Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00128 005140 15183729 na godz. na dobę w sumie
Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych - ebook/pdf
Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 504
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-527-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
W książce przedstawiono komentarze i glosy do orzeczeń sądowych dotyczących prawa medycznego. Zostały one opublikowane w czasopismach prawniczych, a w niniejszym opracowaniu ułożono je tematycznie i ujęto w rozdziały poświęcone poszczególnym zagadnieniom. Glosy dotyczą podstaw prawnych odpowiedzialności lekarza i zakładu leczniczego, winy lekarza, błędu sztuki lekarskiej, związku przyczynowego, ciężaru dowodu w „procesach lekarskich”, zgody pacjenta na zabieg medyczny, obowiązku informacji wobec pacjenta, poszczególnych przypadków odpowiedzialności szpitala i lekarza za wyrządzone pacjentowi szkody, odszkodowania i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, roszczeń z tytułu wrongful conception, wrongful birth, wrongful life, przedawnienia roszczeń, odpowiedzialności Narodowego Funduszu Zdrowia i wielu innych istotnych zagadnień pojawiających się na wokandach sądowych.
Publikacja jest skierowana do szerokiego kręgu odbiorców, a zwłaszcza: adwokatów, radców prawnych, sędziów, aplikantów zawodów prawniczych, lekarzy, a także do studentów wydziałów prawa i studiów medycznych.
Autorem książki jest prof. zw. dr hab. Mirosław Nesterowicz związany z Wydziałem Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, uznany specjalista z prawa cywilnego i prawa medycznego, autor wielu publikacji z tej dziedziny.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Prawo medyczne Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych Mirosław Nesterowicz Wydanie 1 Warszawa 2012 Opracowanie redakcyjne: Katarzyna Bojarska, Joanna Tchorek Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7806-527-2 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 ROZDZIAŁ 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 1.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2005 r., I CK 662/04 – zasądzenie odszkodowania w deliktowym reżimie odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1.3. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2002 r., I C 656/99 – odpowiedzialność zakładu opieki zdrowotnej za szkody wyrządzone przez lekarzy i personel medyczny jak za podwładnego; kompensacyjny charakter zadośćuczynienia . . . . . . . . 33 1.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2008 r., I ACa 354/07 – obowiązki pooperacyjne lekarza – odpowiedzialność szpitala klinicznego za działania lekarzy 39 1.5. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CSK 308/10 – odpowiedzialność niepublicznego zakładu opieki zdrowotnej za szkodę wyrządzoną z winy lekarza prowadzącego indywidualną praktykę lekarską . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 1.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2007 r., IV CSK 174/07 – legitymacja bierna w związku z zabiegiem zleconym i wykonywanym na terenie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej przez lekarza w ramach indywidualnej praktyki lekarskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 1.7. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1998 r., III CKN 741/98 – odpowiedzialność szpitala a poziom usług świadczonych w publicznej służbie zdrowia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 5 Spis treści ROZDZIAŁ 2. Wina lekarza. Błąd sztuki lekarskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 2.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 2.2. Odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 2.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2007 r., VI ACa 108/07 – błędy diagnostyki i terapii, opieszałość w podejmowaniu czynności i niedostateczne pouczenie pacjenta o ryzyku związanym ze stanem jego zdrowia jako przesłanki odpowiedzialności lekarza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 2.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 4 marca 2009 r., I ACa 12/09 – ciężar dowodu związku przyczynowego pomiędzy błędem sztuki lekarskiej a szkodą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 2.5. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 12 października 2006 r., I ACa 377/06 – odpowiedzialność zakładu opieki zdrowotnej za błędy organizacyjne i zaniedbania personelu medycznego oraz za naruszenie standardów postępowania i procedur medycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 2.6. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 23 listopada 2006 r., I ACa 561/06 – wina lekarza za niezastosowanie właściwego leczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 2.7. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 1 lutego 2006 r., I C 213/04 – błąd lekarski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 2.8. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 15 lipca 2003 r., I C 955/98 – nieprawidłowy sposób leczenia oraz zwłoka z zasięgnięciem opinii specjalisty jako wina lekarza . . . . . . . . . . . . . 87 2.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1983 r., II CR 358/83 – odpowiedzialność publicznego zakładu leczniczego za personel medyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 2.10. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1974 r., I PR 518/73 – wina lekarza za błędną diagnozę oraz zarzut przyczynienia się pacjenta do własnej śmierci . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 ROZDZIAŁ 3. Związek przyczynowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 3.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 3.2. Odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 ROZDZIAŁ 4. Ciężar dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 4.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 4.2. Odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 ROZDZIAŁ 5. Zgoda pacjenta na zabiegi medyczne. Obowiązek informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 5.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 6 www.lexisnexis.pl Spis treści 5.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2006 r., I ACa 973/05 – zabieg medyczny wykonany zgodnie z zasadami wiedzy, ale bez zgody pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 5.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 kwietnia 2011 r., I ACa 130/11 – odpowiedzialność szpitala za dokonanie operacji w zakresie nieobjętym zgodą pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 5.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12 października 2007 r., I ACa 920/07 – zakres zgody pacjenta – niedołożenie należytej staranności przez lekarza . . . . . . 124 5.5. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2009 r., II CK 337/09 – obowiązek informacji o ryzyku i rzadkich skutkach zabiegu operacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 5.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., II CSK 259/08 – informacja o ryzyku w przypadku zaniechania zabiegu medycznego i świadoma odmowa poddania się leczeniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 5.7. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2008 r., I ACa 846/07 – „uświadomiona” zgoda pacjenta . . . . . . . . 142 5.8. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2007 r., IV CSK 240/07 – obowiązek informacji w związku z odmową pacjenta poddania się leczeniu lub badaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 5.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 2/07 – obowiązek udzielenia pacjentowi informacji a brak konieczności wskazania wszystkich możliwych skutków leczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 5.10. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 29 września 2005 r., I ACa 236/05 – zakres udzielanych pacjentowi informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 5.11. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2006 r., I CSK 191/05 – niezachowanie pisemnej formy oświadczenia pacjenta wyrażającego zgodę na zabieg operacyjny . . . . . . . . . . . . . 167 5.12. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2004 r., II CK 303/04 – ciężar dowodu wykonania ustawowego obowiązku udzielenia pacjentowi informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 5.13. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 grudnia 2003 r., I C 110/02 – informacja o skutkach zabiegu operacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 5.14. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 października 2003 r., I ACa 368/03 – niepoinformowanie pacjenta przez lekarzy o sposobie przeprowadzenia zabiegu . . . . . . 184 7 Spis treści 5.15. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 1973 r., I CR 441/73 – informowanie pacjenta o mogących wystąpić komplikacjach a ryzyko odmowy wyrażenia zgody na dokonanie zabiegu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 5.16. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1972 r., I CR 463/72 – informacja o możliwościach w zakresie leczenia zachowowczego i operacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 5.17. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 grudnia 1969 r., II CR 551/69 – przekroczenie zakresu zgody na zabieg udzielony przez pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 ROZDZIAŁ 6. Zabiegi oczywiście zbędne. Nieważność zgody pacjenta 211 6.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 6.2. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 12 grudnia 2003 r., II C 911/01/5 – zabieg operacyjny oczywiście zbędny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 6.3. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 19 lipca 1999 r., I C 1150/98 – dokonanie zabiegu operacyjnego mimo braku wskazań medycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 ROZDZIAŁ 7. Problem transfuzji krwi u Świadków Jehowy . . . . . . . . . 222 7.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 7.2. Glosa do wyroku Cour Administrative d Appel de Paris z dnia 8 czerwca 1998 r., D.1999. J. 277 – obowiązek lekarza poszanowania woli chorego a ochrona życia i zdrowia . . . . . . . . . . . 224 7.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Aix -en -Provence z dnia 21 grudnia 2006 r., D. 2007, nº 26 – opóźnione podjęcie interwencji ratującej życie a respektowanie woli pacjenta . . . . . . . . 230 ROZDZIAŁ 8. Odpowiedzialność szpitala (lekarza) za zakażenia . . . . 235 8.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 8.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 9 maja 2002 r., ACa 221/02 – obowiązek szczegółowego powiadomienia pacjenta i członków jego najbliższej rodziny o konsekwencjach nosicielstwa wirusa choroby zakaźnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 8.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 lutego 2000 r., I ACa 69/00 – dowód prima facie w „procesach lekarskich” 243 8.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 1998 r., I ACa 308/98 – dowody w procesie o zakażenie pacjenta chorobą zakaźną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 8 www.lexisnexis.pl Spis treści 8.5. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 1992 r., ACr 254/92 – odpowiedzialność zakładu leczniczego za zakażenie wirusem HIV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 ROZDZIAŁ 9. Pozostawienie ciał obcych w polu operacyjnym . . . . . . 257 9.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 9.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16 grudnia 2003 r., I ACa 573/03 – pozostawienie po operacji w zaszytej ranie ciała obcego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 9.3. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 20 września 1999 r., I C 708/96 – pozostawienie podczas operacji ciała obcego w organizmie pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 9.4. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1972 r., II CR 610/71 – pozostawienie podczas operacji ciała obcego w organizmie pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 ROZDZIAŁ 10. Odpowiedzialność zakładu leczniczego za użycie wadliwego sprzętu medycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 10.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 10.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1983 r., IV CR 118/83 – dopuszczenie do użycia niesprawnego sprzętu medycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 ROZDZIAŁ 11. Postępowanie lecznicze wobec osób z zaburzeniami psychicznymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 11.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 11.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1977 r., I CR 70/77 – stosowanie elektrowstrząsów w zakładzie psychiatrycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 ROZDZIAŁ 12. Zabiegi chirurgii estetycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 12.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 12.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1980 r., II CR 280/80 – poinformowanie pacjenta o ryzyku powikłań zabiegu operacyjnego dla celów estetycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 ROZDZIAŁ 13. Zabiegi sterylizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 13.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 13.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 19 lutego 2008 r., I ACa 34/08 – bezprawne podwiązanie jajników podczas operacji cesarskiego cięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 9 Spis treści ROZDZIAŁ 14. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez leki . . . 300 14.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300 14.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 października 2004 r., I ACa 575/04 – zastosowanie niewłaściwego leku jako błąd w sztuce lekarskiej . . . . . . . . . . . . . . . 302 ROZDZIAŁ 15. Badania prenatalne i preimplantacyjne . . . . . . . . . . . . . 306 15.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 15.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2008 r., III CSK 16/08 – prawo kobiety do badań prenatalnych . . . . . . . . . . . 309 ROZDZIAŁ 16. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy porodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 16.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 16.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 listopada 2011 r., I ACa 1124/11 – zaniechanie wykonania koniecznych badań u kobiety ciężarnej . . . . . . . . . . . . . . 317 16.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r., I CSK 389/10 – uszkodzenia płodu przy porodzie będące winą lekarzy, dziedziczenie roszczenia o zadośćuczynienie (art. 445 § 3 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 16.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 listopada 2009 r., I ACa 523/09 – niewłaściwy sposób przeprowadzenia porodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 16.5. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 21 lutego 2006 r., I ACa 69/06 – błędna ocena stanu płodu i opóźnienie porodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 16.6. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 17 grudnia 2003 r., II C 844/01/5 – wina szpitala i lekarza przy porodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 16.7. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 stycznia 2002 r., I ACa 576/01 – odpowiedzialność szpitala za błąd w sztuce lekarskiej przy porodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 16.8. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 19 kwietnia 2000 r., I ACa 1146/99 – odpowiedzialność szpitala za szkody wynikające z zaniedbania intensywnego nadzoru medycznego . . . . 352 ROZDZIAŁ 17. Roszczenia z tytułu wrongful conception, wrongful birth, wrongful life . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 17.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 10 www.lexisnexis.pl Spis treści 17.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2010 r., II CSK 580/09 – roszczenie odszkodowawcze przysługujące rodzicom upośledzonego dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 17.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 4 lipca 2008 r., I ACa 278/08 – prawo rodziców do podjęcia decyzji o przerwaniu ciąży w przypadku ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu, roszczenie odszkodowawcze rodziców . . . . . . 368 17.4. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2005 r., IV CK 161/05 – dochodzenie przez rodziców roszczeń odszkodowawczych w przypadku urodzenia dziecka upośledzonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 17.5. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., III CZP 8/06 – odpowiedzialność za bezprawne uniemożliwienie dokonania zabiegu przerwania ciąży będącej następstwem gwałtu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 17.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2003 r., V CK 16/03, OSP 2004, nr 10, poz. 125 – odszkodowanie w razie bezprawnego uniemożliwienia dokonania zabiegu przerwania ciąży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 ROZDZIAŁ 18. Zapłodnienie post mortem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 18.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 11.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 lipca 2009 r., I ACa 308/09 – zapłodnienie in vitro post mortem . . . . . . 396 ROZDZIAŁ 19. Wynagrodzenie szkody wyrządzonej przy leczeniu . . . 402 19.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 19.2. Odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 406 19.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 279/10 – wysokość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 19.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 7 października 2010 r., I ACa 896/10 – zakres doznanych krzywd jako podstawa do określenia wysokości zadośćuczynienia . . . . . . 415 19.5. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2009 r., IV CSK 37/09 – zasądzenie renty na rzecz małoletniego z tytułu zwiększonych potrzeb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 19.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CSK 384/07 – prawo żądania wyłożenia z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia poszkodowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 11 Spis treści 19.7. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 listopada 2007 r., I ACa 617/07 – wina personelu medycznego, rozmiar zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zachowanie lekarzy mające wpływ na poczucie krzywdy poszkodowanego . . . . 436 19.8. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r., IV CSK 99/05 – rozmiar krzywdy i jego wpływ na wysokość zadośćuczynienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 19.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2006 r., IV CSK 80/05 – miarkowanie wysokości zadośćuczynienia, funkcja kompensacyjna zadośćuczynienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447 19.10. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 września 2005 r., I ACa 510/05 – obowiązki lekarzy i personelu medycznego, kompensacyjna funkcja zadośćuczynienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 19.11. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2001 r., I ACa 124/01 – wina lekarza, wpływ przestępczego działania lekarza na rozmiar krzywdy doznanej przez pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 19.12. Glosa do w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1969 r., II CR 294/69 – zarzut przyczynienia się pacjenta do powstania lub zwiększenia szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 466 ROZDZIAŁ 20. Przedawnienie roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 20.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 20.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2011 r., III CSK 236/10 – ustalenie początku biegu przedawnienia . . . . . . 475 20.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2005 r., V CK 349/05 – usprawiedliwiona zwłoka w wytoczeniu powództwa, zarzut nadużycia prawa (art. 5 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . 481 20.4. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2003 r., IV CKN 378/01 – bieg terminu przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . 486 ROZDZIAŁ 21. Odpowiedzialność Narodowego Funduszu Zdrowia . . . 491 21.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 491 21.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2007 r., I CSK 125/07 – obowiązek ponoszenia kosztów leczenia osób nieubezpieczonych przez NFZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 494 21.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 18/05 – zapłata przez NFZ za pozaumowne i ponadlimitowe świadczenia zdrowotne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 500 12 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Wykaz skrótów Wykaz skrótów Źródła informacji prawnej k.c. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, k.c.a. k.c.N. k.c.n. k.k. k.p. k.p.c. k.r.o. k.z. KEL Konstytucja poz. 93 ze zm.) – kodeks cywilny austriacki – kodeks cywilny Napoleona – kodeks cywilny niemiecki – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z 26 czerwca 1964 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) – uchwała Nadzwyczajnego II Krajowego Zjazdu Lekarzy z 14 grud- nia 1991 r. w sprawie Kodeksu Etyki Lekarskiej (tekst jedn. ob- wieszczenia nr 1/04/IV Prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej z 2 stycznia 2004 r.) – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.) p.o.p.c. – ustawa z 18 lipca 1950 r. – Przepisy wprowadzające przepisy ogól- ne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 312) ustawa o z.o.z. – ustawa z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.) – nie obowiązuje ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej – ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej fi nansowanej ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) Źródła informacji prawniczej Biul. SN Lex – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – system informacji prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer 13 Wykaz skrótów – Serwis Prawniczy LexisNexis – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r. do 1994 r.) – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – „Palestra” – „Prawo i Medycyna” – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Transformacje Prawa Prywatnego” – Zbiór Orzecznictwa – Narodowy Fundusz Zdrowia – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – zakład opieki zdrowotnej – Zakład Ubezpieczeń Społecznych LexPolonica Mon.Pr. NP OSA OSN OSNC OSNCP OSP OSPiKA Pal. PiM PiP POSAG PS PUG TPP Zb.Orz. Instytucje NFZ SA SN z.o.z. ZUS www.lexisnexis.pl Wstęp Wstęp Wstęp W ostatnich kilkudziesięciu latach nastąpił w Polsce olbrzymi rozwój prawa medycznego. Dotychczasowe ustawodawstwo medyczne było przestarzałe (niektóre akty prawne pochodziły jeszcze sprzed II wojny światowej), niepełne i niedostosowane do standardów międzynarodo- wych i europejskich. Brak było także wielu unormowań, gdyż często prawo nie nadążało za medycyną. To powodowało stan niepewności prawnej, zarówno dla pacjentów, jak i lekarzy. Stworzenie nowego ustawodawstwa zasługuje na uznanie, choć ciągle nie ma niektórych regulacji prawnych (zwłaszcza dotyczących inżynierii genetycznej i prokreacji medycznie wspomaganej), a niektóre wymagają zmian i uzupełnień. Nowe ustawodawstwo medyczne zwiększyło znacznie ochronę praw pacjenta. Wielkie osiągnięcia ma także w tym przedmiocie judyka- tura, a w szczególności wyroki Sądu Najwyższego tworzące trwałą linię orzecznictwa. Zostały wydane liczne orzeczenia dotyczące zgody pacjenta na zabieg medyczny, obowiązku lekarzy poinformowania pa- cjenta o ryzyku i skutkach zabiegu, błędu sztuki lekarskiej, winy leka- rzy i szpitali, zakażeń szpitalnych, odpowiedzialności lekarzy i zakła- dów leczniczych za szkody wyrządzone przy leczeniu i za naruszenie praw pacjenta, związku przyczynowego i ciężaru dowodu w „procesach lekarskich”, odszkodowania i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, odpowiedzialności Narodowego Funduszu Zdrowia za pozaumow- ne i pozalimitowe świadczenia zdrowotne i wiele innych kwestii. Do znacznej części tych orzeczeń napisałem glosy, które, choć publiko- wane w czasopismach prawniczych („Orzecznictwo Sądów Polskich 15 Wstęp i Komisji Arbitrażowych”, „Orzecznictwo Sądów Polskich”, „Nowe Pra- wo”, „Przegląd Sądowy”, „Prawo i Medycyna”) w różnym czasie, są na ogół nadal aktualne mimo niekiedy zmienionych podstaw prawnych. W niniejszym opracowaniu zostały przedstawione tezy orzeczeń wraz z glosami (z uwagi na objętość opracowania pominięto uzasadnienia orzeczeń) i komentarzami wprowadzającymi. www.lexisnexis.pl Rozdział 1 Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego 1.1. Uwagi wprowadzające Literatura: Bagińska E., Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej, War- szawa 2006; Bagińska E., Umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawierane między NFZ a świadczeniodawcami, w: System Prawa Prywatnego, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, t. 9, red. W.J. Katner, Warszawa 2010; Bagińska E., Umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawierane między NFZ a świadczeniodawcami, w: System Prawa Pry- watnego, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, t. 9, red. W.J. Katner, Warszawa 2010; Bagińska E., The New Extra-Judical Compensation System for Victims of Medical Malprac- tice and Accidents in Poland, „Journal of European Tort Law” 2012, vol. 3, nr 1; Bączyk- -Rozwadowska K., Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy leczeniu, Toruń 2007; Bączyk -Rozwadowska K., Medical Malpractice and Compensation in Poland, „Chicago Kent Law Review” 2011, vol. 86, no 3; Drozdowska M., Cywilnoprawna ochrona praw pacjenta, Warszawa 2007; Hübner A., Drost H., Ärztliches Haftpfl ichtrecht, Berlin–Göttin- gen–Heidelberg 1955; Karkowska D., Prawa pacjenta, wyd. 2, Warszawa 2009; Karkow- ska D., Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, Warszawa 2010; Koch B.A. (red.), Medical Liability in Europe. A Comparision of Selected Jurisdictions, Ber- lin–Boston 2011; Mémeteau G., Cours de droit médical, Bordeaux 2006; Nelson -Jones R., Burton F., Medical Negligence Case Law, Londyn 1990, s. 12–13; Nesterowicz M., Prawo wobec lekarza (od starożytności do czasów współczesnych), PiM 2010, nr 3, w: Ewolucja od- powiedzialności cywilnej lekarza w prawie francuskim, w: Księga Pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Prof. dr. hab. Bogusława Gawlika, Warszawa 2012 [w druku]; Nestero- wicz M., Ewolucja odpowiedzialności publicznego zakładu leczniczego za szkody wyrządzone przy leczeniu. Odpowiedzialność Kas Chorych i Państwa, PiM 1999, nr 2 (vol. 1); Nestero- wicz M., Odpowiedzialność cywilna publicznego zakładu opieki zdrowotnej za wyrządzoną szkodę w świetle kodeksu cywilnego i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, PiM 2004, nr 2; Nestero- wicz M., Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy leczeniu w prawie francuskim (według ustawy z 4 marca 2002 r. o prawach pacjentów), PiM 2002, nr 12; Nesterowicz M., Odpowiedzialność cywilna zakładu opieki zdrowotnej za lekarza jako podwładnego, PiP 2008, nr 9; Nesterowicz M., Prawo medyczne, wyd. IX, Toruń 2010; Nesterowicz M., „Procesy lekarskie” w orzecznictwie europejskim (w latach 2004–2008, wybrane zagadnienia), PiM 17 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego 2011, nr 1; Nesterowicz M., Przemiany odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy leczeniu (od odpowiedzialności cywilnej do ubezpieczeniowej i gwarancyjnej), PiP 2002, nr 3; Nesterowicz M., Szwedzki system ubezpieczenia na rzecz pacjentów, PiM 2002, nr 12; Nesterowicz M., Umowy o świadczenie usług medycznych, w: System Prawa Prywatnego, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, t. 9, red. W.J. Katner, Warszawa 2010; Nestero- wicz M., Bagińska E., Exter A. den, Medical Law Poland, wyd. 3, Haga–Londyn–Nowy Jork 2011; Nesterowicz M., Wałachowska M., Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy le- czeniu w związku z nowym pozasądowym systemem kompensacji szkód medycznych, w: Kom- pensacja szkód wynikłych ze zdarzeń medycznych. Problematyka cywilnoprawna i ubez- pieczeniowa, red. E. Kowalewski, Toruń 2011; Principles of European Tort Law. Text and Commentary, tł. Ewa Bagińska, Wiedeń 2005; Rembieliński A., Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przez podwładnego, Warszawa 1971; Safjan M., Prawo i medycyna, Warszawa 1998; Safjan M., w: Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, wyd. 3, Warszawa 2002; Sośniak M., Cywilna odpowiedzialność lekarza, Warszawa 1989; Sośniak M., Cywilna odpo- wiedzialność lekarza, wyd. III, Warszawa 1989; Sośniak M., Glosa do wyroku SN z 28 paź- dziernika 1983 r., II CR 358/83, OSPiKA 1984, nr 9, poz. 187; Śliwka M., Prawa pacjenta w prawie polskim na tle prawno -porównawczym, wyd. II, Toruń 2010; Świderska M., Zgoda uprawnionego a postępowanie przed wojewódzkimi komisjami odszkodowawczymi, w: Kom- pensacja szkód wynikłych ze zdarzeń medycznych. Problematyka cywilnoprawna i ubezpie- czeniowa, red. E. Kowalewski, Toruń 2011; Tourneau Ph. le, Droit de la responsabilité et des contrats, wyd. VII, Paryż 2008; Vansweevelt T., La responsabilité civile du médecin et de l hôpital, Bruksela 1996; Wałachowska M., w: Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, red. M. Nesterowicz, Warszawa 2009, s. 11 i n. 1.1. Uwagi wprowadzające 1. Lekarz i zakład leczniczy ponoszą odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone pacjentowi, a w razie jego śmierci osobom bliskim (art. 444–449 k.c.), na zasadzie winy. Odpowiedzialność ta może być deliktowa (art. 415 i n. k.c.) lub kontraktowa (art. 471 k.c.) w razie zawarcia umowy z pacjentem. W tym ostatnim przypadku dochodzi do zbiegu odpowiedzialności (art. 443 k.c.), gdyż szkoda na osobie (uszko- dzenie ciała, rozstrój zdrowia, cierpienia fi zyczne i krzywda moralna) będąca niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania jest zawsze czynem niedozwolonym1. 1 Zob. M. Nesterowicz, Umowy o świadczenie usług medycznych, w: System Prawa Prywat- nego, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, t. 9, red. W.J. Katner, Warszawa 2010, s. 360 i n.; M. Sośniak, Cywilna odpowiedzialność lekarza, wyd. III, Warszawa 1989, s. 7 i n. Co do odpowiedzialności lekarzy i zakładów leczniczych w krajach europejskich – zob. raporty, w: B.A. Koch (red.), Medical Liability in Europe, Berlin–Boston 2011. 18 www.lexisnexis.pl 1.1. Uwagi wprowadzające Przez całe dziesięciolecia, pod rządem Kodeksu zobowiązań, odpo- wiedzialność lekarza i zakładu była „podzielona”. Lekarz ponosił od- powiedzialność za winę w zakresie diagnozy i terapii (błędu sztuki le- karskiej), a zakład leczniczy tylko za „winę organizacyjną”. W zakresie leczenia lekarz nie był uważany za podwładnego zakładu2. Dopiero w wyroku z 8 stycznia 1965 r., II CR 2/65 (OSPiKA 1967, nr 9, poz. 220, z glosą A. Szpunara, tamże, s. 417), Sąd Najwyższy odstąpił od tej li- nii orzecznictwa i przyjął pełną odpowiedzialność publicznego zakładu leczniczego za szkody wyrządzone przez lekarza, będącego wówczas funkcjonariuszem państwowym, przy wykonywaniu powierzonych mu czynności, a więc także wtedy, gdy szkoda była następstwem zawinio- nego błędu sztuki lekarskiej. Pogląd ten został ugruntowany w uchwa- le Sądu Najwyższego z 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 59), w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz pań- stwowych osób prawnych za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (art. 417–420 k.c.)3. Istotne zmiany systemu organizacyjnego i prawnego opieki zdrowotnej nastąpiły dnia 1 stycznia 1999 r. Należące dotąd do Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego (gmin i powiatów) szpitale i przychodnie stały się z mocy ustawy z 31 sierpnia 1991 r. o zakła- dach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.; tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.) samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej, mającymi osobowość prawną poprzez wpis do reje- stru sądowego. Skutkiem tego przestały być jednostkami budżetowymi, w procesach odszkodowawczych występują we własnym imieniu, same ponoszą odpowiedzialność za swoje zobowiązania za szkody wyrzą- dzone pacjentom. lekarza i zakładu 2 Co do rozwoju odpowiedzialności cywilnej leczniczego – zob. K. Bączyk -Rozwadowska, Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy le- czeniu, Toruń 2007, s. 44 i n.; M. Nesterowicz, Odpowiedzialność cywilna zakładu opieki zdrowotnej za lekarza jako podwładnego, PiP 2008, nr 9; tenże, Prawo wobec lekarza (od starożytności do czasów współczesnych), PiM 2010, nr 3; tenże, Ewolucja odpowiedzial- ności cywilnej lekarza w prawie francuskim, w: Księga Pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Prof. dr. hab. Bogusława Gawlika, Warszawa 2012 [w druku]. 3 Por. K. Bączyk -Rozwadowska, Odpowiedzialność cywilna..., s. 65 i n.; M. Nesterowicz, Prawo medyczne, wyd. IX, Toruń 2010, s. 368 i n. 19 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego Kolejne zmiany nastąpiły dnia 1 września 2004 r. na skutek dostosowa- nia art. 417–4202 k.c. do art. 77 ust. 1 Konstytucji. Ponieważ publicz- ne zakłady opieki zdrowotnej nie wykonują, poza wyjątkami, funkcji władczych, a jedynie gospodarcze, to art. 417–4172 k.c., dotyczące odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez organ władzy publicz- nej, nie mogą być do nich stosowane4. Skutkiem tego podstawą odpo- wiedzialności za szkody wyrządzone przy leczeniu są obecnie art. 415, 416, 429, 430 k.c., niezależnie od tego, czy pozwanym w procesie jest publiczny, czy niepubliczny zakład leczniczy. Dalsze zmiany w systemie organizacyjnym zakładów leczniczych wprowadziła ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. Nr 162, poz. 654 ze zm.), która stanowi, że działalność leczni- czą mogą prowadzić podmioty lecznicze. Samodzielne publiczne zak- łady opieki zdrowotnej mogą dalej prowadzić działalność w tej for- mie5 bądź przekształcić się w spółki kapitałowe. Forma zakładu nie wpływa na wymienione wyżej podstawy odpowiedzialności za wyrzą- dzone szkody przy leczeniu. Zakłady lecznicze (podmioty lecznicze) udzielają świadczeń zdrowotnych na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia osobom ubezpieczonym w ramach powszechne- go ubezpieczenia zdrowotnego oraz innym osobom uprawnionym do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej fi nansowanych z bud- żetu państwa (ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej fi nansowanych ze środków publicznych, tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.), umowy poza tym systemem, mającej charakter prywatny, a także gdy podmiot leczniczy działa na podstawie przymusu ustawowego, mając obowiązek natychmia- stowego udzielenia świadczenia zdrowotnego osobie, która tego po- trzebuje ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia (art. 30 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, tekst jedn. 4 Por. E. Bagińska, Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej, Warszawa 2006, s. 276 i n.; M. Nesterowicz, Prawo medyczne, s. 397. 5 Gdy chodzi o odpowiedzialność organu założycielskiego za zobowiązania z.o.z. – zob. R. Trzaskowski, Odpowiedzialność podmiotu tworzącego samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej za zaniechanie stosownych działań w związku z ujemnym wynikiem fi - nansowym zakładu, Pal. 2011, nr 11–12, s. 104 i n.; wyrok SN z 29 października 2003 r., III CK 134/02, OSP 2005, nr 4, poz. 55, z glosą M. Nesterowicza, tamże, s. 231. 20 www.lexisnexis.pl 1.1. Uwagi wprowadzające Dz.U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 ze zm.; art. 15 ustawy z 15 kwiet- nia 2011 r. o działalności leczniczej, Dz.U. Nr 112, poz. 654; art. 7 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 159)6. 2. Lekarze prowadzący praktykę w formie jednoosobowej działalno- ści gospodarczej jako indywidualna praktyka lekarska bądź w formie spółki cywilnej, spółki jawnej albo spółki partnerskiej jako grupowa praktyka lekarska, ponoszą odpowiedzialność za szkody wyrządzone pacjentom zgodnie z przepisami ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)7. Jeżeli są zatrudnieni w zakładzie leczniczym na podstawie umowy o pracę, to jako podwładnych chroni ich ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). W razie wyrządzenia szkody pacjentom ponoszą tylko odpowiedzial- ność pracowniczą, regresową, ograniczoną do wysokości trzymiesięcz- nego wynagrodzenia za pracę, chyba że wyrządzili szkodę umyślnie, wtedy regres jest pełny, natomiast odpowiedzialność cywilną ponosi zakład leczniczy (art. 120 k.c.)8. Jeżeli natomiast lekarz jest zatrudnio- ny w zak ładzie leczniczym na podstawie zamówienia, to świadczy tam usługi lecznicze jako przedsiębiorca. Wówczas odpowiedzialność cywil- ną za szkodę wyrządzoną przy udzielaniu świadczeń w zakresie udzie- lonego zamówienia ponoszą solidarnie udzielający zamówienia (zakład leczniczy) i przyjmujący zamówienie (lekarz), niezależnie od tego, czy zak ład leczniczy jest publiczny, czy niepubliczny (art. 27 ust. 7 ustawy o działalności leczniczej). Jeżeli lekarz przyjmuje w publicznym zakładzie leczniczym swo- ich „prywatnych” pacjentów, to zakład nie jest legitymowany biernie 6 Zob. M. Nesterowicz, Prawo medyczne, s. 35 i n.; tenże, Umowy...; E. Bagińska, Umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawierane między NFZ a świadczeniodawcami, w: Sys- tem Prawa Prywatnego, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, t. 9, red. W.J. Katner, Warszawa 2010, s. 373 i n.; D. Karkowska, Prawa pacjenta, wyd. 2, Warszawa 2009, s. 226 i n. 7 Zob. M. Nesterowicz, Prawo medyczne, s. 68 i n. 8 Tamże, s. 124 i n.; tenże, Odpowiedzialność cywilna zakładu opieki zdrowotnej za lekarza jako podwładnego, PiP 2008, nr 9. 21 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego w procesach odszkodowawczych (wyrok SN z 11 października 2007 r., IV CSK 174/07, PiM 2010, nr 4, z glosą M. Nesterowicza). 3. Zakłady lecznicze i lekarze mogą również odpowiadać za narusze- nie praw pacjenta (np. za działanie bez „poinformowanej” zgody pa- cjenta, ujawnienie tajemnicy lekarskiej czy danych zawartych w doku- mentacji medycznej). Art. 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta chroni godność, prywatność i autonomię pacjenta nie- zależnie od staranności i skuteczności zabiegu lekarskiego (wyrok SN z 29 maja 2007 r., V CSK 76/07, OSNC 2008, nr 7–8, poz. 9, z glosą M. Wałachowskiej, PS 2009, nr 5, s. 103; wyrok SN z 3 grudnia 2009 r., II CK 337/09, niepubl.). Zawinione naruszenie praw pacjenta nie wy- maga dowodu szkody, a zadośćuczynienie pieniężne na podstawie art. 4 przywołanej ustawy o prawach pacjenta w zw. z art. 448 k.c. może być przyznane za sam fakt naruszenia, niezależnie od tego, czy w następ- stwie tego powstała szkoda (wyrok SA w Warszawie z 31 marca 2006 r., I ACa 973/05, OSA 2008, nr 1, poz. 2, s. 39, z glosą M. Nesterowicza, PiM 2010, nr 2; wyrok SN z 14 października 2005 r., III CK 99/05, OSP 2008, nr 6, poz. 68, z glosą M. Świderskiej, tamże, s. 463)9. 4. Dnia 1 stycznia 2012 r. został wprowadzony nowy pozasądowy system kompensacji szkód medycznych (ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Fun- duszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyj- nych, Dz.U. Nr 113, poz. 660). Dotyczy on tylko szkód wyrządzonych pacjentom w szpitalach w rozumieniu przepisów ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. Nr 112, poz. 654 ze zm.). Sys- tem ten stosuje się do tzw. zdarzeń medycznych: zakażenia pacjenta biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, uszkodzenia ciała lub roz- stroju zdrowia pacjenta albo śmierci pacjenta będącego następstwem niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną: 9 Zob. M. Wałachowska, w: Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komen- tarz, red. M. Nesterowicz, Warszawa 2009, s. 11 i n.; M. Śliwka, Prawa pacjenta w pra- wie polskim na tle prawno -porównawczym, wyd. II, Toruń 2010, s. 378 i n.; D. Karkow- ska, Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, Warszawa 2010, s. 98 i n. 22 www.lexisnexis.pl 1.1. Uwagi wprowadzające 1) diagnozy, jeżeli spowodowała ona niewłaściwe leczenie albo opóź- niła właściwe leczenie, przyczyniając się do rozwoju choroby, 2) leczenia, w tym wykonania zabiegu operacyjnego, 3) zastosowania produktu leczniczego lub wyrobu medycznego10. Odszkodowanie w razie zakażenia, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pacjenta w kwocie do 100 000 zł, a w razie śmierci pacjenta na rzecz spadkobierców w kwocie do 300 000 zł przyznaje wojewódz- ka komisja do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych, a wypła- ca ubezpieczyciel (zob. rozporządzenie Ministra Zdrowia z 10 lutego 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu oraz warunków ustalania wysokości świadczenia w przypadku zdarzenia medycznego, Dz.U. z 2012 r., poz. 207) albo podmiot leczniczy prowadzący szpital w razie wyczerpania kwoty gwarancyjnej ubezpieczenia lub niezawarcia umo- wy ubezpieczenia. Podmiot przyjmujący propozycję odszkodowania składa oświadczenie o zrzeczeniu się wszelkich roszczeń w zakresie szkód, które ujawniły się do dnia złożenia wniosku. Można więc uznać, że dochodzi do zawarcia ugody pozasądowej. Powyższy system odszkodowawczy nie dotyczy szkód związanych z działaniem lekarza bez „poinformowanej” zgody pacjenta, z prze- kroczeniem zakresu zgody lub wbrew woli pacjenta oraz gdy lekarz działa lege artis co do diagnozy, terapii czy zastosowania produktu lub wyrobu medycznego (w tym tzw. wypadków medycznych, niezawinio- nych przez lekarza, niezwiązanych z początkowym stanem pacjenta i nieprzewidywalnych). Kompensacji tego rodzaju szkód poszkodowa- ny będzie mógł dochodzić tylko na drodze sądowej. Poza tym można twierdzić, że przedstawiciele ustawowi małoletniego nie mogą zrzec się roszczeń dziecka, które nie są ich własnymi roszczeniami (a zwłasz- cza co do renty, której ten system odszkodowawczy nie przewiduje). 10 Zob. M. Nesterowicz, M. Wałachowska, Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy leczeniu w związku z nowym pozasądowym systemem kompensacji szkód medycznych, w: Kompensacja szkód wynikłych ze zdarzeń medycznych. Problematyka cywilnoprawna i ubezpieczeniowa, red. E. Kowalewski, Toruń 2011, s. 20 i n., oraz inne publikowane tam prace; E. Bagińska, The New Extra-Judical Compensation System for Victims of Medical Mal- practice and Accidents in Poland, „Journal of European Tort Law” 2012, vol. 3, nr 1, s. 101 i n.; K. Bączyk -Rozwadowska, Medical Malpractice and Compensation in Poland, „Chicago Kent Law Review” 2011, vol. 86, nr 3, s. 1217 i n. 23 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego Takie zrzeczenie należy uznać za nieważne. Małoletni po uzyskaniu pełnoletności może wystąpić do sądu z roszczeniami odszkodowawczy- mi (art. 4421 § 4 k.c.)11. System ten daleko odbiega od szwedzkiego systemu No Fault Patient Insurance, gdyż działania medyczne, tzw. zdarzenia medyczne, muszą być niezgodne z aktualną wiedzą medyczną, co z reguły stanowi winę lekarza, oraz od francuskiego systemu kompensacji szkód medycz- nych, gdyż wprowadza także odpowiedzialność na zasadzie słuszności (solidarité naionale)12. Poza tym kwoty odszkodowania przewidziane w ustawie są bardzo niskie (natomiast w Szwecji odszkodowanie za szkody wynosi na jednego pacjenta do 800 000 euro, a we Francji nie ma limitów odszkodowawczych), co powoduje, że w tym trybie kom- pensowane będą tylko niewielkie szkody. Należy postulować, aby – przy pozostawieniu odszkodowania na rzecz spadkobierców poszkodowane- go pacjenta w kwocie 300 000 zł – odszkodowanie (zadośćuczynienie) na rzecz osób bezpośrednio poszkodowanych (pacjentów), traktowane przy braku rent również jako skapitalizowane świadczenie rentowe, zo- stało podniesione do kwoty 1 000 000 zł. 11 Por. M. Świderska, Zgoda uprawnionego a postępowanie przed wojewódzkimi komisjami odszkodowawczymi, w: Kompensacja szkód wynikłych ze zdarzeń medycznych. Problematy- ka cywilnoprawna i ubezpieczeniowa, red. E. Kowalewski, Toruń 2011, s. 221, 227. 12 Zob. M. Bączyk -Rozwadowska, Szwedzki model NFPI i francuski system kompensacji szkód medycznych, w: Kompensacja szkód…, s. 33 i n.; taż, Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy leczeniu, Toruń 2007, s. 235 i n.; M. Nesterowicz, Prawo medycz- ne, s.421 i n. 24 www.lexisnexis.pl 1.2. Glosa do wyroku SN z dnia 13 maja 2005 r., I CK 662/04... 1.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2005 r., I CK 662/04* – zasądzenie odszkodowania w deliktowym reżimie odpowiedzialności 1.2. Glosa do wyroku SN z dnia 13 maja 2005 r., I CK 662/04... TEZA Spełniając zadania publiczne, a do takich należy opieka zdrowot- na wykonywana ze środków publicznych, zakłady opieki zdrowot- nej, utworzone przez organy administracji, nie stają się organami władzy, gdyż nie kształtują w drodze przymusu sytuacji prawnej pacjentów. Dlatego odpowiedzialność pozwanego w reżimie delik- towym opiera się na przepisie art. 416 k.c., ewentualnie w związ- ku z art. 429 i 430 k.c. Domagając się zasądzenia odszkodowania w deliktowym reżimie odpowiedzialności, nie można powoływać się na domniemanie winy, ponieważ przepisy Kodeksu cywilnego takiego domniemania nie ustanawiają. GLOSA 1. Przez prawie 40 lat publiczny zakład opieki zdrowotnej (Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego, jako że z.o.z. nie miał osobowości prawnej) ponosił odpowiedzialność za szkodę wyrządzo- ną pacjentowi przy leczeniu na podstawie art. 417–4202 k.c., a więc za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego (samorządo- wego). Funkcjonariuszem był lekarz, pielęgniarka, położna czy inna osoba z personelu medycznego1. Przesłanką była wina funkcjonariusza, choćby „bezimienna” (anonimowa), nieustalonego członka zespołu le- * OSP 2009, nr 12, poz. 134. 1 Linię orzecznictwa ustalił wyrok SN z 8 stycznia 1965 r., II CR 2/65, OSPiKA 1967, nr 12, poz. 220, a następnie wytyczne Sądu Najwyższego – uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej z 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNCP 1971, nr 4, poz. 59 – zob. M. Ne- sterowicz, Prawo medyczne, wyd. VIII, Toruń 2007, s. 334; K. Bączyk -Rozwadowska, Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy leczeniu, Toruń 2007, s. 65 i n. 25 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego karskiego lub pracownika zakładu2, chyba że w braku winy sąd przyjął odpowiedzialność na zasadzie słuszności3. Ponieważ powyższy reżim odpowiedzialności miał charakter samo- dzielny, wyłączone zostały inne podstawy odpowiedzialności. Zakład opieki zdrowotnej nie mógł więc odpowiadać za winę własną (art. 415 k.c.), za winę organu (art. 416 k.c.), za winę w wyborze (art. 429 k.c.), za winę podwładnego (art. 430 k.c.). Te podstawy odpowiedzialności odnosiły się tylko do zakładu prywatnego. Zmiana nastąpiła w związku z uchwaleniem dnia 2 kwietnia 1997 r. nowej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 77 ust. 1 Konstytucji głosi, że: „Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu wła- dzy publicznej”. Do tego artykułu zostały dostosowane art. 417–4202 k.c. (nowelą Kodeksu cywilnego z 17 czerwca 2004 r., Dz.U. Nr 162, poz. 1692). W miejsce powyższych przepisów wprowadzo- no art. 417–4172 k.c., które weszły w życie dnia 1 września 2004 r. Nowe przepisy w miejsce winy wprowadziły przesłankę bezprawno- ści działania (zaniechania). Odnoszą się jednak jedynie do organu władzy publicznej, którym zakład opieki zdrowotnej z reguły nie jest. Działanie organu władzy publicznej ma mieć charakter władczy (im- perium), a nie gospodarczy (dominium). Sąd Najwyższy w wyroku z 8 stycznia 2002 r., I CKN 581/99 (OSNC 2002, nr 10, poz. 128) powiedział: „Od strony podmiotowej pojęcie »władzy publicznej« obejmuje niewątpliwie organy administracji rządowej i jednostki sa- morządu terytorialnego, a także inne instytucje wykonujące funkcje władzy publicznej w wyniku powierzenia lub przekazania. Od strony przedmiotowej pojęcie władzy publicznej obejmuje tylko takie formy działalności państwowej, które z istoty swej przynależą do władzy pu- blicznej, czyli wynikają z ustawowych kompetencji, nie obejmuje zaś form działalności niewładczych (np. gospodarczych)”. 2 Por. wyroki SN: z 21 listopada 1974 r., II CR 638/74, OSPiKA 1975, nr 5, poz. 108; z 17 kwietnia 1974 r., II CR 133/74, OSPiKA 1974, nr 10, poz. 207; z 26 maja 1994 r., II CR 244/94, niepubl. 3 Por. M. Nesterowicz, Prawo medyczne, s. 357 i n. 26 www.lexisnexis.pl
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: