Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00063 010528 7485051 na godz. na dobę w sumie
Prawo ochrony przyrody - ebook/pdf
Prawo ochrony przyrody - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 241
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-0784-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Prawo ochrony przyrody należy do jednych z istotniejszych zagadnień współczesnych systemów prawnych. Z jednej bowiem strony zadaniem Państwa jest ochrona zasobów przyrodniczych, a z drugiej jak najszersze ich udostępnianie. Tym samym ochrona przyrody w sposób istotny kształtuje prawo i wolności jednostki. Wpływa ona na wolność osobistą, na prawo własności, wolność działalności gospodarczej. Zatem ochrona przyrody powinna odbywać się zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Prawo ochrony przyrody można wyodrębnić jako dział prawa ochrony środowiska, wykazuje ono tyle specyficznych cech, że zasadne jest podjęcie rozważań dotyczących prawnych aspektów ochrony przyrody. Skrypt składa się z 8 rozdziałów poświęconych podstawowym zagadnieniom z zakresu międzynarodowego prawa ochrony przyrody, europejskiego prawa ochrony przyrody i polskiego prawa ochrony przyrody. Przede wszystkim jednak opracowanie służy prezentacji rozważań prawnych przyjętych w polskim systemie prawnym. Zasadnicza część prawa ochrony przyrody dotyczy form ochrony przyrody: parków narodowych, rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych itp. Podręcznik adresowany jest przede wszystkim do studentów kierunków prawniczych, administracyjnych, ekonomicznych, biologicznych. Z opracowania z pewnością będą też mogli skorzystać pracownicy organów administracji publicznej oraz praktycy.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Skrypty Becka Skrypty Becka Skrypty Becka Bartosz Rakoczy Prawo ochrony przyrody Seria „Skrypty Becka” przeznaczona jest dla studentów wydzia- łów prawa i aplikantów. Książki z tej serii zawierają najistotniejsze wiadomości z określonej dziedziny prawa oraz pozwalają na szyb- ką i efektywną naukę. Skrypt „Prawo ochrony przyrody” przedstawia zagadnienia dotyczące m.in.:  zasad prawa ochrony przyrody,  źródeł tego prawa,  form ochrony przyrody,  ochrony terenów zieleni i zadrzewień,  organów i służb ochrony przyrody. Na końcu opracowania umieszczono wykaz źródeł zawierający teksty najważniejszych aktów prawnych związanych z ochroną przyrody, które mogą być pomocne i przydatne podczas zajęć. Prof. UG dr hab. Bartosz Rakoczy – Kierownik Katedry Prawa Ochrony Środowiska UMK w Toruniu, adiunkt w Katedrze Prawa Gospodarczego Publicznego i Ochrony Środowiska na Wydziale Prawa i Administracji na Uniwersytecie Gdańskim, radca prawny. Autor wielu publikacji z zakresu prawa ochrony środowiska, pra- wa cywilnego, prawa kanonicznego i konstytucyjnego. y d o r y z r p y n o r h c o o w a r P y z c o k a R www.sklep.beck.pl, e-mail: dz.handlowy@beck.pl, http://www.beck.pl, tel.: 022 31 12 222, fax: 022 33 77 601 ISBN 978-83-255-0784-8 Skrypty Becka poleca Cena 35,00 zł C.H.Beck SKRYPTY BECKA Prawo ochrony przyrody Moim Studentom dedykujê Prawo ochrony przyrody prof. UG dr hab. Bartosz Rakoczy Katedra Prawa Ochrony Œrodowiska Uniwersytet Miko³aja Kopernika w Toruniu Katedra Prawa Gospodarczego Publicznego i Ochrony Œrodowiska Uniwersytet Gdañski Redakcja: Ksenia Rzepka © Wydawnictwo C. H. Beck 2009 Wydawnictwo C. H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Sk³ad i ³amanie: Wydawnictwo C. H. Beck Druk i oprawa: Centrum Poligrafii, MM Jakubiccy ISBN 978-83-255-0784-8 PRZEDMOWA Prawo ochrony przyrody nale¿y do jednych z istotniejszych zagadnieñ wspó³czesnych systemów prawnych. Z jednej bowiem strony zadaniem Pañstwa jest ochrona zasobów przy- rodniczych, a z drugiej jak najszersze ich udostêpnianie. Tym samym ochrona przyrody w sposób istotny kszta³tuje prawo i wolnoœci jednostki. Wp³ywa ona na wolnoœæ osobist¹, na prawo w³asnoœci, wolnoœæ dzia³alnoœci gospodarczej. Zatem ochrona przyrody powinna od- bywaæ siê zgodnie z zasad¹ zrównowa¿onego rozwoju. Prawo ochrony przyrody mo¿na wy- odrêbniæ jako dzia³ prawa ochrony œrodowiska, wykazuje ono tyle specyficznych cech, ¿e za- sadne jest podjêcie rozwa¿añ dotycz¹cych prawnych aspektów ochrony przyrody. Skrypt sk³ada siê z 8 rozdzia³ów poœwiêconych podstawowym zagadnieniom z zakresu miêdzynarodowego prawa ochrony przyrody, europejskiego prawa ochrony przyrody i pol- skiego prawa ochrony przyrody. Przede wszystkim jednak opracowanie s³u¿y prezentacji roz- wa¿añ prawnych przyjêtych w polskim systemie prawnym. Zasadnicza czêœæ prawa ochrony przyrody dotyczy form ochrony przyrody: parków narodowych, rezerwatów przyrody, par- ków krajobrazowych itp. Podrêcznik adresowany jest przede wszystkim do studentów kierunków prawniczych, administracyjnych, ekonomicznych, biologicznych. Z opracowania z pewnoœci¹ bêd¹ te¿ mo- gli skorzystaæ pracownicy organów administracji publicznej oraz praktycy. Jednoczeœnie chcia³bym wyraziæ podziêkowania dla Pani Prof. Janiny Ciechanowicz McLean za wszelkie uwagi i ocenê tego podrêcznika. Gdañsk, maj 2009 r. prof. UG dr hab. Bartosz Rakoczy SPIS TREŒCI Przedmowa .................................................................................................................... V Wykaz skrótów ............................................................................................................. XI Rozdzia³ I. Zagadnienia wstêpne ....................................................................................... § 1. Pojêcie przyrody ........................................................................................................ § 2. Pojêcie ochrony przyrody......................................................................................... § 3. Pojêcie prawa ochrony przyrody. Prawo ochrony przyrody a prawo ochrony œrodowiska................................................................................................... § 4. Zasady prawa ochrony przyrody ............................................................................. I. Zasada kompleksowej ochrony przyrody........................................................ II. Zasada zrównowa¿onego gospodarowania zasobami przyrodniczymi........ III. Zasada powszechnego dostêpu do zasobów przyrody .................................. § 5. Wyk³adnia prawa ochrony przyrody ....................................................................... 1 1 2 5 5 7 7 8 8 § 6. Rys historyczny prawnej ochrony przyrody .......................................................... 10 Rozdzia³ II. ród³a prawa ochrony przyrody ................................................................. § 7. Pojêcie Ÿróde³ prawa ochrony przyrody................................................................. § 8. Konstytucyjne podstawy ochrony przyrody........................................................... § 9. Prawo ochrony przyrody Unii Europejskiej .......................................................... § 10. Ochrona przyrody w prawie miêdzynarodowym publicznym........................... § 11. Ustawy ...................................................................................................................... § 12. Rozporz¹dzenia ........................................................................................................ § 13. Akty prawa miejscowego ....................................................................................... § 14. Pozosta³e Ÿród³a prawa ........................................................................................... Rozdzia³ III. Formy ochrony przyrody ............................................................................ § 15. Obszarowe formy ochrony przyrody .................................................................... I. Park narodowy.................................................................................................... II. Rezerwat przyrody ............................................................................................ III. Park krajobrazowy ............................................................................................. IV. Obszary chronionego krajobrazu...................................................................... V. Obszar Natura 2000 ........................................................................................... § 16. Formy ochrony przyrody obiektowej ................................................................... I. Pomniki przyrody............................................................................................... 13 13 14 18 22 26 26 27 28 29 30 30 35 39 41 43 49 49 VIII Spis treœci II. Stanowisko dokumentacyjne............................................................................. III. U¿ytki ekologiczne ............................................................................................ IV. Zespo³y krajobrazowe........................................................................................ V. Ochrona gatunkowa roœlin i zwierz¹t ............................................................. 50 50 50 50 Rozdzia³ IV. Ogrody botaniczne, ogrody zoologiczne i oœrodki rehabilitacji zwierz¹t ............................................................................................................................ 55 Rozdzia³ V. Ochrona terenów zieleni i zadrzewieñ ........................................................ § 17. Ochrona terenów zieleni......................................................................................... § 18. Ochrona zadrzewieñ................................................................................................ § 19. Ochrona drzew i krzewów ..................................................................................... Rozdzia³ VI. Organy ochrony przyrody i s³u¿by ochrony przyrody ........................... § 20. Pojêcie organu ochrony przyrody ......................................................................... I. Organy w zakresie ochrony przyrody ............................................................. 1. Minister w³aœciwy do spraw œrodowiska ................................................... 2. Generalny Dyrektor Ochrony Œrodowiska ................................................. 3. Regionalny dyrektor ochrony œrodowiska .................................................. 4. Wojewoda ....................................................................................................... 5. Starosta............................................................................................................ 6. Wójt, burmistrz, prezydent ........................................................................... 7. Pañstwowa Rada Ochrony Przyrody i regionalne rady ochrony przyrody .......................................................................................................... 8. Rada naukowa parku narodowego .............................................................. 9. Rada parku krajobrazowego i rada zespo³u parków krajobrazowych .... II. S³u¿by ochrony przyrody .................................................................................. 1. Dyrektor parku narodowego......................................................................... 2. S³u¿ba Parku Narodowego .......................................................................... 3. Dyrektor parku krajobrazowego .................................................................. 4. S³u¿ba Parku Krajobrazowego..................................................................... 59 59 61 63 71 71 74 75 76 77 77 78 79 79 80 81 81 82 82 82 83 Rozdzia³ VII. Finansowanie ochrony przyrody .............................................................. 85 Rozdzia³ VIII. Ochrona poszczególnych elementów przyrodniczych ......................... § 21. Zagadnienia wprowadzaj¹ce .................................................................................. § 22. Ochrona zwierz¹t..................................................................................................... I. Zwierzêta domowe ............................................................................................. II. Zwierzêta gospodarskie ..................................................................................... III. Zwierzêta wykorzystywane do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych i specjalnych ............................................................. IV. Zwierzêta wolno ¿yj¹ce (dzikie) ...................................................................... § 23. Zabiegi i doœwiadczenia na zwierzêtach .............................................................. § 24. Ochrona zwierz¹t w Prawie ³owieckim ............................................................... § 25. Ochrona zwierz¹t w ustawie o rybactwie œródl¹dowym ................................... § 26. Ochrona roœlin ......................................................................................................... 89 89 89 91 92 93 94 94 96 97 99 § 27. Ochrona lasów ......................................................................................................... 104 Spis treœci IX Wybór Ÿróde³ ......................................................................................................................... 109 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej ........................................................................... 111 Ustawa o ochronie przyrody ............................................................................................ 115 Dyrektywa Rady 79/409/EWG w sprawie ochrony dzikich ptaków.......................... 193 Dyrektywa Rady 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory .................................................................................................. 209 Indeks rzeczowy .................................................................................................................... 223 WYKAZ SKRÓTÓW art. ............................... artyku³ Dz.U. ........................... Dziennik Ustaw itp. ............................... i tym podobne Konstytucja RP............ Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.) LasU ............................ ustawa z 28.9.1991 r. o lasach (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 45, poz. 435 ze zm.) m.in. ............................ miêdzy innymi nast. ............................. nastêpne Nr ................................ numer OchrRoœlU................... ustawa z 18.12.2003 r. o ochronie roœlin (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 133, poz. 849) OTK-A ........................ Orzecznictwo Trybuna³u Konstytucyjnego seria A poz. .............................. pozycja PrOchrPrzyr ................ ustawa z 16.4.2004 r. – Prawo ochrony przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) PrOchrŒr ..................... ustawa z 27.4.2001 r. – Prawo ochrony œrodowiska (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.) PrRybŒród .................. ustawa z 18.4.1985 r. o rybactwie œródl¹dowym (tekst jedn. Dz.U. s. .................................. strona z 1999 r. Nr 66, poz. 750 ze zm.) TUE ............................. Traktat o Unii Europejskiej podpisany 7.2.1992 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30) TWE ............................ Traktat ustanawiaj¹cy Wspólnotê Europejsk¹ podpisany 25.3.1957 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 93, poz. 864/2) ROZDZIA£ I ZAGADNIENIA WSTÊPNE § 1. Pojêcie przyrody Rozdzia³ § 1. Pojêcie przyrody Pojêcie przyrody nale¿y do kluczowych pojêæ w prawie ochrony przyrody. I. Zagadnienia wstêpne W istocie zdefiniowanie pojêcia przyrody wyznacza zakres ochrony. Te bowiem ele- menty, które zostan¹ zaliczone do pojêcia przyroda bêd¹ podlega³y ochronie w ra- mach ochrony przyrody. Te zaœ, które nie zostan¹ zakwalifikowane do pojêcia przy- roda nie bêd¹ objête ochron¹ w ramach prawa ochrony przyrody. Termin przyroda nie przynale¿y jedynie do nauk prawnych. Mo¿na nawet uznaæ, ¿e jest to termin przede wszystkim pozaprawny. Przynale¿y on przede wszystkim do nauk przyrodniczych. Nie oznacza to oczywiœcie, ¿e prawodawca nie mo¿e definio- waæ pojêcia przyroda i nadawaæ mu stosownego znaczenia tak¿e na p³aszczyŸnie nauk prawnych. Zdaniem L. Jastrzêbskiego, do dziedziny ochrony przyrody zalicza siê: 1) najcenniejsze twory przyrody ¿ywej i nieo¿ywionej, 2) lasy i zadrzewienia, 3) wszelkie dzikie zwierzêta oraz ryby i raki (zob. L. Jastrzêbski, Prawne zagad- nienia ochrony przyrody, Warszawa 1980, s. 33). Z kolei J. Rubaszkiewicz wskazuje, ¿e pojêciem przyroda okreœla siê „ca³okszta³t rzeczy i zjawisk znajduj¹cych siê w ci¹gym ruchu, tworz¹cych wszechœwiat i nasz¹ planetê” (J. Rubaszkiewicz, Ochrona œrodowiska w wymiarze miêdzynarodowym i krajowym, Warszawa 2008, s. 9). Prawodawca polski nie definiuje pojêcia przyroda. Natomiast w art. 5 pkt 20 usta- wy z 16.4.2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) ustawodawca definiuje pojêcie œrodowiska przyrodniczego. Przepis ten stanowi, ¿e przez pojêcie œrodowisko przyrodnicze rozumieæ nale¿y „krajobraz wraz z tworami przyrody nie- o¿ywionej oraz naturalnymi i przekszta³conymi siedliskami przyrodniczymi z wystê- puj¹cymi na nich roœlinami, zwierzêtami i grzybami”. 2 Rozdzia³ I. Zagadnienia wstêpne Ustawodawca polski, opisuj¹c pojêcie œrodowisko przyrodnicze, nie tyle wymie- ni³ jego charakterystyczne cechy, ile wskaza³, jakie elementy wchodz¹ w sk³ad defi- nicji pojêcia œrodowisko przyrodnicze. Podstawowe znaczenie dla pojêcia œrodowisko przyrodnicze zdaje siê mieæ ter- min krajobraz. Pojêcie krajobrazu nie zosta³o zdefiniowane w ustawie o ochronie przyrody. Pojêcia tego nie definiuje te¿ ¿aden inny akt prawny w systemie prawa pol- skiego. W doktrynie wskazuje siê, ¿e pojêcie krajobrazu u¿ywanego w jêzyku praw- nym nie ró¿ni siê od pojmowania tego pojêcia w naukach pozaprawnych (T. B¹kow- ski, Ochrona krajobrazu w prawie zagospodarowania przestrzennego, [w:] R. Biskup, A. Ha³adyj (red.), Prawo, Administracja, Koœció³; Planowanie strategiczne i prze- strzenne, Lublin 2006, s. 28 i nast.). Koncepcje definiowania krajobrazu dzieli siê na trzy grupy: 1) biologiczne, które eksponuj¹ okolicznoœæ, i¿ krajobraz to obszar charaktery- zuj¹cy siê jednolitoœci¹ genetyczn¹ i klimatyczn¹. Taki krajobraz jest wypad- kow¹ poszczególnych krajobrazów elementarnych, 2) fizjonomiczne, wskazuj¹ce na znaczenie formy krajobrazu wynikaj¹ce z uwa- runkowañ naturalnych i kulturowych danego ekosystemu, 3) mieszane ³¹cz¹ce obie powy¿sze koncepcje (T. B¹kowski, Ochrona krajobra- zu..., s. 28 i nast. oraz powo³ana tam literatura). Pojêcie krajobrazu jest trudne do zdefiniowania, a w konsekwencji do ochrony, jako element œrodowiska. Tym samym szczególnego znaczenia nabiera w ochronie krajobrazu zasada zrównowa¿onego rozwoju. Sam krajobraz nie tworzy jeszcze œrodowiska przyrodniczego. Tworzy je po- ³¹czenie krajobrazu z tworami przyrody nieo¿ywionej oraz naturalnymi i prze- kszta³conymi siedliskami przyrodniczymi z wystêpuj¹cymi na nich roœlinami, zwie- rzêtami i grzybami. Dopiero te wszystkie elementy ³¹cznie sk³adaj¹ siê na pojêcie œrodowiska przyrodniczego. § 2. Pojêcie ochrony przyrody § 2. Pojêcie ochrony przyrody Pojêcie ochrony przyrody jest drugim istotnym pojêciem w polskim prawie ochrony przyrody. Definicjê i istotne elementy pojêcia „ochrona przyrody” okreœla sama ustawa o ochronie przyrody. Okreœlenie pojêcia ochrony przyrody nastêpuje w systemie prawa polskiego w dwojaki sposób. Po pierwsze prawodawca okreœli³, co oznacza pojêcie ochrona przyrody, a po drugie wskaza³, jakie s¹ cele ochrony przyrody i w jaki sposób te cele nale¿y osi¹gaæ. Zatem na pojêcie ochrona przyrody sk³adaj¹ siê: pojêcie ochrony przyrody i sformu³owanie celów i sposób ochrony przyrody. § 2. Pojêcie ochrony przyrody 3 Ochrona przyrody, w rozumieniu ustawy o ochronie przyrody, polega na zacho- waniu, zrównowa¿onym u¿ytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i sk³adni- ków przyrody: 1) dziko wystêpuj¹cych roœlin, zwierz¹t i grzybów; 2) roœlin, zwierz¹t i grzybów objêtych ochron¹ gatunkow¹; 3) zwierz¹t prowadz¹cych wêdrowny tryb ¿ycia; 4) siedlisk przyrodniczych; 5) siedlisk zagro¿onych wyginiêciem, rzadkich i chronionych gatunków roœlin, zwierz¹t i grzybów; 6) tworów przyrody ¿ywej i nieo¿ywionej oraz kopalnych szcz¹tków roœlin i zwie- rz¹t; 7) krajobrazu; 8) zieleni w miastach i wsiach; 9) zadrzewieñ. Definicja ta ma charakter opisowy. Prawodawca polski opisuj¹c, co oznacza ochrona przyrody, wskazuje jednoczeœnie na jej dwa istotne elementy. Po pierwsze ochrona przyrody powinna prowadziæ do zrównowa¿onego u¿ytkowania zasobów, tworów i sk³adników przyrody, a po drugie powinna prowadziæ do odnawiania zaso- bów, tworów i sk³adników przyrody. Przy czym, w dalszej czêœci definicji wskazuje, jakie zasoby, sk³adniki i twory ma na myœli. Takie zaakcentowanie tych dwóch elementów ma istotne znaczenie, gdy¿ po pierwsze wskazuje, ¿e owe zasoby, twory i sk³adniki przyrody mog¹ byæ u¿ywane, ale w sposób zrównowa¿ony, a po drugie wskazuje, ¿e powinny byæ odnawiane. Sk³adniki, twory i zasoby przyrody mog¹ byæ u¿ywane. Oznacza to, ¿e prawo- dawca nie formu³uje generalnego zakazu jakiegokolwiek u¿ywania sk³adników, two- rów i zasobów przyrody. Natomiast dopuszczaj¹c ich u¿ywanie, jednoczeœnie na- k³ada obowi¹zek, ¿e powinno to byæ u¿ywanie zrównowa¿one. Oznacza to, ¿e mo¿na u¿ywaæ zasobów, sk³adników i tworów przyrody tylko w takim zakresie, w jakim jest to niezbêdne, czy to dla potrzeb gospodarczych, czy to ze wzglêdu na zaspokajanie potrzeb bytowych cz³owieka. W ka¿dym razie ochrona przyrody obejmuje generalny obowi¹zek odnawiania jej sk³adników, tworów i zasobów (oczywiœcie, je¿eli takie odnawianie jest w ogóle mo¿liwe). Obowi¹zek ochrony przyrody, rozumianej jak to wy¿ej wskazano, ma charakter powszechny. Obowi¹zkiem organów administracji publicznej, osób prawnych i in- nych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych jest dba³oœæ o przyrodê bêd¹c¹ dziedzictwem i bogactwem narodowym. Organy administracji publicznej s¹ obo- wi¹zane do zapewnienia warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych dla ochrony przyrody. Organy te jak i instytucje naukowe i oœwiatowe, a tak¿e publiczne œrodki masowego przekazu maj¹ obowi¹zek prowadzenia dzia³alnoœci edukacyjnej, informacyjnej i promocyjnej w dziedzinie ochrony przyrody. 4 Rozdzia³ I. Zagadnienia wstêpne W prawodawstwie dotycz¹cym ochrony przyrody istotne znaczenie odgrywaj¹ tak¿e cele ochrony przyrody. Formu³owanie celów ochrony przyrody przyj¹æ nale¿y z zadowoleniem, gdy¿ s¹ to jasno sformu³owane wytyczne, jakich rezultatów ocze- kuje prawodawca w zakresie ochrony œrodowiska. Nale¿y zauwa¿yæ, ¿e podobnych celów prawodawca polski nie formu³uje, jeœli chodzi o ochronê œrodowiska. Wpraw- dzie prawodawca polski formu³uje pojêcie cel przyrody, ale w rzeczywistoœci chodzi o osi¹gniêcie kilku celów, oraz podstawowego jednego celu, jakim jest ochrona przy- rody. Mo¿na przyj¹æ, za ustawodawc¹, ¿e celami ochrony przyrody s¹: 1) utrzymanie procesów ekologicznych i stabilnoœci ekosystemów; 2) zachowanie ró¿norodnoœci biologicznej; 3) zachowanie dziedzictwa geologicznego i paleontologicznego; 4) zapewnienie ci¹g³oœci istnienia gatunków roœlin, zwierz¹t i grzybów, wraz z ich siedliskami, przez ich utrzymywanie lub przywracanie do w³aœciwego stanu ochrony; 5) ochrona walorów krajobrazowych, zieleni w miastach i wsiach oraz zadrze- wieñ; 6) utrzymywanie lub przywracanie do w³aœciwego stanu ochrony siedlisk przyrod- niczych, a tak¿e pozosta³ych zasobów, tworów i sk³adników przyrody; 7) kszta³towanie w³aœciwych postaw cz³owieka wobec przyrody przez edukacjê, informowanie i promocjê w dziedzinie ochrony przyrody. Ustawodawca polski wskazuje te¿, w jaki sposób te cele cz¹stkowe i cel nadrzêd- ny, jakim jest ochrona przyrody osi¹gn¹æ. Podaje, w jaki sposób cele ochrony przyro- dy s¹ realizowane. S¹ one realizowane przez: 1) uwzglêdnianie wymagañ ochrony przyrody w polityce ekologicznej pañstwa, programach ochrony œrodowiska przyjmowanych przez organy jednostek sa- morz¹du terytorialnego, koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju, strategiach rozwoju województw, planach zagospodarowania przestrzennego województw, strategiach rozwoju gmin, studiach uwarunkowañ i kierunków za- gospodarowania przestrzennego gmin, miejscowych planach zagospodarowa- nia przestrzennego i planach zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnêtrznych, morza terytorialnego i wy³¹cznej strefy ekonomicznej oraz w dzia³alnoœci gospodarczej i inwestycyjnej; 2) obejmowanie zasobów, tworów i sk³adników przyrody formami ochrony przyrody; 3) opracowywanie i realizacjê ustaleñ planów ochrony dla obszarów podlega- j¹cych ochronie prawnej, programów ochrony gatunków, siedlisk i szlaków mi- gracji gatunków chronionych; 4) realizacjê krajowej strategii ochrony i zrównowa¿onego u¿ytkowania ró¿norod- noœci biologicznej wraz z programem dzia³añ; 5) prowadzenie dzia³alnoœci edukacyjnej, informacyjnej i promocyjnej w dziedzi- nie ochrony przyrody; 6) prowadzenie badañ naukowych nad problemami zwi¹zanymi z ochron¹ przyrody. § 4. Zasady prawa ochrony przyrody 5 § 3. Pojêcie prawa ochrony przyrody. Prawo ochrony przyrody a prawo ochrony œrodowiska § 3. Pojêcie prawa ochrony przyrody... W opracowaniu czêsto pojawi siê pojêcie prawo ochrony przyrody. Rozwa- ¿ania wymaga zatem, co oznacza prawo ochrony przyrody. Termin ten u¿ywany jest powszechnie w doktrynie prawa ochrony œrodowiska (zob. W. Radecki, [w:] W. Ra- decki (red.), Teoretyczne podstawy prawa ochrony przyrody, Wroc³aw 2006, s. 56 i nast.). Prawo ochrony przyrody odró¿nia siê od prawa ochrony œrodowiska. Mo¿li- we s¹ tu dwa podejœcia – mo¿na uznaæ prawo ochrony przyrody za odrêbny od prawa ochrony œrodowiska dzia³ prawa administracyjnego, mo¿na te¿ uznaæ prawo ochrony przyrody za czêœæ prawa ochrony œrodowiska. Za trafne nale¿y przyj¹æ ten drugi pogl¹d. Prawo ochrony przyrody nie jest na tyle wyodrêbnion¹ dyscyplin¹ prawnicz¹, aby mówiæ o jego samodzielnoœci. Nie wyka- zuje ono ani odrêbnoœci w metodzie regulacji, ani nawet w podmiocie regulacji. W prawie ochrony przyrody, podobnie jak w prawie ochrony œrodowiska, dominuje metoda administracyjna. Prawo ochrony przyrody, podobnie jak prawo ochrony œro- dowiska wykorzystuje równie¿ metodê cywilnoprawn¹ (np. odpowiedzialnoœæ od- szkodowawcza), jak i metodê karnoprawn¹. Sam przedmiot prawa ochrony przyrody, jakim jest ochrona przyrody, mieœci siê w ogólnie okreœlonym przedmiocie regulacji prawa ochrony œrodowiska. Wynika to z relacji pomiêdzy pojêciem œrodowisko, a pojêciem œrodowisko przyrodnicze. Jak zauwa¿a J. Sommer, podsumowuj¹c analizê cech charakterystycznych prawa ochrony przyrody „tak wiêc prawo przyrody to tylko jeden z dzia³ów prawa ochrony œrodowiska” (zob. J. Sommer, [w:] W. Radecki (red.), Teoretyczne podstawy, s. 89). Jednoczeœnie Autor ten zauwa¿a, ¿e prawo ochrony przyrody wyró¿nia konserwator- ska ochrona przyrody. Mo¿na zatem przyj¹æ, ¿e prawo ochrony przyrody to specyficzny dzia³ prawa ochrony œrodowiska, reguluj¹cy zagadnienia zwi¹zane z ochron¹ przyrody, przy czym akcentuj¹cy konserwatorski sposób ochrony. § 4. Zasady prawa ochrony przyrody § 4. Zasady prawa ochrony przyrody Zasady prawa ochrony przyrody s¹ niezwykle istotnym elementem teorii pra- wa ochrony przyrody. Zasady pe³ni¹ bowiem, czy to w ramach ga³êzi prawa, czy to w ramach dzia³u prawa, bardzo istotn¹ rolê. Po pierwsze, zasady prawa ochrony przyrody obejmuj¹ te wartoœci, których urze- czywistnianiu prawo ochrony przyrody ma s³u¿yæ. Po drugie, zasady prawa ochrony przyrody s³u¿¹ jako dyrektywy wyk³adni. Tak bowiem nale¿y wyk³adaæ prawo ochrony przyrody, aby te wartoœci, które owe zasady obejmuj¹, urzeczywistniaæ w procesie stosowania prawa. 6 Rozdzia³ I. Zagadnienia wstêpne W doktrynie prawa ochrony przyrody nie ma jednolitoœci co do katalogu zasad. J. Ciechanowicz-McLean wyró¿nia piêæ zasad prawa ochrony przyrody (J. Ciecha- nowicz-McLean, [w:] J. Ciechanowicz-McLean, Polskie prawo ochrony przyrody, Warszawa 2006, s. 33). Autorka ta wyró¿nia nastêpuj¹ce zasady: 1) zasada umiêdzynarodowienia prawnej ochrony przyrody, 2) zasada integralnoœci prawa ochrony œrodowiska z prawem ochrony przyrody, 3) zasada zrównowa¿onego gospodarowania zasobami przyrody, 4) zasada kompleksowej ochrony przyrody, 5) zasada planowoœci. Inny katalog zasad proponuje J. Sommer (por. J. Sommer, [w:] W. Radecki (red.), Teoretyczne podstawy, s. 101). Do katalogu zasad zalicza on: 1) zasadê obowi¹zku zachowania ró¿norodnoœci przyrodniczej, 2) zasada zrównowa¿onego u¿ytkowania sk³adników przyrody, 3) zasada restytucji sk³adników przyrody, 4) zasada ochrony przyrody, jako integralny element polityki w³adz publicznych, 5) zasada powszechnego obowi¹zku ka¿dego ochrony przyrody. Ka¿dy z zaproponowanych katalogów charakteryzuje siê odmiennymi kryteriami metodologicznymi. W przypadku pierwszego katalogu Autorka wywodzi je z analizy ca³okszta³tu regulacji prawnych dotycz¹cych ochrony przyrody. Widaæ te¿ wyraŸnie, ¿e katalog ten obejmuje równie¿ takie zasady, które s¹ uznawane za zasady prawa ochrony œrodowiska. Na uwagê zas³uguje przede wszystkim zasada umiêdzynarodowienia prawnej ochrony przyrody. Wyodrêbnienie tej zasady wi¹¿e siê z uniwersalistyczn¹ koncep- cj¹ ochrony przyrody. U jej podstaw le¿y za³o¿enie, ¿e najlepszym sposobem ochro- ny przyrody jest jej ochrona w wymiarze miêdzynarodowym. Obecnie miêdzynarodowy wymiar ochrony przyrody nie jest w nale¿yty sposób doceniany. Pocz¹tkowo w umowach miêdzynarodowych obejmowano zazwyczaj okreœlone gatunki zwierz¹t i roœlin. Dopiero póŸniej przedmiotem ochrony objêto na- turalne siedliska i ca³e ekosystemy, aby dojœæ do ochrony ró¿norodnoœci biologicz- nej” (zob. J. Ciechanowicz-McLean, Miêdzynarodowe prawo ochrony œrodowiska, Warszawa 2001, s. 84). Ewolucja sposobu ochrony przyrody w wymiarze miêdzynarodowym zwraca uwagê na istotny aspekt tej ochrony, jakim jest kompleksowoœæ ochrony przyrody. Jednoczeœnie mo¿na tu dostrzec ochronê ró¿norodnoœci biologicznej. Analizuj¹c wskazane wy¿ej katalogi zasad zwróciæ te¿ trzeba uwagê na zgodne z zasad¹ zrównowa¿onego rozwoju gospodarowanie zasobami przyrodniczymi. J. Sommer nazywa j¹ zasad¹ zrównowa¿onego u¿ytkowania sk³adników przyrody. Bior¹c pod uwagê dorobek doktryny w zakresie zasad prawa ochrony przyrody mo¿na zaproponowaæ nieco inny katalog zasad: 1) zasada kompleksowej ochrony przyrody; 2) zasada zrównowa¿onego gospodarowania zasobami przyrodniczymi; 3) zasada powszechnego dostêpu do zasobów przyrody. § 4. Zasady prawa ochrony przyrody 7 I. Zasada kompleksowej ochrony przyrody Zasada kompleksowoœci stanowi jedn¹ z podstawowych zasad prawa ochrony œrodowiska. Uwzglêdniaj¹c, i¿ prawo ochrony przyrody jest czêœci¹ prawa ochrony œrodowiska nie ma sensu traktowanie zasad prawa ochrony œrodowiska odrêbnie od prawa ochrony przyrody, a odrêbnie do ca³ego prawa ochrony œrodowiska. Jednak akurat w przypadku zasady kompleksowoœci takie wyodrêbnienie ma sens. Czym in- nym bowiem jest kompleksowe traktowanie ca³ego œrodowiska, którego oczywiœcie przyroda te¿ jest czêœci¹, a czym innym jest odrêbne traktowanie przyrody. Przyroda jest pojêciem wê¿szym, ni¿ œrodowisko. Mo¿na wiêc prowadziæ dzia³ania komplek- sowej ochrony w stosunku do przyrody. Zasada kompleksowej ochrony przyrody oznacza podejmowanie takich dzia³añ, zarówno na etapie stanowienia prawa, jak i jego stosowania, które pozwol¹ chroniæ elementy przyrodnicze z zachowaniem innych elementów przyrodniczych. U pod- staw takiego ujêcia le¿y za³o¿enie, ¿e przyroda stanowi pewn¹ ca³oœæ, w której to ca³oœci ka¿dy element ma swoje miejsce (takie podejœcie do ochrony przyrody jest szczególnie widoczne w doktrynie prawa ukraiñskiego i rosyjskiego). Adresatem tej zasady s¹ wszystkie podmioty administracji publicznej, a tak¿e podmioty, wykorzy- stuj¹ce zasoby przyrodnicze. II. Zasada zrównowa¿onego gospodarowania zasobami przyrodniczymi Zasada ta jest œciœle zwi¹zana z konstytucyjn¹ zasad¹ zrównowa¿onego rozwoju. Mo¿na nawet powiedzieæ, ¿e zasada zrównowa¿onego gospodarowania zasobami przyrodniczymi, jest czêœci¹ zasady zrównowa¿onego rozwoju, która dotyczy tylko ochrony przyrody. Analizuj¹c problematykê zrównowa¿onego rozwoju mo¿na za- uwa¿yæ, ¿e dotyczy on zasobów przyrodniczych w znacznym stopniu. To w³aœnie za- soby przyrodnicze i ich racjonalne wykorzystywanie stanowi centrum tej koncepcji. Zasada zrównowa¿onego rozwoju zak³ada ochronê œrodowiska w tym i przyrody dla przysz³ych pokoleñ. Jednoczeœnie, co jest czêsto pomijane nie oznacza to, ¿e wspó³czesne pokolenia nie mog¹ i nie powinny z zasobów przyrody korzystaæ. Jed- nak korzystanie przez nie z tych zasobów powinno uwzglêdniaæ tak¿e, ale nie tylko potrzeby przysz³ych pokoleñ. Cz³owiek mo¿e i powinien wykorzystywaæ dla siebie i swoich potrzeb zasoby przyrodnicze, jednak powinien zwróciæ uwagê na racjonalnoœæ swoich dzia³añ. Zrównowa¿ony rozwój w gospodarowaniu zasobami przyrody wymaga dwóch ele- mentów hamuj¹cych nadmierne wykorzystywanie elementów przyrodniczych. Pierwszym z nich jest wykorzystywanie zasobów przyrody w stopniu niezbêdnym. Wymaga to nie tylko rozs¹dnego wykorzystywania zasobów przyrody ju¿ pozyska- nych i pozyskiwanych, ale tak¿e poszukiwania elementów zastêpczych (np. ochrona
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo ochrony przyrody
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: