Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00267 005384 13078126 na godz. na dobę w sumie
Prawo konstytucyjne w pigułce. Wydanie 3 - ebook/pdf
Prawo konstytucyjne w pigułce. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 256
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8650-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Najnowszy stan prawny!

W opracowaniu uwzględniono następujące zagadnienia:


Prawo w pigułce:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

DZIAŁ PIERWSZY. PRAWO KONSTYTUCYJNE Część I. Rzeczpospolita Rozdział 1. Pojęcie prawa konstytucyjnego Prawo konstytucyjne to  całokształt norm prawnych dotyczących ustroju państw, czyli takich, których przedmiotem regulacji są podsta- wowe instytucje oraz zasady ustroju politycznego i społeczno-gospodar- czego państwa. Normy te określają: • pozycję państwa w stosunkach zewnętrznych i wewnętrznych, • podmiot władzy w państwie i formy jej sprawowania przez suwerena, • status jednostki w państwie i przysługujące jej prawa oraz wolności, a także nałożone na nią obowiązki, • zasady organizacji i funkcjonowania organów państwowych oraz rela- cje między nimi, a także zasady tworzenia prawa. Rozdział 2. Zasady oraz podstawowe pojęcia 1. Dobro wspólne. Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli (art. 1 Konstytucji RP). 2. Podstawowe zasady ustroju RP. Konstytucja RP w  przepisach Rozdziału I „Rzeczpospolita” formułuje podstawowe zasady ustrojowe. 4 Część I. Rzeczpospolita KATALOG PODSTAWOWYCH ZASAD USTROJU RP ZASADA ZASADA DEMOKRATYCZNEGO PAŃSTWA PRAWNEGO (art. 2 Konstytucji RP) ZASADA JEDNOLITOŚCI PAŃSTWA (art. 3 Konstytucji RP) ZASADA ZWIERZCHNICTWA NARODU (art. 4 ust. 1 i 2 Konstytucji RP) ZASADA NIEPODLEGŁOŚCI I SUWERENNOŚCI (art. 5 Konstytucji RP) ZASADA PODZIAŁU WŁADZY (art. 10 ust. 1 Konstytucji RP) ZASADA SPOŁECZNEJ GOSPODARKI RYNKOWEJ (art. 20 Konstytucji RP) TREŚĆ Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym. Władza zwierzchnia w Rzeczpospolitej Polskiej należy do Narodu. Naród sprawuje władzę przez swoich przedsta- wicieli lub bezpośrednio. Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaru- szalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochro- nę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonaw- czej i władzy sądowniczej. Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności dzia- łalności gospodarczej, własności prywatnej oraz soli- darności, dialogu i współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego Rzeczpospo- litej Polskiej. 3. Powszechny i równy dostęp do kultury. Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultu- ry, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego, jego trwania i rozwo- ju. Rzeczpospolita Polska udziela pomocy Polakom zamieszkałym za  granicą w  zachowaniu ich związków z  narodowym dziedzictwem kulturalnym (art. 6 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). 4. Działalność organów władzy publicznej. Organy władzy pu- blicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytu- cji RP). 5. Prawo międzynarodowe. Rzeczpospolita Polska przestrzega wią- żącego ją prawa międzynarodowego (art. 9 Konstytucji RP). Rozdział 2. Zasady oraz podstawowe pojęcia 5 Przepis ten oznacza konieczność podjęcia przez państwo wszelkich działań, w tym wydawania aktów normatywnych, do których zobowią- zało się ono w umowie międzynarodowej. 6. Wolność tworzenia i działania partii politycznych. Rzeczpospo- lita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania partii politycznych. Partie polityczne zrzeszają na  zasadach dobrowolności i  równości oby- wateli polskich w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształ- towanie polityki państwa. Finansowanie partii politycznych jest jawne (art. 11 ust. 2 Konstytu- cji RP). 7. Zakaz tworzenia organizacji totalitarnych. Zakazane jest istnie- nie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do  totalitarnych metod i  praktyk działania nazizmu, fa- szyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa (art. 13 Konstytucji RP). Problematyce partii politycznych został poświęcony art. 11 Konstytu- cji RP, definiujący ich pojęcie, gwarantujący zasadę wolności ich two- rzenia i  działania oraz wprowadzający w  ust.  2 zasadę jawnego ich finansowania. W art. 13 Konstytucji RP ustanowione zostały ogranicze- nia wolności gwarantowanych w art. 11 ust. 1 Konstytucji RP i zakaza- no istnienia partii i innych organizacji odwołujących się w swoich pro- gramach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i  narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewidu- je utajnienie struktur lub członkostwa. Przesłanki zakazujące tworzenia partii politycznych sformułowane są  na  tyle ogólnikowo, że  będą wy- magać konkretyzacji w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, któ- remu w art. 188 pkt 4 Konstytucji RP powierzono orzekanie w sprawach zgodności z Konstytucją RP celów lub działalności partii politycznych. 6 Część I. Rzeczpospolita Objęcie regulacją prawną zagadnień związanych z powstaniem i działalno- ścią partii politycznych nosi miano instytucjonalizacji partii politycznych. Zagadnienia partii politycznych reguluje szczegółowo ustawa z 27.6.1997 r. o partiach politycznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 876 ze zm.). 8. Wolność tworzenia i działania związków zawodowych i in- nych organizacji. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworze- nia i działania: • związków zawodowych, • organizacji społeczno-zawodowych rolników, • stowarzyszeń, • ruchów obywatelskich, • innych dobrowolnych zrzeszeń oraz • fundacji (art. 12 Konstytucji RP). W celu ochrony praw pracowniczych wykształcił się szczególny ro- dzaj organizacji, a mianowicie związki zawodowe. Konstytucja RP pod- kreśla szczególną rolę związków zawodowych w  realizacji zasady plu- ralizmu. Poza art. 12 Konstytucji RP wolność zrzeszania się w związki zawodowe gwarantuje także art. 59 Konstytucji RP. Przepis ten wymie- nia prawo do  rokowań, zawierania układów zbiorowych pracy, prawo do organizowania strajków pracowniczych i innych form protestu jako gwarancje realizacji celów związkowych. Funkcjonowanie związków za- wodowych regulują ustawy szczególne, a także umowy międzynarodo- we. Podstawową rolę wśród umów międzynarodowych odgrywają kon- wencje Międzynarodowej Organizacji Pracy. Związki zawodowe nie podlegają przepisom ustawy z 7.4.1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 210). Zgodnie z ustawą z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1881) związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Związek zawodowy jest nie- zależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administra- cji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji. Rozdział 2. Zasady oraz podstawowe pojęcia 7 9. Wolność prasy. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i in- nych środków społecznego przekazu (art. 14 Konstytucji RP). Wolność ta  oznacza możliwość przekazywania i  rozpowszechnia- nia poglądów, informacji i idei za pomocą środków masowej komu- nikacji. Związana jest też z wolnością odbioru tych przekazów, informa- cji i idei. Państwo zobowiązane jest do podejmowania działań na rzecz zapobie- gania i  eliminowania zagrożeń wolności prasy i  środków społecznego przekazu. 10. Decentralizacja władzy publicznej. Ustrój terytorialny Rzecz- pospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy publicz nej. Za- sadniczy podział terytorialny państwa, uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze lub kulturowe i  zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność wykonywania zadań publicz nych, określa ustawa (art. 15 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Wymóg decentralizacji władzy publicznej polega na  wprowadzeniu dla potrzeb zarządu państwowego okręgów terenowych z działającymi tam organami w celu przybliżenia zarządu publicznego do obywateli. 11. Wspólnota samorządowa. Ogół mieszkańców jednostek zasad- niczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę sa- morządową. Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań pu- blicznych, samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpo- wiedzialność (art. 16 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Ludność zamieszkująca tereny poszczególnych jednostek terytorial- nych uznano zatem za „wspólnotę mieszkańców” i powierzono jej istot- ną część zadań publicznych. Szerzej zagadnienia samorządu terytorial- nego reguluje Rozdział VII Konstytucji RP. 12. Samorządy zawodowe i inne. W drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonują ce zawody zaufa- nia publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. W drodze ustawy można tworzyć również inne rodzaje samorządów. Samorzą- 8 Część I. Rzeczpospolita dy te nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu ani ograniczać wolności podejmowania działalności gospodarczej (art. 17 ust. 1 i 2 Kon- stytucji RP). 13. Ochrona małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodziciel- stwa. Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macie- rzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczpospo- litej Polskiej (art. 18 Konstytucji RP). Należy zwrócić uwagę, że Konstytucja RP za małżeństwo uznaje „związek kobiety i mężczyzny”. 14. Opieka nad weteranami. Jak stanowi art.  19 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o nie- podległość, zwłaszcza inwalidów wojennych. 15. Ochrona własności i prawa dziedziczenia. Rzeczpospolita Polska chroni własność i  prawo dziedziczenia. Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publicz ne i za słusznym odszkodowaniem (art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Własność stanowi podstawę ustroju gospodarczego Polski i jest nie- zbędnym elementem jego funkcjonowania. Podkreśla to  Konstytucja RP, wymieniając własność prywatną jako jedną z wartości fundamen- talnych społecznej gospodarki rynkowej. Konstytucja RP nie definiuje pojęcia własności. Nie wprowadza także żadnych zróżnicowań ochrony własności ze względów przedmiotowych czy podmiotowych. Artykuł 21 Konstytucji RP nie precyzuje, o  jakie formy i  typy własności chodzi. Wskazuje to na wolę ustrojodawcy zagwarantowania ochrony wszelkiej własności. Postanowienia tego przepisu rozwinięte są w ustawach zwy- kłych, a zwłaszcza w KC, który reguluje m.in. zasady dziedziczenia. Wywłaszczeniu ma towarzyszyć słuszne odszkodowanie. „Słuszne odszkodowanie” powinno być ekwiwalentem, tj.  powinno dawać właścicielowi możliwość odtwarzania rzeczy, którą utracił. Rozdział 2. Zasady oraz podstawowe pojęcia 9 16. Ograniczenie wolności działalności gospodarczej. Takie ograniczenie dopuszczalne jest tylko w drodze ustawy i tylko ze wzglę- du na ważny interes publiczny (art. 22 Konstytucji RP). 17. Gospodarstwo rodzinne. Artykuł 23 Konstytucji RP wprowadza zasadę, według której podstawą ustroju rolnego państwa jest gospo- darstwo rodzinne, z jednoczesnym zastrzeżeniem, że zasada ta nie na- rusza postanowień art. 21 i 22 Konstytucji RP, o których mowa powyżej. Przyjęcie tego zapisu ma  szczególny charakter. Oznacza bowiem, że  w  ramach ustroju społeczno-gospodarczego istnieje szczególny ustrój rolny, który opiera się na gospodarstwach rodzinnych. W odróż- nieniu od regulacji art. 20 Konstytucji RP przyjęto tu zatem kryterium podmiotowe – rodzina. 18. Ochrona pracy. Zgodnie z art. 24 Konstytucji RP praca znajduje się pod ochroną Rzeczpospolitej Polskiej. Państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy. 19. Równouprawnienie kościołów i innych związków wyzna- niowych. Kościoły i inne związki wyznaniowe posiadają równe prawa. Władze publiczne w Rzeczpospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach prze konań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyraża nia w życiu publicznym. Stosunki między państwem a  kościołami i  innymi związkami wy- znaniowymi są kształtowa ne na zasadach poszanowania ich autono- mii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak rów- nież współdziałania dla dobra człowieka i  dobra wspólnego. Stosunki między Rzeczpospolitą Polską a Kościołem katolickim określają umo- wa między narodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy. Stosun- ki między Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami oraz związkami wyznaniowy mi określają ustawy uchwalone na  podstawie umów za- wartych przez Radę Ministrów z ich właściwymi przedstawicielami (art. 25 ust. 1–5 Konstytucji RP). Stosunek państwa z  kościołem i  związkami wyznaniowymi regulu- je szczegółowo ustawa z 17.5.1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1153). Ustawa ta deklaruje, że Rzecz- 10 Część I. Rzeczpospolita pospolita Polska jest państwem świeckim i neutralnym w sprawach re- ligii i przekonań. Kościoły i związki wyznaniowe w wykonywaniu swo- ich funkcji są niezależne od państwa. Gwarancją wolności w stosunkach państwo–związek wyznaniowy ma być oddzielenie kościoła od państwa, swoboda wypełniania funkcji religijnych i  równouprawnienie związ- ków wyznaniowych. Sformułowania Konstytucji RP i  ustawy wskazu- ją, że w polskim systemie prawa zasada oddzielenia kościoła od państwa nie jest rozumiana rygorystycznie i dopuszcza wiele form współpracy między związkami wyznaniowymi a państwem. W art. 25 ust. 5 Konstytucji RP ustawodawca przyjął zasadę odręb- nej ustawowej regulacji pozycji kościołów i  innych związków wy- znaniowych działających na terenie Polski. W myśl tego przepisu usta- wy regulujące pozycję kościołów i  związków zawodowych uchwalane są na podstawie umów zawartych między ich przedstawicielami a Radą Ministrów. W stosunku do kościołów i związków zawodowych posiada- jących odrębny status ustawowy ustawę o gwarancjach wolności sumie- nia i wyznania stosuje się jedynie posiłkowo. Oparcie poszczególnych ustaw na  umowach zawartych przez rząd z  przedstawicielami kościo- łów i związków wyznaniowych ma istotne znaczenie. Gwarantuje ono wpływ danego związku wyznaniowego na treść ustawy, a ponadto nor- muje kwestię, która w  zwykłym trybie ustawodawczym nie jest okre- ślona – konieczność zawarcia umowy przed złożeniem projektu ustawy do laski marszałkowskiej i wyłączność inicjatywy ustawodawczej rządu. Odrębny charakter ma  regulacja pozycji Kościoła katolickiego ze  względu na  podmiotowość międzynarodową Stolicy Apostolskiej. Z powyższego wynika przewidziane w art. 25 ust. 4 Konstytucji RP ure- gulowanie stosunków między Polską a Stolicą Apostolską oprócz usta- wy także w  ratyfikowanej umowie międzynarodowej. Umowa ta, ra- tyfikowana przez Polskę, określa przede wszystkim stosunki państwa polskiego ze Stolicą Apostolską i status Kościoła katolickiego w prawie wewnętrznym. Ma ona też bezpośrednie znaczenie dla osób wyznania katolickiego. Umowa ta, nazywana Konkordatem, ma  też podwójne znaczenie dla polskiego systemu prawa. Z jednej strony zawiera zobo- wiązania międzynarodowe państwa polskiego, których musi ono do- trzymać, z drugiej zaś jest źródłem prawa krajowego, obowiązuje bezpo- Rozdział 2. Zasady oraz podstawowe pojęcia 11 średnio, co oznacza, że jej postanowieniami jest związany ustawodawca, inne organy prawotwórcze i organy stosujące prawo. Poza Konkordatem pozycję Kościoła katolickiego w  państwie okre- śla przede wszystkim ustawa z 17.5.1989 r. o stosunku Państwa do Ko- ścioła Katolickiego w  Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2018  r. poz. 380). Ustawa ta konkretyzuje ogólne zasady dotyczące sprawowa- nia kultu, nauczania religii, duszpasterstwa wojskowego i specjalistycz- nego, tzw. organizacji kościelnych, prowadzenia działalności charyta- tywnej, korzystania przez Kościół katolicki ze środków przekazu. Normy dotyczące sytuacji prawnej kościołów i związków wyznanio- wych rozsiane są  także po  wielu innych ustawach i  dotyczą różnych spraw, m.in. z zakresu prawa podatkowego, celnego czy oświatowego. 20. Siły zbrojne. Siły Zbrojne Rzeczpospolitej Polskiej służą ochronie niepodległości państwa i niepo dzielności jego terytorium oraz zapew- nieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic. Siły Zbrojne za- chowują neutralność w sprawach politycznych oraz podlegają cywilnej i demokratycznej kontroli (art. 26 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). 21. Język urzędowy. W Rzeczpospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski. Przepis ten nie narusza praw mniejszości narodowych wynikających z ratyfikowanych umów międzynarodowych (art. 27 Kon- stytucji RP). 22. Godło i barwy narodowe. Godłem Rzeczpospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu (art. 28 ust. 1 Konstytucji RP). Barwami Rzeczpospolitej Polskiej są kolory biały i czerwony (art. 28 ust. 2 Konstytucji RP). Godło, barwy i hymn Rzeczpospolitej Polskiej podlegają ochronie praw- nej. Część II. Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela Rozdział 1. Zasady ogólne ZASADA ZASADA NIENARUSZALNOŚCI I POSZANOWANIA GODNOŚCI LUDZKIEJ (art. 30 Konstytucji RP) ZASADA WOLNOŚCIOWEGO STATUTU JEDNOSTKI (art. 31 Konstytucji RP) ZASADA RÓWNOŚCI WOBEC PRAWA (art. 32 i 33 Konstytucji RP) ZASADY OGÓLNE TREŚĆ Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źró- dło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona niena- ruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Wolność człowieka podlega ochronie prawnej. Każdy jest zobowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wol- ności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą na- ruszać istoty wolności i praw. Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Kobieta i mężczyzna w Rzeczpospolitej Polskiej mają równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i go- spodarczym. Kobieta i mężczyzna mają w szczególności równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wyna- gradzania za pracę jednakowej wartości, do zabezpieczenia społecznego oraz do zajmowania stanowisk, pełnienia funk- cji oraz uzyskiwania godności publicznych i odznaczeń. Rozdział 2. Wolności i prawa osobiste 13 ZASADA ZASADA PRAWA DO OBYWATELSTWA I OCHRONY OBYWATELI ZA GRANICĄ (art. 34 i 36 Konstytucji RP) ZASADA OCHRONY MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH I ETNICZNYCH (art. 35 Konstytucji RP) ZASADA OCHRONY APATRYDÓW (art. 37 Konstytucji RP) ZASADY OGÓLNE TREŚĆ Obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodzi- ców będących obywatelami polskimi. Inne przypadki naby- cia obywatelstwa polskiego określa ustawa. Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie. Podczas pobytu za granicą obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczpospolitej Polskiej. Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim na- leżącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obycza- jów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury. Mniejszości narodowe i etniczne mają prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytu- cji służących ochronie tożsamości religijnej oraz do uczest- nictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej. Kto znajduje się pod władzą RP, korzysta z wolności i praw zapewnionych w Konstytucji RP. Wyjątki od tej zasady, odnoszące się do cudzoziemców, określa ustawa. Rozdział 2. Wolności i prawa osobiste WOLNOŚCI I PRAWA OSOBISTE ZASADA PRAWO DO OCHRONY ŻYCIA (art. 38 Konstytucji RP) ZAKAZ EKSPERYMENTÓW NAUKOWYCH BEZ ZGODY PACJENTA (art. 39 Konstytucji RP) ZAKAZ TORTUR, OKRUTNEGO, NIELUDZKIEGO I PONIŻAJĄCEGO TRAKTOWANIA (art. 40 Konstytucji RP) TREŚĆ Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia. Nikt nie może być poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrażonej zgody. Nikt nie może być poddany torturom, okrutnemu, nieludz- kiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Zakazuje się stosowania kar cielesnych. 14 WOLNOŚCI I PRAWA OSOBISTE ZASADA NIETYKALNOŚĆ OSOBISTA I WOLNOŚĆ OSOBISTA (art. 41 Konstytucji RP) ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA ZA POPEŁNIENIE CZYNU ZABRONIONEGO POD GROŹBĄ KARY PRZEZ USTAWĘ OBOWIĄZUJĄCĄ W CZASIE JEGO POPEŁNIENIA (art. 42 ust. 1 Konstytucji RP) PRAWO DO OBRONY W POSTĘPOWANIU KARNYM (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP) ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP) PRAWO DO RZETELNEGO SĄDU I ZASADA JAWNOŚCI POSTĘPOWANIA (art. 45 Konstytucji RP) TREŚĆ Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą. Pozbawienie lub ograniczenie wolności może na- stąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie. Każdy pozbawiony wolności nie na podstawie wyroku sądowego ma prawo odwołania się do sądu w celu nie- zwłocznego ustalenia legalności tego pozbawienia. O po- zbawieniu wolności powiadamia się niezwłocznie rodzinę lub osobę wskazaną przez pozbawionego wolności. Każdy zatrzymany powinien być niezwłocznie i w sposób zrozumiały dla niego poinformowany o przyczynach za- trzymania. Powinien on być w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu. Zatrzymane- go należy zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania do dyspozycji sądu nie zostanie mu doręczone postano- wienie sądu o tymczasowym aresztowaniu wraz z przed- stawionymi zarzutami. Każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. Każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma prawo do od- szkodowania. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopu- ścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez usta- wę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Zasada ta nie stoi na przeszkodzie ukaraniu za czyn, który w czasie jego popełnienia stanowił przestępstwo w myśl prawa między- narodowego. Każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie kar- ne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postę- powania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu. Każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrze- nia sprawy, bez nieuzasadnionej zwłoki, przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze wzglę- du na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Wyrok ogłaszany jest publicznie. Część II. Wolności, prawa i obowiązki człowieka… Rozdział 2. Wolności i prawa osobiste 15 WOLNOŚCI I PRAWA OSOBISTE ZASADA DOPUSZCZALNOŚĆ PRZEPADKU RZECZY TYLKO W PRZYPADKACH WSKAZANYCH W USTAWIE, NA PODSTAWIE PRAWOMOCNEGO ORZECZENIA SĄDU (art. 46 Konstytucji RP) OCHRONA PRAWNA ŻYCIA PRYWATNEGO, RODZINNEGO, CZCI I DOBREGO IMIENIA ORAZ PRAWO DO DECYDOWANIA O SWOIM ŻYCIU OSOBISTYM (art. 47 Konstytucji RP) OCHRONA RODZINY I ŻYCIA RODZINNEGO (art. 48 Konstytucji RP) WOLNOŚĆ I OCHRONA TAJEMNICY KOMUNIKOWANIA SIĘ (art. 49 Konstytucji RP) PRAWO DO NIENARUSZALNOŚCI MIESZKANIA (art. 50 Konstytucji RP) PRAWO DO ZACHOWANIA W TAJEMNICY INFORMACJI (art. 51 Konstytucji RP) TREŚĆ Przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocne- go orzeczenia sądu. Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z wła- snymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględ- niać stopień dojrzałości dziecka, a także wolność jego su- mienia i wyznania oraz jego przekonania. Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tyl- ko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Zapewnia się wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się. Ich ograniczenie może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie oraz w sposób w niej określony. Przeszukanie mieszkania, pomieszczenia lub pojazdu może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie i w sposób w niej określony. Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby. Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udo- stępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa. Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą. Zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa. 16 ZASADA WOLNOŚĆ PORUSZANIA SIĘ I WYBORU MIEJSCA ZAMIESZKANIA (art. 52 Konstytucji RP) WOLNOŚĆ SUMIENIA I RELIGII (art. 53 Konstytucji RP) WOLNOŚĆ WYRAŻANIA SWOICH POGLĄDÓW ORAZ POZYSKIWANIA I ROZPOWSZECHNIANIA INFORMACJI (art. 54 Konstytucji RP) WOLNOŚCI I PRAWA OSOBISTE TREŚĆ Każdemu zapewnia się wolność poruszania się po teryto- rium Rzeczpospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamiesz- kania i pobytu. Każdy może swobodnie opuścić terytorium Rzeczpospo- litej Polskiej. Wolności, o których mowa powyżej, mogą podlegać ogra- niczeniom określonym w ustawie. Obywatela polskiego nie można wydalić z kraju ani zakazać mu powrotu do kraju. Osoba, której pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczpo- spolitej Polskiej na stałe. Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii. Wolność religii obejmuje wolność wyznawania lub przyj- mowania religii według własnego wyboru oraz uzewnętrz- niania indywidualnie lub z innymi, publicznie lub pry- watnie, swojej religii przez uprawianie kultu, modlitwę, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie. Wolność religii obejmuje także posiadanie świątyń i innych miejsc kultu w zależności od potrzeb ludzi wierzących oraz prawo osób do korzystania z pomocy religijnej tam, gdzie się znajdują. Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowa- nia i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać sto- pień dojrzałości dziecka, wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania. Religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o ure- gulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem na- uczania w szkole, przy czym nie może być naruszona wol- ność sumienia i religii innych osób. Wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona je- dynie w drodze ustawy, i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publiczne- go, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób. Nikt nie może być zmuszany do uczestniczenia ani do nie- uczestniczenia w praktykach religijnych. Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy pu- blicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglą- dów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. Cenzura prewencyjna środków społecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy są zakazane. Ustawa może wpro- wadzić obowiązek uprzedniego uzyskania koncesji na pro- wadzenie stacji radiowej lub telewizyjnej. Część II. Wolności, prawa i obowiązki człowieka… ZASADA WARUNKOWA DOPUSZCZALNOŚĆ EKSTRADYCJI (art. 55 Konstytucji RP) PRAWO DO AZYLU (art. 56 Konstytucji RP) Rozdział 2. Wolności i prawa osobiste 17 WOLNOŚCI I PRAWA OSOBISTE TREŚĆ Ekstradycja obywatela polskiego jest zakazana, z wyjąt- kiem przypadków określonych poniżej. Ekstradycja obywatela polskiego może być dokonana na wniosek innego państwa lub sądowego organu między- narodowego, jeżeli możliwość taka wynika z ratyfikowa- nej przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej lub ustawy wykonującej akt prawa stanowionego przez organizację międzynarodową, której Rzeczpospolita Polska jest członkiem, pod warunkiem że czyn objęty wnioskiem o ekstradycję: • został popełniony poza terytorium Rzeczpospolitej Pol- skiej oraz • stanowił przestępstwo według prawa Rzeczpospoli- tej Polskiej lub stanowiłby przestępstwo według prawa Rzeczpospolitej Polskiej w razie popełnienia na teryto- rium Rzeczpospolitej Polskiej, zarówno w czasie jego popełnienia, jak i w chwili złożenia wniosku. Nie wymaga spełnienia warunków określonych powyżej ekstradycja mająca nastąpić na wniosek sądowego organu międzynarodowego powołanego na podstawie ratyfikowa- nej przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej, w związku z objętą jurysdykcją tego organu zbrodnią ludo- bójstwa, zbrodnią przeciwko ludzkości, zbrodnią wojenną lub zbrodnią agresji. Ekstradycja jest zakazana, jeżeli dotyczy osoby podejrzanej o popełnienie bez użycia przemocy przestępstwa z przy- czyn politycznych lub jej dokonanie będzie naruszać wol- ności i prawa człowieka i obywatela. W sprawie dopuszczalności ekstradycji orzeka sąd. Cudzoziemcy mogą korzystać z prawa azylu w Rzeczpospo- litej Polskiej na zasadach określonych w ustawie. Cudzoziemcowi, który w Rzeczpospolitej Polskiej poszuku- je ochrony przed prześladowaniem, może być przyznany status uchodźcy zgodnie z wiążącymi Rzeczpospolitą Pol- ską umowami międzynarodowymi.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo konstytucyjne w pigułce. Wydanie 3
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: