Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00389 005760 11252906 na godz. na dobę w sumie
Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych - ebook/pdf
Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8107-385-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> medyczne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W książce przedstawiono komentarze i glosy do orzeczeń sądowych odnoszących się do prawa medycznego. Zostały one opublikowane w czasopismach prawniczych, a w niniejszym opracowaniu ułożono je tematycznie i ujęto w rozdziały poświęcone poszczególnym zagadnieniom. Glosy dotyczą:
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

prawo medyczne Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych Mirosław Nesterowicz 3. WYDANIE WARSZAWA 2017 Stan prawny na 1 stycznia 2017 r. Wydawca Izabella Małecka Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie redakcyjne Dagmara Wachna Łamanie Justluk Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2017 ISBN: 978-83-8092-932-6 3. wydanie Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści 5 SpiS treści Wykaz skrótów .................................................................................. 21 Wstęp ................................................................................................... 25 Rozdział 1 Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego ........................................................................ 27 1.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 29 1.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2005 r., I CK 662/04 – zasądzenie odszkodowania w deliktowym reżimie odpowiedzialności .......................... 36 1.3. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2002 r., I C 656/99 – odpowiedzialność zakładu opieki zdrowotnej za szkody wyrządzone przez lekarzy i personel medyczny jak za podwładnego; kompensacyjny charakter zadośćuczynienia ...................... 44 1.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2008 r., I ACa 354/07 – obowiązki pooperacyjne lekarza – odpowiedzialność szpitala klinicznego za działania lekarzy ........................................... 50 1.5. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CSK 308/10 – odpowiedzialność niepublicznego zakładu opieki zdrowotnej za szkodę wyrządzoną z winy lekarza prowadzącego indywidualną praktykę lekarską .................................................................... 56 6 Spis treści 1.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2007 r., IV CSK 174/07 – legitymacja bierna w związku z zabiegiem zleconym i wykonywanym na terenie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej przez lekarza w ramach indywidualnej praktyki lekarskiej ........................................ 65 1.7. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1998 r., III CKN 741/98 – odpowiedzialność szpitala a poziom usług świadczonych w publicznej służbie zdrowia ....................................................................... 70 1.8. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2013 r., I ACa 721/12 – odpowiedzialność lekarza wykonującego prywatną praktykę – zbieg odpowiedzialności kontraktowej z odpowiedzialnością deliktową (art. 443 k.c.) ................... 74 1.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2013 r., II CSK 364/12 – odpowiedzialność Skarbu Państwa na zasadzie słuszności (art. 4172 k.c.) ................... 82 1.10. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 stycznia 2013 r., I ACa 1160/12 – odpowiedzialność na zasadzie słuszności w razie szkody wynikłej ze szczepień ochronnych ....................................... 92 1.11. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2013 r., I ACa 1348/13 – charakter prawny umowy o zabiegi lecznicze, odpowiedzialność kontraktowa lekarza ............................................................... 103 1.12. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., II CSK 517/15 – podstawy odpowiedzialności niepublicznego zakładu leczniczego i zatrudnionych tam lekarzy wobec pacjentów zakładu ................................ 111 Rozdział 2 Wina lekarza i szpitala. Błąd sztuki lekarskiej ............................ 112 2.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 113 2.2. Odesłanie ................................................................................. 117 Spis treści 7 2.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2007 r., VI ACa 108/07 – błędy diagnostyki i terapii, opieszałość w podejmowaniu czynności i niedostateczne pouczenie pacjenta o ryzyku związanym ze stanem jego zdrowia jako przesłanki odpowiedzialności lekarza .................................................... 118 2.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 4 marca 2009 r., I ACa 12/09 – wina szpitala – ciężar dowodu istnienia związku przyczynowego pomiędzy błędem sztuki lekarskiej a szkodą ...................... 123 2.5. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 12 października 2006 r., I ACa 377/06 – odpowiedzialność zakładu opieki zdrowotnej za błędy organizacyjne i zaniedbania personelu medycznego oraz za naruszenie standardów postępowania i procedur medycznych ......................................................... 128 2.6. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 23 listopada 2006 r., I ACa 561/06 – wina lekarza za niezastosowanie właściwego leczenia ............................. 133 2.7. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 1 lutego 2006 r., I C 213/04 – błąd lekarski a niedbalstwo lekarza ............................................................. 137 2.8. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 15 lipca 2003 r., I C 955/98 – nieprawidłowy sposób leczenia oraz zwłoka z zasięgnięciem opinii specjalisty jako wina lekarza .................................................................... 141 2.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1983 r., II CR 358/83 – wina zakładu leczniczego za personel medyczny ........................ 145 2.10. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1974 r., I PR 518/73 – wina lekarza za błędną diagnozę oraz zarzut przyczynienia się pacjenta do własnej śmierci ..................... 149 2.11. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2012 r., I ACa 178/12 – zawiniony błąd sztuki lekarskiej – związek przyczynowy – dziedziczenie roszczenia o zadośćuczynienie (art. 445 § 3 k.c.) ............... 159 8 Spis treści 2.12. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2012 r., I ACa 750/11 – wina lekarza – zaniechanie leczenia zachowawczego – niepoinformowanie pacjenta o ryzyku zabiegu operacyjnego i dokonanie tego zabiegu mimo braku dostatecznych umiejętności – ustalenie rozmiaru szkody ... 166 2.13. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2013 r., IV CSK 64/13 – błąd sztuki lekarskiej, postępowanie dowodowe w „procesach lekarskich” ....................................................... 175 2.14. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 8 lipca 2015 r., I ACa 63/15 – wina anonimowa, prawo pacjenta do rezygnacji z leczenia .............................. 183 2.15. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30 maja 2014 r., I ACa 795/11 – domniemanie winy, błąd diagnostyczny ....................................................... 196 2.16. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 lipca 2014 r., I ACa 25/14 – błąd diagnostyczny, podstawa odpowiedzialności zakładu leczniczego ............ 204 Rozdział 3 Związek przyczynowy ...................................................................... 214 3.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 215 3.2. Odesłanie ................................................................................. 217 3.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2000 r., V CKN 34/00 – prawdopodobieństwo związku przyczynowego w razie zakażenia pacjenta w szpitalu ...... 218 3.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29 września 2014 r., I ACa 233/14 – dowód związku przyczynowego, domniemania faktyczne ........................... 224 Rozdział 4 Ciężar dowodu ................................................................................... 233 4.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 233 4.2. Odesłanie ................................................................................. 235 Spis treści 9 Rozdział 5 Zgoda pacjenta na zabiegi medyczne. Obowiązek informacji ... 237 5.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 239 5.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2006 r., I ACa 973/05 – zabieg medyczny wykonany zgodnie z zasadami wiedzy, ale bez zgody pacjenta ........................................................... 242 5.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 kwietnia 2011 r., I ACa 130/11 – odpowiedzialność szpitala za dokonanie operacji w zakresie nieobjętym zgodą pacjenta ................................ 246 5.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12 października 2007 r., I ACa 920/07 – zakres zgody pacjenta – niedołożenie należytej staranności przez lekarza ............................................................................ 251 5.5. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2009 r., II CSK 337/09 – obowiązek informacji o ryzyku i rzadkich skutkach zabiegu operacyjnego .......................... 256 5.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., II CSK 259/08 – informacja o ryzyku w przypadku zaniechania zabiegu medycznego i świadoma odmowa poddania się leczeniu ............................................................. 263 5.7. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2008 r., I ACa 846/07 – „uświadomiona” zgoda pacjenta ........................................................................ 269 5.8. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2007 r., IV CSK 240/07 – obowiązek informacji w związku z odmową pacjenta poddania się leczeniu lub badaniu .... 278 5.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 2/07 – obowiązek udzielenia pacjentowi informacji a brak konieczności wskazania wszystkich możliwych skutków leczenia ................................................. 283 5.10. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 29 września 2005 r., I ACa 236/05 – zakres udzielanych pacjentowi informacji ....................... 288 10 Spis treści 5.11. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2006 r., I CSK 191/05 – niezachowanie pisemnej formy oświadczenia pacjenta wyrażającego zgodę na zabieg operacyjny .............................................................. 294 5.12. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2004 r., II CK 303/04 – ciężar dowodu wykonania ustawowego obowiązku udzielenia pacjentowi informacji ......................................... 301 5.13. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 grudnia 2003 r., I C 110/02 – informacja o skutkach zabiegu operacyjnego ......................................... 309 5.14. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 października 2003 r., I ACa 368/03 – niepoinformowanie pacjenta przez lekarzy o sposobie przeprowadzenia zabiegu ...................................................... 313 5.15. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 1973 r., I CR 441/73 – informowanie pacjenta o mogących wystąpić komplikacjach a ryzyko odmowy wyrażenia zgody na dokonanie zabiegu ................................................. 317 5.16. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1972 r., I CR 463/72 – informacja o możliwościach w zakresie leczenia zachowawczego i operacyjnego .......... 325 5.17. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 grudnia 1969 r., II CR 551/69 – przekroczenie zakresu zgody na zabieg udzielony przez pacjenta ...................................... 330 5.18. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., I ACa 57/11 – zakres zgody pacjenta na interwencję medyczną i ryzyko zabiegu ......... 340 5.19. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 2 sierpnia 2012 r., I ACa 443/12 – brak „poinformowanej” zgody pacjenta na zabieg operacyjny – zadośćuczynienie za naruszenie praw pacjenta .............. 346 5.20. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 28 listopada 2012 r., V ACa 826/12 – zakres obowiązku informacji o ryzyku i skutkach zabiegu medycznego .............................................................. 353 Spis treści 11 5.21. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 września 2013 r., I ACa 355/13 – obowiązek lekarza poinformowania pacjenta o alternatywnych metodach diagnostyki i leczenia .......................................... 361 Rozdział 6 Zabiegi oczywiście zbędne. Nieważność zgody pacjenta .......... 368 6.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 368 6.2. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 12 grudnia 2003 r., II C 911/01/5 – zabieg operacyjny oczywiście zbędny .............................................. 370 6.3. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 19 lipca 1999 r., I C 1150/98 – dokonanie zabiegu operacyjnego mimo braku wskazań medycznych .............. 374 6.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16 stycznia 2013 r., I ACa 692/12 – dokonanie oczywiście zbędnej operacji resekcji zdrowego organu na skutek błędu diagnostycznego ......................................... 379 Rozdział 7 Problem transfuzji krwi u Świadków Jehowy ............................. 384 7.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 385 7.2. Glosa do wyroku Cour Administrative d’Appel de Paris z dnia 9 czerwca 1998 r., D.1999. J. 277 – obowiązek lekarza poszanowania woli chorego a ochrona życia i zdrowia ....... 386 7.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Aix-en -Provence z dnia 21 grudnia 2006 r., D. 2007, nº 26 – opóźnione podjęcie interwencji ratującej życie a respektowanie woli pacjenta ........................................................................... 392 Rozdział 8 Odpowiedzialność szpitala (lekarza) za zakażenia .................... 397 8.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 398 8.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 9 maja 2002 r., ACa 221/02 – obowiązek szczegółowego powiadomienia pacjenta i członków jego najbliższej rodziny o konsekwencjach nosicielstwa wirusa choroby zakaźnej ....................................................... 400 12 Spis treści 8.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 lutego 2000 r., I ACa 69/00 – dowód prima facie w „procesach lekarskich” ....................................................... 405 8.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 1998 r., I ACa 308/98 – dowody w procesie o zakażenie pacjenta chorobą zakaźną ............. 410 8.5. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 1992 r., ACr 254/92 – odpowiedzialność zakładu leczniczego za zakażenie wirusem HIV ................ 414 8.6. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2015 r., I ACa 189/15 – odpowiedzialność szpitala za zakażenia bakteryjne podczas porodu ...................................................................... 419 Rozdział 9 Pozostawienie ciał obcych w polu operacyjnym ......................... 427 9.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 427 9.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16 grudnia 2003 r., I ACa 573/03 – pozostawienie po operacji w zaszytej ranie ciała obcego ............................ 429 9.3. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 20 września 1999 r., I C 708/96 – pozostawienie podczas operacji ciała obcego w organizmie pacjenta ...... 433 9.4. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1972 r., II CR 610/71 – pozostawienie podczas operacji ciała obcego w organizmie pacjenta .................................... 437 Rozdział 10 Odpowiedzialność za użycie wadliwego sprzętu medycznego .... 442 10.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 442 10.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1983 r., IV CR 118/83 – dopuszczenie do użycia niesprawnego sprzętu medycznego ...................................... 444 10.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2004 r., II CK 300/04 – odpowiedzialność sprzedawcy za wadliwy aparat ortopedyczny .......................................... 449 Spis treści 13 Rozdział 11 Postępowanie lecznicze wobec osób z zaburzeniami psychicznymi ..................................................................................... 453 11.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 454 11.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1977 r., I CR 70/77 – stosowanie elektrowstrząsów w zakładzie psychiatrycznym ............................................... 456 11.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 marca 2013 r., I ACa 852/12 – odpowiedzialność szpitala psychiatrycznego za niezapewnienie pacjentom bezpieczeństwa pobytu .......................................................... 463 Rozdział 12 Zabiegi chirurgii estetycznej .......................................................... 472 12.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 472 12.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1980 r., II CR 280/80 – obowiązek poinformowania pacjenta o ryzyku powikłań zabiegu operacyjnego dla celów estetycznych ........................................................... 474 12.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., II CSK 517/15 – odpowiedzialność NZOZ Chirurgii Plastycznej i lekarza za szkody wyrządzone pacjentce przy operacji powiększenia piersi ....................... 478 12.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 2 października 2014 r., I ACa 625/14 – ryzyko powikłań pooperacyjnych pacjentki przy operacji powiększenia piersi ................................................................ 490 Rozdział 13 Zabiegi sterylizacji ............................................................................ 499 13.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 499 13.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 19 lutego 2008 r., I ACa 34/08 – bezprawne podwiązanie jajowodów podczas operacji cesarskiego cięcia .................................................................... 502 14 Spis treści Rozdział 14 Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez leki ................ 508 14.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 508 14.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 października 2004 r., I ACa 575/04 – zastosowanie niewłaściwego leku jako błąd w sztuce lekarskiej .................................................................. 510 Rozdział 15 Badania prenatalne i preimplantacyjne ....................................... 515 15.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 515 15.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2008 r., III CSK 16/08 – prawo kobiety do badań prenatalnych .......................................................... 519 Rozdział 16 Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy porodzie ........ 526 16.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 527 16.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 listopada 2011 r., I ACa 1124/11 – zaniechanie wykonania koniecznych badań u kobiety ciężarnej ........... 529 16.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r., I CSK 389/10 – uszkodzenia płodu przy porodzie będące winą lekarzy, dziedziczenie roszczenia o zadośćuczynienie (art. 445 § 3 k.c.) .................................. 535 16.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 listopada 2009 r., I ACa 523/09 – niewłaściwy sposób przeprowadzenia porodu ......................................... 543 16.5. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 21 lutego 2006 r., I ACa 69/06 – błędna ocena stanu płodu i opóźnienie porodu ......................................... 549 16.6. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 17 grudnia 2003 r., II C 844/01/5 – wina szpitala i lekarza przy porodzie ........................................................... 554 Spis treści 15 16.7. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 stycznia 2002 r., I ACa 576/01 – odpowiedzialność szpitala za błąd w sztuce lekarskiej przy porodzie .......................................................................... 559 16.8. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2000 r., I ACa 1146/99 – odpowiedzialność szpitala za szkody wynikające z zaniedbania intensywnego nadzoru medycznego ........... 564 16.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r., V CSK 287/09 – szkoda wyrządzona dziecku przy porodzie – wina lekarza – stosowanie zarzuconej metody leczenia ...................................................................... 568 16.10. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 8 stycznia 2013 r., I ACa 624/12 – szkoda wyrządzona dziecku przy porodzie – ciąża bliźniacza ...... 576 16.11. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 2015 r., I ACa 298/15 – odpowiedzialność szpitala za szkodę wyrządzoną przy porodzie .................... 586 Rozdział 17 Roszczenia z tytułu wrongful conception, wrongful birth, wrongful life ....................................................................................... 593 17.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 595 17.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2010 r., II CSK 580/09 – roszczenie odszkodowawcze przysługujące rodzicom upośledzonego dziecka ............... 597 17.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 4 lipca 2008 r., I ACa 278/08 – prawo rodziców do podjęcia decyzji o przerwaniu ciąży w przypadku ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu, roszczenie odszkodowawcze rodziców ................................ 606 17.4. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2005 r., IV CK 161/05 – dochodzenie przez rodziców roszczeń odszkodowawczych w przypadku urodzenia dziecka upośledzonego .......................................................... 613 16 Spis treści 17.5. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., III CZP 8/06 – odpowiedzialność za bezprawne uniemożliwienie dokonania zabiegu przerwania ciąży będącej następstwem gwałtu .................................................. 622 17.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2003 r., V CK 16/03 – odszkodowanie w razie bezprawnego uniemożliwienia dokonania zabiegu przerwania ciąży ....... 627 17.7. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12 maja 2015 r., I ACa 204/15 – prawo do planowania rodziny, uprawnienie do legalnego przerwania ciąży ...................................................................... 632 Rozdział 18 Zapłodnienie post mortem .............................................................. 640 18.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 640 18.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 lipca 2009 r., I ACa 308/09 – zapłodnienie in vitro post mortem ............................................................... 642 Rozdział 19 Wynagrodzenie szkody wyrządzonej przy leczeniu .................. 649 19.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 650 19.2. Odesłanie ................................................................................. 656 19.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 279/10 – wysokość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę ............................................................... 657 19.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 7 października 2010 r., I ACa 896/10 – zakres doznanych krzywd jako podstawa do określenia wysokości zadośćuczynienia ................................................. 666 19.5. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2009 r., IV CSK 37/09 – zasądzenie renty na rzecz małoletniego z tytułu zwiększonych potrzeb ...................... 674 19.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CSK 384/07 – prawo żądania wyłożenia z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia poszkodowanego ..... 681 Spis treści 17 19.7. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 listopada 2007 r., I ACa 617/07 – wina personelu medycznego, rozmiar zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zachowanie lekarzy mające wpływ na poczucie krzywdy poszkodowanego .................................................... 687 19.8. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r., IV CSK 99/05 – rozmiar krzywdy i jego wpływ na wysokość zadośćuczynienia ............................................. 692 19.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2006 r., IV CSK 80/05 – miarkowanie wysokości zadośćuczynienia, funkcja kompensacyjna zadośćuczynienia ............................ 698 19.10. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 września 2005 r., I ACa 510/05 – obowiązki lekarzy i personelu medycznego, kompensacyjna funkcja zadośćuczynienia .................................................................... 706 19.11. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2001 r., I ACa 124/01 – wina lekarza, wpływ przestępczego działania lekarza na rozmiar krzywdy doznanej przez pacjenta ........................................ 711 19.12. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1969 r., II CR 294/69 – zarzut przyczynienia się pacjenta do powstania lub zwiększenia szkody ................................. 717 19.13. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2012 r., V CSK 142/11 – zadośćuczynienie pieniężne za naruszenie praw pacjenta ................................................. 724 19.14. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2012 r., I CSK 281/11 – zadośćuczynienie pieniężne na rzecz rodziców dziecka, które urodziło się martwe (art. 446 § 4 k.c.) ..................................................................... 731 19.15. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2013 r., III CZP 74/13 – dziedziczenie roszczenia o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę osób najbliższych (art. 446 § 4 k.c.) ............................................... 740 19.16. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2007 r., I ACa 552/07 – zadośćuczynienie pieniężne za naruszenie praw pacjenta i prawo do informacji ............................................. 746 18 Spis treści 19.17. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2015 r., I CSK 434/14 – zadośćuczynienie na rzecz poszkodowanych w stanie wegetatywnym na skutek „śpiączki mózgowej” .............................................................. 753 19.18. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2015 r., VI ACa 651/14 – zadośćuczynienie pieniężne za naruszenie praw pacjenta i prawo do informacji ............................................. 768 19.19. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2015 r., I ACa 1318/15 – zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę (art. 446 § 4 k.c.) i odszkodowanie z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej (art. 446 § 3 k.c.) ....................................... 776 Rozdział 20 Przedawnienie roszczeń .................................................................. 784 20.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 784 20.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2011 r., III CSK 236/10 – ustalenie początku biegu przedawnienia ......................................................................... 787 20.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2005 r., V CK 349/05 – usprawiedliwiona zwłoka w wytoczeniu powództwa, zarzut nadużycia prawa (art. 5 k.c.) ............................................................................... 793 20.4. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2003 r., IV CKN 378/01 – bieg terminu przedawnienia .... 799 Rozdział 21 Odpowiedzialność Narodowego Funduszu Zdrowia ................ 805 21.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 805 21.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2007 r., I CSK 125/07 – obowiązek ponoszenia kosztów leczenia osób nieubezpieczonych przez NFZ ..................... 809 21.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 18/05 – zapłata przez NFZ za pozaumowne i ponadlimitowe świadczenia zdrowotne ............................ 815 Spis treści 19 Rozdział 22 Dokumentacja medyczna ................................................................ 821 22.1. Uwagi wprowadzające ............................................................ 821 22.2. Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2013 r., II OSK 1539/13 – dostęp osoby bliskiej do dokumentacji medycznej zmarłego pacjenta ... 827 Wykaz skrótów 21 Wykaz skrótóW akty prawne k.c. KEL k.k. – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) – uchwała Nadzwyczajnego II Krajowego Zjazdu Lekarzy z dnia 14 grudnia 1991 r. w sprawie Kodeksu Etyki Le- karskiej (tekst jedn.: obwieszczenia nr 1/04/IV Prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia 2 stycznia 2004 r.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1137 z późn. zm.) Konstytucja – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia k.p. k.p.c. k.r.o. k.w. k.z. 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.) – ustawa z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 z późn. zm.) – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.) – ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1094 z późn. zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz. U. Nr 82, poz. 598 z późn. zm.) 22 u.p.p. ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej ustawa o ZOZ u.z.l. Wykaz skrótów – ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 186 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 581 z późn. zm.) – ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 z późn. zm.) – nie obowiązuje – ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i le- karza dentysty (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 464 z późn. zm.) czasopisma i wydawnictwa promulgacyjne LEX NP OSA OSN OSNC OSNCP OSP OSPiKA Pal. PiM PiP POSAG PS PUG Zb. Orz. – system informacji prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer – Nowe Prawo – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Admi- nistracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r. do 1994 r.) – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Palestra – Prawo i Medycyna – Państwo i Prawo – Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku – Przegląd Sądowy – Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego – Zbiór Orzecznictwa Wykaz skrótów 23 Inne NFZ NSA NZOZ SA SN SO ZOZ ZUS – Narodowy Fundusz Zdrowia – Naczelny Sąd Administracyjny – niepubliczny zakład opieki zdrowotnej – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Sąd Okręgowy – zakład opieki zdrowotnej – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Wstęp 25 WStęp W ostatnich kilkudziesięciu latach nastąpił w Polsce olbrzymi rozwój prawa medycznego. Dotychczasowe ustawodawstwo medyczne było przestarzałe (niektóre akty prawne pochodziły jeszcze sprzed II wojny światowej), niepełne i niedostosowane do standardów międzynarodo- wych i europejskich. Brak było także wielu unormowań, gdyż często prawo nie nadążało za medycyną. To powodowało stan niepewno- ści prawnej, zarówno dla pacjentów, jak i lekarzy. Stworzenie nowego ustawodawstwa zasługuje na uznanie, choć ciągle nie ma niektórych regulacji prawnych, a część istniejących rozwiązań wymaga zmian i uzupełnień. Nowe ustawodawstwo medyczne zwiększyło znacznie ochronę praw pacjenta zgodnie z konwencjami międzynarodowymi i deklaracjami praw pacjenta, rekomendacjami i rezolucjami Rady Europy i Parla- mentu Europejskiego, a także wyrokami Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Stał się on podmiotem zabiegów medycznych, uzy- skał prawo samodecydowania w sprawach własnego zdrowia i inte- gralności jego osoby. Wielkie osiągnięcia ma także w tym przedmio- cie judykatura, a w szczególności wyroki Sądu Najwyższego tworzące trwałą linię orzecznictwa. Zostały wydane liczne orzeczenia doty- czące zgody pacjenta na zabieg medyczny, obowiązku lekarzy poin- formowania pacjenta o ryzyku i skutkach zabiegu, błędu sztuki lekar- skiej, winy lekarzy i szpitali, zakażeń szpitalnych, odpowiedzialności lekarzy i zakładów leczniczych za szkody wyrządzone przy leczeniu i za naruszenie praw pacjenta, związku przyczynowego i ciężaru do- wodu w „procesach lekarskich”, odszkodowania i zadośćuczynienia 26 Wstęp za doznaną krzywdę, przedawnienia roszczeń, odpowiedzialności Na- rodowego Funduszu Zdrowia za pozaumowne i pozalimitowe świad- czenia zdrowotne i wielu innych kwestii. Doszły też nowe zagadnienia związane z rozwojem nauki i techniki medycznej, jak problem badań prenatalnych i preimplantacyjnych, roszczenia z tytułu wrongful conception, wrongful birth, wrongful life, zapłodnienie in vitro, zapłodnienie post mortem, zabiegi sterylizacji, które trafiają na wokandy sądowe. Do znacznej części orzeczeń sądowych w sprawach medycznych na- pisałem glosy, które, choć publikowane w czasopismach prawniczych („Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych”, „Orzecz- nictwo Sądów Polskich”, „Nowe Prawo”, „Przegląd Sądowy”, „Prawo i Medycyna”) w różnym czasie, są na ogół nadal aktualne, mimo nie- kiedy zmienionych podstaw prawnych. W niniejszym opracowaniu zostały przedstawione tezy orzeczeń wraz z glosami (z uwagi na obję- tość opracowania pominięto uzasadnienia orzeczeń) i komentarzami wprowadzającymi. W trzecim wydaniu dokonano uzupełnienia lite- ratury i komentarzy oraz dodano glosy do najnowszych orzeczeń są- dowych. 27 Rozdział 1 podStaWy odpoWiedzialności cyWilnej lekarza i zakładu leczniczego Literatura: Bagińska E., Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie wła‑ dzy publicznej, Warszawa 2006; Bagińska E., Umowy o udzielanie świad‑ czeń zdrowotnych zawierane między NFZ a świadczeniodawcami (w:) Sy‑ stem Prawa Prywatnego, t. 9, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, red. W.J. Katner, Warszawa 2010; Bagińska E., The New Extra ‑Judical Com‑ pensation System for Victims of Medical Malpractice and Accidents in Poland, Journal of European Tort Law 2012, t. 3, nr 1; Bączyk M., Odpowiedzialność deliktowa lekarza i samodzielnego zakładu opieki zdrowotnej za szkodę wy‑ rządzoną przy leczeniu – w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, PS 2011, nr 7–8; Bączyk ‑Rozwadowska K., Medical Malpractice and Com‑ pensation in Poland, Chicago Kent Law Review 2011, t. 86, nr 3; Bączyk- -Rozwadowska K., Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy le‑ czeniu, wyd. II, Toruń 2013; Drozdowska M., Cywilnoprawna ochrona praw pacjenta, Warszawa 2007; Hübner A., Drost H., Ärztliches Haftpflichtrecht, Berlin–Göttingen–Heidelberg 1955; Karkowska D., Prawa pacjenta, wyd. II, Warszawa 2009; Karkowska D., Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, Warszawa 2010; Koch B.A. (red.), Medical Liability in Europe. A Comparision of Selected Jurisdictions, Berlin–Boston 2011; Méme‑ teau G., Cours de droit médical, Bordeaux 2006; Nelson ‑Jones R., Burton F., Medical Negligence Case Law, Londyn 1990, s. 12–13; Nesterowicz M., Ewo‑ lucja odpowiedzialności publicznego zakładu leczniczego za szkody wyrzą‑ 28 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego dzone przy leczeniu. Odpowiedzialność Kas Chorych i państwa, PiM 1999, nr 2 (vol. 1); Nesterowicz M., Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrzą‑ dzone przy leczeniu w prawie francuskim (według ustawy z 4 marca 2002 r. o prawach pacjentów), PiM 2002, nr 12; Nesterowicz M., Przemiany odpowie‑ dzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy leczeniu (od odpowiedzialności cywilnej do ubezpieczeniowej i gwarancyjnej), PiP 2002, z. 3; Nesterowicz M., Szwedzki system ubezpieczenia na rzecz pacjentów, PiM 2002, nr 12; Neste- rowicz M., Odpowiedzialność cywilna publicznego zakładu opieki zdrowotnej za wyrządzoną szkodę w świetle kodeksu cywilnego i art. 77 ust. 1 Konsty‑ tucji RP, PiM 2004, nr 2; Nesterowicz M., Prawo wobec lekarza (od staro‑ żytności do czasów współczesnych), PiM 2010, nr 3, Nesterowicz M., Ewo‑ lucja odpowiedzialności cywilnej lekarza w prawie francuskim (w:) Księga Pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Prof. dr. hab. Bogusława Gawlika, Warszawa 2012; Nesterowicz M., Odpowiedzialność cywilna zakładu opieki zdrowotnej za lekarza jako podwładnego, PiP 2008, z. 9; Nesterowicz M., Umowy o świadczenie usług medycznych (w:) System Prawa Prywatnego, t. 9, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, red. W.J. Katner, Warszawa 2010; Nesterowicz M., „Procesy lekarskie” w orzecznictwie europejskim (w latach 2004–2008, wybrane zagadnienia), PiM 2011, nr 1; Nesterowicz M., Prawo medyczne, wyd. XI, Toruń 2016; Nesterowicz M., Bagińska E., Exter A. den, Medical Law Poland, wyd. IV, Haga–Londyn–Nowy Jork 2013; Neste- rowicz M., Przegląd orzecznictwa europejskiego w sprawach medycznych (w latach 2009–2011 – wybrane orzeczenia), PS 2013, nr 2; Nesterowicz M., Wałachowska M., Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy leczeniu w związku z nowym pozasądowym systemem kompensacji szkód medycznych (w:) Kompensacja szkód wynikłych ze zdarzeń medycznych. Problematyka cy‑ wilnoprawna i ubezpieczeniowa, red. E. Kowalewski, Toruń 2011; Principles of European Tort Law. Text and Commentary, tł. E. Bagińska, Wiedeń 2005; Rembieliński A., Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przez podwładnego, Warszawa 1971; Safjan M., Prawo i medycyna, Warszawa 1998; Sośniak M., Cywilna odpowiedzialność lekarza, wyd. III, Warszawa 1989; Śliwka M., Prawa pacjenta w prawie polskim na tle prawno‑porównawczym, wyd. II, Toruń 2010; Śliwka M., Wybrane czynniki determinujące działalność wojewódzkich komisji orzekających o zdarzeniach medycznych, PiM 2012, nr 3–4; Świderska M., Zgoda uprawnionego a postępowanie przed woje‑ wódzkimi komisjami odszkodowawczymi (w:) Kompensacja szkód wynikłych ze zdarzeń medycznych. Problematyka cywilnoprawna i ubezpieczeniowa, 1.1. Uwagi wprowadzające 29 red. E. Kowalewski, Toruń 2011; Tourneau P. le, Droit de la responsabilité et des contrats, wyd. VII, Paryż 2008; Vansweevelt T., La responsabilité ci‑ vile du médecin et de l’hôpital, Bruksela 1996; Wałachowska M. (w:) Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, red. M. Nestero- wicz, Warszawa 2009. 1.1. uwagi wprowadzające 1. Lekarz i zakład leczniczy ponoszą odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone pacjentowi, a w razie jego śmierci osobom bli- skim (art. 444–449 k.c.), na zasadzie winy. Odpowiedzialność ta może być deliktowa (art. 415 i n. k.c.) lub kontraktowa (art. 471 k.c.) w razie zawarcia umowy z pacjentem (np. przez lekarza wykonują- cego prywatną praktykę lub przez niepubliczny zakład leczniczy). W tym ostatnim przypadku dochodzi do zbiegu odpowiedzialno- ści (art. 443 k.c.), gdyż szkoda na osobie (uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, cierpienia fizyczne i krzywda moralna) będąca niewyko- naniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania, jest zawsze czynem niedozwolonym1. Wszelkie klauzule wyłączające lub ogra- niczające odpowiedzialność lekarza (zakładu) za szkody na osobie pacjenta należy uznać za nieważne (art. 58 § 2 k.c.), a jeżeli zostały za- warte w umowie, to stanowią niedozwolone postanowienia (art. 3853 pkt 1 k.c.). Niedozwolonym jest również postanowienie, które wyłą- cza lub istotnie ogranicza odpowiedzialność wobec pacjenta za nie- wykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o leczenie (art. 3853 pkt 2 k.c.). Przez całe dziesięciolecia, pod rządem kodeksu zobowiązań, od- powiedzialność lekarza i zakładu była „podzielona”. Lekarz pono- sił odpowiedzialność za winę w zakresie diagnozy i terapii (błędu 1 Zob. M. Nesterowicz, Umowy o świadczenie usług medycznych (w:) System Pra‑ wa Prywatnego, t. 9, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, red. W.J. Katner, War- szawa  2010, s.  360  i  n.; M. Sośniak, Cywilna odpowiedzialność lekarza, wyd.  III, Warszawa  1989, s.  7  i  n. Co do odpowiedzialności lekarzy i  zakładów leczniczych w krajach europejskich – zob. raporty w: Medical Liability in Europe. A Comparison of Selected Jurisdictions, red. B.A. Koch, Berlin–Boston 2011. 30 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego sztuki lekarskiej), a zakład leczniczy tylko za „winę organizacyjną”. W zakresie leczenia lekarz nie był uważany za podwładnego za- kładu2. Dopiero w wyroku z dnia 8 stycznia 1965 r., II CR 2/65 (OSPiKA 1967, z. 9, poz. 220, z glosą A. Szpunara, tamże, s. 417), Sąd Najwyższy odstąpił od tej linii orzecznictwa i przyjął pełną odpowiedzialność publicznego zakładu leczniczego za szkody wy- rządzone przez lekarza, będącego wówczas funkcjonariuszem pań- stwowym, przy wykonywaniu powierzonych mu czynności, a więc także wtedy, gdy szkoda była następstwem zawinionego błędu sztuki lekarskiej. Pogląd ten został ugruntowany w uchwale Sądu Najwyż- szego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 59), w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz pań- stwowych osób prawnych za szkody wyrządzone przez funkcjona- riuszy państwowych3. Istotne zmiany systemu organizacyjnego i prawnego opieki zdrowot- nej nastąpiły dnia 1 stycznia 1999 r. Należące dotąd do Skarbu Pań- stwa lub jednostek samorządu terytorialnego (gmin i powiatów) szpi- tale i przychodnie stały się z mocy ustawy z dnia 31 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 408 z późn. zm.; tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 z późn. zm.) samodziel- nymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej, mającymi osobo- wość prawną poprzez wpis do rejestru sądowego. Skutkiem tego prze- stały być jednostkami budżetowymi, w procesach odszkodowawczych występują we własnym imieniu i same ponoszą odpowiedzialność za swoje zobowiązania za szkody wyrządzone pacjentom. Kolejne zmiany nastąpiły dnia 1 września 2004 r. na skutek dostoso- wania art. 417–4202 k.c. do art. 77 ust. 1 Konstytucji. Ponieważ pub- 2 Co do rozwoju odpowiedzialności cywilnej lekarza i  zakładu leczniczego – zob. K. Bączyk -Rozwadowska, Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy leczeniu, wyd. II, Toruń 2013, s. 21 i n.; M. Nesterowicz, Odpowiedzialność cywilna za‑ kładu opieki zdrowotnej za lekarza jako podwładnego, PiP 2008, z. 9; tenże, Prawo wobec lekarza (od starożytności do czasów współczesnych), PiM 2010, nr 3; tenże, Ewolucja odpowiedzialności cywilnej lekarza w prawie francuskim (w:) Księga Pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Prof. dr. hab. Bogusława Gawlika, Warszawa 2012. 3 Por. K. Bączyk -Rozwadowska, Odpowiedzialność cywilna…, s. 61 i n.; M. Neste- rowicz, Prawo medyczne, wyd. XI, Toruń 2016, s. 432 i n. 1.1. Uwagi wprowadzające 31 liczne zakłady opieki zdrowotnej nie wykonują, poza wyjątkami, funk- cji władczych, a jedynie gospodarcze, to art. 417–4172 k.c., dotyczące odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez organ władzy publicz- nej, nie mogą być do nich stosowane4. Skutkiem tego podstawą odpo- wiedzialności za szkody wyrządzone przy leczeniu są obecnie art. 415, 416, 429, 430 k.c., niezależnie od tego, czy pozwanym w procesie jest publiczny, czy niepubliczny zakład leczniczy (wyrok SA w Lublinie z dnia 4 lipca 2013 r., I ACa 215/13, LEX nr 1342293; wyrok SA w Ka- towicach z dnia 17 października 2013 r., I Ca 594/13, LEX nr 1391906). Dalsze zmiany w systemie organizacyjnym zakładów leczniczych wpro- wadziła ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 618 z późn. zm.), która stanowi, że działal- ność leczniczą mogą prowadzić podmioty lecznicze. Samodzielne pub- liczne zakłady opieki zdrowotnej mogą dalej prowadzić działalność w tej formie5 bądź przekształcić się w spółki kapitałowe. Forma zakładu nie wpływa na wymienione wyżej podstawy odpowiedzialności za wyrzą- dzone szkody przy leczeniu. Zakłady lecznicze (podmioty lecznicze) udzielają świadczeń zdrowotnych na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia osobom ubezpieczonym w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego oraz innym osobom uprawnionym do ko- rzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych z budżetu pań- stwa (ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowot- nej finansowanych ze środków publicznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1793 z późn. zm.), umowy poza tym systemem, mającej charakter prywatny, a także gdy podmiot leczniczy działa na podstawie przymusu ustawowego, mając obowiązek natychmiastowego udzielenia świadcze- nia zdrowotnego osobie, która tego potrzebuje ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia (art. 30 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach le- karza i lekarza dentysty, tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 464 z późn. zm.; 4 Por.  E. Bagińska, Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej, Warszawa 2006, s. 276 i n.; M. Nesterowicz, Prawo medyczne…, s. 462 i n. 5 Gdy chodzi o odpowiedzialność organu założycielskiego za zobowiązania z.o.z. – zob. R. Trzaskowski, Odpowiedzialność podmiotu tworzącego samodzielny publiczny za‑ kład opieki zdrowotnej za zaniechanie stosownych działań w związku z ujemnym wynikiem finansowym zakładu, Pal. 2011, nr 11–12, s. 104 i n.; wyrok SN z dnia 29 października 2003 r., III CK 134/02, OSP 2005, z. 4, poz. 55, z glosą M. Nesterowicza, tamże, s. 231. 32 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego art. 15 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej; art. 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 186 z późn. zm.)6. 2. Lekarze prowadzący praktykę w formie jednoosobowej działalności gospodarczej jako indywidualna praktyka lekarska bądź w formie spółki cywilnej, spółki jawnej albo spółki partnerskiej jako grupowa praktyka lekarska ponoszą odpowiedzialność za szkody wyrządzone pacjentom zgodnie z przepisami art. 415 i 471 k.c.7 Jeżeli są zatrudnieni w zakładzie leczniczym na podstawie umowy o pracę, to jako podwładnych chroni ich ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 z późn. zm.). W razie wyrządzenia szkody pacjentom ponoszą tylko odpowiedzialność pracowniczą, regresową, ograniczoną do wysoko- ści trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę, chyba że wyrządzili szkodę umyślnie, wtedy regres jest pełny, natomiast odpowiedzial- ność cywilną ponosi zakład leczniczy (art. 120 k.p.)8. Jeżeli natomiast lekarz jest zatrudniony w zakładzie leczniczym na podstawie zamó- wienia, to świadczy tam usługi lecznicze jako przedsiębiorca. Wów- czas odpowiedzialność cywilną za szkodę wyrządzoną przy udziela- niu świadczeń w zakresie udzielonego zamówienia ponoszą solidarnie udzielający zamówienia (zakład leczniczy) i przyjmujący zamówienie (lekarz), niezależnie od tego, czy zakład leczniczy jest publiczny, czy niepubliczny (art. 27 ust. 7 ustawy o działalności leczniczej). Jeżeli lekarz przyjmuje w publicznym zakładzie leczniczym swoich „prywatnych” pacjentów, to zakład nie jest legitymowany biernie w procesach odszkodowawczych (wyrok SN z dnia 11 października 2007 r., IV CSK 174/07, PiM 2010, nr 4, z glosą M. Nesterowicza). 6 Zob. M. Nesterowicz, Prawo medyczne…, s. 39 i n.; tenże, Umowy…, s. 360 i n.; E. Bagińska, Umowy o  udzielanie świadczeń zdrowotnych zawierane między NFZ a świadczeniodawcami (w:) System Prawa Prywatnego, t. 9…, s. 373 i n.; D. Karkowska, Prawa pacjenta, wyd. II, Warszawa 2009, s. 226 i n. 7 Zob. M. Nesterowicz, Prawo medyczne…, s. 84 i n. 8 Tamże, s. 149 i n.; tenże, Odpowiedzialność cywilna zakładu opieki zdrowotnej za lekarza jako podwładnego, PiP 2008, z. 9. 1.1. Uwagi wprowadzające 33 3. Zakłady lecznicze i lekarze mogą również odpowiadać za narusze- nie praw pacjenta (np. za działanie bez „poinformowanej” zgody pa- cjenta, ujawnienie tajemnicy lekarskiej czy danych zawartych w do- kumentacji medycznej; wyrok SA w Krakowie z dnia 3 września 2015 r., I ACa 679/15, LEX nr 1927548). Artykuł 4 u.p.p. chroni god- ność, prywatność i autonomię pacjenta niezależnie od staranności i skuteczności zabiegu lekarskiego (wyrok SN z dnia 29 maja 2007 r., V CSK 76/07, OSNC 2008, nr 7–8, poz. 91, z glosą M. Wałachowskiej, PS 2009, nr 5, s. 103; wyrok SN z dnia 3 grudnia 2009 r., II CSK 337/09, PiM 2012, nr 2, z glosą M. Nesterowicza). Zawinione naruszenie praw pacjenta nie wymaga dowodu szkody, a zadośćuczynienie pie- niężne na podstawie art. 4 u.p.p. w zw. z art. 448 k.c. może być przy- znane za sam fakt naruszenia, niezależnie od tego, czy w następ- stwie tego powstała szkoda (wyrok SA w Warszawie z dnia 31 marca 2006 r., I ACa 973/05, OSA 2008, nr 1, poz. 2, s. 39, z glosą M. Neste- rowicza, PiM 2010, nr 2; wyrok SN z dnia 14 października 2005 r., III CK 99/05, OSP 2008, z. 6, poz. 68, z glosą M. Świderskiej, tamże, s. 463; wyrok SN z dnia 27 kwietnia 2012 r., V CSK 142/11, OSP 2013, z. 6, poz. 61, z glosą M. Nesterowicza; wyrok SN z dnia 22 września 2011 r., V CSK 401/10, PS 2012, nr 11–12, s. 188 z glosą R. Tymiń - skiego; wyrok SN z dnia 18 stycznia 2013 r., IV CSK 431/12 – uzasadn., LEX nr 1275006; wyrok SA w Białymstoku z dnia 15 kwietnia 2015 r., I ACa 816/14, LEX nr 1711377; wyrok SA w Warszawie z dnia 10 marca 2015 r., VI ACa 651/14, LEX nr 1677099; wyrok SA w Lublinie z dnia 28 kwietnia 2015 r., I ACa 916/14, LEX nr 1711484; wyrok SA w Krako- wie z dnia 21 grudnia 2015 r., I ACa 973/13, LEX nr 1999300)9. 4. Dnia 1 stycznia 2012 r. został wprowadzony nowy pozasądowy system kompensacji szkód medycznych (ustawa z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pa- cjenta oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpiecze- niowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli 9 Zob. M. Wałachowska (w:) Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, red. M. Nesterowicz, Warszawa 2009, s. 11 i n.; M. Śliwka, Prawa pacjenta w prawie polskim na tle prawno‑porównawczym, wyd. II, Toruń 2010, s. 378 i n.; D. Kar- kowska, Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, Warsza- wa 2010, s. 98 i n. 34 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego Komunikacyjnych, Dz. U. Nr 113, poz. 660). Dotyczy on tylko szkód wyrządzonych pacjentom w szpitalach w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. System ten stosuje się do tzw. zdarzeń medycznych: zakażenia pacjenta bio- logicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenia ciała lub roz- stroju zdrowia pacjenta albo śmierci pacjenta będących następstwem niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną: 1) diagnozy, jeżeli spowodowała ona niewłaściwe leczenie albo opóźniła właściwe leczenie, przyczyniając się do rozwoju choroby, 2) leczenia, w tym wykonania zabiegu operacyjnego, 3) zastosowania produktu leczniczego lub wyrobu medycznego10. Odszkodowanie w razie zakażenia, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pacjenta w kwocie do 100 000 zł, a w razie śmierci pacjenta na rzecz spadkobierców w kwocie do 300 000 zł przyznaje woje- wódzka komisja do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych, a wypłaca ubezpieczyciel (zob. rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 czerwca 2013 r. w sprawie szczegółowego zakresu oraz wa- runków ustalania wysokości świadczenia w przypadku zdarzenia medycznego, Dz. U. poz. 750) albo podmiot leczniczy prowadzący szpital w razie wyczerpania kwoty gwarancyjnej ubezpieczenia lub niezawarcia umowy ubezpieczenia. Poszkodowany przyjmujący propozycję odszkodowania składa oświadczenie o zrzeczeniu się wszelkich roszczeń w zakresie szkód, które ujawniły się do dnia złożenia wniosku. Można więc uznać, że dochodzi do zawarcia ugody pozasądowej. Powyższy system odszkodowawczy nie dotyczy szkód związanych z działaniem lekarza bez „poinformowanej” zgody pacjenta, z prze- 10 Zob. M. Nesterowicz, M. Wałachowska, Odpowiedzialność za szkody wyrzą‑ dzone przy leczeniu w związku z nowym pozasądowym systemem kompensacji szkód medycznych (w:) Kompensacja szkód wynikłych ze zdarzeń medycznych. Problema‑ tyka cywilnoprawna i ubezpieczeniowa, red. E. Kowalewski, Toruń 2011, s. 20 i n., oraz inne publikowane tam prace; E. Bagińska, The New Extra ‑Judical Compensa‑ tion System for Victims of Medical Malpractice and Accidents in Poland, Journal of European Tort Law 2012, t. 3, no. 1, s. 101 i n.; K. Bączyk -Rozwadowska, Medical Malpractice and Compensation in Poland, Chicago Kent Law Review 2011, t. 86, no. 3, s. 1217 i n. 1.1. Uwagi wprowadzające 35 kroczeniem zakresu zgody lub wbrew woli pacjenta oraz gdy lekarz działa lege artis co do diagnozy, terapii czy zastosowania produktu lub wyrobu medycznego (w tym tzw. wypadków medycznych, nie- zawinionych przez lekarza, niezwiązanych z początkowym stanem pacjenta i nieprzewidywalnych). Kompensacji tego rodzaju szkód po- szkodowany będzie mógł dochodzić tylko na drodze sądowej. Poza tym można twierdzić, że przedstawiciele ustawowi małoletniego nie mogą zrzec się roszczeń dziecka, które nie są ich własnymi roszcze- niami (a zwłaszcza co do renty, której ten system odszkodowawczy nie przewiduje). Takie zrzeczenie należy uznać za nieważne. Małoletni po uzyskaniu pełnoletności może wystąpić do sądu z roszczeniami odszkodowawczymi (art. 4421 § 4 k.c.)11. System ten daleko odbiega od szwedzkiego systemu niezależnego od winy lekarzy, innych pracowników medycznych, szpitali (No Fault Patient Insurance), gdyż działania medyczne, tzw. zdarzenia me- dyczne, muszą być niezgodne z aktualną wiedzą medyczną, co z re- guły stanowi winę lekarza, oraz od francuskiego systemu kompensa- cji szkód medycznych, który wprowadza także odpowiedzialność na zasadzie ryzyka i na zasadzie słuszności (solidarité nationale) za „wy- padki medyczne” (accidents médicaux) bądź „ryzyko terapeutyczne” (aléa therapeutique)12. Poza tym kwoty odszkodowania przewidziane w ustawie są bardzo niskie (natomiast w Szwecji odszkodowanie za szkody wynosi na jednego pacjenta do 800 000 euro, a we Francji nie ma limitów odszkodowawczych), co powoduje, że w tym trybie kom- pensowane mogą być tylko niewielkie szkody. Należy postulować, aby – przy pozostawieniu odszkodowania na rzecz spadkobierców po- szkodowanego pacjenta w kwocie 300 000 zł – odszkodowanie (za- dośćuczynienie) na rzecz osób bezpośrednio poszkodowanych (pa- cjentów), traktowane przy braku rent również jako skapitalizowane świadczenie rentowe, zostało podniesione do kwoty 1 000 000 zł. 11 Por. M. Świderska, Zgoda uprawnionego a postępowanie przed wojewódzkimi ko‑ misjami odszkodowawczymi (w:) Kompensacja szkód…, s. 221, 227. 12 Zob. M. Bączyk -Rozwadowska, Szwedzki model NFPI i  francuski system kom‑ pensacji szkód medycznych (w:) Kompensacja szkód…, s. 33 i n.; taż, Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy leczeniu, Toruń 2013, s. 245 i n.; M. Nesterowicz, Prawo medyczne…, s. 490 i n. 36 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego 1.2. glosa do wyroku Sądu najwyższego z dnia 13 maja 2005 r., i ck 662/04* – zasądzenie odszkodowania w deliktowym reżimie odpowiedzialności 1.2. Glosa do wyroku SN z dnia 13.05.2005, I CK 662/04… teza Spełniając zadania publiczne, a do takich należy opieka zdro‑ wotna wykonywana ze środków publicznych, zakłady opieki zdro‑ wotnej, utworzone przez organy administracji, nie stają się or‑ ganami władzy, gdyż nie kształtują w drodze przymusu sytuacji prawnej pacjentów. Dlatego odpowiedzialność pozwanego w reżi‑ mie deliktowym opiera się na przepisie art. 416 k.c., ewentualnie w związku z art. 429 i 430 k.c. Domagając się zasądzenia odszko‑ dowania w deliktowym reżimie odpowiedzialności, nie można po‑ woływać się na domniemanie winy, ponieważ przepisy Kodeksu cywilnego takiego domniemania nie ustanawiają. glosa 1. Przez prawie 40 lat publiczny zakład opieki zdrowotnej (Skarb Pań- stwa, jednostka samorządu terytorialnego, jako że ZOZ nie miał oso- bowości prawnej) ponosił odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną pacjentowi przy leczeniu na podstawie art. 417–4202 k.c., a więc za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego (samorzą- dowego). Funkcjonariuszem był lekarz, pielęgniarka, położna czy inna osoba z personelu medycznego1. Przesłanką była wina funkcjonariu- * OSP 2009, z. 12, poz. 134. 1 Linię orzecznictwa ustalił wyrok SN z  dnia 8 stycznia 1965 r., II  CR  2/65, OSPiKA 1967, z.  12, poz.  220, a  następnie wytyczne Sądu Najwyższego – uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNCP 1971, nr 4, poz. 59 – zob. M. Nesterowicz, Prawo medyczne, wyd. VIII, Toruń 2007, s. 334; K. Bączyk -Rozwadowska, Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy lecze‑ niu, Toruń 2007, s. 65 i n. 1.2. Glosa do wyroku SN z dnia 13.05.2005, I CK 662/04… 37 sza, choćby „bezimienna” (anonimowa), nieustalonego członka ze- społu lekarskiego lub pracownika zakładu2, chyba że w braku winy sąd przyjął odpowiedzialność na zasadzie słuszności3. Ponieważ powyższy reżim odpowiedzialności miał charakter samo- dzielny, wyłączone zostały inne podstawy odpowiedzialności. Za- kład opieki zdrowotnej nie mógł więc odpowiadać za winę własną (art. 415 k.c.), za winę organu (art. 416 k.c.), za winę w wyborze (art. 429 k.c.), za winę podwładnego (art. 430 k.c.). Te podstawy od- powiedzialności odnosiły się tylko do zakładu prywatnego. Zmiana nastąpiła w związku z uchwaleniem dnia 2 kwietnia 1997 r. nowej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Artykuł 77 ust. 1 Kon- stytucji głosi, że: „Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie or- ganu władzy publicznej”. Do tego artykułu zostały dostosowane art. 417–4202 k.c. (nowelą kodeksu cywilnego z dnia 17 czerwca 2004 r., Dz. U. Nr 162, poz. 1692). W miejsce powyższych przepisów wprowadzono art. 417–4172 k.c., które weszły w życie dnia 1 wrześ- nia 2004 r. Nowe przepisy w miejsce winy wprowadziły przesłankę bezprawności działania (zaniechania). Odnoszą się jednak jedynie do organu władzy publicznej, którym zakład opieki zdrowotnej z re- guły nie jest. Działanie organu władzy publicznej ma mieć charakter władczy (imperium), a nie gospodarczy (dominium). Sąd Najwyż- szy w wyroku z dnia 8 stycznia 2002 r., I CKN 581/99 (OSNC 2002, nr 10, poz. 128) powiedział: „Od strony podmiotowej pojęcie »wła- dzy publicznej« obejmuje niewątpliwie organy administracji rządo- wej i jednostki samorządu terytorialnego, a także inne instytucje wykonujące funkcje władzy publicznej
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: