.płaszczyznę.odniesienia.dla.systemu.wartości,.wokół.którego. zbudowano.Konstytucję.a.zarazem.fundament.całego.porządku.prawnego.w.Pań- stwie”.(wyr..TK.z.4.4.2001.r.,.K.11/00,.OTK.2001,.Nr.3,.poz..54).. Artykuł.30.Konstytucji.RP,.w.którym.użyte.zostało.to.pojęcie,.wskazuje.na.jego. podstawowe. dla. całego. systemu. prawnego. i. aksjologicznego. znaczenie.. Zgodnie. z. tym. przepisem. przyrodzona. i. niezbywalna. godność. człowieka. stanowi. źródło. wolności.oraz.praw.człowieka.i.obywatela..Jest.ona.nienaruszalna,.a.jej.poszano- wanie.i.ochrona.jest.obowiązkiem.władz.publicznych..Wynika.z.tego,.że.jest.ona. pierwotna.w.stosunku.do.państwa.i.stanowionego.przez.nie.prawa..To.Konstytu- cja i sformułowane w niej prawa oraz wolności człowieka i obywatela są wtór- ne wobec godności człowieka,.gdyż.ustawa.zasadnicza.normując.owe.prawa.peł- ni.funkcję.deklaratywną,.stwierdzając.ich.istnienie,.będące.właśnie.konsekwencją. godności.istoty.ludzkiej..Redakcja.tego.przepisu.wyraźnie.nawiązuje.do.koncepcji. prawnonaturalnych2.. 1. . Por..w.tym.zakresie.m.in..L. Garlicki,.Polskie.prawo…,.s..68–99;.G. Grabowska,.Dzieje.polskiego. konstytucjonalizmu…,.s..72;.P. Sarnecki.(red.),.Prawo.konstytucyjne.RP,.Warszawa.2008.i.n.,.s..49–87. 2. . Na.temat.różnych.koncepcji.prawa.natury.zob..R. Sarkowicz,.J. Stelmach,.Filozofia.prawa.XIX.i.XX.w.,. Kraków.1999,.s..63–83. 4 Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Wydaje. się,. że. na. gruncie. art.. 30. Konstytucji. RP. można. by. utrzymywać,. iż. niektóre.z.praw.zawartych.w.Rozdziale.II.Konstytucji.RP.obowiązywałyby.także. wtedy,.gdyby.ich.tam.nie.zawarto..Godność.przysługuje.każdej.istocie.ludzkiej.od. momentu.powstania,.z.racji.człowieczeństwa,.ze.względu.na.sam.fakt.bycia.czło- wiekiem..Nie.można.nikogo.jej.pozbawić,.nie.może.ona.również.stanowić.przed- miotu.obrotu..Podkreśla.to.wyraźnie.TK,.stwierdzając.że.„godność.człowieka.jako. wartość.transcendentna,.pierwotna.wobec.innych.praw.i.wolności.człowieka.(dla. których.jest.źródłem),.przyrodzona.i.niezbywalna.–.towarzyszy.człowiekowi.zawsze. i.nie.może.być.naruszona.ani.przez.prawodawcę,.ani.przez.określone.czyny.innych. podmiotów..W.tym.znaczeniu.człowiek.zawsze.zachowuje.godność.i.żadne.zacho- wania.nie.mogą.go.tej.godności.pozbawić,.ani.jej.naruszyć”.(wyr..TK.z.5.3.2003.r.,. K.7/01,.OTK-A.2003,.Nr.3,.poz..19)..Znaczenie.normatywne.art..30.Konstytucji.RP. wyraża.się.w.jej.otwarciu.jako.aktu.prawa.pozytywnego.na.zewnętrzny.(i.nadrzęd- ny).porządek.prawnonaturalny1..Zasada.godności.człowieka.w.Konstytucji.RP.czer- pie.z.dziedzictwa.kantowskiego.imperatywu.kategorycznego..Konsekwencją.takie- go.stanu.rzeczy.jest.zakaz przedmiotowego traktowania człowieka.. Zakaz. przedmiotowego. traktowania. człowieka. oznacza,. że istota ludzka za- wsze powinna być celem samym w sobie,.nigdy.natomiast.nie.może.być.ona.środ- kiem.mającym.prowadzić.do.osiągnięcia.innego.celu..Z.zasady.godności.ludzkiej. wynika.zatem.–.jak.można.równocześnie.uznać.–.zakaz instrumentalnego trakto- wania człowieka.. Znakomitym.przykładem.zastosowania.dyrektyw.i.aksjologii.zawartej.w.art..30. Konstytucji. RP. jest. orzeczenie. TK. w. sprawie. K. 44/07. (wyr.. TK. z. 30.9.2008. r.,. K.44/07,.OTK-A.2008,.Nr.7,.poz..126)..W.rozpoznawanej.sprawie.Trybunał.roz- strzygał.możliwość.zestrzelenia.cywilnego.statku.powietrznego.w.przypadku,.gdy- by.ten.został.przejęty.przez.terrorystów..Trybunał.Konstytucyjny.uznał,.że.przepis. ustawy.z.3.7.2002.r..–.Prawo.lotnicze.(tekst.jedn..Dz.U..z.2018.r..poz..1183.ze.zm.),. zezwalający.na.podjęcie.tego.rodzaju.decyzji.(art..122a.ustawy.w.brzmieniu.obo- wiązującym.w.dacie.wydawania.ww..wyroku),.jest.nie.do.pogodzenia.ze.standarda- mi.wynikającymi.m.in..z.art..2.i.30.Konstytucji.RP..W.demokratycznym.państwie. prawnym.życie.jednostki.i.jej.przyrodzona,.niezbywalna.godność.stanowią.wartości. nadrzędne,.które.nie.mogą.być.poświęcone.nawet.dla.ratowania.innych.wartości,. tych.samych.rodzajowo.(np..innych.ludzkich.egzystencji)..Trybunał.Konstytucyjny,. podobnie.jak.wcześniej.niemiecki.Federalny.Sąd.Konstytucyjny.w.Karlsruhe.roz- strzygający.ten.sam.dylemat,.uznał,.że.przepisy.pozwalające.na.zestrzelenie.cywil- nego.statku.powietrznego.–.na.pokładzie.którego.znajdują.się.pasażerowie.–.są.nie- dopuszczalne..Nawet.w.przypadku.zagrożenia.uderzenia.przez.taki.samolot.w.inny. obiekt,.w.którym.także.mogą.przebywać.jednostki.ludzkie,.państwo.nie.może.sta- nowić.ustawodawstwa,.które.zakłada.a priori możliwość.pozbawienia.istoty.ludz- 1. . Zob..L. Garlicki,.komentarz.do.art..30.Konstytucji,.[w:].L. Garlicki.(red.),.Konstytucja.Rzeczpospolitej. Polskiej..Komentarz,.t..III,.Warszawa.2003,.s..9. § 3. Zasada demokratycznego państwa prawnego 5 kiej.życia..System.prawny.powinien.zawierać.inne.mechanizmy.działania.w.takiej. sytuacji.. Zarówno. w. orzeczeniu. polskiego. Trybunału,. jak. i. jego. niemieckiego. odpo- wiednika,. zauważalny. jest. wpływ. filozofii. I. Kanta. i. jego. koncepcji. imperatywu. kategorycznego..Orzeczenie.to.w.trafny.sposób.ilustruje.działanie.art..30.Konsty- tucji.RP.w.praktyce,.tłumacząc.na.czym.polega.godność.człowieka.i.jej.ochrona.. Oczywiście.w.praktyce.–.gdyby.doszło.do.sytuacji.przejęcia.przez.organizację.ter- rorystyczną.statku.powietrznego.–.osoby.piastujące.funkcję.organów.władzy.pu- blicznej.stanęłyby.przed.dylematem.podjęcia.decyzji.o.zestrzeleniu.pomimo.braku. podstawy.normatywnej.(np..gdyby.samolot.kierował.się.na.wypełniony.stadion.pił- karski)..W.takim.wypadku.podjęcie.decyzji.o.zestrzeleniu.byłoby.działaniem.bez- prawnym,.mogącym.wypełniać.znamiona.czynu.zabronionego.(np..art..148.usta- wy.z.6.6.1997.r..–.Kodeks.karny,.tekst.jedn..Dz.U..z.2018.r..poz..1600),.a.podstawą. dla.wyłączenia.odpowiedzialności.karnej.osoby.podejmującej.taką.decyzję.byłoby. działanie. w. stanie. wyższej. konieczności,. co. uniemożliwiałoby. przypisanie. winy.. Jednakże.działanie.takie.byłoby.bezprawne,.w.przeciwieństwie.do.sytuacji,.gdyby. istniała.procedura.przewidująca.podjęcie.takiej.decyzji..Orzeczenie.to.z.pewnością. ma.zatem.dość.idealistyczny.charakter,.jednakże.stanowi.ono.wyraz.aksjologii.le- żącej.u.podłoża.art..30.Konstytucji.RP,.stąd.warto.je.było.krótko.omówić.dla.celów. akademickich.. § 3. Zasada demokratycznego państwa prawnego Zasada demokratycznego państwa prawnego. ma. ustabilizowane miejsce we współczesnym konstytucjonalizmie1.. Omawiana. zasada. została. wprowadzo- na. do. polskiego. prawa. konstytucyjnego. w. 1989. r.. w. wyniku. noweli. grudniowej. z.29.12.1989.r..do.Konstytucji.z.1952.r..Należy.przy.tym.podkreślić,.że.w.takim. samym.kształcie,.w.jakim.zasada.ta.została.przyjęta.w.ówcześnie.obowiązujących. przepisach.konstytucyjnych,.jest.ona.również.sformułowana.na.gruncie.obowiązu- jącej.Konstytucji.z.1997.r.. W.obowiązującym.w.Polsce.stanie.prawnym.zasadę.demokratycznego.państwa. prawnego.wyraża.art. 2 Konstytucji RP..Stosownie.do.jego.treści.Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasa- dy sprawiedliwości społecznej. Przyjęta.w.polskim.prawie.zasada.demokratycznego.państwa.prawnego.stanowi. wyraźne.nawiązanie.do.europejskich.tradycji.i.kultury.prawnej,.w.tym.do.niemiec- kiej kultury prawnej.i.rozwiązań.zaaprobowanych.na.gruncie.Konstytucji.RFN. z.1949.r. 1. . L. Garlicki,.Polskie.prawo…,.s..76. 6 Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Warto. zarazem. zauważyć,. że. zasada. demokratycznego. państwa. prawnego. z.Konstytucji.RP.koresponduje.z.ideą rządów prawa.oraz.z.koncepcjami „pań- stwa prawnego” w znaczeniu materialnym i formalnym.. Należy.równocześnie.podkreślić,.że.polski.ustrojodawca.–.posługując.się.for- mułą.„demokratycznego państwa prawnego.urzeczywistniającego zasady spra- wiedliwości społecznej”.–.nawiązał.nie.tylko.do.znanych.już.wcześniej.koncepcji. „państwa prawnego”,. ale. także. do. funkcjonującej. w. ustawodawstwie. konstytu- cyjnym.niektórych.państw.zasady państwa socjalnego,.tj..państwa,.które.ma.być. do.pewnego.stopnia.opiekuńcze..Sformułowanie.to.można.traktować.jako.pewne- go.rodzaju.wskazówkę interpretacyjną.do.wykładni.przepisów.prawa.–.analizując. możliwe.interpretacje.należy.wybierać.takie,.które.bardziej czynią zadość wyma- ganiom sprawiedliwości społecznej1. Należy.w.tym.miejscu.zwrócić.uwagę,.że.od.początku.funkcjonowania.zasady. demokratycznego.państwa.prawnego.w.polskim.porządku.prawnym.wokół.tej.zasa- dy.ukształtowało.się.bogate.orzecznictwo.Trybunału.Konstytucyjnego..Trzeba.zara- zem.podkreślić,.że.wykładania klauzuli państwa prawnego wypracowana przed wejściem w życie Konstytucji z 1997 r. zachowała swoją aktualność również po jej wejściu w życie2..Dał.temu.jednoznacznie.wyraz.TK.w.wyroku.z.25.11.1997.r.. (K.26/97,.OTK.1997,.Nr.5–6,.poz..64),.w.którym.wskazał,.że.dosłowne.powtórzenie. brzmienia.przepisu.odnoszącego.się.do.zasady.demokratycznego.państwa.prawne- go.w.tekście.Konstytucji.z.1997.r..stanowi.podstawę.do.tego,.aby.„treść,.znaczenie. i.konsekwencje.[przepisów.obowiązujących.pod.rządami.Konstytucji.z.1997.roku]. konstruować.w.oparciu.o.ustabilizowane.już.orzecznictwo.Trybunału.Konstytucyj- nego.odnoszące.się.do.klauzuli.demokratycznego.państwa.prawnego”. Należy.jednak.równocześnie.podkreślić,.że.wobec.faktu.uregulowania.katalo- gu.praw.i.wolności.w.Konstytucji.z.1997.r..(co.stanowiło.znaczącą.zmianę.w.po- równaniu.do.poprzedniego.stanu.prawnego),.na.gruncie.tej.ustawy.zasadniczej.nie jest uzasadnione wydobywanie z zasady demokratycznego państwa prawne- go.treści.oraz.zasad.dotyczących.praw.i.wolności.jednostki..Taka.praktyka.orzecz- nicza. –. jak. należy. zaznaczyć. –. miała. z. kolei. miejsce. przed. wejściem. w. życie. obecnej.Konstytucji.RP,.kiedy.to.z.klauzuli.demokratycznego.państwa.prawnego. Trybunał.wyprowadził.m.in..prawo.do.życia,.prawo.do.sądu.czy.prawo.do.prywat-. ności3.. Możliwe.jest.wyprowadzanie.z.zasady.demokratycznego.państwa.prawnego.za- sady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.. Jak.stwierdził.TK.w.wyroku.z.25.6.2002.r..(K.45/01,.OTK-A.2002,.Nr.4,.poz..46),. „zasada.zaufania.obywatela.do.państwa.i.stanowionego.przez.nie.prawa.opiera.się. na pewności prawa,.a.więc.takim.zespole.cech.przysługujących.prawu,.które.za- pewniają.jednostce.bezpieczeństwo prawne (wyróżn..M.P.);.umożliwiają.jej.decy- 1. . Por..L. Garlicki,.Polskie.prawo…,.s..82. 2. . Por..D. Górecki.(red.),.Polskie.prawo.konstytucyjne,.Warszawa.2012,.s..56. 3. . Por..L. Garlicki,.Polskie.prawo…,.s..77–78. § 4. Zasada suwerenności Narodu 7 dowanie.o.swoim.postępowaniu.w.oparciu.o.pełną.znajomość.przesłanek.działania. organów.państwowych.oraz.konsekwencji.prawnych,.jakie.jej.działania.mogą.po- ciągnąć.za.sobą”. Nieodzownym. elementem. zasady. demokratycznego. państwa. prawnego. pozo- stają.reguły.stanowienia prawa, określane czasem jako zasady przyzwoitej legi- slacji..Należy.tutaj.wymienić.w.szczególności: 1) zasadę niedziałania prawa.wstecz.(lex retro non agit),.a.ściślej,.zakaz działa- nia wstecz prawa surowszego.(lex severior retro non agit);. 2) zasadę ochrony praw słusznie nabytych;. 3) zasadę ochrony interesów w toku.(ekspektatyw);. 4) nakaz zachowania odpowiedniego okresu dostosowawczego przy wprowa- dzaniu nowych norm prawnych w życie.(vacatio legis);. 5) zasadę pewności i określoności prawa,. nakazującą. formułowanie. przepisów. prawa.w.sposób.jasny; 6) zakaz tworzenia tzw. pozornych lub niemożliwych uprawnień, co należy ro- zumieć przede wszystkim jako brak możliwości tworzenia w demokratycz- nym państwie prawnym uprawnień.pozornych.lub.niemożliwych.do.realizacji. (ze.względów.prawnych.czy.faktycznych.albo.ze.względu.na.niejasne.określe- nie.warunków.korzystania.z.uprawnień).czy.też.–.szerzej.–.jako.zakaz.tworzenia. prawa,.które.wprowadzałoby.pozorne.instytucje.prawne1. Ponadto,. z. zasady. demokratycznego. państwa. prawnego. można. wyprowadzać. koncepcję hierarchicznej budowy systemu źródeł prawa.i.usytuowanie.na.szczy- cie.tej.hierarchii.aktów.rangi.konstytucyjnej.i.ustawowej.. § 4. Zasada suwerenności Narodu Zasada suwerenności Narodu. wyrażona. została. w. art.. 4. Konstytucji. RP.. Zgodnie. z. tym. przepisem. władza. zwierzchnia. w. Rzeczypospolitej. Polskiej. nale- ży.do.Narodu,.który.sprawuje.ją.bezpośrednio.lub.poprzez.swoich.przedstawicie- li..Należy.zacząć.od.ustalenia,.co.oznacza.pojęcie.Narodu,.a.zatem.jaki.jest.zakres. semantyczny.tego.terminu..Ustawa.zasadnicza.używa.tego.słowa.w.znaczenia.po- litycznym.–.desygnatem.pojęcia.Narodu.na.gruncie.art..4.Konstytucji.RP.jest.ogół obywateli posiadających obywatelstwo polskie,. a. zatem. mających. zdolność. do. 1. .Pomimo.że.zasady.tej.nie.wyodrębniają.wszyscy.przedstawiciele.doktryny.prawa.konstytucyjnego,. można.ją.wydzielić.na.podstawie.orzecznictwa.TK..Zob..w.tym.zakresie.w.szczególności.wyr..z.17.11.2003.r.. (K.32/02,.OTK-A.2002,.Nr.9,.poz..93),.wyr..z.15.12.2004.r..(K.2/04,.OTK-A,.Nr.11,.poz..117).oraz.wyr.. z.18.12.2002.r..(K.43/01,.OTK-A,.Nr.7,.poz..96)..W.wyr..z.18.12.2002.r..(K.43/01,.OTK-A,.Nr.7,.poz..96). TK.stwierdził.w.tym.kontekście.m.in.,.że:.„Demokratyczne państwo prawne, przyznając obywatelom uprawnienia, nie może prowadzić z nimi »gry«, polegającej na tworzeniu uprawnień pozornych czy niemożliwych do realizacji.(wyróżn..M.P.).ze.względów.prawnych.czy.faktycznych.albo.ze.względu.na. niejasne.określenie.warunków.korzystania.z.uprawnień”. 8 Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej udziału.w.życiu.publicznym..Konstytucja.RP.opiera.się.bowiem.na.politycznej.defi- nicji.Narodu.(a.nie.np..na.etnicznej.czy.historycznej).. Zasada.suwerenności.Narodu.oznacza,.że.jest.on.źródłem.władzy..Wszelkie.me- chanizmy.czy.organy.władzy.czerpią.swą.legitymizację.od.Narodu,.działając.zara- zem.w.jego.imieniu..Zewnętrznym.aspektem.tej.zasady.jest.niezależność Narodu od jakichkolwiek podmiotów zagranicznych.–.nie.mogą.one.wbrew.woli.„Naro- du”.wpływać.na.sprawowanie.władzy.w.Rzeczypospolitej.Polskiej,.gdyż.jest.ona. zastrzeżona.dla.Narodu.. Naród,. czyli. ogół. obywateli. posiadających. prawa. wyborcze,. sprawuje wła- dzę w dwojaki sposób.–.albo.bezpośrednio,.albo poprzez swych reprezentantów. (art..4.ust..2.Konstytucji.RP)..Przepis.ten.wskazuje.na.dwie formy demokracji.. Pierwszą.z.nich.–.czyli.demokrację bezpośrednią.–.stanowi.np..referendum.ogól- nokrajowe,.natomiast.przejawem.demokracji pośredniej.jest.sprawowanie.władzy. przez. parlamentarzystów. wybranych. w. wyborach.. Sposób. przeprowadzania. refe- rendum.reguluje.ustawa.z.14.3.2003.r..o.referendum.ogólnokrajowym.(tekst.jedn.. Dz.U..z.2015.r..poz..318.ze.zm.). Sprawowanie. władzy. przez. Naród. w. postaci. demokracji. pośredniej. oznacza. przejawianie. woli. głównie. w. wyborach.. Dokonany. wybór. stanowi. źródło. legity- mizacji. dla. działań. przedstawicieli. Narodu.. Zarazem. należy. pamiętać,. że. wybór. ten.nie.oznacza.nieograniczonego.mandatu.do.dowolnego.działania..Zasadę suwe- renności Narodu należy bowiem.interpretować w związku z zasadą demokra- tycznego państwa prawnego oraz. z. założeniami. demokratycznego. systemu. rzą- dów..Z.istoty.demokratycznego.systemu.rządów.wynika,.że.Naród.sprawuje.władzę. w. sposób. demokratyczny,. oznaczający. rządy. wybranej. większości.. Zarazem. ta. większość,.będąca.przedstawicielami.Suwerena,.sprawuje.władzę.przy.poszanowa- niu.praw.mniejszości..Zasada.suwerenności.Narodu.nie.może.prowadzić.bowiem. do.dyktatu.większości.przy.pogwałceniu.praw.mniejszości..Wola.Suwerena.prze- jawiona. w. wyborach. musi. tym. samym. korespondować. z. ramami. wyznaczonymi. przede. wszystkich. samą. Konstytucją,. która. określa. ramy. ustrojowe.. Oczywiście. Naród.może.dokonać.zmiany.ustawy.zasadniczej,.ale.przy.zachowaniu.procedury. określonej.w.samej.Konstytucji,.w.granicach.wyznaczonych.przez.prawa.jednost- ki.chronione.w.prawie.międzynarodowym.i.znajdujące.oparcie.w.kulturze.konsty- tucyjnej. § 5. Zasada legalizmu (praworządności) Zasada legalizmu (praworządności). stanowi. następstwo zasady demokra- tycznego państwa prawnego.i.jest.z.nią.organicznie.związana..Zgodnie.z.art..7. Konstytucji.RP.organy.władzy.publicznej.działają.na.podstawie.i.w.granicach.pra- wa..Jak.stwierdza.W. Sokolewicz,.legalizmem.działania.organów.publicznych.nazy- wamy.stan,.w.którym.po.utworzeniu.w.drodze.prawnej.rozwijają.one.aktywność.na. § 5. Zasada legalizmu (praworządności) 9 podstawie.i.w.granicach.prawa,.zaś.prawo.określa.ich.zadania.i.kompetencje.oraz. tryb.postępowania..Postępowanie.to.prowadzi.do.wydawania.rozstrzygnięć.w.prze- widzianej.przez.prawo.formie,.na.należytej.podstawie.prawnej.i.w.zgodności.z.wią- żącymi.dany.organ.przepisami.materialnymi1..Zasada.ta.stanowi.pryncypium dzia- łania władzy publicznej..W.przeciwieństwie.bowiem.do.jednostki,.której.wolno. wszystko,.co.nie.jest.zakazane,.organy.władzy.publicznej.mogą.czynić.jedynie.to,. co.zostało.im.przez.prawo.dozwolone..Podstawą.wszelkich.działań.organów.admi- nistracji.muszą.być.normy.kompetencyjne..Jeżeli.ich.nie.ma,.organ.administracji.po. prostu.nie.ma.możliwości.dokonania.określonej.czynności,.nawet.gdyby.taka.czyn- ność.znajdowała.się.w.sferze.jego.zadań.(na.podstawie.norm.zadaniowych.czy.for- mułujących.ogólnie.funkcje.danego.organu)..Kompetencji.nie.wolno.domniemywać. –.albo.one.zostały.przyznane,.albo.ich.po.prostu.nie.ma.. Zasada legalizmu ma przy tym wiele wymiarów, w których się przejawia. Jeden z nich dotyczy działania władzy publicznej..Inny.natomiast.dotyczy.rela- cji.państwo.–.jednostka.czy.nawet.jednostka.–.jednostka..Ilustrując.powyższe.twier- dzenie. przykładem,. zauważyć. warto,. że. dbanie. przez. organy. państwowe. o. prze- strzeganie. prawa. przez. jednostki. także. stanowi. przejaw. zasady. praworządności.. Z.zasady.legalizmu.wynika.bowiem.obowiązek.przestrzegania.prawa.. Zasada legalizmu znajduje swoje zastosowanie w poszczególnych gałęziach prawa.. Pomimo. że. prima facie mogłoby. się. wydawać,. iż. jej. powtarzanie. w. ak- tach.rangi.ustawowej.stanowi.superfluum i.jest.pozbawione.treści.normatywnej,.to. –.w.ocenie.autorów.–.w.pewnych.przypadkach.wymaga.ona.dostosowania.i.kon- kretyzacji. do. poszczególnych. materii.. Dlatego. też. takie. przepisy. jak. art.. 6. usta- wy. z. 14.6.1960. r.. –. Kodeks. postępowania. administracyjnego. (tekst. jedn.. Dz.U.. z.2017.r..poz..1257.ze.zm.).czy.art..10.ustawy.z.6.6.1997.r..–.Kodeks.postępowania. karnego.(tekst.jedn..Dz.U..z.2017.r..poz..1904.ze.zm.).stanowią.przykłady.opera- cjonalizacji.ogólnej.dyrektywy.konstytucyjnej,.a.zarazem.podkreślają.jej.znaczenie.. Zauważyć.ponadto.należy,.że.zasada legalizmu nie ma charakteru absolutne- go..W.demokratycznym.państwie.prawnym.podlega.ona.bowiem.konfrontacji.z.in- nymi.wartościami.i.zasadami.chronionymi.przez.ustrojodawcę,.a.w.konsekwencji. niekiedy. podlega. różnym. ograniczeniom.. Jednym z przykładów zasad mogą- cych ograniczać zasadę legalizmu, a wręcz mogących stanowić jej zaprzeczenie w konkretnym przypadku, jest zasada oportunizmu..Polega.ona.na.akceptacji. pewnych.stanów.bezprawności.w.imię.innych.szczególnych.wartości.chronionych. konstytucyjnie,. takich. jak. np.. efektywność. ekonomiczna,. stabilizacja. stosunków. społecznych.czy.pewność.prawa..Przykładem.oportunizmu.godzącego.w.zasadę.le- galizmu.jest.chociażby.instytucja.przedawnienia,.np..przedawnienia.karalności.czy. w.ogóle.przedawnienia.ścigania.przestępstw. O.praktycznym.znaczeniu.możliwości.ograniczenia.w.konkretnym.przypadku. zasady.legalizmu.przesądzają.niektóre.orzeczenia.samego.Trybunału.Konstytucyj- 1. . W. Sokolewicz,.komentarz.do.art..7.Konstytucji,.[w:].L. Garlicki (red.),.Konstytucja.Rzeczpospolitej. Polskiej..Komentarz,.t..V,.Warszawa.2007,.s..5. 10 Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nego,.w.szczególności.tzw..wyroki.aplikacyjne..W.takich.wyrokach.TK.niekiedy. określa.skutki.prawne.wydanego.przez.siebie.rozstrzygnięcia.poprzez.stwierdzenie,. że.–.pomimo.określonego.naruszenia.niekonstytucyjność.nie.może.stanowić.pod- stawy. dla. roszczeń. wobec. Skarbu. Państwa.. Czasem. też. odroczona. zostaje. utrata. mocy.obowiązującej.niekonstytucyjnego.aktu..W.przypadkach.tego.typu.rozstrzy- gnięć.Trybunału.Konstytucyjnego,.w.ocenie.autorów,.może.w.konsekwencji.nastę- pować.ograniczenie.zasady.praworządności.np..z.uwagi.na.okoliczność,.że.–.pomi- mo.uchwalenia.aktu.prawnego.niezgodnego.z.aktem.hierarchicznie.wyższym.–.akt. ten.ma.wciąż.obowiązywać.czy.też.z.uwagi.na.fakt,.iż.określone.opłaty.–.przyznane. w.sposób.naruszający.Konstytucję.RP.–.nie.podlegają.zwrotowi. § 6. Zasada podziału władz Zasada podziału władz.jest.jedną z najstarszych zasad ustrojowych..Zna- na.była.już.w.starożytności.za.czasów.Arystotelesa,.a.następnie.została.rozwinięta. w.XVII.i.XVIII.w..przez.J. Locke’a.i C. Montesquieu..Zasada.podziału.władz.zosta- ła.obecnie.zaaprobowana.w.prawie.wszystkich.demokratycznych.państwach.świata.. Konstytucja.RP.z.1997.r..również.przewiduje.zasadę podziału władz..Stosow- nie.do.treści.art..10.ust..1.ustrój.RP.opiera.się.na.podziale i równowadze władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej.. Władzę. ustawodawczą. sprawują. Sejm.i.Senat,.władzę.wykonawczą.Prezydent.RP.i.Rada.Ministrów,.a.władzę.są- downiczą.sądy.i.trybunały.(art..10.ust..2.Konstytucji.RP). Warto.zauważyć,.że.określający.zasadę.podziału.władz.art..10.Konstytucji.RP. wyraża.jedynie.pewną.zasadę.ogólną,.nie dokonuje jednak.wyczerpującego zali- czenia wszystkich konstytucyjnych organów państwa do jednej z trzech wy- mienionych władz..Niektóre.konstytucyjne.organy.państwa.(np..Najwyższa.Izba. Kontroli).znajdują.się.poza.klasycznym.trójpodziałem.władz.. Istotny. jest. przy. tym. fakt,. że. TK. w. swoim. orzecznictwie. dotyczącym. zasa- dy.podziału.władz.dostrzega.możliwość.swobodnego.kształtowania.przez.ustawo- dawcę. zwykłego. –. w. pewnym. przynajmniej. zakresie. –. układu. kompetencyjnego. „na.obrzeżach”.poszczególnych.władz..O.powyższym.przesądził.expressis verbis. TK.w.jednym.z.orzeczeń.wydanym.w.poprzednim.stanie.prawnym.i.zachowującym. aktualność. na. gruncie. Konstytucji. RP,. stwierdzając,. że:. „możliwe jest przyzna- nie ustawodawcy pewnego zakresu swobody co do kształtowania układu kom- petencyjnego »na obrzeżach« poszczególnych władz (wyróżn..M.P.),.tam.gdzie. z.natury.regulowanej.materii.wynika.możliwość.przecinania.się.czy.też.nawet.na- kładania.kompetencji”.(orz..TK.z.22.11.1995.r.,.K.19/95,.OTK.1995,.poz..35). Zasada.podziału.władz.jest.przeciwieństwem modelu jednolitej władzy pań- stwowej..Omawiana.zasada.opiera.się.na.systemie hamulców i równowagi.(zwa- nym.też.systemem.wzajemnego.hamowania.się.i.równoważenia.się.władz)..Zgodnie. z. zasadą. podziału. władz. stosunki. pomiędzy. władzą. ustawodawczą,. wykonawczą. § 7. Zasada społeczeństwa obywatelskiego 11 i. sądowniczą. są. kształtowane. na. podstawie. założenia. równości poszczególnych władz..Wszystkie.władze.powinny.zarazem.posiadać.instrumenty do powstrzy- mywania i hamowania działania każdej.z.pozostałych.władz1.. Z.zasadą.podziału.władz.związany.jest.funkcjonujący.w.Polsce.parlamentar- ny system rządów..Organizacja.władzy.wykonawczej.oparta.jest.w.tym.systemie. na.zasadzie.dualizmu.(Prezydent.oraz.rząd.z.Premierem.na.czele),.a.zarazem.system. ten.zakłada.polityczną.odpowiedzialność.rządu.i.poszczególnych.ministrów.przed. Sejmem.. Centralne. miejsce. w. systemie. organów. państwowych. przysługuje. Sejmowi.. Wynikający.z.Konstytucji.RP.system.ma.jednocześnie.jednak.postać.parlamenta- ryzmu zracjonalizowanego,.któremu.wyraz.daje.m.in..fakt.ograniczenia.centralnej. roli.Sejmu.na.rzecz.Senatu.czy.Prezydenta.(w.przypadku.nieuzyskania.wymaganej. większości.głosów.w.Sejmie). § 7. Zasada społeczeństwa obywatelskiego Zasadę społeczeństwa obywatelskiego.–.pomimo.że.Konstytucja RP nigdzie nie posługuje się bezpośrednio pojęciem społeczeństwa obywatelskiego.–.moż- na.uznać.za.jedną z zasad ustrojowych,.na.których.wyodrębnienie.pozwala.Kon- stytucja.RP.z.1997.r..Dowodzi.tego.treść.kilku.różnych.artykułów.polskiej.ustawy. zasadniczej.. Rozpatrując.zasadę.społeczeństwa.obywatelskiego.na.gruncie.Konstytucji.RP,. należy.w.pierwszej.kolejności.przedstawić,.czym.jest.w.istocie.społeczeństwo oby- watelskie.i.na.czym.polega.jego idea..Próby.sformułowania.odpowiedzi.na.to.pyta- nie.pojawiły.się.zarówno.w.doktrynie.prawa.konstytucyjnego,.jak.i.w.orzecznictwie. Trybunału.Konstytucyjnego..Warto.m.in..wskazać,.że.idea.społeczeństwa.obywa- telskiego.–.która.swoje.korzenie.ma.jeszcze.w.starożytnej.myśli.społecznej.i.filozo- ficznej.–.zakłada.w.sensie.organizacyjnym,.iż.każdy.obywatel.przejawia.aktywność. równocześnie. w. kilku. układach. społecznych:. politycznym,. pracowniczym. i. tery- torialnym2..Samo.społeczeństwo.obywatelskie.można.z.kolei.określić.jako.,,spo- łeczeństwo.pluralistyczne,.w.którym.każdy.ma.możliwość.działania.w.wybranych. przez.siebie.organizacjach.i.strukturach,.służących.realizacji.jego.podmiotowości. jako.obywatela,.pracownika.czy.mieszkańca”3..Mianem.,,społeczeństwa.obywatel- skiego”.można.także.określić.,,społeczeństwo wolnych, świadomych, aktywnych i zaangażowanych w sprawy publiczne obywateli”.(wyróżn..M.P.)4..Członkowie. społeczeństwa.obywatelskiego.nie.mają.żadnych.przeszkód.prawnych.organizowa- 1. .Por..L. Garlicki,.Polskie.prawo…,.s..88. 2. . J. Kuciński, W.J. Wołpiuk,.Zasady.ustroju.politycznego.państwa.w.Konstytucji.Rzeczypospolitej.Pol- skiej.z.1997.roku,.Warszawa.2012,.s..162–164. 3. . .L. Garlicki,.Polskie.prawo…,.s..83. 4. . Por..wyr..TK.z.27.5.2003.r..(K.11/03,.OTK-A.2003,.Nr.5,.poz..43). 12 Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nia.się.w.sposób.odpowiadający.ich.potrzebom,.celom.i.interesom..Fundamentem. umożliwiającym.działalność.społeczeństwa.obywatelskiego.jest.zarówno.wolność. stowarzyszania.się,.jak.i.wolność.zgromadzeń1.. Możliwość. stworzenia. wyczerpującej. definicji. społeczeństwa. obywatelskiego. –.pomimo.wielu.wypowiedzi.doktrynalnych.i.orzeczniczych.na.temat.tego.społe- czeństwa.–.okazuje.się.jednak.utrudniona..Jest.to.istotny.problem,.zwłaszcza.jeśli. weźmie.się.pod.uwagę.fakt,.że.sama.struktura.społeczeństwa.obywatelskiego.jest. dynamiczna.i.składają.się.na.nią.różne.ciała.pośredniczące.całkowicie.dobrowolne,. kształtujące.się.samorzutnie,.samowystarczalnie.i.niezależne.od.państwa2.. Przedstawiając. zasadę. społeczeństwa. obywatelskiego. należy. zatem. mieć. na. uwadze.zaprezentowane.powyżej.poglądy.doktrynalne.i.orzecznicze.odnoszące.się. do.omawianej.kwestii..W.kontekście.zasady.społeczeństwa.obywatelskiego.moż- na.wskazać.dwie.cechy.wspólne.wyróżniające.społeczeństwo.obywatelskie.w.pań- stwie.demokratycznym..Są.nimi:.niezależność społeczeństwa obywatelskiego od władzy państwowej.i.odrębne od niej.zorganizowanie działalności3. Zasadę.tę.można.wyinterpretować.przede.wszystkim.z art. 11–13 Konstytu- cji RP..Jak.podkreśla.TK.w.wyroku.z.27.5.2003.r..(K.11/03,.OTK-A.2003,.Nr.5,. poz..43):.,,Konstytucyjne.ramy.modelu.społeczeństwa.obywatelskiego.zawarte.są. w.przepisach.art..11–13.Konstytucji,.ze.szczególnym.uwzględnieniem.art..12”.. Artykuły.te.dają.wyraz.zasadom pluralizmu politycznego i społecznego.–.na. których.opiera.się.zasada.społeczeństwa.obywatelskiego.–.i.wskazują.zarazem.na. formy organizacji społeczeństwa obywatelskiego..Za.formy organizacji społe- czeństwa obywatelskiego.należy.uznać.m.in..takie.twory.organizacyjne.jak:.partie polityczne.(art..11.oraz.13.Konstytucji.RP),.związki zawodowe,.organizacje spo- łeczno-zawodowe rolników,. stowarzyszenia,. ruchy obywatelskie, inne dobro- wolne zrzeszenia.oraz fundacje (art..12.Konstytucji.RP). Warto.zarazem.podkreślić,.że.za.formę.organizacji.społeczeństwa.obywatelskie- go.można.również.uznać.takie.zbiorowości,.jak.lud lub Naród..H. Izdebski.zwraca. w.tym.kontekście.uwagę,.że.,,społeczeństwo obywatelskie jest, jako »społeczeń- stwo polityczne«, tożsame z Narodem.(wyróżn..M.P.),.czyli.ogółem.obywateli”4.. Tym.samym.uzasadnione.wydaje.się.wiązanie.zasady.społeczeństwa.obywatelskie- go.także.z.tymi.regulacjami.konstytucyjnymi,.które.odnoszą.się.do.Narodu. Ponadto,. zasada. społeczeństwa. obywatelskiego. może. być. wyinterpretowana. z.art..14.(zasada.pluralizmu środków masowego komunikowania),.z.art..16.i.17. (zasada samorządności).oraz.z.art..25.Konstytucji.RP.(zasada pluralizmu wyzna- niowego)5. 1. . Por..wyr..TK.z.18.1.2006.r..(K.21/05,.Dz.U..Nr.17,.poz..141).. 2. . Por..J. Kuciński,.W.J. Wołpiuk,.Zasady.ustroju.politycznego…,.s..163. 3. . Ibidem,.s..165. 4. . H. Izdebski,.Fundamenty.współczesnych.państw,.Warszawa.2007,.s..63. 5. . J. Kuciński,.Konstytucyjny.ustrój.państwowy…,.s..74–75.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo konstytucyjne. Kompendium. Wydanie 2
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: