Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00132 011009 7496268 na godz. na dobę w sumie
Prawo łaski Prezydenta RP - ebook/pdf
Prawo łaski Prezydenta RP - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 517
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-5270-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przekazywana do rąk Czytelnika publikacja stanowi podsumowanie kilku lat badań nad prezydenckim uprawnieniem do dokonywania ułaskawień. Badania te były związane nie tylko z przeprowadzeniem typowych rozważań dogmatycznych nad treścią historycznego i współczesnego piśmiennictwa oraz orzecznictwa, lecz także zasadnicza ich część została poświęcona analizie materiałów źródłowych, uzyskanych w toku kwerendy przeprowadzonej w Archiwum Akt Nowych w Warszawie oraz wizyt studyjnych w Kancelarii Prezydenta RP, Ministerstwie Sprawiedliwości, Prokuraturze Generalnej oraz dawnym Sądzie Rejonowym w Szczecinie. W ich rezultacie przekazywana praca zawiera szereg materiałów oraz opracowań merytorycznych i statystycznych, które mają charakter unikatowy i nigdy dotąd niebędących przedmiotem opublikowania.

Praktycy, a w tym adwokaci oraz sędziwe (wszystkich szczebli) odnajdą praktyczny komentarz do stosowania przepisów o charakterze proceduralnym oraz jednocześnie uzyskają odpowiedź na wiele pytań związanych z materialnym aspektem wykonywania prerogatywy, w tym praktyki poszczególnych prezydentów wraz z przytoczonymi in extenso opiniami wewnętrznymi Prokuratora Generalnego oraz Kancelarii Prezydenta RP. Dla teoretyków niniejsza książka będzie źródłem wiadomości o historycznych oraz dogmatycznych uwarunkowaniach jej ustanowienia oraz funkcjonowania w systemie prawnym.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE PRAWO ŁASKI PREZYDENTA RP HISTORIA. REGULACJA. PRAKTYKA KRZYSZTOF  KOZŁOWSKI Wydawnictwo C. H. Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE KRZYSZTOF KOZŁOWSKI • PRAWO ŁASKI PREZYDENTA RP HISTORIA. REGULACJA. PRAKTYKA Polecamy nasze publikacje: Przemysław Feliga STANOWISKO PRAWNE SYNDYKA W PROCESIE DOTYCZĄCYM MASY UPADŁOŚCI Jarosław Zagrodnik MODEL INTERAKCJI POSTĘPOWANIA PRZYGOTOWAWCZEGO ORAZ POSTĘPOWANIA GŁÓWNEGO W PROCESIE KARNYM Wieńczysław Grzyb REALNY ZBIEG PRZESTĘPSTW. ANALIZA DOGMATYCZNA NA TLE KODEKSU KARNEGO Z 1997 R. Paweł Daniluk PRZESTĘPSTWA PODOBNE W POLSKIM PRAWIE KARNYM www.ksiegarnia.beck.pl PRAWO ŁASKI PREZYDENTA RP HISTORIA. REGULACJA. PRAKTYKA KRZYSZTOF KOZŁOWSKI WYDAWNICTWO C. H. BECK WARSZAWA 2013 Wydawca: Natalia Adamczyk Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Jagielloński © Wydawnictwo C. H. Beck 2013 Wydawnictwo C. H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C. H. Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-5269-5 ISBN e-book 978-83-255-5270-1 Rodzicom moim poświęcam Spis treści XI Wprowadzenie ................................................................................................ Wykaz skrótów   ...........................................................................................................  XVII Wykaz literatury   ........................................................................................................  XXI Wykaz orzecznictwa   .................................................................................................  XXXIII Rozdział I. Zarys instytucji ułaskawienia w historii powszechnej   ................  1 1 § 1.  Łaska w czasach Mezopotamii   ................................................................  § 2.  Wybaczenie faraonów w Starożytnym Egipcie   .....................................  6 10 § 3.  Łaska w Sparcie i Atenach   ........................................................................  18 § 4.  Agracjacja w czasach Starożytnego Rzymu   ..........................................  28 § 5. Ułaskawienie Barabasza na tle procesu Chrystusa   ........................   § 6.  Przebaczenie pierwszych władców Francji   ............................................  33 39 § 7.  Prawo łaski władców angielskich do XVII w.   .......................................  46 § 8.  Łaska francuskich monarchów absolutnych   .........................................  50 § 9.  Przebaczenie gubernatora w Konstytucji Wirginii z 1776 r.   ..............  § 10. Pierwszy obywatel i jego łaska w Konstytucji Francji z 1791 r.   ..........  53 § 11.  Łaska w treści Senatus Consultum Organiczne w sprawie   Konstytucji z 4 sierpnia 1802 r.   ................................................................  § 12. Książęce pardon na tle Konstytucji dla Wielkiego Księstwa   Badenii z 1818 r.   ..........................................................................................  § 13. Przebaczenie Prezydenta Republiki w świetle Konstytucji Francji   z 4 listopada 1848 r.   ....................................................................................  § 14. Ułaskawienie w Konstytucji Państwa Pruskiego z 1850 r.   ..................  Rozdział II. Prawo łaski w historii Polski   ...........................................................  § 1.  Wybaczenie władcy w Polsce do XVII w.  ...............................................  § 2.  Łaska ludowa, czyli wypraszanie od kary śmierci   ................................  § 3.  Przebaczenie polskiego króla na tle Konstytucji z 3 maja 1791 r.   ......  § 4.  Prawo łaski w Konstytucji Księstwa Warszawskiego z dnia   22 lipca 1807 r.   ............................................................................................  § 5.  Pardon władcy w Konstytucji Królestwa Polskiego z dnia   27 listopada 1815 r.   .....................................................................................  § 6.  Ułaskawienie w Konstytucji RP z 17 marca 1921 r.  ..............................  55 57 59 62 65 65 75 86 91 94 99 VII Spis treści § 7.  Prezydenckie przebaczenie w Konstytucji RP   z 23 kwietnia 1935 r.   ..................................................................................  § 8.  Kolegialna łaska w Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 r.   ........................  § 9.  Prawo łaski w świetle ustawy konstytucyjnej  z dnia 17 października 1992 r.   .................................................................  Rozdział III. Akty łaski w okresie międzywojnia i PRL  ...................................  § 1.  Akty łaski w XX-leciu międzywojennym   ..............................................  I.  Zagadnienia ogólne   ........................................................................  II.  Dane statystyczne   ...........................................................................  III. Charakterystyka aktów łaski z 1924 r. .................................. IV.  Charakterystyka aktów łaski z 1937 r.   .........................................  V.  Ułaskawienia od kar orzeczonych wyrokami            sądów doraźnych   .............................................................................  VI.  Darowanie kar dyscyplinarnych i administracyjnych   .............  § 2.  Akty łaski w okresie PRL   ..........................................................................  I.  Zagadnienia ogólne   ........................................................................  II.  Dane statystyczne   ...........................................................................  III.  Charakterystyka aktów łaski z 1954 r.  .........................................  IV.  Charakterystyka aktów łaski z 1963 r.  .........................................  V.  Ułaskawienia od kar orzeczonych wyrokami sądów               wojskowych   ......................................................................................  VI.  Darowanie kar dyscyplinarnych i administracyjnych   .............  Rozdział IV. Konstytucyjny wymiar prawa łaski   ..............................................  § 1.  Prawo łaski – zagadnienia wstępne. Definicja   ......................................  § 2.  Konstytucyjna regulacja prawa łaski   ......................................................  § 3.  Indywidualny charakter uprawnienia   ....................................................  § 4.  Prawo łaski jako prerogatywa   ..................................................................  § 5.  Dyskrecjonalność wykonywania kompetencji   .....................................  § 6.  Akt niewzruszalny   .....................................................................................  § 7.  Ułaskawienie a zasada jawności   ..............................................................  Rozdział V. Treść kompetencji Prezydenta RP w świetle ustawy zasadniczej   .............................................................................................  § 1.  Aspekt przedmiotowy uprawnienia   .......................................................  § 2.  Aspekt podmiotowy uprawnienia   ...........................................................  § 3.  Treść prawa łaski   ........................................................................................  § 4.  Rozważania de lege ferenda   ...........................................................   Rozdział VI. Proceduralny wymiar stosowania prawa łaski   ..........................  § 1.  Zagadnienia ogólne   ...................................................................................  VIII 107 111 118 121 121 121 123 127 134 144 145 147 147 151 154 162 167 170 175 175 185 194 198 207 213 228 235 235 262 281 285 291 291 Spis treści § 2.  Postępowanie przed sądem   ......................................................................  § 3.  Postępowanie przed Prokuratorem Generalnym   .................................  § 4.  Postępowanie o ułaskawienie przed Prezydentem RP   ........................  § 5.  Wykonanie aktu łaski  ................................................................................  § 6.  Wątpliwa konstytucyjność niektórych postanowień   rozdziału 59 KPK   .......................................................................................  § 7.  Rozważania de lege ferenda   ...........................................................   Rozdział VII. Praktyka prawa łaski w latach 1992–2011   .................................  § 1.  Prawo łaski w sądach powszechnych   ......................................................  § 2.  Prośby o ułaskawienie w aktach  Sądu Rejonowego w Szczecinie    .   § 3.  Prawo łaski w praktyce Prokuratora Generalnego    .............................  § 4.  Stosowanie prerogatywy przez Prezydentów RP    .................................  § 5.  Społeczny odbiór stosowania prerogatywy    ..........................................  Zakończenie .................................................................................................... Indeks rzeczowy   ........................................................................................................  294 313 330 344 348 373 381 381 401 424 437 460 469 477 IX Wprowadzenie Refleksja nad istotą przebaczenia, darowania dolegliwości, prawdopodobnie pozosta- je tak stara, jak instytucja kary. Tam bowiem, gdzie wymierzono określoną przypadłość,  musiał egzystować instrument korygowania niejednokrotnie bardzo przecież surowego  napomnienia. Nie bez powodów św. Paweł z Tarsu racjonalnie pisze, że „gdzie wzmógł się  grzech, tam jeszcze obficiej rozlała się łaska” (ubi abundavit peccatum, superabundavit gra- tia) (Rz. 5, 20). Dzieje pokazują, jak bardzo owa instytucja ewoluowała, charakterystycznie  zaznaczając się na przestrzeni wieków. Każdy z nas może przecież wybaczyć, jakby na pa- miątkę tego, co czynił dawny monarcha lub król, albo kolejne najwyższe instytucje wspól- noty politycznej, również te, których działanie ograniczone zostało aktem konstytucyjnym.  W dzisiejszych czasach – pomimo że uporządkowanych i ubranych w stosowne procedury  – jakże trudno jest ustalić jedną definicję prawa łaski, podając jej pełną charakterystykę.  Sam bowiem akt konstytucyjny lub ustawa zwykła nie okazują się nazbyt pomocne, przez  co bliższe odniesienie uzyskać można dopiero przy okazji analizy dziejów – historii prawa  łaski. Dopiero zaś takie badania, połączone z ustaleniami doktrynalnymi, być może pozwolą  na udaną próbę zrekonstruowania, jakie władztwo wykonuje Prezydent RP, rozstrzygający  o darowaniu publicznoprawnej dolegliwości wymierzonej prawomocnym orzeczeniem.  Mocą jego decyzji kara powszechnie sprawiedliwa, przy uwzględnieniu wyjątkowych oko- liczności, staje się karą sprawiedliwą w wymiarze indywidualnym. Możliwość przebaczania dolegliwości wymierzonych przez państwo lub organ wyko- nujący jego imperium jest przez nasz system konstytucyjny przydana głowie państwa, tak  jakby działo się to na pamiątkę dawnych uprawnień monarszych. Dziś prezydenckie prze- baczenie jest instytucją prawa, kiedyś było tylko całkowicie dyskrecjonalnym kaprysem  osób wykonujących najwyższą władzę we wspólnotach politycznych lub też przysługującym  im narzędziem realizowania polityki dynastycznej, a czasem też dochowania racji stanu.  Poszukiwanie treści omawianego uprawnienia mogłoby uwzględniać szeroką analizę jej  uzasadnienia w poszczególnych doktrynach filozoficzno-prawnych. Dowodzenie potrze- by lub odwrotnie – negowanie konieczności istnienia łaski we współczesnych systemach  prawnych, nie jest jednak pierwszorzędnym celem niniejszej pracy, a zagadnienie to powin- no stać się przedmiotem pogłębionej analizy w odrębnym opracowaniu. Dążeniem autora  niniejszej publikacji było natomiast poszukiwanie aktualnej treści uprawnienia, zbadanie  jak ono funkcjonuje w realiach obowiązującej Konstytucji, przy uwzględnieniu możliwie  szerokiego kontekstu historycznego, w jakim agracjacja występowała. Stąd też, w niniej- szych dociekaniach, punktem wyjścia dla dalszych rozważań było ustalenie, że łaska jest  normatywnym uprawnieniem jednego z najwyższych organów władzy w państwie, kom- petencją służącą korekturze prawomocnie orzeczonej dolegliwości o publicznoprawnym  charakterze, a skorzystanie z niej uzależnione jest od stwierdzenia, że podlegająca wyko- naniu kara narusza wartości humanizmu, miłosierdzia i sprawiedliwości (słuszności). Tak  XI Wprowadzenie też w istocie rozumie ułaskawienie współczesna nauka prawa, choć już nie zawsze w sposób  tożsamy i konsekwentny wskazuje na wszystkie istotne cechy omawianego uprawnienia.  Pewne zatem uporządkowanie w tej mierze może okazać się pożyteczne. Każdy, kto podda bliższej lekturze zd. 1 art. 139 Konstytucji, stwierdzi, że głowie pań- stwa polskiego przyznana została prerogatywa, której treść zawarto w enigmatycznym  sformułowaniu – „Prezydent Rzeczypospolitej stosuje prawo łaski”. Poszukiwanie zakre- su tego uprawnienia nie będzie już jednak tak łatwe, jak lektura wysławiającego go prze- pisu ustawy zasadniczej. Tym samym czytelnik zostanie postawiony przed koniecznością  intuicyjnego rozumienia łaski – takiego jakie nadajemy jej w codziennym tego słowa zna- czeniu – i wydaje się, że poczynione w ten sposób ustalenia nie odwiodą nas zanadto od  prawdy. Agracjacja pozostaje jednak instytucją prawa, więc wydaje się, że wyłącznie in- tuicyjne jej pojmowanie może okazać się nie do końca wystarczające. Sama nauka prawa  również nie dostarczy jednoznacznej, a przez to satysfakcjonującej odpowiedzi. Konieczne  może się zatem okazać przeanalizowanie historii prawa łaski – tych wielu barw, w jakich  występowało ono na przestrzeni wieków. Trudno zresztą wskazać w systemie prawnym  drugą tak sędziwą instytucję, która zachowała się we współczesnych systemach konstytu- cyjnych, w stanie możliwe nienaruszonym, jaką jest właśnie łaska. Uzasadnienia oraz jej  treści można zatem poszukiwać nie tylko w racjonalnej potrzebie utrzymywania w syste- mie prawnym czynnika korektury niesprawiedliwości, lecz także potwierdzenie jej obo- wiązywania może opierać się na kryteriach odwołujących się do przesłanek związanych  z tradycją. Wychodząc zaś z tych założeń, relatywnie dużo, bo trzy rozdziały niniejszej  pracy, zostały poświęcone ustaleniom, w jaki sposób prawo łaski kształtowało się w po- szczególnych okresach historycznych. Stanowić zaś to może punkt wyjścia dla dalszych,  współczesnych rozważań dogmatycznych, które swoje źródło oraz podstawowe założenia  odnajdować mogą, w przypadku tej instytucji, w nauce niesionej przez dzieje i wynikają- cego z tego doświadczenia.  Poczynione w niniejszej pracy rozważania obejmują okresy jak najbardziej dla nas już  zamierzchłe, a więc czasy starożytnej Mezopotamii, Egiptu, Grecji oraz Rzymu. W dalszej  mierze zobrazowana zostanie ewolucja łaski w okresie wieków średnich oraz niespokoj- nej XVI i XVII-wiecznej Anglii i Francji, aż po czasy początku amerykańskiego i euro- pejskiego konstytucjonalizmu. Przeprowadzone zostały również bliższe rozważania nad  funkcjonowaniem prawa łaski w historii Polski. Na tej płaszczyźnie odnotowano jej wy- stępowanie w okresie od wspólnot rodowo-plemiennych, poprzez władzę polskich książąt  i królów, aż po czasy kolejnych konstytucji, wyznaczających współczesne zasady ustrojo- we naszego kraju. Łaska nie miała zresztą wyłącznie przymiotu uprawnienia publiczne- go, a była stosowana na mocy ludowego zwyczaju, czyli wypraszania. Synteza kontekstu  historycznego kończy się zaś rozdziałem przygotowanym w całości na podstawie badań  własnych, przeprowadzonych podczas kilkukrotnych wizyt studyjnych w Archiwum Akt  Nowych w Warszawie. Rozdział ten jest sprawozdaniem z ustaleń, jakie zostały poczynione  w związku z kwerendą, a później analizą zachowanych do naszych czasów aktów łaski, po- chodzących ze wspaniałej epoki XX-lecia międzywojennego oraz okresu PRL. Przestrzeń  dziejowa, obrazująca z dzisiejszej perspektywy już historyczne wydarzenia z łaską w roli  głównej, zarówno w Polsce, jak i epoce powszechnej, dostarcza wielu bardzo ciekawych,  a czasem nawet zaskakujących przykładów rozumienia i funkcjonowania łaski. XII Wprowadzenie Prawo łaski jest częścią polskiego porządku ustrojowego, zakreślonego obowiązują- cą ustawą zasadniczą. Konstytucja, co było już wskazane, w swej warstwie tekstualnej jest  wysoce lakoniczna, gdy mowa o potrzebie wskazania treści prezydenckiego uprawnienia.  Pozostawia to szerokie pole do dokonania własnych poszukiwań oraz interpretacji, które  przy uwzględnieniu polskiego i powszechnego kontekstu historycznego mogą stać się przy- czynkiem dla sprecyzowania zakresu uprawnienia przysługującego głowie państwa. Obraz  ten stanie się jednak pełniejszy, gdy przywołane zostaną ustalenia poczynione przez naukę  prawa i to nie tylko tę współczesną, lecz także pożyteczne może okazać się przytoczenie  dorobku wywodzącego się z okresu XX-lecia międzywojennego. Nie do przecenienia dla  tych ustaleń okazuje się również analiza praktyki organów państwa oraz orzecznictwa Sądu  Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego. Rozdział czwarty oraz piąty niniejszej pracy,  obydwa mające charakter dogmatyczny, stanowią próbę ustalenia definicji prawa łaski prze- widzianego w art. 139 Konstytucji. Pozostają również miejscem rozważań nad poszczegól- nymi cechami istotnymi omawianej kompetencji, która nie bez powodu przybiera charakter  prerogatywny. Nie może w takim przypadku zabraknąć odniesienia się miedzy innymi do  kwestii dyskrecjonalności, braku wzruszalności oraz indywidualnego charakteru upraw- nienia. Swoje miejsce znalazły ponadto rozważania dotyczące aspektu przedmiotowego  i podmiotowego kompetencji do dokonywania ułaskawień, ze szczególnym uwzględnie- niem wzajemnych zależności, jakie zachodzą pomiędzy prawem agracjacji a innymi insty- tucjami prawa. Odczuwalna jest bowiem potrzeba poddana analizie kilku dostrzegalnych  problemów, jakie wiążą się ze stosowaniem prezydenckiego przebaczenia, co powinno mieć  miejsce nie tylko poprzez próbę jego zdefiniowania, lecz także zobrazowanie roli, jaką peł- ni ono w całym systemie prawnym. Dylematów zaś z tym związanych daje się wyznaczyć  niezwykle wiele. Już sam bowiem sposób wysłowienia w ustawie zasadniczej omawianej  kompetencji jest niezwykle kłopotliwy, gdyż może wskazywać jednocześnie na obowiązek  dokonywania ułaskawień, jako reakcji na każdy złożony wniosek. Podobnie sporne jest,  czy łaska może być udzielona jedynie wobec dolegliwości orzeczonej prawomocnie, czy też  może ona służyć do zakazania wszczęcia lub nakazania umorzenia postępowania, którego  celem jest wymierzenie kary. Przedmiotem dyskusji czyni się również możliwość przebacza- nia kar innych, niż te, które wymierzone zostały za popełnienie przestępstwa. W tej mierze  przedmiotem sporu stało się zagadnienie dopuszczalności darowania sankcji wymierzonej  za popełnienie wykroczenia lub deliktu dyscyplinarnego. Wiele wątpliwości może również  powstać przy okazji analizy granic, jakich prezydent nie powinien przekraczać z uwagi  na powszechnie uznawane zasady prawa, w tym prawa karnego, przykładowo zakazujące  pogarszania sytuacji skazanego. Z dyskrecjonalnością łaski i jej prerogatywnym charak- terem wiąże się również problem braku jakiejkolwiek kontroli, a przez to ostatecznością  rozstrzygnięć wydawanych przez głowę państwa. Istotnego i coraz to bardziej aktualnego  znaczenia nabiera również funkcjonowanie łaski w obrocie prawno-międzynarodowym.  Coraz więcej orzeczeń jest bowiem  wykonywanych w Polsce na skutek przekazania przez  państwa trzecie, jak i przekazywanych do wykonania w imieniu Rzeczpospolitej, której  przysługuje prawo rezygnacji z ich wyegzekwowania. Nie bez przyczyny łaska budzi rów- nież wiele kontrowersji wśród opinii publicznej, przez co jest wdzięcznym przedmiotem  dociekań przedstawicieli mediów. Wskazuje się na deficyt w sferze informacyjnej oraz na  płaszczyźnie jawności korzystania z omawianego uprawnienia. Przytoczone powyżej pro- XIII Wprowadzenie blemy nie są jedynymi, jakie można napotkać przy okazji analizy przepisu konstytucyjne- go. W treści pracy starano się je wyeksplikować, a następnie poddać analizie, w dalszej zaś  części zaproponować kilka możliwych rozwiązań poszczególnych kontrowersji. Każdą decyzję Prezydenta w przedmiocie stosowania łaski poprzedza skomplikowane  postępowanie opiniodawcze. Uczestniczy w nim wiele organów, z których każdy stosuje  odpowiednią procedurę. Trudno się zaś w tych zależnościach poruszać, gdyż tylko pewien  wycinek tego postępowania uregulowany został przepisami prawa powszechnie obowią- zującego, a znacząca część czynności zyskała swoje unormowanie w prawie o charakterze  wewnętrznym oraz w zwyczaju. Problematyka niniejszej pracy odnosi się więc i do tych  zagadnień, starając się przybliżyć zarówno same zasady postępowania z prośbami o uła- skawienie od momentu ich złożenia, poprzez postępowanie opiniodawcze w poszczegól- nych sądach, w dalszej części w sferze analizy akt sprawy przez Prokuratora Generalnego,  aż po ostatnie czynności opiniodawcze i przygotowawcze prowadzone przez Kancelarię  Prezydenta RP, które wieńczy podpis głowy państwa składany pod odpowiednim doku- mentem postanowienia. Analiza tych zagadnień odnosi się nie tylko do problemów wę- złowych, takich jak – być może nazbyt silna w tym postępowaniu – pozycja sądów, któ- re uprawnione są do pozostawienia prośby bez biegu, lecz także przedmiotem rozważań  uczyniono praktyczny wymiar czynności podejmowanych przez poszczególne organy po- stępowania ułaskawieniowego. Rozdział szósty został zaś przy tym tak skonstruowany, aby  poruszał nie tylko zagadnienia teoretyczne, lecz także przedstawiał najważniejsze kontro- wersje związane z praktyką procedowania z prośbami o ułaskawienie. Takiemu zaś ujęciu  problemu sprzyjał fakt, że część z przytoczonych informacji została udostępniona przez  organy na co dzień czynnie uczestniczące w postępowaniu ułaskawieniowym. Zasadnicze  wiadomości pozyskane zostały bowiem podczas kilkukrotnych wizyt studyjnych, jakie  miały miejsce w Ministerstwie Sprawiedliwości, Prokuraturze Generalnej oraz Kancelarii  Prezydenta RP. W trakcie spotkań naukowych w tych instytucjach pozyskano materiały,  które dotychczas nie były przedmiotem omówienia oraz publikacji, co zwłaszcza dotyczy  dokumentów wewnętrznych, takich jak opinie, notatki oraz wnioski. Poszczególne etapy procedowania nad prośbami o ułaskawienie kryją w sobie wie- le problemów. Kontrowersje budzi metodyka postępowania z wniesionymi podaniami  o udzielenie przebaczenia przed organami władzy sądowniczej. Dość żywy jest spór o to,  czy decyzja sądów, wyrażająca merytoryczną ocenę złożonej prośby, ma przybierać for- mę opinii, czy też postanowienia o zaopiniowaniu wniosku. Pozostaje nierozstrzygnięta  kwestia rodzaju orzeczenia wydawanego na skutek skutecznego cofnięcia prośby o łaskę.  Przedmiotem kontrowersji czyni się również model procedury opiniodawczej, uwzględ- niający istotną rolę Prokuratora Generalnego – który jak się wskazuje – stojąc na straży  bieżących celów polityki karnej państwa, przy sporządzaniu swojego wniosku, z tej peniten- cjarnej perspektywy, nie zawsze może kierować się względami humanizmu i miłosierdzia.  Wszystkie zaś centralne zagadnienia procedury ułaskawieniowej ogniskują się wreszcie  wokół urzędu prezydenckiego. Nie było bowiem dotychczas przedmiotem rozstrzygnię- cia, czy głowa państwa może wydać akt łaski, bez konieczności wyczerpania wszelkich  wymogów przewidzianych pragmatyką postępowania opiniodawczego, a zatem wątpliwa  pozostaje kwestia możliwości dokonania ułaskawienia bez uzyskania opinii sądowej oraz  stosownego wniosku Prokuratora Generalnego. Ewentualne zaś przyznanie głowie państwa  XIV Wprowadzenie tak rozumianej kompetencji nie wyczerpuje jednak zestawu zagadnień z tym związanych.  Trudno bowiem ostatecznie rozstrzygnąć, czy w takim przypadku głowa państwa w opar- ciu o dyspozycję art. 139 Konstytucji upoważniona jest do skutecznego żądania od organu  prowadzącego merytoryczne postępowanie jurysdykcyjne, bezpośredniego przedstawie- nia sobie akt sprawy. Kontrowersyjne jest ponadto zagadnienie dopuszczalności wydania  aktu łaski, pomimo zaniechania złożenia przez osobę uprawnioną wniosku o udzielenie  przebaczenia, a nawet uczynienie tego wbrew wyraźnej woli ukaranego.  Kolejny problem sprowadza się do konieczności przeprowadzenia analizy bezpośred- niego stosowania przepisu konstytucyjnego, wysławiającego prawo do darowywania dole- gliwości. Dylemat ten jest związany z istnieniem doniosłej zależności pomiędzy przepisem  ustawy zasadniczej wysławiającym prawo łaski, a regulacjami ustawy karnej procesowej,  które regulują postępowanie opiniodawcze. W relacji tej zasadnicze znaczenie ma pro- blem uprawnienia sądów do pozostawienia prośby bez dalszego biegu, czego konsekwen- cją jest odstąpienie od przedstawienia wniosku o agracjację jej jedynemu dysponentowi,  czyli Prezydentowi RP. W ujęciu modelowym, choć niepożądanym, daje się zidentyfiko- wać taka sytuacja prawna, w ramach której o tym, że dana osoba co najmniej nie zostanie  ułaskawiona, nie będzie decydował właściwy dzierżyciel konstytucyjnego uprawnienia –  Prezydent, a rozstrzygnięcie to przynależeć będzie do sądu, który merytorycznie orzekał  w sprawie karnej. Rodzi to pewne wątpliwości w sferze zgodności z Konstytucją niektórych  postanowień Kodeksu postępowania karnego. Podobne zastrzeżenia można sformować w odniesieniu do tych uregulowań ustawy kar- nej procesowej, które zabraniają udostępnienia skazanemu wydanej w jego sprawie opinii  pozytywnej. Taka sytuacja może być uznana za godzącą w sferę przysługującego każdemu  prawa dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów. Nie dochowując zaś  tego wymogu, ustawodawca tworzy regulacje o wysoce przekornym charakterze i zezwa- la na udostępnienie opinii negatywnych wraz z uzasadnieniami zawierającymi informacje  prywatne, a tym samym sensytywne, osobom niemającym statusu skazanego, a które poja- wiły się w toku postępowania jedynie w związku ze złożeniem na rzecz ukaranego prośby  o darowanie dolegliwości. Wywołuje to zaś kolejną wątpliwość, czy aby poprzez taką regu- lację, nie dochodzi do naruszenia prawa do zachowania w tajemnicy informacji związanych  z życiem osobistym skazanego. Zagadnienia proceduralne dostarczają, jak widać powyżej,  niemniejszej dozy istotnych problemów niż sama analiza problematyki dogmatycznej. Charakterystyka instytucji prawa łaski nie byłaby zadawalająca, gdyby nie zobrazować  funkcjonowania tej instytucji w sferze praktycznej. Pełne zaś odzwierciedlenie problema- tyki uzyska się poprzez przedstawienie aktywności poszczególnych organów biorących  udział w procedurze ułaskawieniowej. Poświęcono temu ostatni, siódmy rozdział, którego  treść odnosi się do aktywności sądów powszechnych, Prokuratora Generalnego oraz kolej- nych Prezydentów RP. Przybliżenie działalności tych podmiotów obejmuje lata 1992–2011.  Opracowanie oparte zostało na aktach sądowych i prokuratorskich, danych i dokumen- tach udostępnionych podczas wizyt studyjnych przez Prezesa Sądu Rejonowego Szczecin- Centrum w Szczecinie, Prokuratora Generalnego oraz Szefa Kancelarii Prezydenta RP.  Synteza funkcjonowania łaski w praktyce odbywała się dwuaspektowo. Po pierwsze, przy- toczono, a następnie poddano analizie dane statystyczne obrazujące aktywność poszczegól- nych organów procedujących nad prośbami o ułaskawienie. Po drugie, dla ukazania prak- XV Wprowadzenie tycznego wymiaru prerogatywy, niezwykle użyteczna okazała się możliwość bezpośredniego  przytoczenia cytacji pochodzących z opinii sądowych, wniosków Prokuratora Generalnego  oraz opinii wewnętrznych przygotowywanych na użytek Prezydenta RP. Podkreślenia wyma- ga, że większość z tych dokumentów nie była dotychczas przedmiotem upubliczniania oraz  szerszej analizy. Z tej perspektywy bezcenna okazała się możliwość skonfrontowania danych  statystycznych z treścią konkretnych dokumentów, co wydaje się, że pozwoliło na możliwie  pełne zobrazowanie współczesnego modelu stosowania łaski, a pośrednio mogło być po- mocne w odpowiedzi na pytanie, czym ono jest i jaką rolę pełni w systemie prawnym. Przekazywana do rąk Czytelnika publikacja jest zweryfikowanym i zaktualizowanym  podsumowaniem kilku lat badań nad prezydenckim uprawnieniem do dokonywania uła- skawień, które zostały rozpoczęte jeszcze na etapie pracy magisterskiej, a następnie odnala- zły swój możliwie ostateczny kształt w treści rozprawy doktorskiej, obronionej na Wydziale  Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Badania te były związane nie tylko z prze- prowadzeniem typowych rozważań dogmatycznych nad treścią historycznego i współcze- snego piśmiennictwa, lecz także zasadnicza ich część została poświęcona analizie materia- łów źródłowych uzyskanych w toku kwerendy przeprowadzonej w Archiwum Akt Nowych  w Warszawie oraz wizyt studyjnych w Kancelarii Prezydenta RP, Ministerstwie Sprawiedliwości,  Prokuraturze Generalnej oraz dawnym Sądzie Rejonowym w Szczecinie. W ich rezultacie prze- kazywana praca zawiera szereg materiałów oraz opracowań merytorycznych i statystycznych,  które mają charakter unikatowy i nigdy dotąd niebędących przedmiotem opublikowania. Niniejsza praca nigdy by nie powstała, gdyby nie wsparcie i pomoc, jakimi obdarzył  mnie Pan dr hab. Piotr Tuleja, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pan Profesor zainspiro- wał mnie do naukowych dociekań, okazywał nieustanną pomoc i zainteresowanie, obda- rzając zaufaniem oraz życzliwością. Słowa podziękowania oraz najwyższego szacunku kieruję do recenzentów w prze- wodzie doktorskim – Pani dr hab. Małgorzaty Masternak-Kubiak, prof. Uniwersytetu  Wrocławskiego oraz Pana prof. zw. dr. hab. Pawła Sarneckiego, którym zawdzięczam sze- reg uwag i spostrzeżeń, mających wpływ na ostateczny kształt niniejszej publikacji. Wyrazy wdzięczności przekazuję Panu Andrzejowi Dorszowi – Dyrektorowi Biura  Prawa i Ustroju Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. We wdzięcznej pamięci  pozostawiam nieżyjącego już Prokuratora Prokuratury Generalnej Pana Marka Adamczyka  – Dyrektora Departamentu Postępowania Sądowego Prokuratury Generalnej. Bez wielkiej  otwartości i niespotykanej wiedzy, jaką Panowie podzielili się ze mną w toku przygotowy- wania pracy, zapewne nie mogłaby ona powstać w niniejszym kształcie. Doceniam zaangażowanie i pomoc udzieloną przez pracowników Zespołu ds.  Ułaskawień Prokuratury Generalnej oraz Departamentu Organizacyjnego, w tym  Archiwum Zakładowego oraz Wydziału Statystyki Ministerstwa Sprawiedliwosci, któ- rych pracy zawdzięczam materiały archiwalne i współczesne materiały analityczne.   Wspominam Panie – sekretarzy sądowych, zatrudnionych w IV i V Wydziale Karnym  Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie, które wyszukiwały i przygotowywały nie- zbędne mi akta spraw o ułaskawienie. Dziękuję również archiwistom pracującym w Archiwum  Akt Nowych w Warszawie oraz w Archiwum Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Kraków, maj 2013 r.  XVI dr Krzysztof Kozłowski Wykaz skrótów 1. Akty normatywne KK  ........................................  ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze  zm.) dKK  ......................................  ustawa z 19.4.1969 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 13, poz. 94 ze  zm.) dKPK  ....................................  ustawa z 19.04.1969 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U.  Nr 13, poz. 96 ze zm.) DostInfPublU ......................  ustawa z 6.9.2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U.  Nr 112, poz. 1198 ze zm.) KK z 1932 r.  .........................  rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 11.7.1932 r.  – Kodeks karny (t.j. Dz.U. Nr 60, poz. 571 ze zm.) KKS  ......................................  ustawa z 10.9.1999 r. – Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U.  z 2013 r. poz. 186) KKW  ....................................  ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90,  poz. 557 ze zm.) KPC  ......................................  ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego  (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) KPK  ......................................  ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U.  Nr 89, poz. 555 ze zm.) KPK z 1928 r.  ......................  rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 19.3.1928 r. –  Kodeks postępowania karnego (tekst pierwotny Dz.U. Nr 33,  poz. 313 ze zm.). OchrDanOsobU  .................  ustawa z 29.8.1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U.  2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) OgłAktyNU  .........................  ustawa z 20.7.2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i nie- których innych aktów prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 197,  poz. 1172 ze zm.) NielU  ....................................  ustawa z 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich  (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm.)  PrPostSAdm  ........................  ustawa z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami  administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) 2. Piśmiennictwo AK  ........................................  Archiwum Kryminologii Annales UMCS  ...................  Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska XVII Wykaz skrótów AUL-FI  .................................  Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica AUW  ....................................  Acta Universitatis Wratislaviensis Biul. KK ZN  ........................  Biuletyn Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodo- wego CP  .........................................  Czasopismo Prawnicze CPH  ......................................  Czasopismo Prawno-Historyczne DPP  .....................................  Demokratyczny Przegląd Prawniczy DzUMS  ................................  Dziennik Urzedowy Ministerstwa Sprawiedliwości  GP  .........................................  Gazeta Prawna GS  .........................................  Głos Sądownictwa GSiP ......................................  Gazeta Sądowa i Penitencjarna IP  ..........................................  Informator Prawniczy KPP  ......................................  Kwartalnik Prawa Publicznego KZS  .......................................  Krakowskie Zeszyty Sądowe NP  .........................................  Nowe Prawo ONSA  ...................................  Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego  OSA  ......................................  Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych OSN  ......................................  Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Zbiór Orzeczeń Sądu Naj- wyższego (1917–1939, 1945–1952) OSNC  ...................................  Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna OSNCP  ................................  Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywila i Pracy  OSNKW  ...............................  Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna i Wojskowa OSNPG  ................................  Orzecznictwo Sądu Najwyższego wydawane przez Prokuraturę  Generalną  OSNSD  .................................  Orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach dyscyplinarnych.  Pełny urzędowy zbiór orzeczeń w sprawach dyscyplinarnych  sędziów, adwokatów, notariuszy, prokuratorów, radców praw- nych oraz skarg na przewlekłość postępowania OSP  .......................................  Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich  i Komisji Arbitrażowych (1957–1989), Orzecznictwo Sądów  Polskich (od 1990) OSPiKA ................................  Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych (1957– –1989) OTK-A  .................................  Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy,  Seria A OTK-B  .................................  Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy,  Seria B (od 2002 r.) OTK  .....................................  Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Pal.  ........................................  Palestra PH  .........................................  Przegląd Historyczny XVIII Wykaz skrótów PHP  ......................................  Pamiętnik Historyczno-Prawny PiP  ........................................  Państwo i Prawo PP  .........................................  Problemy Praworządności Prok. i Pr.  .............................  Prokuratura i Prawo PSąd.  .....................................  Przegląd Sądowy PSiA  ......................................  Przegląd Sądowy i Administracyjny PWS  ......................................  Problemy Wymiaru Sprawiedliwości RPEiS  ...................................  Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny RPTPN-PKH  ......................  Roczniki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk – Prace  Komisji Historycznej SE  ..........................................  Studia Europejskie SHPP  ....................................  Studia nad historią prawa polskiego SI  ...........................................  Studia Iuridica SKKiP  ...................................  Studia Kryminologiczne, Kryminalistyczne i Penitencjarne WPP  .....................................  Wojskowy Przegląd Prawniczy 3. Inne skróty AAN  .....................................  Archiwum Akt Nowych w Warszawie art.  ........................................  artykuł BPiU Kanc.  ..........................  Biuro Prawa i Ustroju Kancelarii Przydenta RP BPS  .......................................  Biuro Postępowania Sądowego Prokuratury Krajowej dot.   .......................................  dotyczy DPS  .......................................  Departament Postępowania Sądowego Prokuratury Gene- ralnej Dz.U.  ....................................  Dziennik Ustaw ETS  .......................................  Europejski Trybunał Sprawiedliwości KK ZN  ..................................  Komisja Konstytucyjna Zgromadzenia Narodowego m.in.  .....................................  między innymi M.P.   ......................................  Monitor Polski  niepubl.  ................................  niepublikowany np.  .........................................  na przykład Nr  ..........................................  numer NSA  ......................................  Naczelny Sąd Administracyjny PG  .........................................  Prokuratura Generalna  pkt  .........................................  punkt por.  .......................................  porównaj poz.  .......................................  pozycja r.  ............................................  rok red.   .......................................  redakcja RP  .........................................  Rzeczpospolita Polska XIX Wykaz skrótów s.  ............................................  strona SA  .........................................  Sąd Apelacyjny SN  .........................................  Sąd Najwyższy SO  .........................................  Sąd Okręgowy SR  ..........................................  Sąd Rejonowy sygn.  .....................................  sygnatura  t.  ............................................  tom t.j.  ..........................................  tekst jednolity tj.  ...........................................  to jest TK  .........................................  Trybunał Konstytucyjny TSUE  ....................................  Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ust.  ........................................  ustęp w zb.  .....................................  w zbiegu w zw.  .....................................  w związku WSA  .....................................  Wojewódzki Sąd Administracyjny ze zm.  ...................................  ze zmianami zob.  .......................................  zobacz §  ............................................  paragraf XX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo łaski Prezydenta RP
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: