Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00102 005889 13638056 na godz. na dobę w sumie
Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych.  Wydanie 2 - ebook/pdf
Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych. Wydanie 2 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 585
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0787-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W książce przedstawiono komentarze i glosy do orzeczeń sądowych dotyczących prawa medycznego. Zostały one opublikowane w czasopismach prawniczych, a w niniejszym opracowaniu ułożono je tematycznie i ujęto w rozdziały poświęcone poszczególnym zagadnieniom.

Glosy dotyczą podstaw prawnych odpowiedzialności lekarza i zakładu leczniczego, winy lekarza, błędu sztuki lekarskiej, związku przyczynowego, ciężaru dowodu w „procesach lekarskich”, zgody pacjenta na zabieg medyczny, obowiązku informacji wobec pacjenta, poszczególnych przypadków odpowiedzialności szpitala i lekarza za wyrządzone pacjentowi szkody, odszkodowania i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, roszczeń z tytułu wrongful conception, wrongful birth, wrongful life, przedawnienia roszczeń, odpowiedzialności Narodowego Funduszu Zdrowia i wielu innych istotnych zagadnień pojawiających się na wokandach sądowych.

W drugim wydaniu dokonano uzupełnienia literatury i komentarzy oraz dodano glosy do najnowszych orzeczeń sądowych.

Publikacja jest skierowana do szerokiego kręgu odbiorców, a zwłaszcza: adwokatów, radców prawnych, sędziów, aplikantów zawodów prawniczych, lekarzy, a także do studentów wydziałów prawa i studiów medycznych.

Autorem książki jest prof. zw. dr hab. Mirosław Nesterowicz z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, uznany specjalista z prawa cywilnego i prawa medycznego, autor wielu publikacji z tej dziedziny.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

BIBLIOTEKA PRAWNIKA PRAWO MEDYCZNE Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych Mirosław Nesterowicz Wydanie 2 Warszawa 2014 Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 ROZDZIAŁ 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 1.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2005 r., I CK 662/04 – zasądzenie odszkodowania w deliktowym reżimie odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 1.3. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2002 r., I C 656/99 – odpowiedzialność zakładu opieki zdrowotnej za szkody wyrządzone przez lekarzy i personel medyczny jak za podwładnego; kompensacyjny charakter zadośćuczynienia . . . . . . . . 36 1.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2008 r., I ACa 354/07 – obowiązki pooperacyjne lekarza – odpowiedzialność szpitala klinicznego za działania lekarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 1.5. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CSK 308/10 – odpowiedzialność niepublicznego zakładu opieki zdrowotnej za szkodę wyrządzoną z winy lekarza prowadzącego indywidualną praktykę lekarską . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 1.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2007 r., IV CSK 174/07 – legitymacja bierna w związku z zabiegiem zleconym i wykonywanym na terenie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej przez lekarza w ramach indywidualnej praktyki lekarskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 1.7. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1998 r., III CKN 741/98 – odpowiedzialność szpitala a poziom usług świadczonych w publicznej służbie zdrowia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 5 Spis treści 1.8. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2013 r., I ACa 721/12 – odpowiedzialność lekarza wykonującego prywatną praktykę – zbieg odpowiedzialności kontraktowej z odpowiedzialnością deliktową (art. 443 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 1.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2013 r., II CSK 364/12 – odpowiedzialność Skarbu Państwa na zasadzie słuszności (art. 4172 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 ROZDZIAŁ 2. Wina lekarza i szpitala. Błąd sztuki lekarskiej . . . . . . . . 81 2.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 2.2. Odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 2.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2007 r., VI ACa 108/07 – błędy diagnostyki i terapii, opieszałość w podejmowaniu czynności i niedostateczne pouczenie pacjenta o ryzyku związanym ze stanem jego zdrowia jako przesłanki odpowiedzialności lekarza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 2.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 4 marca 2009 r., I ACa 12/09 – wina szpitala – ciężar dowodu istnienia związku przyczynowego pomiędzy błędem sztuki lekarskiej a szkodą 91 2.5. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 12 października 2006 r., I ACa 377/06 – odpowiedzialność zakładu opieki zdrowotnej za błędy organizacyjne i zaniedbania personelu medycznego oraz za naruszenie standardów postępowania i procedur medycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 2.6. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 23 listopada 2006 r., I ACa 561/06 – wina lekarza za niezastosowanie właściwego leczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 2.7. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 1 lutego 2006 r., I C 213/04 – błąd lekarski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 2.8. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 15 lipca 2003 r., I C 955/98 – nieprawidłowy sposób leczenia oraz zwłoka z zasięgnięciem opinii specjalisty jako wina lekarza . . . . . . . . . . . . . 107 2.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1983 r., II CR 358/83 – wina zakładu leczniczego za personel medyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 2.10. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1974 r., I PR 518/73 – wina lekarza za błędną diagnozę oraz zarzut przyczynienia się pacjenta do własnej śmierci . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 2.11. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2012 r., I ACa 178/12 – zawiniony błąd sztuki lekarskiej – związek przyczynowy – dziedziczenie roszczenia o zadośćuczynienie (art. 445 § 3 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 6 www.lexisnexis.pl Spis treści 2.12. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2012 r., I ACa 750/11 – wina lekarza – zaniechanie leczenia zachowawczego – niepoinformowanie pacjenta o ryzyku zabiegu operacyjnego i dokonanie tego zabiegu mimo braku dostatecznych umiejętności – ustalenie rozmiaru szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 ROZDZIAŁ 3. Związek przyczynowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 3.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 3.2. Odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 ROZDZIAŁ 4. Ciężar dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 4.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 4.2. Odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 ROZDZIAŁ 5. Zgoda pacjenta na zabiegi medyczne. Obowiązek informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 5.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 5.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2006 r., I ACa 973/05 – zabieg medyczny wykonany zgodnie z zasadami wiedzy, ale bez zgody pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 5.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 kwietnia 2011 r., I ACa 130/11 – odpowiedzialność szpitala za dokonanie operacji w zakresie nieobjętym zgodą pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 5.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12 października 2007 r., I ACa 920/07 – zakres zgody pacjenta – niedołożenie należytej staranności przez lekarza . . . . . . 161 5.5. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2009 r., II CK 337/09 – obowiązek informacji o ryzyku i rzadkich skutkach zabiegu operacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 5.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., II CSK 259/08 – informacja o ryzyku w przypadku zaniechania zabiegu medycznego i świadoma odmowa poddania się leczeniu . . . 173 5.7. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2008 r., I ACa 846/07 – „uświadomiona” zgoda pacjenta . . . . . . . . 179 5.8. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2007 r., IV CSK 240/07 – obowiązek informacji w związku z odmową pacjenta poddania się leczeniu lub badaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 5.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 2/07 – obowiązek udzielenia pacjentowi informacji a brak konieczności wskazania wszystkich możliwych skutków leczenia . . 193 5.10. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 29 września 2005 r., I ACa 236/05 – zakres udzielanych pacjentowi informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 7 Spis treści 5.11. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2006 r., I CSK 191/05 – niezachowanie pisemnej formy oświadczenia pacjenta wyrażającego zgodę na zabieg operacyjny . . . . . . . . . . . . . 204 5.12. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2004 r., II CK 303/04 – ciężar dowodu wykonania ustawowego obowiązku udzielenia pacjentowi informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 5.13. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 grudnia 2003 r., I C 110/02 – informacja o skutkach zabiegu operacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 5.14. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 października 2003 r., I ACa 368/03 – niepoinformowanie pacjenta przez lekarzy o sposobie przeprowadzenia zabiegu . . . . . . 221 5.15. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 1973 r., I CR 441/73 – informowanie pacjenta o mogących wystąpić komplikacjach a ryzyko odmowy wyrażenia zgody na dokonanie zabiegu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 5.16. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1972 r., I CR 463/72 – informacja o możliwościach w zakresie leczenia zachowawczego i operacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 5.17. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 grudnia 1969 r., II CR 551/69 – przekroczenie zakresu zgody na zabieg udzielony przez pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 5.18. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., I ACa 57/11 – zakres zgody pacjenta na interwencję medyczną i ryzyko zabiegu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 5.19. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 2 sierpnia 2012 r., I ACa 443/12 – brak „poinformowanej” zgody pacjenta na zabieg operacyjny – zadośćuczynienie za naruszenie praw pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 ROZDZIAŁ 6. Zabiegi oczywiście zbędne. Nieważność zgody pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 6.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 6.2. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 12 grudnia 2003 r., II C 911/01/5 – zabieg operacyjny oczywiście zbędny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 6.3. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 19 lipca 1999 r., I C 1150/98 – dokonanie zabiegu operacyjnego mimo braku wskazań medycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 6.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16 stycznia 2013 r., I ACa 692/12 – dokonanie oczywiście zbędnej operacji resekcji zdrowego organu na skutek błędu diagnostycznego . . . . . . 271 8 www.lexisnexis.pl Spis treści ROZDZIAŁ 7. Problem transfuzji krwi u Świadków Jehowy . . . . . . . . . 276 7.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 7.2. Glosa do wyroku Cour Administrative d Appel de Paris z dnia 9 czerwca 1998 r., D.1999. J. 277 – obowiązek lekarza poszanowania woli chorego a ochrona życia i zdrowia . . . . . . . . . . . 278 7.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Aix -en -Provence z dnia 21 grudnia 2006 r., D. 2007, nº 26 – opóźnione podjęcie interwencji ratującej życie a respektowanie woli pacjenta . . . . . . . . 284 ROZDZIAŁ 8. Odpowiedzialność szpitala (lekarza) za zakażenia . . . . 289 8.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 8.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 9 maja 2002 r., ACa 221/02 – obowiązek szczegółowego powiadomienia pacjenta i członków jego najbliższej rodziny o konsekwencjach nosicielstwa wirusa choroby zakaźnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 8.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 lutego 2000 r., I ACa 69/00 – dowód prima facie w „procesach lekarskich” 297 8.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 1998 r., I ACa 308/98 – dowody w procesie o zakażenie pacjenta chorobą zakaźną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 8.5. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 1992 r., ACr 254/92 – odpowiedzialność zakładu leczniczego za zakażenie wirusem HIV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 ROZDZIAŁ 9. Pozostawienie ciał obcych w polu operacyjnym . . . . . . 311 9.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 9.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16 grudnia 2003 r., I ACa 573/03 – pozostawienie po operacji w zaszytej ranie ciała obcego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 9.3. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 20 września 1999 r., I C 708/96 – pozostawienie podczas operacji ciała obcego w organizmie pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 9.4. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1972 r., II CR 610/71 – pozostawienie podczas operacji ciała obcego w organizmie pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 ROZDZIAŁ 10. Odpowiedzialność zakładu leczniczego za użycie wadliwego sprzętu medycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 10.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 10.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 1983 r., IV CR 118/83 – dopuszczenie do użycia niesprawnego sprzętu medycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 9 Spis treści ROZDZIAŁ 11. Postępowanie lecznicze wobec osób z zaburzeniami psychicznymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 11.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 11.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1977 r., I CR 70/77 – stosowanie elektrowstrząsów w zakładzie psychiatrycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 ROZDZIAŁ 12. Zabiegi chirurgii estetycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 12.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 12.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1980 r., II CR 280/80 – poinformowanie pacjenta o ryzyku powikłań zabiegu operacyjnego dla celów estetycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 ROZDZIAŁ 13. Zabiegi sterylizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 13.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 13.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 19 lutego 2008 r., I ACa 34/08 – bezprawne podwiązanie jajników podczas operacji cesarskiego cięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 ROZDZIAŁ 14. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez leki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 14.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 14.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 października 2004 r., I ACa 575/04 – zastosowanie niewłaściwego leku jako błąd w sztuce lekarskiej . . . . . . . . . . . . . . . 358 ROZDZIAŁ 15. Badania prenatalne i preimplantacyjne . . . . . . . . . . . . . 362 15.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 15.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2008 r., III CSK 16/08 – prawo kobiety do badań prenatalnych . . . . . . . . . . . 366 ROZDZIAŁ 16. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy porodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 16.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 16.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 listopada 2011 r., I ACa 1124/11 – zaniechanie wykonania koniecznych badań u kobiety ciężarnej . . . . . . . . . . . . . . 375 16.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2011 r., I CSK 389/10 – uszkodzenia płodu przy porodzie będące winą lekarzy, dziedziczenie roszczenia o zadośćuczynienie (art. 445 § 3 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 16.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 listopada 2009 r., I ACa 523/09 – niewłaściwy sposób przeprowadzenia porodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 10 www.lexisnexis.pl Spis treści 16.5. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 21 lutego 2006 r., I ACa 69/06 – błędna ocena stanu płodu i opóźnienie porodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 16.6. Glosa do wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 17 grudnia 2003 r., II C 844/01/5 – wina szpitala i lekarza przy porodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 400 16.7. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 stycznia 2002 r., I ACa 576/01 – odpowiedzialność szpitala za błąd w sztuce lekarskiej przy porodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 16.8. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2000 r., I ACa 1146/99 – odpowiedzialność szpitala za szkody wynikające z zaniedbania intensywnego nadzoru medycznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 410 16.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r., V CSK 287/09 – szkoda wyrządzona dziecku przy porodzie – wina lekarza – stosowanie zarzuconej metody leczenia . . . . . . . . . 414 ROZDZIAŁ 17. Roszczenia z tytułu wrongful conception, wrongful birth, wrongful life . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 17.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 17.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2010 r., II CSK 580/09 – roszczenie odszkodowawcze przysługujące rodzicom upośledzonego dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 425 17.3. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 4 lipca 2008 r., I ACa 278/08 – prawo rodziców do podjęcia decyzji o przerwaniu ciąży w przypadku ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu, roszczenie odszkodowawcze rodziców . . . . . . . 434 17.4. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2005 r., IV CK 161/05 – dochodzenie przez rodziców roszczeń odszkodowawczych w przypadku urodzenia dziecka upośledzonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 17.5. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., III CZP 8/06 – odpowiedzialność za bezprawne uniemożliwienie dokonania zabiegu przerwania ciąży będącej następstwem gwałtu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 17.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2003 r., V CK 16/03 – odszkodowanie w razie bezprawnego uniemożliwienia dokonania zabiegu przerwania ciąży . . . . . . . . . . . 455 ROZDZIAŁ 18. Zapłodnienie post mortem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 18.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 18.2. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 lipca 2009 r., I ACa 308/09 – zapłodnienie in vitro post mortem . . . . . . . 462 11 Spis treści ROZDZIAŁ 19. Wynagrodzenie szkody wyrządzonej przy leczeniu . . . 468 19.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 469 19.2. Odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473 19.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 279/10 – wysokość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 474 19.4. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 7 października 2010 r., I ACa 896/10 – zakres doznanych krzywd jako podstawa do określenia wysokości zadośćuczynienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 482 19.5. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2009 r., IV CSK 37/09 – zasądzenie renty na rzecz małoletniego z tytułu zwiększonych potrzeb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 490 19.6. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CSK 384/07 – prawo żądania wyłożenia z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia poszkodowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 497 19.7. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 listopada 2007 r., I ACa 617/07 – wina personelu medycznego, rozmiar zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zachowanie lekarzy mające wpływ na poczucie krzywdy poszkodowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 503 19.8. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r., IV CSK 99/05 – rozmiar krzywdy i jego wpływ na wysokość zadośćuczynienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 508 19.9. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2006 r., IV CSK 80/05 – miarkowanie wysokości zadośćuczynienia, funkcja kompensacyjna zadośćuczynienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 514 19.10. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 września 2005 r., I ACa 510/05 – obowiązki lekarzy i personelu medycznego, kompensacyjna funkcja zadośćuczynienia 522 19.11. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2001 r., I ACa 124/01 – wina lekarza – wpływ przestępczego działania lekarza na rozmiar krzywdy doznanej przez pacjenta . . . 527 19.12. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1969 r., II CR 294/69 – zarzut przyczynienia się pacjenta do powstania lub zwiększenia szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 533 19.13. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2012 r., V CSK 142/11 – zadośćuczynienie pieniężne za naruszenie praw pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 540 19.14. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2012 r., I CSK 282/11 – zadośćuczynienie pieniężne na rzecz rodziców dziecka, które urodziło się martwe (art. 446 § 4 k.c.). . . . . . . . . . . 546 12 www.lexisnexis.pl Spis treści ROZDZIAŁ 20. Przedawnienie roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 554 20.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 554 20.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2011 r., III CSK 236/10 – ustalenie początku biegu przedawnienia . . . . . . 557 20.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2005 r., V CK 349/05 – usprawiedliwiona zwłoka w wytoczeniu powództwa, zarzut nadużycia prawa (art. 5 k.c.) . . . . . . . . . . . . . . 563 20.4. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2003 r., IV CKN 378/01 – bieg terminu przedawnienia . . . . . . . . . . . . . . . . 568 ROZDZIAŁ 21. Odpowiedzialność Narodowego Funduszu Zdrowia . . . 573 21.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 573 21.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2007 r., I CSK 125/07 – obowiązek ponoszenia kosztów leczenia osób nieubezpieczonych przez NFZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 576 21.3. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 18/05 – zapłata przez NFZ za pozaumowne i ponadlimitowe świadczenia zdrowotne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 582 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Wykaz skrótów Źródła informacji prawnej k.c. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. k.c.a. k.c.N. k.c.n. KEL k.k. z 2014 r., poz. 121 ze zm.) – kodeks cywilny austriacki – kodeks cywilny Napoleona – kodeks cywilny niemiecki – uchwała Nadzwyczajnego II Krajowego Zjazdu Lekarzy z 14 grud- nia 1991 r. w sprawie Kodeksu Etyki Lekarskiej (tekst jedn. ob- wieszczenia nr 1/04/IV Prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej z 2 stycznia 2004 r.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) Konstytucja – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. k.p. k.p.c. k.r.o. k.z. p.o.p.c. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.) – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) – nie obowiązuje – ustawa z 18 lipca 1950 r. – Przepisy wprowadzające przepisy ogól- ne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 312) – nie obowiązuje ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej ustawa o z.o.z. – ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej fi - nansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) – ustawa z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.) – nie obowiązuje Źródła informacji prawniczej Biul. SN KPP – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 15 Wykaz skrótów Lex LexPolonica Mon.Pr. NP OSA OSN OSNAPiUS OSNC OSNC-ZD – system informacji prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer – Serwis Prawniczy Lexis Nexis – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Zbiór dodat- kowy OSNCP – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna, Administracyjna, OSN i SA OSP OSPiKA Pal. PiM PiP POSAG PS PUG TPP Zb.Orz. Instytucje NFZ SA SN SO z.o.z. ZUS Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r. do 1994 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – „Palestra” – „Prawo i Medycyna” – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Transformacje Prawa Prywatnego” – Zbiór Orzecznictwa – Narodowy Fundusz Zdrowia – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Sąd Okręgowy – zakład opieki zdrowotnej – Zakład Ubezpieczeń Społecznych www.lexisnexis.pl Wstęp Wstęp Wstęp W ostatnich kilkudziesięciu latach nastąpił w Polsce olbrzymi rozwój prawa medycznego. Dotychczasowe ustawodawstwo medyczne było przestarzałe (niektóre akty prawne pochodziły jeszcze sprzed II wojny światowej), niepełne i niedostosowane do standardów międzynarodo- wych i europejskich. Brak było także wielu unormowań, gdyż często prawo nie nadążało za medycyną. To powodowało stan niepewności prawnej, zarówno dla pacjentów, jak i lekarzy. Stworzenie nowego ustawodawstwa zasługuje na uznanie, choć ciągle nie ma niektórych regulacji prawnych (zwłaszcza dotyczących inżynierii genetycznej i prokreacji medycznie wspomaganej), a niektóre wymagają zmian i uzupełnień. Nowe ustawodawstwo medyczne zwiększyło znacznie ochronę praw pacjenta zgodnie z konwencjami międzynarodowymi i deklaracjami praw pacjenta, rekomendacjami i rezolucjami Rady Europy i Parlamen- tu Europejskiego, a także wyrokami Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Stał się on podmiotem zabiegów medycznych, uzyskał prawo samodecydowania w sprawach własnego zdrowia i integralno- ści jego osoby. Wielkie osiągnięcia ma także w tym przedmiocie judy- katura, a w szczególności wyroki Sądu Najwyższego tworzące trwałą linię orzecznictwa. Zostały wydane liczne orzeczenia dotyczące zgody pacjenta na zabieg medyczny, obowiązku lekarzy poinformowania pa- cjenta o ryzyku i skutkach zabiegu, błędu sztuki lekarskiej, winy leka- rzy i szpitali, zakażeń szpitalnych, odpowiedzialności lekarzy i zakła- dów leczniczych za szkody wyrządzone przy leczeniu i za naruszenie praw pacjenta, związku przyczynowego i ciężaru dowodu w „procesach 17 Wstęp lekarskich”, odszkodowania i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, przedawnienia roszczeń, odpowiedzialności Narodowego Funduszu Zdrowia za pozaumowne i pozalimitowe świadczenia zdrowotne i wie- le innych kwestii. Doszły też nowe zagadnienia związane z rozwojem nauki i techni- ki medycznej, jak problem badań prenatalnych i preimplantacyjnych, roszczenia z tytułu wrongful conception, wrongful birth, wrongful life, zapłodnienie in vitro, zapłodnienie post mortem, zabiegi sterylizacji, które trafi ają na wokandy sądowe. Do znacznej części orzeczeń sądowych w sprawach medycznych na- pisałem glosy, które, choć publikowane w czasopismach prawniczych („Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych”, „Orzecznic- two Sądów Polskich”, „Nowe Prawo”, „Przegląd Sądowy”, „Prawo i Me- dycyna”) w różnym czasie, są na ogół nadal aktualne mimo niekiedy zmienionych podstaw prawnych. W niniejszym opracowaniu zostały przedstawione tezy orzeczeń wraz z glosami (z uwagi na objętość opra- cowania pominięto uzasadnienia orzeczeń) i komentarzami wprowa- dzającymi. W drugim wydaniu dokonano uzupełnienia literatury i ko- mentarzy oraz dodano glosy do najnowszych orzeczeń sądowych. www.lexisnexis.pl Rozdział 1 Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego Literatura: Bagińska E., Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej, War- szawa 2006; Bagińska E., Umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawierane między NFZ a świadczeniodawcami, w: System Prawa Prywatnego, Prawo zobowiązań – umowy nienazwa- ne, t. 9, red. W.J. Katner, Warszawa 2010; Bagińska E., The New Extra-Judical Compensa- tion System for Victims of Medical Malpractice and Accidents in Poland, „Journal of European Tort Law” 2012, vol. 3, nr 1; Bączyk M., Odpowiedzialność deliktowa lekarza i samodzielnego zakładu opieki zdrowotnej za szkodę wyrządzoną przy leczeniu – w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, PS 2011, nr 7–8; Bączyk -Rozwadowska K., Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy leczeniu, wyd. II, Toruń 2013; Bączyk -Rozwadowska K., Medical Mal- practice and Compensation in Poland, „Chicago Kent Law Review” 2011, vol. 86, no 3; Droz- dowska M., Cywilnoprawna ochrona praw pacjenta, Warszawa 2007; Hübner A., Drost H., Ärztliches Haftpfl ichtrecht, Berlin–Göttingen–Hei delberg 1955; Karkowska D., Prawa pa- cjenta, wyd. 2, Warszawa 2009; Karkowska D., Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, Warszawa 2010; Koch B.A. (red.), Medical Liability in Europe. A Com- parision of Selected Jurisdictions, Berlin–Boston 2011; Mémeteau G., Cours de droit médical, Bordeaux 2006; Nelson -Jones R., Burton F., Medical Negligence Case Law, Londyn 1990, s. 12–13; Nesterowicz M., Prawo wobec lekarza (od starożytności do czasów współczesnych), PiM 2010, nr 3; Nesterowicz M., Ewolucja odpowiedzialności cywilnej lekarza w prawie fran- cuskim, w: Rozprawy z prawa cywilnego, własności intelektualnej i prawa prywatnego między- narodowego. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Bogusławowi Gawlikowi, Warszawa 2012; Nesterowicz M., Ewolucja odpowiedzialności publicznego zakładu leczniczego za szkody wyrządzone przy leczeniu. Odpowiedzialność Kas Chorych i Państwa, PiM 1999, nr 2 (vol. 1); Nesterowicz M., Odpowiedzialność cywilna publicznego zakładu opieki zdrowotnej za wyrzą- dzoną szkodę w świetle kodeksu cywilnego i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, PiM 2004, nr 2; Neste- rowicz M., Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy leczeniu w prawie francuskim (według ustawy z 4 marca 2002 r. o prawach pacjentów), PiM 2002, nr 12; Nesterowicz M., Odpowiedzialność cywilna zakładu opieki zdrowotnej za lekarza jako podwładnego, PiP 2008, nr 9; Nesterowicz M., Prawo medyczne, wyd. X, Toruń 2013; Nesterowicz M., „Procesy le- karskie” w orzecznictwie europejskim (w latach 2004–2008, wybrane zagadnienia), PiM 2011, nr 1; Nesterowicz M., Przegląd orzecznictwa europejskiego w sprawach medycznych (w latach 19 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego 2009–2011 – wybrane orzeczenia), PS 2013, nr 2; Nesterowicz M., Przemiany odpowiedzial- ności cywilnej za szkody wyrządzone przy leczeniu (od odpowiedzialności cywilnej do ubezpie- czeniowej i gwarancyjnej), PiP 2002, nr 3; Nesterowicz M., Szwedzki system ubezpieczenia na rzecz pacjentów, PiM 2002, nr 12; Nesterowicz M., Umowy o świadczenie usług medycznych, w: System Prawa Prywatnego, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, t. 9, red. W.J. Katner, Warszawa 2010; Nesterowicz M., Bagińska E., Exter A. den, Medical Law Poland, wyd. IV, Haga–Londyn–Nowy Jork 2013; Nesterowicz M., Wałachowska M., Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy leczeniu w związku z nowym pozasądowym systemem kompensacji szkód medycznych, w: Kompensacja szkód wynikłych ze zdarzeń medycznych. Problematyka cywilnoprawna i ubezpieczeniowa, red. E. Kowalewski, Toruń 2011; Principles of European Tort Law. Text and Commentary, tł. Ewa Bagińska, Wiedeń 2005; Rembieliński A., Odpo- wiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przez podwładnego, Warszawa 1971; Safjan M., Prawo i medycyna, Warszawa 1998; Sośniak M., Cywilna odpowiedzialność lekarza, wyd. III, Warszawa 1989; Śliwka M., Prawa pacjenta w prawie polskim na tle prawno -porównawczym, wyd. II, Toruń 2010; Śliwka M., Wybrane czynniki determinujące działalność wojewódzkich komisji orzekających o zdarzeniach medycznych, PiM 2012, nr 3–4; Świderska M., Zgoda uprawnionego a postępowanie przed wojewódzkimi komisjami odszkodowawczymi, w: Kom- pensacja szkód wynikłych ze zdarzeń medycznych. Problematyka cywilnoprawna i ubezpiecze- niowa, red. E. Kowalewski, Toruń 2011; Tourneau Ph. le, Droit de la responsabilité et des con- trats, wyd. VII, Paryż 2008; Vansweevelt T., La responsabilité civile du médecin et de l hôpital, Bruksela 1996; Wałachowska M., w: Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, red. M. Nesterowicz, Warszawa 2009. 1.1. Uwagi wprowadzające 1.1. Uwagi wprowadzające 1. Lekarz i zakład leczniczy ponoszą odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone pacjentowi, a w razie jego śmierci osobom bliskim (art. 444–449 k.c.), na zasadzie winy. Odpowiedzialność ta może być deliktowa (art. 415 i n. k.c.) lub kontraktowa (art. 471 k.c.) w razie zawarcia umowy z pacjentem (np. przez lekarza wykonującego pry- watną praktykę lub przez niepubliczny zakład leczniczy). W tym ostat- nim przypadku dochodzi do zbiegu odpowiedzialności (art. 443 k.c.), gdyż szkoda na osobie (uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, cierpienia fi zyczne i krzywda moralna) będąca niewykonaniem lub nienależy- tym wykonaniem zobowiązania jest zawsze czynem niedozwolonym1. 1 Zob. M. Nesterowicz, Umowy o świadczenie usług medycznych, w: System Prawa Prywat- nego, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, t. 9, red. W.J. Katner, Warszawa 2010, s. 360 i n.; M. Sośniak, Cywilna odpowiedzialność lekarza, wyd. III, Warszawa 1989, s. 7 i n. Co do odpowiedzialności lekarzy i zakładów leczniczych w krajach europejskich – zob. raporty, w: B.A. Koch (red.), Medical Liability in Europe. A Comparision of Selected Jurisdiction, Berlin–Boston 2011. 20 www.lexisnexis.pl 1.1. Uwagi wprowadzające Wszelkie klauzule wyłączające lub ograniczające odpowiedzialność le- karza (zakładu) za szkody na osobie pacjenta należy uznać za nieważ- ne (art. 58 § 2 k.c.), a jeżeli zostały zawarte w umowie, to stanowią niedozwolone postanowienia (art. 3853 pkt 1 k.c.). Niedozwolonym jest również postanowienie, które wyłącza lub istotnie ogranicza odpo- wiedzialność wobec pacjenta za niewykonanie lub nienależyte wykona- nie umowy o leczenie (art. 3853 pkt 2 k.c.). Przez całe dziesięciolecia, pod rządem Kodeksu zobowiązań, odpowie- dzialność lekarza i zakładu była „podzielona”. Lekarz ponosił odpowie- dzialność za winę w zakresie diagnozy i terapii (błędu sztuki lekarskiej), a zakład leczniczy tylko za „winę organizacyjną”. W zakresie leczenia lekarz nie był uważany za podwładnego zakładu2. Dopiero w wyroku z 8 stycznia 1965 r., II CR 2/65 (OSPiKA 1967, nr 9, poz. 220, z glosą A. Szpunara, tamże, s. 417), Sąd Najwyższy odstąpił od tej linii orzecz- nictwa i przyjął pełną odpowiedzialność publicznego zakładu lecznicze- go za szkody wyrządzone przez lekarza, będącego wówczas funkcjona- riuszem państwowym, przy wykonywaniu powierzonych mu czynności, a więc także wtedy, gdy szkoda była następstwem zawinionego błędu sztuki lekarskiej. Pogląd ten został ugruntowany w uchwale Sądu Naj- wyższego z 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 59), w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz państwowych osób prawnych za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych3. Istotne zmiany systemu organizacyjnego i prawnego opieki zdrowotnej nastąpiły dnia 1 stycznia 1999 r. Należące dotąd do Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego (gmin i powiatów) szpitale i przychodnie stały się z mocy ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakła- lekarza i zakładu leczniczego – 2 Co do rozwoju odpowiedzialności cywilnej zob. K. Bączyk -Rozwadowska, Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy leczeniu, wyd. II, Toruń 2013, s. 21 i n.; M. Nesterowicz, Odpowiedzialność cywilna za- kładu opieki zdrowotnej za lekarza jako podwładnego, PiP 2008, nr 9; tenże, Prawo wo- bec lekarza (od starożytności do czasów współczesnych), PiM 2010, nr 3; tenże, Ewolucja odpowiedzialności cywilnej lekarza w prawie francuskim, w: Rozprawy z prawa cywilnego, własności intelektualnej i prawa prywatnego międzynarodowego. Księga pamiątkowa dedykowa- na Profesorowi Bogusławowi Gawlikowi, Warszawa 2012. 3 Por. K. Bączyk -Rozwadowska, Odpowiedzialność cywilna..., s. 61 i n.; M. Nesterowicz, Prawo medyczne, wyd. X, Toruń 2013, s. 408 i n. 21 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego dach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.; tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.) samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej, mającymi osobowość prawną poprzez wpis do reje- stru sądowego. Skutkiem tego przestały być jednostkami budżetowymi, w procesach odszkodowawczych występują we własnym imieniu, same ponoszą odpowiedzialność za swoje zobowiązania za szkody wyrzą- dzone pacjentom. Kolejne zmiany nastąpiły dnia 1 września 2004 r. na skutek dostosowa- nia art. 417–4202 k.c. do art. 77 ust. 1 Konstytucji. Ponieważ publiczne zakłady opieki zdrowotnej nie wykonują, poza wyjątkami, funkcji wład- czych, a jedynie gospodarcze, to art. 417–4172 k.c., dotyczące odpowie- dzialności za szkody wyrządzone przez organ władzy publicznej, nie mogą być do nich stosowane4. Skutkiem tego podstawą odpowiedzial- ności za szkody wyrządzone przy leczeniu są obecnie art. 415, 416, 429, 430 k.c., niezależnie od tego, czy pozwanym w procesie jest publicz- ny, czy niepubliczny zakład leczniczy (wyrok SA w Lublinie z 4 lipca 2013 r., I ACa 215/13, Lex Polonica nr 7226004; wyrok SA w Katowicach z 17 października 2013 r., I ACa 594/13, Lexis Nexis nr 8068687). Dalsze zmiany w systemie organizacyjnym zakładów leczniczych wpro- wadziła ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. Nr 162, poz. 654 ze zm.; tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 217 ze zm.), któ- ra stanowi, że działalność leczniczą mogą prowadzić podmioty lecznicze. Samodzielne publiczne zak łady opieki zdrowotnej mogą dalej prowadzić działalność w tej formie5 bądź przekształcić się w spółki kapitałowe. Forma zakładu nie wpływa na wymienione wyżej podstawy odpowie- dzialności za wyrządzone szkody przy leczeniu. Zakłady lecznicze (pod- mioty lecznicze) udzielają świadczeń zdrowotnych na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia osobom ubezpieczonym w ramach 4 Por. E. Bagińska, Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicznej, Warszawa 2006, s. 276 i n.; M. Nesterowicz, Prawo medyczne, s. 437 i n. 5 Gdy chodzi o odpowiedzialność organu założycielskiego za zobowiązania z.o.z. – zob. R. Trzaskowski, Odpowiedzialność podmiotu tworzącego samodzielny publiczny za- kład opieki zdrowotnej za zaniechanie stosownych działań w związku z ujemnym wynikiem fi nansowym zakładu, Pal. 2011, nr 11–12, s. 104 i n.; wyrok SN z 29 października 2003 r., III CK 134/02, OSP 2005, nr 4, poz. 55, z glosą M. Nesterowicza, tamże, s. 231. 22 www.lexisnexis.pl 1.1. Uwagi wprowadzające powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego oraz innym osobom upraw- nionym do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej fi nansowanych z budżetu państwa (ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opie- ki zdrowotnej fi nansowanych ze środków publicznych, tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.), umowy poza tym systemem, mającej charakter prywatny, a także gdy podmiot leczniczy działa na podstawie przymusu ustawowego, mając obowiązek natychmiastowego udzielenia świadczenia zdrowotnego osobie, która tego potrzebuje ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia (art. 30 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o za- wodach lekarza i lekarza dentysty, tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 ze zm.; art. 15 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 217 ze zm.; art. 7 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.)6. 2. Lekarze prowadzący praktykę w formie jednoosobowej działalno- ści gospodarczej jako indywidualna praktyka lekarska bądź w formie spółki cywilnej, spółki jawnej albo spółki partnerskiej jako grupowa praktyka lekarska, ponoszą odpowiedzialność za szkody wyrządzone pacjentom zgodnie z przepisami ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.)7. Jeżeli są zatrudnieni w zakładzie leczniczym na podstawie umowy o pra- cę, to jako podwładnych chroni ich ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Ko- deks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). W razie wyrządzenia szkody pacjentom ponoszą tylko odpowiedzialność pracow- niczą, regresową, ograniczoną do wysokości trzymiesięcznego wyna- grodzenia za pracę, chyba że wyrządzili szkodę umyślnie, wtedy regres jest pełny, natomiast odpowiedzialność cywilną ponosi zakład leczniczy (art. 120 k.p.)8. Jeżeli natomiast lekarz jest zatrudniony w zak ładzie 6 Zob. M. Nesterowicz, Prawo medyczne, s. 37 i n.; tenże, Umowy..., s. 360 i n.; E. Ba- gińska, Umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawierane między NFZ a świadczenio- dawcami, w: System Prawa Prywatnego, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, t. 9, red. W.J. Katner, Warszawa 2010, s. 373 i n.; D. Karkowska, Prawa pacjenta, wyd. II, Warszawa 2009, s. 226 i n. 7 Zob. M. Nesterowicz, Prawo medyczne, s. 76 i n. 8 Tamże, s. 140 i n.; tenże, Odpowiedzialność cywilna zakładu... 23 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego leczniczym na podstawie zamówienia, to świadczy tam usługi leczni- cze jako przedsiębiorca. Wówczas odpowiedzialność cywilną za szkodę wyrządzoną przy udzielaniu świadczeń w zakresie udzielonego zamó- wienia ponoszą solidarnie udzielający zamówienia (zakład leczniczy) i przyjmujący zamówienie (lekarz), niezależnie od tego, czy zak ład lecz- niczy jest publiczny, czy niepubliczny (art. 27 ust. 7 ustawy o działalno- ści leczniczej). Jeżeli lekarz przyjmuje w publicznym zakładzie leczniczym swo- ich „prywatnych” pacjentów, to zakład nie jest legitymowany biernie w procesach odszkodowawczych (wyrok SN z 11 października 2007 r., IV CSK 174/07, PiM 2010, nr 4, z glosą M. Nesterowicza). 3. Zakłady lecznicze i lekarze mogą również odpowiadać za narusze- nie praw pacjenta (np. za działanie bez „poinformowanej” zgody pa- cjenta, ujawnienie tajemnicy lekarskiej czy danych zawartych w doku- mentacji medycznej). Art. 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta chroni godność, prywatność i autonomię pacjenta nie- zależnie od staranności i skuteczności zabiegu lekarskiego (wyrok SN z 29 maja 2007 r., V CSK 76/07, OSNC 2008, nr 7–8, poz. 9, z glosą M. Wałachowskiej, PS 2009, nr 5, s. 103; wyrok SN z 3 grudnia 2009 r., II CK 337/09, LexPolonica nr 4005860). Zawinione naruszenie praw pacjenta nie wymaga dowodu szkody, a zadośćuczynienie pieniężne na podstawie art. 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 448 k.c. może być przyznane za sam fakt naruszenia, nie- zależnie od tego, czy w następstwie tego powstała szkoda (wyrok SA w Warszawie z 31 marca 2006 r., I ACa 973/05, OSA 2008, nr 1, poz. 2, s. 39, z glosą M. Nesterowicza, PiM 2010, nr 2; wyrok SN z 14 paździer- nika 2005 r., III CK 99/05, OSP 2008, nr 6, poz. 68, z glosą M. Świder- skiej, tamże, s. 463; wyrok SN z 27 kwietnia 2012 r., V CSK 142/11, OSP 2013, nr 6, poz. 61, z glosą M. Nesterowicza, tamże, s. 435; wyrok SN z 22 września 2011 r., V CSK 401/10, PS 2012, nr 11–12, s. 188, z glosą R. Tymińskiego, tamże)9. 9 Zob. M. Wałachowska, w: Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komen- tarz, red. M. Nesterowicz, Warszawa 2009, s. 11 i n.; M. Śliwka, Prawa pacjenta w prawie polskim na tle prawno -porównawczym, wyd. II, Toruń 2010, s. 378 i n.; D. Karkowska, Usta- wa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, Warszawa 2010, s. 98 i n. 24 www.lexisnexis.pl 1.1. Uwagi wprowadzające 4. Dnia 1 stycznia 2012 r. został wprowadzony nowy pozasądo- wy system kompensacji szkód medycznych (ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pa- cjenta oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpiecze- niowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz.U. Nr 113, poz. 660). Dotyczy on tylko szkód wyrządzonych pacjentom w szpitalach w rozumieniu przepisów usta- wy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 217). System ten stosuje się do tzw. zdarzeń medycz- nych: zakażenia pacjenta biologicznym czynnikiem chorobotwór- czym, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pacjenta albo śmier- ci pacjenta będącego następstwem niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną: 1) diagnozy, jeżeli spowodowała ona niewłaściwe leczenie albo opóź- niła właściwe leczenie, przyczyniając się do rozwoju choroby, 2) leczenia, w tym wykonania zabiegu operacyjnego, 3) zastosowania produktu leczniczego lub wyrobu medycznego10. Odszkodowanie w razie zakażenia, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pacjenta w kwocie do 100 000 zł, a w razie śmierci pacjen- ta na rzecz spadkobierców w kwocie do 300 000 zł przyznaje woje- wódzka komisja do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych, a wypłaca ubezpieczyciel (zob. rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 czerwca 2013 r. w sprawie szczegółowego zakresu oraz warun- ków ustalania wysokości świadczenia w przypadku zdarzenia me- dycznego, Dz.U. z 2013 r., poz. 750) albo podmiot leczniczy prowa- dzący szpital w razie wyczerpania kwoty gwarancyjnej ubezpieczenia lub niezawarcia umowy ubezpieczenia. Poszkodowany przyjmujący propozycję odszkodowania składa oświadczenie o zrzeczeniu się 10 Zob. M. Nesterowicz, M. Wałachowska, Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przy leczeniu w związku z nowym pozasądowym systemem kompensacji szkód medycznych, w: Kompensacja szkód wynikłych ze zdarzeń medycznych. Problematyka cywilnoprawna i ubezpieczeniowa, red. E. Kowalewski, Toruń 2011, s. 20 i n., oraz inne publikowane tam prace; E. Bagińska, The New Extra-Judical Compensation System for Victims of Medical Mal- practice and Accidents in Poland, „Journal of European Tort Law” 2012, vol. 3, nr 1, s. 101 i n.; K. Bączyk -Rozwadowska, Medical Malpractice and Compensation in Poland, „Chicago Kent Law Review” 2011, vol. 86, nr 3, s. 1217 i n. 25 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego wszelkich roszczeń w zakresie szkód, które ujawniły się do dnia zło- żenia wniosku. Można więc uznać, że dochodzi do zawarcia ugody pozasądowej. Powyższy system odszkodowawczy nie dotyczy szkód związanych z działaniem lekarza bez „poinformowanej” zgody pacjenta, z prze- kroczeniem zakresu zgody lub wbrew woli pacjenta oraz gdy lekarz działa lege artis co do diagnozy, terapii czy zastosowania produktu lub wyrobu medycznego (w tym tzw. wypadków medycznych, niezawinio- nych przez lekarza, niezwiązanych z początkowym stanem pacjenta i nieprzewidywalnych). Kompensacji tego rodzaju szkód poszkodowa- ny będzie mógł dochodzić tylko na drodze sądowej. Poza tym można twierdzić, że przedstawiciele ustawowi małoletniego nie mogą zrzec się roszczeń dziecka, które nie są ich własnymi roszczeniami (a zwłasz- cza co do renty, której ten system odszkodowawczy nie przewiduje). Takie zrzeczenie należy uznać za nieważne. Małoletni po uzyskaniu pełnoletności może wystąpić do sądu z roszczeniami odszkodowawczy- mi (art. 4421 § 4 k.c.)11. System ten daleko odbiega od szwedzkiego systemu niezależnego od winy lekarzy, innych pracowników medycznych, szpitali (No Fault Pa- tient Insurance), gdyż działania medyczne, tzw. zdarzenia medyczne, muszą być niezgodne z aktualną wiedzą medyczną, co z reguły sta- nowi winę lekarza, oraz od francuskiego systemu kompensacji szkód medycznych, który wprowadza także odpowiedzialność na zasadzie ryzyka i na zasadzie słuszności (solidarité nationale) za „wypadki me- dyczne” (accidents médicaux) bądź „ryzyko terapeutyczne” (aléa thera- peutique)12. Poza tym kwoty odszkodowania przewidziane w ustawie są bardzo niskie (natomiast w Szwecji odszkodowanie za szkody wynosi na jednego pacjenta do 800 000 euro, a we Francji nie ma limitów od- 11 Por. M. Świderska, Zgoda uprawnionego a postępowanie przed wojewódzkimi komi- sjami odszkodowawczymi, w: Kompensacja szkód wynikłych ze zdarzeń medycznych. Problematyka cywilnoprawna i ubezpieczeniowa, red. E. Kowalewski, Toruń 2011, s. 221, 227. 12 Zob. M. Bączyk -Rozwadowska, Szwedzki model NFPI i francuski system kompensacji szkód medycznych, w: Kompensacja szkód…, s. 33 i n.; taż, Odpowiedzialność cywilna..., s. 245 i n.; M. Nesterowicz, Prawo medyczne, s. 462 i n. 26 www.lexisnexis.pl 1.1. Uwagi wprowadzające szkodowawczych), co powoduje, że w tym trybie kompensowane mogą być tylko niewielkie szkody. Należy postulować, aby – przy pozostawie- niu odszkodowania na rzecz spadkobierców poszkodowanego pacjen- ta w kwocie 300 000 zł – odszkodowanie (zadośćuczynienie) na rzecz osób bezpośrednio poszkodowanych (pacjentów), traktowane przy braku rent również jako skapitalizowane świadczenie rentowe, zostało podniesione do kwoty 1 000 000 zł. Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego 1.2. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2005 r., I CK 662/04* – zasądzenie odszkodowania w deliktowym reżimie odpowiedzialności 1.2. Glosa do wyroku SN z dnia 13 maja 2005 r., I CK 662/04... TEZA Spełniając zadania publiczne, a do takich należy opieka zdrowot- na wykonywana ze środków publicznych, zakłady opieki zdrowot- nej, utworzone przez organy administracji, nie stają się organami władzy, gdyż nie kształtują w drodze przymusu sytuacji prawnej pacjentów. Dlatego odpowiedzialność pozwanego w reżimie delik- towym opiera się na przepisie art. 416 k.c., ewentualnie w związ- ku z art. 429 i 430 k.c. Domagając się zasądzenia odszkodowania w deliktowym reżimie odpowiedzialności, nie można powoływać się na domniemanie winy, ponieważ przepisy Kodeksu cywilnego takiego domniemania nie ustanawiają. GLOSA 1. Przez prawie 40 lat publiczny zakład opieki zdrowotnej (Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego, jako że z.o.z. nie miał osobowości prawnej) ponosił odpowiedzialność za szkodę wyrządzo- ną pacjentowi przy leczeniu na podstawie art. 417–4202 k.c., a więc za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego (samorządo- wego). Funkcjonariuszem był lekarz, pielęgniarka, położna czy inna osoba z personelu medycznego1. Przesłanką była wina funkcjonariusza, choćby „bezimienna” (anonimowa), nieustalonego członka zespołu * OSP 2009, nr 12, poz. 134. 1 Linię orzecznictwa ustalił wyrok SN z 8 stycznia 1965 r., II CR 2/65, OSPiKA 1967, nr 12, poz. 220, a następnie wytyczne Sądu Najwyższego – uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej z 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNCP 1971, nr 4, poz. 59 – zob. M. Neste- rowicz, Prawo medyczne, wyd. VIII, Toruń 2007, s. 334; K. Bączyk -Rozwadowska, Odpo- wiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przy leczeniu, Toruń 2007, s. 65 i n. 28 www.lexisnexis.pl 1.2. Glosa do wyroku SN z dnia 13 maja 2005 r., I CK 662/04... lekarskiego lub pracownika zakładu2, chyba że w braku winy sąd przy- jął odpowiedzialność na zasadzie słuszności3. Ponieważ powyższy reżim odpowiedzialności miał charakter samo- dzielny, wyłączone zostały inne podstawy odpowiedzialności. Zakład opieki zdrowotnej nie mógł więc odpowiadać za winę własną (art. 415 k.c.), za winę organu (art. 416 k.c.), za winę w wyborze (art. 429 k.c.), za winę podwładnego (art. 430 k.c.). Te podstawy odpowiedzialności odnosiły się tylko do zakładu prywatnego. Zmiana nastąpiła w związku z uchwaleniem dnia 2 kwietnia 1997 r. nowej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 77 ust. 1 Konstytucji głosi, że: „Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu wła- dzy publicznej”. Do tego artykułu zostały dostosowane art. 417–4202 k.c. (nowelą Kodeksu cywilnego z 17 czerwca 2004 r., Dz.U. Nr 162, poz. 1692). W miejsce powyższych przepisów wprowadzo- no art. 417–4172 k.c., które weszły w życie dnia 1 września 2004 r. Nowe przepisy w miejsce winy wprowadziły przesłankę bezprawno- ści działania (zaniechania). Odnoszą się jednak jedynie do organu władzy publicznej, którym zakład opieki zdrowotnej z reguły nie jest. Działanie organu władzy publicznej ma mieć charakter władczy (im- perium), a nie gospodarczy (dominium). Sąd Najwyższy w wyroku z 8 stycznia 2002 r., I CKN 581/99 (OSNC 2002, nr 10, poz. 128) powiedział: „Od strony podmiotowej pojęcie »władzy publicznej« obejmuje niewątpliwie organy administracji rządowej i jednostki sa- morządu terytorialnego, a także inne instytucje wykonujące funkcje władzy publicznej w wyniku powierzenia lub przekazania. Od strony przedmiotowej pojęcie władzy publicznej obejmuje tylko takie formy działalności państwowej, które z istoty swej przynależą do władzy pu- blicznej, czyli wynikają z ustawowych kompetencji, nie obejmuje zaś form działalności niewładczych (np. gospodarczych)”. 2 Por. wyroki SN: z 21 listopada 1974 r., II CR 638/74, OSPiKA 1975, nr 5, poz. 108; z 17 kwietnia 1974 r., II CR 133/74, OSPiKA 1974, nr 10, poz. 207; z 26 maja 1994 r., II CR 244/94, niepubl. 3 Por. M. Nesterowicz, Prawo medyczne, s. 357 i n. 29 Rozdział 1. Podstawy odpowiedzialności cywilnej lekarza i zakładu leczniczego Publiczny zakład opieki zdrowotnej nie wykonuje funkcji władczych, lecz jedynie gospodarcze, przepisy art. 417–4172 k.c. nie mogą więc mieć zastosowania do szkód wyrządzonych przy leczeniu. Tylko wy- jątkowo działania zakładu można zakwalifi kować jako władcze, re- alizujące imperium państwa, np. w razie przymusu leczenia, bez- prawnego umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, kwarantanny i izolacji na skutek choroby zakaźnej, zarządzonej przez inspektora sanitarnego4, a także – moim zdaniem – bezprawnej odmowy przy- jęcia do szpitala w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia (art. 7 ustawy o z.o.z.), bezpodstawnej odmowy skierowania kobiety w cią- ży na badania prenatalne5 czy bezprawnego naruszającego ustawę uniemożliwienia zgwałconej kobiecie dokonania zabiegu przerwania ciąży6. W takich przypadkach działanie (zaniechanie) zakładu ma charak- ter władczy, jest bezprawne i uzasadnia w razie szkody zastosowanie art. 417 k.c. W procesach odszkodowawczych za szkody wyrządzone przy leczeniu sądy stosują obecnie art. 415, 416, 429, 430 k.c., niezależnie od tego, czy pozwanym jest publiczny, czy niepubliczny zakład opieki zdro- wotnej. Nie ma już podstaw do zasądzenia na rzecz poszkodowanego pacjenta zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w razie uszkodze- nia ciała lub rozstroju zdrowia na zasadzie słuszności (jak uprzednio na podstawie art. 419 k.c.)7, na skutek czego nastąpiło znaczne pogor- 4 Por. E. Bagińska, Odpowiedzialność odszkodowawcza za wykonywanie władzy publicz- nej, Warszawa 2006, s. 276 i n. 5 Zob. wyrok SN z 12 czerwca 2008 r., III CSK 16/08, PS 2009, nr 4, s. 116, z glosą M. Ne- sterowicza, tamże, s. 116; orzeczenie SA w Białymstoku z 4 lipca 2008 r., I ACa 278/08, z glosą M. Nesterowicza, PiM 2009, nr 2. 6 Zob. orzeczenie SN z 21 listopada 2003 r., V CK 16/03, OSNC 2004, nr 6, poz. 104, z glosą T. Justyńskiego, PiP 2004, nr 9, oraz z glosą M. Nesterowicza, OSP 2004, nr 10, poz. 125, s. 531. 7 Zob. M. Nesterowicz, Prawo medyczne, s. 357; K. Bączyk -Rozwadowska, Odpowiedzial- ność cywilna..., s. 88 i n. 30 www.lexisnexis.pl 1.2. Glosa do wyroku SN z dnia 13 maja 2005 r., I CK 662/04... szenie jego sytuacji prawnej8, chyba że miało miejsce naruszenie praw pacjenta (art. 19a ustawy o z.o.z.)9. 2. W glosowanym wyroku Sąd Najwyższy wskazał na wymienione wyżej podstawy odpowiedzialności zakładu leczniczego. Krytycznie oceniam, że Sąd Najwyższy pominął art. 415 k.c., który znajduje zasto- sowanie w razie winy własnej zakładu. Będzie to często tzw. wina or- ganizacyjna, gdy pacjent doznał szkody na skutek niewłaściwej organi- zacji lub nieprawidłowego funkcjonowania zakładu leczniczego, braku odpowiedniego personelu, niedostatecznych kwalifi kacji pracowników, braku wymaganego sprzętu, urządzeń i aparatów, nieodpowiednich warunków zabiegu czy leczenia10. Przeważnie nie jest to wina konkret- nego lekarza ani organu, lecz wina zakładu jako osoby prawnej11. Czę- sto trudno jest w danych okolicznościach postawić zarzut bezprawności działania i zindywidualizowanej winy w znaczeniu subiektywnym or- ganowi jedno- czy wieloosobowemu osoby prawnej, natomiast taki za- rzut można postawić osobie prawnej12. Czasem będzie chodzić o „winę anonimową” jako winę polegającą na wadliwości działania określonego zespołu medycznego lub określonej struktury organizacyjnej (art. 415 w zw. z art. 416 k.c.)13. Przypuszczam, że Sąd Najwyższy w tym skła- 8 Por. M. Nesterowicz, Odpowiedzialność cywilna publicznego zakładu opieki zdrowot- nej za wyrządzoną szkodę w świetle kodeksu cywilnego i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, PiM 2004, nr 2. 9 Por. M. Śliwka, Prawa pacjenta w prawie polskim na tle prawnoporównawczym, Toruń 2008, s. 326 i n. 10 Zob. np. wyrok SA w Rzeszowie z 12 października 2006 r., I ACa 377/06, z glosą M. Nesterowicza, PiM 2009, nr 3, w którym orzekł: „Zakład opieki zdrowotnej (szpital) ponosi odpowiedzialność za błędy organizacyjne i zaniedbania personelu medycznego oraz za naruszenie standardów postępowania i procedur medycznych przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych, skutkiem czego są poważne szkody
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych. Wydanie 2
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: