Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00032 004320 14687895 na godz. na dobę w sumie
Prawo międzynarodowe - teraźniejszość, perspektywy, dylematy. Księga Jubileuszowa Profesora Zdzisława Galickiego - ebook/pdf
Prawo międzynarodowe - teraźniejszość, perspektywy, dylematy. Księga Jubileuszowa Profesora Zdzisława Galickiego - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 657
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5499-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> międzynarodowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Księga Jubileuszowa Profesora Zdzisława Galickiego

 

'Drodzy Czytelnicy, aktywna i twórcza współpraca Pana Profesora Zdzisława Galickiego z Ministerstwem Spraw Zagranicznych RP przynosiła i przynosi wiele wszechstronnych wzajemnych korzyści. Ministerstwo chętnie korzystało z Jego ogromnej wiedzy, erudycji oraz doświadczenia przy wypracowywaniu stanowiska Polski na forum międzynarodowym, prezentowanym głównie w trakcie obrad Komitetu VI (Prawnego) Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Długoletnie aktywne członkostwo Profesora w Komisji Prawa Międzynarodowego ONZ i związana z tym głęboka wiedza o rozmaitych, często bardzo szczegółowych, problemach dyskutowanych w trakcie corocznych obrad tego unikalnego i jakże znaczącego organu, okazywała się nader przydatna przy formułowaniu uwag Rządu Polskiego do projektów przedstawianych przez Komisję. Nie do przecenienia było wieloletnie uczestnictwo Profesora w pracach delegacji polskiej na sesje Zgromadzenia Ogólnego, w tym zwłaszcza w debacie nad raportami Komisji Prawa Międzynarodowego. Wielokrotnie byłem też świadkiem udziału Profesora Galickiego w szeregu organizowanych w Nowym Jorku spotkań interaktywnych, w których promował nie tylko rolę prawa międzynarodowego w skomplikowanych realiach współczesnych stosunków międzynarodowych, ale także zawsze godnie reprezentował naukę polską. Przez wiele lat współpraca środowiska naukowego z tzw. praktyką, a ściślej mówiąc, pracowników naukowych z administracją rządową, daleka była od oczekiwań zainteresowanych nią stron. Szeroka reprezentacja wybitnych przedstawicieli nauki prawa międzynarodowego, prawa konstytucyjnego oraz praw człowieka w Doradczym Komitecie Prawnym przy Ministrze Spraw Zagranicznych była i jest pozytywnym przykładem harmonijnego współdziałania, opartego na zrozumieniu wzajemnych możliwości oraz potrzeb. Działający od grudnia 1999 r. Komitet dyskutował wiele aspektów prawnomiędzynarodowych zagadnień wynikających z realizacji priorytetów polskiej polityki zagranicznej zarówno w wymiarze globalnym, unijnym, jak i prawa wewnętrznego. Podkreślenia wymaga fakt, iż w skali ogólnoświatowej niewiele jest tego rodzaju zinstytucjonalizowanych form współpracy ministerstw spraw zagranicznych ze środowiskiem naukowym, gwarantujących najwyższy poziom ekspertyz dotyczących wyzwań stojących przed polityką zagraniczną państwa. Profesor Zdzisław Galicki od lat aktywnie uczestniczy w pracach Komitetu, twórczo wzbogacając jego rozważania oraz formułowane przez Komitet opinie dla Ministra Spraw Zagranicznych. Jako Dyrektor Instytutu Prawa Międzynarodowego UW Profesor Galicki był inspiratorem szeregu konferencji naukowych, nad którymi patronat często obejmował Minister Spraw Zagranicznych, a ich organizację wspierał finansowo resort spraw zagranicznych. Rezultatem tych naukowych dyskusji były liczne aktualne i ważne dla praktyki publikacje, zawsze opracowane na wysokim poziomie merytorycznym. Bardzo istotną i nader pozytywną cechą, jaką zawsze reprezentował Pan Profesor Galicki w swojej działalności, była umiejętność łączenia polskich oraz nabytych na gruncie międzynarodowym doświadczeń i ich niezwykle dyplomatyczne prezentowanie, w sposób zjednujący mu szerokie rzesze studentów, opinii publicznej w kraju i zagranicą, jak również reprezentantów środowiska naukowego polskiego i międzynarodowego. Powoduje to, iż od lat Profesor cieszy się dużym uznaniem, będąc zapraszany do różnych organów i prawniczych gremiów eksperckich wielu organizacji i instytucji europejskich, w tym w szczególności Rady Europy.'

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ZGZ ZGZ ZGZG PRAWO MIĘDZYNARODOWE – TERAŹNIEJSZOŚĆ, PERSPEKTYWY, DYLEMATY Księga Jubileuszowa ZG Profesora Zdzisława Galickiego redakcja Elżbieta Mikos-Skuza Katarzyna Myszona-Kostrzewa Jerzy Poczobut ZGZG Warszawa 2013 Wydanie publikacji zostało dofi nansowane przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Redaktor prowadzący Ewa Fonkowicz Opracowanie redakcyjne „Littera” Maria Beata Wawrzyńczak-Jędryka Projekt okładki i układ typografi czny Marta Baranowska © Copyright by Wolters Kluwer Polska SA, 2013 ISBN: 978-83-264-4136-3 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska SA Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Szanowny Panie Profesorze, Drogi Zdzisławie, to dla nas ogromny zaszczyt, że możemy przekazać Ci Księgę Jubi- leuszową, która jest wyrazem wdzięczności Twoich przyjaciół, współpra- cowników i uczniów dla wspaniałego Człowieka i Nauczyciela, jednego z najwybitniejszych polskich uczonych. Zarówno Twoje osiągnięcia, jak i zakres badań naukowych zna- ne są każdemu prawnikowi internacjonaliście. Wniosłeś wielki i cenny wkład w rozwój prawa międzynarodowego publicznego oraz nauczania tej dyscypliny na polskich i zagranicznych uczelniach. Twoje prace z za- kresu międzynarodowego prawa lotniczego i kosmicznego weszły do ka- nonu doktryny prawa międzynarodowego publicznego. Godna podziwu jest Twoja umiejętność łączenia pracy naukowej z działalnością doradczą na rzecz polskiej polityki zagranicznej, której od wielu lat służysz swoją wiedzą i umiejętnościami. Pozostajesz przy tym bardzo życzliwym, dobrym, ciepłym i wraż- liwym Człowiekiem. Twoja otwartość na ludzi oraz solidność i poczucie odpowiedzialności są przez wszystkich niezwykle cenione. Dziękujemy wszystkim Autorom za ich spontaniczny odzew na za- proponowane przez nas przedsięwzięcie, mające na celu uczczenie osią- gnięć Pana Profesora Zdzisława Galickiego w 70. Rocznicę Jego Urodzin, i wkład naukowy w niniejszą Księgę Jubileuszową. Panu Profesorowi Zdzisławowi Galickiemu dziękujemy zaś za wszystkie dobre chwile i życzymy wielu kolejnych lat owocnej pracy i działalności naukowej. Redaktorzy Prof. dr. hab. ZdZisława GalickieGo Sylwetka Profesor Zdzisław Galicki to wybitny prawnik internacjonalista, wieloletni dyrektor Instytutu Prawa Międzynarodowego i kierownik Za- kładu Międzynarodowego Prawa Lotniczego i Kosmicznego Uniwersyte- tu Warszawskiego, a także – w latach 1997–2011 – członek Komisji Prawa Międzynarodowego Organizacji Narodów Zjednoczonych, nauczyciel akademicki, wychowawca wielu pokoleń prawników. Jest postacią tak znaną i cenioną, że tylko ku przypomnieniu podsumujemy pokrótce Jego życiorys. Profesor Zdzisław Galicki urodził się 2 kwietnia 1943 r. w Warsza- wie. Z tym miastem związany jest w sposób szczególny, choć działalność badawczą i naukową prowadził na różnych kontynentach, w wielu pań- stwach i na licznych uniwersytetach. Dostojny Jubilat rozpoczął studia prawnicze na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego w 1960 r., a ukończył je, uzyskując tytuł zawodowy magistra prawa w 1965 r. Już wówczas wśród Jego zainte- resowań naukowych pojawiło się międzynarodowe prawo lotnicze i kosmiczne. Jubilat uczęszczał na seminarium magisterskie Profesora Cezarego Berezowskiego, w którym, jak wynika ze wspomnień innych jego uczestników, brał bardzo aktywny udział. Po ukończeniu stu- diów Profesor Zdzisław Galicki został stażystą, a następnie asystentem w Katedrze Prawa Międzynarodowego Publicznego na Wydziale Pra- wa, u Profesora Cezarego Berezowskiego. Na uwagę zasługuje wspo- mnienie Profesor Renaty Szafarz, która tak opisuje stosunek Profesora Berezowskiego do swoich podopiecznych, w tym do swojego szcze- gólnego ucznia: „W roku 1968 Profesor Cezary Berezowski obchodził swoje 70. urodziny. Z tej okazji Profesor zaprosił do siebie do domu – na przyjęcie urodzinowe – współpracowników… Przy pożegnaniu, przy którym asystowali także wnukowie Profesora Cezarego Berezowskie- go, Profesor powiedział coś, co wyrażało myśl: «Być może będą z Was kiedyś ludzie nauki». Były to słowa skierowane do Profesora Zdzisława 7 sylwetka Prof. dr. hab. ZdZisława GalickieGo Galickiego i do mnie. Wydaje się, że nie zawiedliśmy oczekiwań nasze- go Wielce Szanowanego Profesora…”1. W tamtych latach Profesor Zdzisław Galicki mógł również uczyć się i czerpać inspirację z badań innych wybitnych polskich prawników internacjonalistów: Profesora Ludwika Ehrlicha, Profesora Alfonsa Klaf- kowskiego, Profesora Stanisława Edwarda Nahlika, Profesora Manfreda Lachsa oraz Profesora Krzysztofa Skubiszewskiego. Dostojny Jubilat rozwijał następnie swoje zainteresowania nauko- we na Uniwersytecie McGill w Montrealu w Kanadzie, jednym z czo- łowych uniwersytetów na świecie, słynącym z osiągnięć naukowych w dziedzinie prawa lotniczego i kosmicznego. Uzyskał tam w 1969 r. tytuł Master of Laws. Profesor Zdzisław Galicki po powrocie do kraju łączył pracę naukową z działalnością dydaktyczną na Wydziale Prawa Uniwer- sytetu Warszawskiego. Przygotował wówczas rozprawę doktorską pt. „Charakter prawny międzynarodowych wzorców i zaleconych metod ICAO”. Obronił ją w dniu 17 stycznia 1972 r. Jednym z recenzentów roz- prawy doktorskiej Profesora Zdzisława Galickiego był Profesor Krzysztof Skubiszewski. Kolejnym ważnym osiągnięciem Dostojnego Jubilata było uzyskanie w 1981 r. na Uniwersytecie Warszawskim stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk prawnych w zakresie prawa ze specjalno- ścią prawo międzynarodowe na podstawie rozprawy naukowej pt. „Ter- roryzm lotniczy w świetle prawa międzynarodowego”. W latach kolej- nych zainteresowania Dostojnego Jubilata objęły również inne dziedziny prawa międzynarodowego publicznego, m.in. ogólne problemy kodyfi- kacji i rozwoju prawa międzynarodowego, prawo organizacji międzyna- rodowych, międzynarodową ochronę praw człowieka, międzynarodowe prawo humanitarne oraz międzynarodowe prawo morza i międzynaro- dową ochronę środowiska. Głównym miejscem aktywności akademickiej i zawodowej Profeso- ra Zdzisława Galickiego był i jest Uniwersytet Warszawski. Od lat nieprzer­ wanie prowadzi na tej Uczelni wykłady i seminaria. Od 1991 r. jest na niej zatrudniony na stanowisku profesora nadzwyczajnego. Profesor Zdzi- sław Galicki jest również członkiem komisji senackich i wydziałowych. Jest twórcą i kierownikiem – powstałego w 1990 r. – Zakładu Międzyna- rodowego Prawa Lotniczego i Kosmicznego2. Przez wiele lat pracował 1 R. Szafarz, cytat z opracowania zawartego w niniejszej Księdze Jubileuszo­ wej, s. 18. 2 Na temat zakresu działalności naukowej i dydaktycznej Zakładu Międzyna- rodowego Prawa Lotniczego i Kosmicznego UW oraz jego twórcy i kierownika, tj. Pro- fesora Zdzisława Galickiego, zob. szerzej: K. Karski, A Brief Review of Instruction on the Public International Law at the University of Warsaw, Miscellanea Iuris Gentium 1991, t. II, s. 154; K. Karski, Rozwój nauki i dydaktyki prawa międzynarodowego w poszczególnych ośrodkach 8 sylwetka Prof. dr. hab. ZdZisława GalickieGo także – równolegle – w Instytucie Prawa na Wydziale Bezpieczeństwa We- wnętrznego i Administracji Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie oraz w Kra- jowej Szkole Administracji Publicznej. Wchodził ponadto w skład Komite- tu Badań Kosmicznych i Satelitarnych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk. Jest członkiem Rady Naukowej Centrum Badań nad Terroryzmem Collegium Civitas w Warszawie oraz członkiem Rady Prawnej Komitetu Ochrony Praw Dziecka. Znany jest także na licznych uniwersytetach za- granicznych, na których wygłaszał wykłady z zakresu prawa międzynaro- dowego publicznego. Był m.in. profesorem wizytującym na Uniwersytecie w Addis Ababie w Etiopii (1978–1981 i 1986–1989) oraz na Uniwersytecie Nottingham w Wielkiej Brytanii (1992). Wykładał także na Uniwersytecie Wschodnio­Śródziemnomorskim w Famaguście na Cyprze Północnym oraz w NATO Defence College w Rzymie. Dostojny Jubilat, z ramienia Ko- misji Prawa Międzynarodowego, był także w latach 2006–2010 wykładow- cą podczas letnich Seminariów Prawa Międzynarodowego w Genewie. Profesor Zdzisław Galicki jest autorem ponad stu publikacji: ksią- żek i artykułów przygotowanych m.in. w języku polskim, angielskim, francuskim, rosyjskim i amharskim. Jego artykuły były drukowane w naj- bardziej prestiżowych polskich periodykach: „Państwie i Prawie”, „Polish Yearbook of International Law” czy „Studia Iuridica” oraz ukazywały się za granicą w „Journal of Ethiopian Law”, „Romanian Journal of Interna- tional Law” czy „Droit International Pènal”. Wszyscy współpracownicy i uczniowie Profesora Zdzisława Galickiego pamiętają jednakże, że przez wszystkie lata pracy dydaktycz- nej Profesora, pomimo Jego licznych obowiązków i częstych podróży, zawsze mogli liczyć na wsparcie naukowe Profesora i Jego niesłabnącą życzliwość. Wszyscy wspominają osławione dyżury Dostojnego Jubilata – w czwartki o 16.00 w Instytucie Prawa Międzynarodowego Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego (w starej siedzibie Instytutu przy ul. Krakowskie Przedmieście 1 i od 2011 r. w nowej siedzibie – „Szarej Willi” przy ul. Wybrzeże Kościuszkowskie 47), podczas których przy za- pachu fajki lub cygara do dzisiaj rozwiązuje nierozwiązywalne dla in- nych problemy naukowe i życiowe kolejnych pokoleń prawników mię- dzynarodowych. Profesor Zdzisław Galicki wypromował prawie trzydziestu dokto- rów nauk prawnych. Rozprawy doktorskie pod Jego kierunkiem obroni- li: doc. dr Elżbieta Mikos­Skuza (1991), dr Bahadar Shah (1993), dr Salim Abdallah (1993), dr José Pedro de Andrade Barroso (1997), dr hab. Karol Karski (1998), dr hab. Katarzyna Myszona­Kostrzewa (1999), dr Izabella naukowych w Polsce: Uniwersytet Warszawski (w:) A. Przyborowska­Klimczak (red.), Z kart historii polskiej nauki prawa międzynarodowego, Lublin 2002, s. 139–140 i 144–146. 9 sylwetka Prof. dr. hab. ZdZisława GalickieGo Szymajda (2001), dr Maria Michur­Ziemba (2001), dr Aleksander Gubry- nowicz (2001), dr Bernard Rudkowski (2002), dr Małgorzata Polkowska (2002), dr Filip Jasiński (2003), dr Dorota Garstka (2004), dr Dominik Rudkowski (2004), dr Aleksandra Mężykowska (2005), dr Katarzyna Ołdak­Jaczyńska (2006), dr Robert Tarnacki (2006), dr Przemysław Rogow- ski (2007), dr Henryka Mościcka­Dendys (2007), dr Paweł Durys (2009), doc. dr Ewa Jasiuk (2009), dr Agnieszka Kunert­Diallo (2009), dr Agata Marchwińska (2009), dr Małgorzata Pęk (2009), dr Joanna Tomaszewska (2009), dr Justyna Celej (2010) oraz dr Magdalena Łuczak­Golenia (2011). Wielu spośród Jego licznych wychowanków: magistrów, doktorów i dok- torów habilitowanych, pracowało bądź pracuje dziś naukowo na licz- nych uczelniach, są też dyplomatami, zajmują kierownicze stanowiska państwowe (polskie i zagraniczne), są również – nierzadko wysokimi rangą – funkcjonariuszami organizacji międzynarodowych. Dostojny Jubilat obok pracy naukowo­dydaktycznej od lat prowa- dzi także zakrojoną na szeroką skalę działalność ekspercką. Przytoczy- my – w tym zakresie – tylko niektóre z Jego przedsięwzięć. W 1994 r. był przedstawicielem Polski w Komitecie ad hoc ONZ dla opracowania mię- dzynarodowej konwencji o ochronie personelu ONZ. Był również człon- kiem delegacji polskiej na kolejne sesje Zgromadzenia Ogólnego ONZ i jego Komitetu Prawnego poczynając od 1994 r. W 1995 r. był przedsta- wicielem Polski na spotkaniu Grupy Ekspertów Rządowych dla Ochrony Ofiar Wojny, obradującej w Genewie, oraz przedstawicielem Polski i jed- nym z głównych referentów na I Kongresie Prawa Międzynarodowego ONZ w Nowym Jorku. W latach 1995–1998 Profesor Zdzisław Galicki był przedstawicielem Polski na I, II, III i IV sesji Zgromadzenia i Rady Międzynarodowej Organizacji Dna Morskiego (MODM), które odbywa- ły się w Kingston na Jamajce. Przewodniczył wówczas m.in. Komitetowi ad hoc Zgromadzenia MODM dla opracowania protokołu o przywilejach i immunitetach tej Organizacji. Dostojny Jubilat z ramienia Polski uczest- niczył również w 1995 r. w Budapeszcie w I Międzyrządowym Spotka- niu 31 państw w sprawie systemu kontroli min lądowych oraz w 1997 r. w Wiedniu w Spotkaniu Ekspertów Rządowych w sprawie konwencji o zakazie min lądowych. W 1998 r. był przewodniczącym Konferencji Eks- pertów Rządowych ONZ w Warszawie w sprawie przygotowania Kon- wencji o Zwalczaniu Międzynarodowej Przestępczości Zorganizowanej. Następnie w latach 1998–2000 czynnie uczestniczył w pracach przygoto- wawczych do tej Konwencji, które były prowadzone w Wiedniu. Profesor Zdzisław Galicki w 1997 r. został po raz pierwszy wybra- ny w skład Komisji Prawa Międzynarodowego ONZ. W latach 1999–2000 był jej przewodniczącym (51. sesja), a w latach 2010–2011 – wiceprze- wodniczącym (62. sesja). Wchodził w skład tego niezwykle prestiżowego 10 sylwetka Prof. dr. hab. ZdZisława GalickieGo eksperckiego organu międzynarodowego – przez trzy kadencje – do 2011 r. Aktywnie uczestniczył w jego pracach. Przykładowo, w 2005 r., został Specjalnym Sprawozdawcą Komisji, któremu powierzono prowa- dzenie prac dotyczących obowiązku ekstradycji lub osądzenia (aut dedere aut judicare). Profesor Zdzisław Galicki opracował i przedstawił Komisji szereg raportów dotyczących tej problematyki. Dostojny Jubilat od 1995 r. był członkiem Komitetu Ekspertów do Spraw Obywatelstwa Rady Europy, a w latach 1999–2001 jego prze- wodniczącym. Przewodniczył również Grupie Roboczej tego Komitetu. W 2002 r. Komitet Ministrów Rady Europy wybrał zaś Dostojnego Jubilata w skład Komitetu Doradczego Konwencji ramowej o ochronie mniejszo- ści narodowych (2002–2006 i 2008–2012). Profesor Zdzisław Galicki po- nadto nieprzerwanie od 2002 r. reprezentuje Polskę w międzyrządowym Komitecie Ekspertów Rady Europy do Spraw Terroryzmu (CODEXTER), którego był m.in. wiceprzewodniczącym. Jest również członkiem Rady Doradczej Center on Global Counterterrorism Cooperation w Waszyngtonie. W 2012 r. reprezentował rząd Polski na posiedzeniu Zgromadzenia Stron Konwencji Rady Europy o zapobieganiu terroryzmowi. Dostojny Jubilat – wykonując obowiązki akademickie – sprawo- wał także etatowe funkcje eksperckie w administracji państwowej. Przez 20 lat był głównym specjalistą ds. legislacji w Biurze Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu RP, a także głównym specjalistą ds. legislacji w Depar- tamencie Prawnym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Nadal jest etatowym ekspertem w Departamencie Prawnym Minister- stwa Spraw Wewnętrznych. Jest autorem ponad dwustu ekspertyz z za- kresu prawa międzynarodowego, które powstały na prośbę Parlamentu, Kancelarii Prezydenta RP i administracji rządowej, w tym Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Admini- stracji. Przygotowywał także eksperckie raporty dla organizacji między- narodowych, w tym dla ONZ i Rady Europy. Od wielu lat jest członkiem Doradczego Komitetu Prawnego przy Ministrze Spraw Zagranicznych. Profesor Zdzisław Galicki jest osobą wielokrotnie nagradzaną i wy- różnianą. W 1985 r. – w dwudziestą rocznicę pracy na Uniwersytecie Warszawskim – został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. Następnie otrzymał również Medal Komisji Edukacji Narodowej. W 2011 r. zaś, Pre- zydent RP osobiście wręczył Dostojnemu Jubilatowi Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne osiągnięcia w pracy naukowo­ dydaktycznej, za zasługi na rzecz budowy demokratycznego państwa polskiego i społeczeństwa obywatelskiego”3. Profesor Zdzisław Galicki 3 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 lipca 2011 r. o nada- niu orderów (M.P. Nr 86, poz. 889). 11 sylwetka Prof. dr. hab. ZdZisława GalickieGo jest również laureatem licznych nagród rektorskich. W 2012 r. został na- tomiast uhonorowany przez współpracowników jednomyślnym wybo- rem na Przewodniczącego Rady Naukowej Instytutu Prawa Międzyna- rodowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Pomimo zajmowanych stanowisk, zaszczytów i uznania zawsze był – i jest nadal – życzliwym, służącym wsparciem i pomocą Człowiekiem, jednym z najbardziej zasłużonych członków społeczności akademickiej, wzorem dla przyszłych pokoleń naukowców. _ Wielce Szanowny Panie Profesorze, Drogi Jubilacie, Zdzisławie, jest dla mnie zaszczytem złożyć w tej formie Profesorowi Zdzisławowi Galickiemu moje najserdeczniejsze życzenia długich lat życia w dobrym zdrowiu oraz oczekiwań dalszej aktywności naukowej i publicznej skie- rowanej głównie na promowanie wiedzy o rozwoju i znaczeniu prawa międzynarodowego. Jestem pewien, iż wiele Koleżanek i Kolegów ze śro- dowiska naukowego oraz całe rzesze studentów, nie tylko Uniwersytetu Warszawskiego, tego oczekują. Jako wieloletni dyrektor Departamentu Prawno­Traktatowego Mi- nisterstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej, a obecnie Stały Przedstawiciel RP przy Biurze Narodów Zjednoczonych w Gene- wie, piszę te słowa ze szczególnym uznaniem i wdzięcznością za blisko 20 lat, naszej ścisłej i jakże aktywnej współpracy. Pokazała ona, zarówno na płaszczyźnie krajowej, jak i międzynarodowej, jak twórczo i skutecz- nie można – i co ważniejsze – należy ukazywać, a tym samym promować dorobek polskiej nauki prawa międzynarodowego publicznego. Drodzy Czytelnicy, aktywna i twórcza współpraca Pana Profesora Zdzisława Galickiego z Ministerstwem Spraw Zagranicznych RP przynosiła i przynosi wiele wszechstronnych wzajemnych korzyści. Ministerstwo chętnie korzysta- ło z Jego ogromnej wiedzy, erudycji oraz doświadczenia przy wypraco- wywaniu stanowiska Polski na forum międzynarodowym, prezentowa- nym głównie w trakcie obrad Komitetu VI (Prawnego) Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Długoletnie aktywne członkostwo Profesora w Komi- sji Prawa Międzynarodowego ONZ i związana z tym głęboka wiedza o rozmaitych, często bardzo szczegółowych, problemach dyskutowa- nych w trakcie corocznych obrad tego unikalnego i jakże znaczącego or- ganu, okazywała się nader przydatna przy formułowaniu uwag Rządu Polskiego do projektów przedstawianych przez Komisję. Nie do prze- cenienia było wieloletnie uczestnictwo Profesora w pracach delegacji polskiej na sesje Zgromadzenia Ogólnego, w tym zwłaszcza w debacie 13 remiGiusZ a. hencZel nad raportami Komisji Prawa Międzynarodowego. Wielokrotnie byłem też świadkiem udziału Profesora Galickiego w szeregu organizowanych w Nowym Jorku spotkań interaktywnych, w których promował nie tyl- ko rolę prawa międzynarodowego w skomplikowanych realiach współ- czesnych stosunków międzynarodowych, ale także zawsze godnie re- prezentował naukę polską. Przez wiele lat współpraca środowiska naukowego z tzw. prakty- ką, a ściślej mówiąc, pracowników naukowych z administracją rządową, daleka była od oczekiwań zainteresowanych nią stron. Szeroka repre- zentacja wybitnych przedstawicieli nauki prawa międzynarodowego, prawa konstytucyjnego oraz praw człowieka w Doradczym Komitecie Prawnym przy Ministrze Spraw Zagranicznych była i jest pozytywnym przykładem harmonijnego współdziałania, opartego na zrozumieniu wzajemnych możliwości oraz potrzeb. Działający od grudnia 1999 r. Ko- mitet dyskutował wiele aspektów prawnomiędzynarodowych zagad- nień wynikających z realizacji priorytetów polskiej polityki zagranicznej zarówno w wymiarze globalnym, unijnym, jak i prawa wewnętrznego. Podkreślenia wymaga fakt, iż w skali ogólnoświatowej niewiele jest tego rodzaju zinstytucjonalizowanych form współpracy ministerstw spraw zagranicznych ze środowiskiem naukowym, gwarantujących najwyższy poziom ekspertyz dotyczących wyzwań stojących przed polityką zagra- niczną państwa. Profesor Zdzisław Galicki od lat aktywnie uczestniczy w pracach Komitetu, twórczo wzbogacając jego rozważania oraz formu- łowane przez Komitet opinie dla Ministra Spraw Zagranicznych. Jako Dyrektor Instytutu Prawa Międzynarodowego UW Profesor Galicki był inspiratorem szeregu konferencji naukowych, nad którymi patronat często obejmował Minister Spraw Zagranicznych, a ich organi- zację wspierał finansowo resort spraw zagranicznych. Rezultatem tych naukowych dyskusji były liczne aktualne i ważne dla praktyki publika- cje, zawsze opracowane na wysokim poziomie merytorycznym. Bardzo istotną i nader pozytywną cechą, jaką zawsze reprezento- wał Pan Profesor Galicki w swojej działalności, była umiejętność łączenia polskich oraz nabytych na gruncie międzynarodowym doświadczeń i ich niezwykle dyplomatyczne prezentowanie, w sposób zjednujący mu sze- rokie rzesze studentów, opinii publicznej w kraju i zagranicą, jak również reprezentantów środowiska naukowego polskiego i międzynarodowego. Powoduje to, iż od lat Profesor cieszy się dużym uznaniem, będąc zapra- szany do różnych organów i prawniczych gremiów eksperckich wielu or- ganizacji i instytucji europejskich, w tym w szczególności Rady Europy. 14 list ambasadora remiGiusZa a. hencZela Szanowny Panie Profesorze, Drogi Zdzisławie, trudno jest w formie tego listu podsumować zarówno skalę naszej współ- pracy, jej znaczenie dla polskiej praktyki w dziedzinie kształtowania pol- skiej racji stanu w sferze stosunków i prawa międzynarodowego, jak i wielu osiągnięć zdobytych przez Ciebie żmudną i twórczą pracą na are- nie międzynarodowej. Za okazywaną życzliwość, gotowość oraz zaanga- żowanie w tej współpracy pragnę złożyć moje serdeczne podziękowania! Wyrażam nadzieję oraz oczekiwanie, iż Twoja aktywność i zaangażowa- nie w rozwój prawa międzynarodowego i promocję polskich osiągnięć w tym zakresie będzie wyznacznikiem dalszej Twojej twórczej i aktywnej działalności. Z przyjacielskim pozdrowieniem, Remigiusz A. Henczel takie były PocZątki... Renata Szafarz W latach 60. ub. wieku wykładowcą prawa międzynarodowego publicznego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszaw- skiego był Prof. dr hab. Cezary Berezowski (1898–1970). Profesor Cezary Berezowski był osobą o dużym autorytecie naukowym i osobistym – był wybitną osobowością. Cieszył się dużym respektem wśród studentów i wśród pracowników naukowych Katedry Prawa Międzynarodowego Publicznego, którą kierował. W roku następnym my, wszyscy pracownicy naszej Katedry, pod wodzą Profesora Berezowskiego złożyliśmy kurtuazyjną wizytę w Ka- tedrze Prawa Międzynarodowego na Wydziale Handlu Zagranicznego SGPiS. Jako gospodarze podejmowali nas Prof. dr hab. Kazimierz Libera (Kierownik Katedry), Prof. dr hab. Jan Całus (wówczas docent), Prof. dr hab. Kazimierz Równy (wówczas doktor) oraz Prof. dr hab. Maria Fran- kowska (wówczas doktor). To spotkanie miało służyć zacieśnieniu współ- pracy między naszymi Katedrami. Razem z Prof. dr. hab. Zdzisławem Galickim, wówczas studentem, uczęszczałam w roku akademickim 1964/1965 na seminarium magister- skie prowadzone właśnie przez Profesora Cezarego Berezowskiego. Profesor Zdzisław Galicki był wówczas studentem V roku studiów, a ja byłam studentką roku IV. W cotygodniowych seminariach uczestniczy- li także inni pracownicy naukowi Katedry Prawa Międzynarodowego Publicznego: Prof. dr hab. (wówczas doktor) Henryk de Fiumel, Prof. dr hab. (wówczas magister, asystent) Eugeniusz Piontek, mgr Józef Altman, a także ponad 20 studentów. Przed każdym seminarium Profesor Cezary Berezowski lubił cho- dzić na kawę do klubu profesorskiego mieszczącego się w Pałacu Kazi- mierzowskim na UW. Podczas seminariów poszczególni uczestnicy naj- częściej prezentowali fragmenty swoich prac magisterskich. Pamiętam, że Profesor Galicki był aktywnym uczestnikiem tych seminariów i chyba dwukrotnie prezentował poszczególne części swojej pracy magisterskiej zatytułowanej Znaczenie umowy międzynarodowej dla państw trzecich. Praca ta została ukończona w terminie i w 1965 r. Profesor Zdzisław Galicki zdał 17 renata sZafarZ egzamin magisterski na ocenę bardzo dobrą. Sama praca magisterska tak- że zyskała ocenę bardzo dobrą. Ja w tym samym czasie otrzymałam temat pracy magisterskiej Za­ gadnienie rewizji umów międzynarodowych. Pracę tę napisałam w roku aka- demickim 1965/1966, gdy byłam na V roku studiów. Uzyskałam podobne oceny. Kolegą Profesora Zdzisława Galickiego z tego samego roku stu- diów, a naszym wspólnym kolegą z seminarium magisterskiego Profe- sora Cezarego Berezowskiego był Jan Pruszyński, który pisał pracę ma- gisterską na temat statusu prawnego Kanału Kilońskiego. Później Jan Pruszyński pracował w Instytucie Nauk Prawnych PAN, gdzie po dokto- racie i habilitacji został profesorem prawa administracyjnego (zajmował się ochroną zabytków). Niestety, Profesor Jan Pruszyński już nie żyje. Po ukończeniu studiów Profesor Zdzisław Galicki został stażystą, a następnie asystentem w Katedrze Prawa Międzynarodowego Publicz- nego na UW, u Profesora Cezarego Berezowskiego. Prowadził wówczas ćwiczenia ze studentami. W tym czasie obowiązywał na UW skrypt: Ce- zary Berezowski, Kazimierz Libera, Wojciech Góralczyk, Prawo międzyna­ rodowe publiczne (1964). Później ukazały się w druku dwa tomy autorskie- go podręcznika Profesora Cezarego Berezowskiego. Ja, bezpośrednio po studiach w roku akademickim 1966/1967 odby- łam staż w Studium Nauk Politycznych na UW (formalnie), lecz nadal po- zostawałam pod opieką naukową katedry macierzystej, czyli Katedry Pra- wa Międzynarodowego Publicznego na UW. Wówczas moim opiekunem naukowym był Prof. dr hab. (wówczas jeszcze docent) Wojciech Góralczyk, który z Instytutu Nauk Prawnych PAN przeszedł na Wydział Prawa i Ad- ministracji UW. W 1967 r. zostałam przyjęta na Studia Doktoranckie na Wy- dziale Prawa i Administracji UW. W naszej Katedrze Prawa Międzynarodo- wego Publicznego panowała życzliwa, koleżeńska atmosfera. W roku 1967 odbył się w Poznaniu zjazd Katedr Prawa Międzyna- rodowego, na którym byliśmy obecni. Gospodarzem zjazdu był Profe- sor dr hab. Alfons Klafkowski, natomiast wykłady wygłaszali m.in. Prof. dr hab. Stanisław Edward Nahlik i Prof. dr hab. Krzysztof Skubiszewski. Zjazd ten zaszczycił także swoją obecnością Prof. dr hab. Ludwik Ehrlich, senior naszego środowiska. W roku 1968 Profesor Cezary Berezowski obchodził swoje 70. uro- dziny. Z tej okazji Profesor zaprosił do siebie do domu – na przyjęcie urodzinowe – współpracowników: Profesora Wojciecha Góralczyka z małżonką, Profesora Kazimierza Liberę z małżonką, Profesora Henry- ka de Fiumela, Doktora Janusza Szacha, Profesora Zdzisława Galickiego (wówczas magistra) i mnie. Przyjęcie było uroczyste i miłe, Profesorowie dużo żartowali. Małżonka Profesora Cezarego Berezowskiego, zajmująca 18 takie były PocZątki... się zawodowo malowaniem na ceramice, pełniła honory gospodyni do- mu. Podano pyszny bigos. Przy pożegnaniu, przy którym asystowali tak- że wnukowie Profesora Cezarego Berezowskiego, Profesor powiedział coś, co wyrażało myśl: „Być może będą z Was kiedyś ludzie nauki”. Były to słowa skierowane do Profesora Zdzisława Galickiego i do mnie. Wyda- je się, że nie zawiedliśmy oczekiwań naszego Wielce Szanowanego Pro- fesora, Promotora i Jubilata. W 1970 r. Profesor Cezary Berezowski zmarł na zawał serca. Profe- sor od wielu lat poważnie chorował na serce. W pogrzebie uczestniczyła, oczywiście, Rodzina i my, wszyscy współpracownicy i przyjaciele Profe- sora. Kierownikiem Katedry Prawa Międzynarodowego Publicznego na Wydziale Prawa i Administracji UW został wówczas Profesor Wojciech Góralczyk. Wkrótce po studiach Profesor Zdzisław Galicki, którego poparł także Profesor dr hab. Manfred Lachs, Sędzia Międzynarodowego Try- bunału Sprawiedliwości w Hadze, wyjechał na stypendium naukowe na McGill University w Montrealu (Kanada). Po powrocie Profesora Galic- kiego do Warszawy Profesor Eugeniusz Piontek zaprosił Jego i mnie na spotkanie do siebie do domu. Pamiętam, że Profesor Galicki dzielił się z nami swoimi bardzo pozytywnymi wrażeniami z pobytu naukowego w Montrealu. W 1971 r. obroniłam na Wydziale Prawa i Administracji UW roz- prawę doktorską pt. Zastrzeżenia do traktatów wielostronnych i na przyjęciu z tej okazji, w moim domu, gościłam także Profesora Zdzisława Galickie- go, któremu w tym czasie urodziła się córeczka. Przyjęcie to zaszczycili swoją obecnością również Profesor Wojciech Góralczyk (mój promotor), Profesor Stanisław Edward Nahlik (recenzent) i Profesor Eugeniusz Pion- tek oraz moi Rodzice. Profesor Zdzisław Galicki napisał rozprawę doktorską nt. Charak­ ter prawny międzynarodowych wzorców i zaleconych metod ICAO. Obronił ją w dobrym stylu w dniu 17 stycznia 1972 r. Jednym z recenzentów rozpra- wy doktorskiej Profesora Zdzisława Galickiego był Prof. dr hab. Krzysz- tof Skubiszewski. Tyle na temat początków... A potem była habilitacja (nt. problematyki porywania samolotów), wyjazdy do pracy na Uniwersytecie w Addis Abebie (Etiopia), owocna i prestiżowa praca w Komisji Prawa Międzynarodowego ONZ i na stano- wisku Dyrektora Instytutu Prawa Międzynarodowego na Wydziale Pra- wa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Można to podsumować następująco: bardzo dobre początki i jeszcze lepszy rozwój... 19 Część I KodyfIKaCja I rozwój prawa mIędzynarodowego układy indemniZacyjne Zawarte Po ii wojnie światowej PrZeZ Polskę Z dwunastoma Państwami Zachodnimi Podstawowe ZaGadnienia interPretacyjne Jan Barcz 1. uwaGi wProwadZające Po drugiej wojnie światowej Polska zawarła dwanaście tzw. ukła- dów indemnizacyjnych z niektórymi państwami zachodnioeuropejski- mi oraz ze Stanami Zjednoczonymi i Kanadą, których celem było zaspo- kojenie roszczeń odszkodowawczych tych państw i ich obywateli m.in. z tytułu przeprowadzonej nacjonalizacji. Były to umowy z Anglią (pod- pisana 11 listopada 1954 r.), Belgią i Luksemburgiem (podpisana 14 listo- pada 1963 r.), Danią (dwa protokoły podpisane 12 maja 1949 r. i 26 lutego 1953 r.), Francją (układ podpisany 19 marca 1949 r., układ uzupełniający podpisany 30 listopada 1963 r. i układ podpisany 7 września 1951 r.), Grecją (układ podpisany 22 listopada 1963 r.), Holandią (podpisany 20 grudnia 1963 r.), Norwegią (podpisany 23 grudnia 1955 r.), Szwajcarią (podpisany 25 czerwca 1949 r. i układ uzupełniający, podpisany 26 czerwca 1964 r.), Szwecją (podpisany 16 listopada 1949 r., z jednym protokołem poufnym, podpisanym w tym samym dniu oraz trzema układami uzupełniającymi, podpisanymi 16 listopada 1949 r., 29 października 1964 r. i 19 stycznia 1966 r.), Stanami Zjednoczonymi (podpisany 16 lipca 1960 r. oraz protokół wykonawczy, podpisany 29 listopada 1960 r.), Austrią (podpisany 6 paź- dziernika 1970 r. oraz protokół dodatkowy, podpisany 25 stycznia 1973 r.) oraz z Kanadą (podpisany 15 października 1971 r.). Układy te miały charakter tzw. umów międzyrządowych, wchodzi- ły w życie w dniu podpisania (lub potwierdzenia spełnienia wymogów krajowych związania się nimi), a po stronie polskiej nie zostały poddane procedurze ratyfikacyjnej1. Wszystkie zostały wykonane, tj. ze strony pol- skiej przekazano w całości uzgodnione w układach sumy ryczałtowe2. Nie zostały one opublikowane. 1 Jedynie układy ze Szwajcarią (art. 15 układu) i ze Szwecją (art. 8) zawierały klau- zule ratyfikacyjne. 2 Por. punkt 2 odpowiedzi z dnia 28 sierpnia 2008 r. sekretarza stanu w MSZ, Jana Borkowskiego, na interpelację nr 4550 w sprawie roszczeń majątkowych wobec Polski w kontekście wniosku czterech amerykańskich kongresmenów do Kongresu USA. 23 jan barcZ Układy te miały charakter tzw. umów ryczałtowych (lump sum agreements). Otóż we współczesnym prawie międzynarodowym państwa zachowują prawo do nacjonalizacji lub wywłaszczenia mienia cudzo- ziemca, z tym że w takim przypadku powinny wypłacić stosowne od- szkodowanie, odpowiednio do przepisów obowiązujących w państwie dokonującym takiego aktu (i zgodnie z prawem międzynarodowym)3. Niekiedy jednak, ze względu na szczególne okoliczności, zawierane są między państwem, które dokonało nacjonalizacji lub wywłaszczenia, a państwem, którego obywatelami są osoby poszkodowane lub do które- go przynależą poszkodowane osoby prawne, właśnie tzw. umowy ryczał- towe. Ich istota polega na tym, że państwo (które dokonało nacjonalizacji lub wywłaszczenia) przekazuje na rzecz państwa (którego obywatelami są osoby poszkodowane lub do którego przynależą poszkodowane oso- by prawne) określoną sumę ryczałtową. Państwo, które otrzymało sumę ryczałtową, przejmuje obowiązek zaspokojenia roszczeń (w tym rozdzia- łu otrzymanej sumy ryczałtowej) w stosunku do swoich obywateli oraz osób prawnych, natomiast państwo, które dokonało wywłaszczenia lub nacjonalizacji i przekazało uzgodnioną sumę ryczałtową, zostaje zwol- nione z odpowiedzialności odszkodowawczej4. Tego rodzaju charakter miały omawiane układy indemnizacyjne. Okoliczności szczególne, które doprowadziły do zawarcia tych umów w ówczesnych warunkach głębokiego podziału politycznego i ideologicz- nego, wyrażały się głównie w tym, że Polska musiała uregulować kwestię odszkodowania za znacjonalizowane mienie obywateli i osób prawnych „państw zachodnich” zgodnie z prawem międzynarodowym (w innym bowiem przypadku uruchomiony zostałby mechanizm odpowiedzialno- ści międzynarodowej z realną groźbą zajęcia mienia Państwa Polskiego znajdującego się w tych państwach, abstrahując od konsekwencji w dzie- dzinie stosunków gospodarczych i politycznych). Natomiast „państwa zachodnie” zdecydowały się na taką formułę regulacji odszkodowań, świadome, że w ówczesnych uwarunkowaniach politycznych indywidu- alne dochodzenie roszczeń przez ich obywateli i osoby prawne byłoby bardzo trudne. Jednocześnie uzgodniona suma ryczałtowa uwzględniała możliwości płatnicze Polski, jako państwa w sposób szczególny dotknię- tego zniszczeniami wojennymi5. 3 Reprezentatywnie nt. takiego stanowiska: W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe, II wyd., Warszawa 2004, s. 205. 4 Tamże. 5 Formuła umów indemnizacyjnych zawartych przez Polską nie była ewenemen- tem. W podobny sposób uregulowała swoje zobowiązania odszkodowawcze wynikające z okresu drugiej wojny światowej Republika Federalna Niemiec wobec jedenastu państw zachodnich, choć oczywiście okoliczności w tym przypadku były zasadniczo inne. 24 układy indemniZacyjne Zawarte Po ii wojnie światowej… Omawiane układy indemnizacyjne zachowały swoją aktualność, ponieważ po 1990 r. w Polsce nie przyjęto ustawy reprywatyzacyjnej. W związku z tym – w nowych warunkach ustrojowych – nabrały aktual- ności różnego rodzaju otwarte roszczenia z tytułu dokonanej po II wojnie światowej nacjonalizacji. Chodzi zwłaszcza o problemy – czy i na ile wy- płacone przez Polskę sumy ryczałtowe sprawiły, że roszczenia podmio- tów objętych układami indemnizacyjnymi wygasły w stosunku Państwa Polskiego. O szczególnej aktualności tych problemów świadczą na przy- kład mnożące się roszczenia związane z dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy6. 2. istota Prawna układów indemniZacyjnych Istotą prawną omawianych układów indemnizacyjnych było osta- teczne uregulowanie odszkodowania przez Państwo Polskie wszelkich roszczeń jakie ze strony danego państwa­strony umowy (oraz jego oby- wateli i osób prawnych) mogły być wysuwane ze względu na dokonaną w Polsce nacjonalizację lub wywłaszczenie. Na mocy tych układów Pań- stwo Polskie wypłacało danemu państwu (stronie umowy) sumę ryczał- tową („globalne ryczałtowe odszkodowanie”), państwo zaś, które sumę taką otrzymało, w ramach własnej odpowiedzialności zaspokajało rosz- czenia odszkodowawcze m.in. własnych obywateli i osób prawnych z ty- tułu przeprowadzonej w Polsce nacjonalizacji lub wywłaszczenia. Po prze- kazaniu całej sumy ryczałtowej roszczenia takie uznano za zaspokojone, a Państwo Polskie zostało zwolnione z odpowiedzialności (szczegółowo: poszczególne klauzule zawarte w układach, omówione w następnym punkcie). Nieco inny charakter prawny miał jedynie układ z Norwegią. Zakładał on wzajemne uwłaszczenie składników majątkowych jednego z państw, znajdujących się na terytorium drugiego państwa, na rzecz za- spokojenia wzajemnych roszczeń finansowych (art. 1 układu). W intere- sującym nas zakresie istotny jest akapit drugi art. 3 układu, stosownie do którego rząd norweski oświadczył, że po zawarciu i wypełnieniu układu „nie przedstawi we własnym imieniu lub w imieniu swoich obywateli Na temat tych umów: E.F. de la Croix, Staatsvertragliche Ergänzungen der Entschädigung (w:) Der Werdegang des Entschädigungsrechts unter national – und völkerrechtlichem und poli­ tologischem Aspekt, München 1985, s. 257 i n. W polskiej literaturze przedmiotu: J. Barcz, Pomoc dla ofiar prześladowania nazistowskiego (Polsko­niemieckie porozumienie z 16 X 1991 r.), PiP 1992, z. 1, s. 49 i n. 6 Warszawa do wzięcia, Gazeta Wyborcza z 13 marca 2012 r.; Wiszą roszczenia nad sto­ licą, Gazeta Wyborcza (Stołeczna) z 26 marca 2012 r.; Charakterystyka zagadnień związanych z obowiązywaniem na terenie m. st. Warszawy „dekretu warszawskiego”. Strona internetowa m.st. Warszawy. 25 jan barcZ żadnego roszczenia wynikłego przed datą niniejszego układu z polskich przepisów o nacjonalizacji, wywłaszczeniu i z innych podobnych przepi- sów, ani nie będzie popierał takich roszczeń”. W swojej istocie prawnej układy te były układami, które ostatecz- nie regulowały kwestię odszkodowań ze strony Państwa Polskiego z ty- tułu określonej kategorii roszczeń (głównie z tytułu nacjonalizacji lub wywłaszczenia): były więc układami odszkodowawczymi, indemniza- cyjnymi. Co do określenia zakresu roszczeń, układy indemnizacyjne wskazy- wały zasadnicze dziedziny, z których wywodziły się roszczenia odszko- dowawcze, mające zostać na ich podstawie zaspokojone przez państwo, które otrzymało określoną sumę ryczałtową, w sprawie szczegółowego zakresu powstałych roszczeń odsyłały natomiast do odnośnego prawa polskiego, na mocy którego dokonano nacjonalizacji lub wywłaszczenia. Układy indemnizacyjne nie były więc w żadnym przypadku ukła- dami wywłaszczeniowymi, tj. umowami międzynarodowymi, na mo- cy których państwa (ich strony) uzgadniały wywłaszczenie określone- go mienia (i regulowały sposób zaspokojenia powstałych w ten sposób roszczeń)7. Układy indemnizacyjne odsyłały do regulacji polskich w tym 7 Do nieporozumień w tej dziedzinie prowadzą postanowienia ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. z dnia 17 kwietnia 1968 r.). Centralne znaczenie mają postanowienia art. 1 usta- wy, stosownie do których podstawą prawną zmiany stosunków własnościowych miały- by być układy indemnizacyjne: własność nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych miałaby przejść na rzecz Skarbu Państwa na podstawie układów indemnizacyjnych i na tej podstawie wpisane w księgach wieczy- stych. W naszej ocenie ustawodawca, uchwalając ustawę z 1968 r., błędnie zinterpretował znaczenie układów indemnizacyjnych, przypisując im skutki przewłaszczeniowe, gdy tymczasem (o czym była szczegółowo mowa) są to umowy regulujące odszkodowanie ze strony Państwa Polskiego m.in. za mienie znacjonalizowane lub wywłaszczone na mocy prawa polskiego, które należało do określonej grupy państw (stron układów), ich obywa- teli i osób prawnych. Również w orzecznictwie sądów polskich doszukuje się w układach indemnizacyjnych różnego rodzaju skutków przewłaszczeniowych. W wyroku NSA z dnia 17 maja 1999 r. (OSA 2/98), Sąd nie podzielił co prawda oceny Ministra Finansów zasadzającej się na powyższych postanowieniach ustawy z 1968 r. Odwołując się jednak nie do postanowień układów, lecz do ich charakteru prawnego (jako umów nieratyfi- kowanych – w omawianym przypadku układ ze Stanami Zjednoczonymi), zinterpreto- wał układy oraz ciąg działań z nimi związanych (przekazanie dokumentacji, zwłaszcza złożenie przez poszkodowanego oświadczenia o zrzeczeniu się roszczeń wobec Polski) jako doprowadzenie do „faktycznego” przejęcia własności nieruchomości przez Pań- stwo Polskie najpóźniej wraz z wejściem układu (w tym przypadku chodziło u układ ze Stanami Zjednoczonymi) w życie (analiza wyroku: A. Wyrozumska, Umowy międzyna­ rodowe…, s. 605). Również taka wykładnia jest błędna i nie uwzględnia istoty układów indemnizacyjnych, jako umów odszkodowawczych (zwalniających Państwo Polskie 26 układy indemniZacyjne Zawarte Po ii wojnie światowej… zakresie, jako miarodajnych dla stwierdzenia zakresu przeprowadzonej nacjonalizacji lub wywłaszczenia, a tym samym określenia zakresu po- wstałych roszczeń odszkodowawczych. Natomiast ich istotą prawną było – jak wyżej wskazano – ostateczne uregulowanie kwestii odszkodowań z tego tytułu ze strony Państwa Polskiego. Taki charakter prawny układów indemnizacyjny wynika jedno- znacznie z ich postanowień. Na przykład art. 1 ust. 1 układu z Austrią stwierdzał, że Polska zapłaci Austrii „globalne odszkodowanie tytułem całkowitego i ostatecznego zaspokojenia roszczeń Republiki Austrii, jak również austriackich osób fizycznych i prawnych wobec Polskiej Rzeczy- pospolitej Ludowej, jak też wobec polskich osób fizycznych i prawnych, które to roszczenia powstały na skutek faktycznego przejęcia mienia, praw i interesów: a) w następstwie zastosowania polskich przepisów o nacjonalizacji, reformie rolnej i leśnej lub innych polskich przepisów prawnych, albo b) na podstawie decyzji lub orzeczeń polskich organów, w wyniku których nastąpiło pozbawienie prawa własności mienia lub innych austriackich praw i interesów”. Podobne postanowienia zawie- rał art. 4 ust. 2 układu z Anglią – „W stosunku do roszczeń związanych z przepisami nacjonalizacyjnymi, wywłaszczeniowymi i innymi podob- nymi, za datę, w której roszczenie powstało, należy uważać datę, w któ- rej odnośna ustawa lub dekret zostały ogłoszone (…)” oraz art. II lit. b układu ze Stanami Zjednoczonymi: „(…) rozumie się, że (…) datą prze- jęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane do mienia”. Postanowienia układów jednoznacznie wskazywały na to, że na- cjonalizacja lub wywłaszczenie odbyły się na podstawie regulacji polskie- go prawa krajowego: krajowe prawo polskie było więc źródłem roszczeń odszkodowawczych, których zaspokojeniu służyć miała przekazana na podstawie układu indemnizacyjnego suma ryczałtowa. Nie zmienia ta- kiej oceny pewna elastyczność stosowanej terminologii: wszystkie ukła- dy odsyłają jednak (podobnie jak w wyżej powołanych trzech przykła- dach) do zmiany stosunków własnościowych na podstawie „polskich z odpowiedzialności odszkodowawczej) w zakresie przewłaszczeń przeprowadzonych na mocy prawa polskiego. Dokumentacja związana z wykonaniem układów nie miała znaczenia konstytutywnego w odniesieniu do stwierdzenia istnienia roszczenia, objęcia takiego roszczenia danym układem i jego zaspokojenia: miarodajne w tym kontekście jest odnośne prawo polskie. Natomiast wykonanie układów indemnizacyjnych – jak zasadnie odnotował Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 24 października 2000 r. – wy- wołało trwałe skutki w dwóch dziedzinach: po pierwsze – co do zaspokojenia roszczeń poszkodowanych objętych postanowieniami układów (w zakresie wynikającym z odno- śnego prawa polskiego, do którego układy się odwoływały); po drugie – co do zwolnienia w odpowiednim zakresie Państwa Polskiego z odpowiedzialności odszkodowawczej. 27 jan barcZ przepisów o nacjonalizacji”, „decyzji lub orzeczeń polskich organów, w wyniku których nastąpiło pozbawienie prawa własności mienia lub in- nych praw i interesów” (danego państwa). Również data zmiany stosun- ków własnościowych (a więc nacjonalizacji lub wywłaszczenia) wiązana jest z „zastosowaniem” tych przepisów, „faktycznym” przejęciem mienia na mocy tych przepisów, z „zastosowaniem po raz pierwszy” polskich przepisów skutkujących przejęciem własności. Konkluzja z tej analizy postanowień układów indemnizacyjnych pozwala stwierdzić, iż: – układy te nie zmieniały stosunków własnościowych w Polsce (na ich podstawie nie przeprowadzano wywłaszczenia); – odsyłały one w tej mierze do odnośnych regulacji prawa polskiego, które stanowiło podstawę zmiany stosunków własnościowych8; – istotą prawną regulacji układów indemnizacyjnych było nato- miast ostateczne i całościowe uregulowanie kwestii odszkodowań ze strony Państwa Polskiego, przy czym zakres roszczeń ustalany był poprzez odesłanie do szczegółowych regulacji polskiego prawa krajowego, na mocy którego nastąpiło przewłaszczenie. Zakres zaspokojenia roszczeń i zwolnienia Państwa Polskiego z od- powiedzialności odszkodowawczej na mocy układów indemnizacyjnych odpowiada więc co do zasady zakresowi przeprowadzonej na mocy pol- skich przepisów nacjonalizacji lub wywłaszczenia. Ustalenie ram praw- nych dla tego zakresu, wynikających z postanowień układów, wymaga ich szczegółowej analizy. 3. ZasadnicZe klauZule umów indemniZacyjnych 3.1. Klauzule dotyczące przekazania określonej sumy ryczałtowej Układy zawierają przede wszystkim postanowienia określające przekazanie określonej sumy ryczałtowej („globalnego ryczałtowego od- szkodowania”) przez Polskę na rzecz innego państwa, strony danej umo- wy. Określają one również warunki i terminy przekazania przez Polskę sumy ryczałtowej. Jeśli chodzi o przeznaczenie sumy ryczałtowej, to postanowienia układów są w tej dziedzinie zróżnicowane. Określają one trzy zasadnicze cele, na które miała być przeznaczona suma ryczałtowa, z reguły precyzu- jąc również jaka część sumy ryczałtowej ma przypaść na określony cel: 8 Tak jednoznacznie polski Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 24 października 2000 r. (SK 31/99). Trybunał stwierdził w tym postanowieniu m.in. – „(...) mienie pozostawione w Polsce przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie ustaw i dekretów tam obowiązujących (...)” (punkt 3 uzasadnienia). 28 układy indemniZacyjne Zawarte Po ii wojnie światowej… – po pierwsze – na odszkodowanie dla obywateli danego państwa lub dla jego osób prawnych, „dotkniętych” polskimi przepisami na- cjonalizacyjnymi lub innymi „dotyczącymi praw własności”9; – po drugie – na pokrycie wierzytelności danego państwa wobec Państwa Polskiego10; – po trzecie – na pokrycie odszkodowania dla konkretnie wymienio- nych podmiotów gospodarczych (zwykle wskazana jest konkretna suma, jaką przeznaczona jest dla konkretnego podmiotu gospodar- czego)11. Niektóre umowy ograniczają się do postanowień, które jako prze- znaczenie przekazanej przez Polskę sumy ryczałtowej określają jedy- nie pokrycie odszkodowania dla obywateli danego państwa i jego osób prawnych z tytułu nacjonalizacji lub wywłaszczenia12. W przypadku pozostałych układów część sumy ryczałtowej, przeznaczona na ten cel, była konkretnie określona. Natomiast – co ma zasadnicze znaczenie – kompetencja co do sposobu podziału całej sumy względnie jej konkret- nie określonych części powierzona została na mocy układów wyłączeniu państwu, które taką sumę ryczałtową od Polski otrzymało. 3.2. Klauzule dotyczące repartycji przekazanej sumy ryczałtowej Przekazanie przez Polskę na mocy układów „globalnego i ryczał- towego odszkodowania” wywoływało dwa podstawowe skutki prawne w ramach tej klauzuli: – po pierwsze – państwa­strony układów (które otrzymały sumę ry- czałtową) przejmowały pełną odpowiedzialność za podział przeka- zanej sumy ryczałtowej między uprawnionych do odszkodowania, tj. za ustalenie ich kręgu, ustalenie wysokości odszkodowania oraz za wypłatę odszkodowania uprawnionym13; – po drugie – Państwo Polskie oraz obywatele polscy i polskie oso- by prawne nie ponoszą odpowiedzialności z tytułu podziału z Anglią. z Anglią. z Anglią. 9 Por. na przykład: art. I układu z Belgią i Luksemburgiem, art. 1 ust. 1 lit. a układu 10 Por. na przykład: art. I lit. A pkt 2 Protokołu nr 2 z Danią, art. 1 ust. 1 lit. b układu 11 Por. na przykład: art. I lit. B i C Protokołu nr 2 z Danią, art. 1 ust. 1 lit. c układu 12 Por. art. I układu z Belgią i Luksemburgiem, art. 2 układu z Francją z dnia 3 stycz- nia 1946 r., artykuły I i II układu ze Stanami Zjednoczonymi, art. 1 układu z Austrią, art. I układu z Kanadą. 13 Por. art. IV Protokołu nr 2 z Danią, art. 5 układu z Francją z 3 stycznia 1946 r., art. 7 układu z Grecją, art. 6 układu z Holandią, art. 4 układu ze Szwecją 7 16 listopada 1949 r., art. 5 układu ze Szwecją z 19 stycznia 1966 r., art. III układu ze Stanami Zjednoczonymi, art. 7 układu z Austrią, art. V układu z Kanadą. 29 jan barcZ przekazanej sumy ryczałtowej między zainteresowanych (poszko- dowanych)14. Układy zawierają postanowienia zobowiązujące rząd polski – „w miarę możliwości” oraz w „celu ułatwienia” rządowi danego państwa – do przekazania informacji, która miały pozwolić na lepszą identyfika- cję roszczeń osób zainteresowanych i oceny skali tych roszczeń15. Zobo- wiązanie powyższe miało charakter warunkowy („w miarę możliwości” i „w celu ułatwienia”), a działania podejmowane w tych ramach przez rząd polski miały jedynie pomóc rządowi danego państwa w ustaleniu zakresu roszczeń i w konsekwencji w odpowiednim miarkowaniu wyso- kości wypłacanych odszkodowań. Natomiast postanowienia te w żadnym wypadku nie mogą być in- terpretowane jako sprawiające, iż tylko wskazani przez rząd polski po- szkodowani obejmowani byli odszkodowaniami wypłacanymi na mocy danego układu. Z pewnością nie zdejmowały one również odpowiedzial- ności z danego państwa (które otrzymało sumę ryczałtową) za sposób rozdziału sumy ryczałtowej między uprawnionych i określenie wysoko- ści wypłaconych odszkodowań. Kwestie te jednoznaczne objęte zostały odpowiedzialnością państwa, które na mocy układu otrzymało od Polski określoną sumę ryczałtową. 3.3. Klauzula dotycząca stwierdzenia o zaspokojeniu roszczeń i zwolnienia Państwa Polskiego z odpowiedzialności odszkodowaw- czej (klauzula zamykająca) Zasadnicze znaczenie w umowach indemnizacyjnych ma klauzu- la stwierdzająca zaspokojenie roszczeń i zwalniająca Państwo Polskie od odpowiedzialności odszkodowawczej (klauzula zamykająca). Jako typo- we przykłady postanowień układów w tej mierze można podać16: – postanowienia układu ze Stanami Zjednoczonymi: stosownie do art. I tego układu przekazana przez Polskę suma ryczałtowa prze- znaczona była na „całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszyst- kich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, zarówno osób fizycznych jak prawnych do Rządu Polskiego (…)”; natomiast 14 Por. art. X układu z Belgią i Luksemburgiem, art. 7 układu z Grecją, art. V układu z Kanadą. 15 Por. art. XI układu z Belgią i Luksemburgiem, art. 7 układu z Anglią, art. 5 ustępy 2 i 3 układu z Grecją, art. 7 układu z Holandią, art. 11 układu ze Szwajcarią z 25 czerwca 1949 r., art. 6 układu ze Szwecją z 19 stycznia 1966 r., art. V A układu ze Stanami Zjedno- czonymi, art. 9 układu z Austrią, art. VI układu z Kanadą. 16 Patrz również: art. 5 układu z Anglią, art. 7 układu z Belgią i Luksemburgiem, art. II Protokołu nr 2 z Danią, art. 3 układu z Francją z dnia 3 stycznia 1946 r., art. 5 układu z Francją z dnia7 września 1951 r., art. 4 układu z Grecją, art. 4 układu z Holandią, art. 3 układu z Norwegią, art. 2 i art. 6 układu ze Szwajcarią, art. 2 układu ze Szwecją. 30 układy indemniZacyjne Zawarte Po ii wojnie światowej… w art. IV stwierdzono: „Po wejściu w życie niniejszego układu Rząd Stanów Zjednoczonych nie będzie popierał roszczeń obywateli Sta- nów Zjednoczonych do Rządu Polskiego, o których mowa w ar- tykule I niniejszego układu, W przypadku gdyby takie roszczenia zostały bezpośrednio przedłożone przez obywateli Stanów Zjed- noczonych Rządowi Polskiemu, Rząd Polski przekaże je Rządowi Stanów Zjednoczonych”; – postanowienia układu z Austrią: stosownie do art. 5 ust. 1 układu – „Całkowite uregulowanie wymienionej w artykule 3 sumy global- nej ma moc zwalniającą od zobowiązań Polską Rzeczpospolitą Lu- dową jak również polskie osoby fizyczne i prawne wobec Republiki Austrii i wymienionych w artykule 1 austriackich osób fizycznych i prawnych w zakresie roszczeń objętych artykułem 1. Z chwilą zwolnienia od zobowiązań Republika Austrii będzie uważała rosz- czenia osób wymienionych w artykule 1 za ostatecznie uregulo- wane”; stosownie do ust. 2 tego artykułu – „Republika Austrii nie będzie podnosiła ani popierała wobec Polskiej Rzeczypospolitej Lu- dowej żadnych roszczeń, które zostały uregulowane w artykule 1 i 2 niniejszego Układu”; – postanowienia układu z Kanadą: stosownie do art. IV ust. 1 układu – „Całkowita zapłata kwoty określonej w artykule I zwolni Rząd polski oraz polskie osoby fizyczne i prawne od wszystkich zobo- wiązań, których uregulowania dotyczą postanowienia tegoż arty- kułu; Rząd kanadyjski uzna wówczas jako całkowicie uregulowane wszystkie roszczenia, objęte niniejszym Układem, niezależnie od tego, czy były one przedstawione Rządowi polskiemu”; stosownie do ust. 2 tego artykułu – „Rząd kanadyjski nie będzie przedstawiał w przyszłości Rządowi polskiemu w imieniu kanadyjskich osób fizycznych lub prawnych żadnych roszczeń, których zaspokoje- nie objęte zostało niniejszym Układem i nie będzie popierał takich roszczeń”. Na podstawie analizy powyższych postanowień układów indem- nizacyjnych można określić następujące zasadnicze elementy klauzuli zamykającej: – wypłata sumy ryczałtowej17 skutkuje całkowitym i ostatecznym uregulowaniem wszystkich roszczeń objętych poszczególnymi układami (w tym roszczeń powstałych w związku z nacjonalizację lub wywłaszczeniem) w stosunku do Państwa Polskiego; 17 Jedynie w układzie ze Stanami Zjednoczonymi łącznikiem jest wejście układu w życie (powoływany w tekście art. I układu). 31 jan barcZ – Państwo Polskie oraz jego obywatele i osoby prawne zostają zwol- nione ze zobowiązań wobec danego państwa­strony układu oraz jego obywateli i osób prawnych; – państwo­strona układu, które otrzymało sumę ryczałtową, uznaje roszczenia objęte układem za ostatecznie uregulowane; – państwo­strona układu zobowiązuje się do nie popierania roszczeń objętych układem, gdyby takie roszczenia były wysuwanie przez jego obywateli i jego osoby prawne; – istotne jest, aby dane roszczenia objęte były układem: problem ich przedstawienia (lub nie) rządowi polskiemu nie ma znaczenia dla uznania tych roszczeń za uregulowane wobec Polski; – w przypadku przedłożenia takich roszczeń (objętych danym ukła- dem) Polsce, do ich rozpatrzenia właściwe jest stosowne państwo­ strona układu, którego obywatelem jest osoba wnosząca roszczenie lub którego przynależnym jest osoba prawna wnosząca roszcze- nie. kającej polegają na tym, że: Zasadnicze skutki prawne powyższych elementów klauzuli zamy- – wypłata sumy ryczałtowej na podstawie układu sprawia, że wszyst- kie roszczenia objęte układem muszą być uważane za uregulowane w stosunku do Państwa Polskiego oraz jej obywateli i osób praw- nych; – jeżeli jakieś roszczenia objęte układem nie zostały zaspokojone przez państwo, które otrzymało sumę ryczałtową, to jedynie to państwo jest właściwe do rozpatrzenia sprawy i ewentualnego za- spokojenia przedłożonego roszczenia; – warunki wypłaty odszkodowania z tytułu roszczeń objętych ukła- dami (zwłaszcza spełnienie przesłanek podmiotowych i przedmio- towych) określają postanowienia danego układu, natomiast sposób rozdziału przekazanej sumy ryczałtowej – w następstwie przeka- zania tych spraw do wyłącznej kompetencji państwa, które otrzy- mało sumę ryczałtową – określane są samodzielnie i na własną od- powiedzialność przez państwo­stronę układu, które otrzymało od Polski sumę ryczałtową („globalne ryczałtowe odszkodowanie”); – ponieważ państwa­strony układów otrzymały od Państwa Pol- skiego sumy ryczałtowe na rzecz zaspokojenia roszczeń swoich obywateli oraz przynależnych do nich osób prawnych (w ramach sprawowania opieki dyplomatycznej), państwa te, zrzekając się jednocześnie prawa do dochodzenia takich roszczeń w stosunku do Polski oraz jej obywateli i osób prawnych (również w imieniu wła- snych obywateli i przynależnych do nich osób prawnych), przejęły 32 układy indemniZacyjne Zawarte Po ii wojnie światowej… tym samym pełną odpowiedzialność18 za zaspokojenie wszystkich roszczeń odszkodowawczych objętych układami19. W kontekście powyższych skutków prawnych należy rozpatrzyć znaczenie dokumentacji związanej z wykonaniem układów. Państwa­ strony układów, które otrzymały sumy ryczałtowe od Polski, zobowią- zane zostały na podstawie układów do przekazania rządowi polskiemu (w zależności od układu – oryginałów lub kopii): – dokumentów odnoszących się do znacjonalizowanego lub wy- właszczonego mienia, które były podstawą wypłaty odszkodowa- nia20; – w przypadku gdy nie było możliwe uzyskanie oryginalnych do- kumentów, oświadczenia wnoszącego roszczenie, zwalniające Pań- stwo Polskie z obowiązku odszkodowawczego21; – w niektórych przypadkach, o ile nie było możliwe uzyskanie ory- ginalnych dokumentów, państwo­strona układu, które otrzymało sumę ryczałtową, zobowiązywało się do przekazania Polsce listy jego obywateli oraz jego osób prawnych, które otrzymały odszko- dowanie na mocy danego układu22; – w niektórych przypadkach, o ile nie było możliwe uzyskanie ory- ginalnych dokumentów, państwo­strona układu, które otrzymało sumę ryczałtową, zobowiązywało się do przekazania Polsce kopii decyzji dotyczących zasadności i wysokości wypłaconego odszko- dowania23. Przekazanie tego rodzaju dokumentacji nie miało znaczenia kon- stytutywnego co do zakresu podmiotowego i przedmiotowego regulacji układów. W tej dziedzinie miarodajne są wyłącznie postanowienia ukła- dów: państwo­strona danego układu, po otrzymaniu sumy ryczałtowej, przejęło pełną i wyłączną odpowiedzialność za zaspokojenie wszystkich roszczeń objętych danym układem24. 18 Na temat ochrony dyplomatycznej: W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne …, s. 596/597. 19 Praktyka międzynarodowa jest w tej mierze jednoznaczna. Kiedy na przykład okazało się, że Polska nieodpowiednio rozdzieliła kwoty ryczałtowe przeznaczone w latach 70. przez RFN na pomoc dla ofiar eksperymentów pseudomedycznych w nie- mieckich obozach koncentracyjnych, stosowne uzupełnienie środków finansowych na zaspokojenie istniejących jeszcze roszczeń nastąpiło z budżetu Państwa Polskiego. Por. K. Ruchniewicz, Polskie zabiegi o odszkodowania niemieckie w latach1944/45 – 1975, Wrocław 2007, s. 202 i n., zwłaszcza s. 212–218. 20 Tak w zasadzie we wszystkich układach. 21 Por. na przykład: art. V lit. C układu ze Stanami Zjednoczonymi. 22 Por. na przykład: art. 8 ust. 2 układu z Austrią. 23 Por. na przykład: art. VII ust. 1 układu z Kanadą. 24 W tym zakresie – w mojej ocenie – orzecznictwo sądów polskich, które odwołuje się do dodatkowych warunków (wypłata ekwiwalentnego odszkodowania, zrealizowanie 33 jan barcZ Okoliczności, że dokumentacja zaginęła, nie jest obecnie dostęp- na25, nie wszyscy zainteresowani przedłożyli swoje roszczenia czy też nie zdołali ich z jakichś względów zaspokoić na podstawie układu, nie zwal- niają takiego państwa z odpowiedzialności za zaspokojenie stosownych roszczeń i w żadnym wypadku nie „rewitalizują” takich roszczeń w sto- sunku do Państwa Polskiego. Polska bowiem wykonała układy indem- nizacyjne, przekazując sumy ryczałtowe ustalone w tych układach. Ad- resatem potencjalnych roszczeń, objętych układami, pozostaje państwo – strona danego układu, które otrzymało od Polski „globalne ryczałtowe odszkodowanie”. Przekazywana rządowi polskiemu dokumentacja dotycząca reali- zacji roszczeń miała służyć przede wszystkim zabezpieczeniu Państwa Polskiego w przypadku kierowania do niego roszczeń objętych układami (które powinny były być kierowane do państwa – strony układu, które otrzymało sumę ryczałtową), kierowania roszczeń do Państwa Polskie- go przez uprawnionych zamieszkałych w państwach trzecich (które nie są stronami układów indemnizacyjnych), czy też miała zapobiec możli- wości wielokrotnego przedkładania roszczeń. Wskazują na to wyraźnie postanowienia art. V lit. B układu ze Stanami Zjednoczonymi, stosownie do których przekazywanie dokumentacji ma na celu „(…)
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo międzynarodowe - teraźniejszość, perspektywy, dylematy. Księga Jubileuszowa Profesora Zdzisława Galickiego
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: