Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00355 011444 15682992 na godz. na dobę w sumie
Prawo podatkowe. Wydanie 4 - ebook/pdf
Prawo podatkowe. Wydanie 4 - ebook/pdf
Autor: , , , , , , Liczba stron: 672
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-463-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja skierowana jest przede wszystkim do uczestników wykładów kursowych, wykładów specjalizacyjnych (konwersatoriów, fakultetów), seminariów magisterskich i doktorskich, prowadzonych dla studentów oraz absolwentów prawa, administracji, europeistyki oraz kierunków ekonomicznych. Może być także pomocna w trakcie różnorodnych studiów podyplomowych, kursów dla doradców podatkowych, czy aplikacji prawniczych. W swym zasadniczym założeniu obejmuje ona podstawowe zagadnienia merytoryczne dotyczące podatków i prawa podatkowego. W zamyśle Autorów podręcznik ma zawierać najważniejsze kwestie z tego zakresu, niezbędne dla realizacji przede wszystkim głównego nurtu wykładu akademickiego.

(...) Podręcznik – zarówno od strony technicznej, jak i merytorycznej – jak najbardziej zasługuje na pozytywna ocenę. Autorzy posługują sie językiem prostym (pamiętają, do kogo głównie skierowane jest dzieło) i w bardzo przystępny sposób tłumacza mało przystępne zagadnienia polskiego (i nie tylko) prawa podatkowego. Poszczególne rozdziały tworzą zwarta i logiczna całość, przy czym ujecie tematu jest oryginalne i na pewno nie stanowi powielenia pomysłów spotykanych w innych podręcznikach akademickich. (...) Reasumując, recenzowany podręcznik – jako bardzo aktualne kompendium wiedzy z zakresu prawa podatkowego – stanowić będzie dużą pomoc dla studentów stawiających pierwsze kroki na gruncie tytułowej dziedziny prawa.

Prof. zw. dr hab. Leonard Etel

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Pojęcie i charakter podatku jako dochodu publicznego § 1. Dochody publiczne i ich klasyfikacja Prawidłowe funkcjonowanie każdego organizmu państwowego zależy od wielu czynników, tak politycznych, jak i gospodarczych, wewnętrznych i ze- wnętrznych, materialnych i pozamaterialnych. Wśród tych czynników istotną rolę odgrywa możność dysponowania przez państwo odpowiednimi środka- mi finansowymi (pieniężnymi), z których można pokrywać wydatki publicz- ne. Środki te muszą być tym większe, im większy jest zakres zadań finanso- wanych przez państwo lub samorząd terytorialny, a niepozostających w gestii podmiotów prywatnych. Dlatego też istotnego znaczenia wśród czynników de- cydujących o prawidłowym funkcjonowaniu państwa nabiera zapewnienie sta- łych i wydajnych źródeł dochodów. Dochody uzyskiwane przez państwo i jednostki samorządu terytorialnego – czyli dochody publiczne, są podstawą funkcjonowania tych podmiotów. Służą także realizacji celów im przypisanych w podstawowych aktach prawnych i za- spokajaniu – przynajmniej w niezbędnym zakresie – potrzeb publicznych. Dochody publiczne mogą mieć różny charakter, różną rangę i znaczenie. W procesie historycznym zmieniały się sposoby zdobywania środków niezbęd- nych do pokrywania wydatków publicznych. Różny bywał zakres obciążeń fi- nansowych poszczególnych grup ludności. Zmieniały się też rodzaje takich ob- ciążeń – podatki, cła, opłaty itp. Wszystko to sprawiło, że w doktrynie prawa finansowego wypracowano różne definicje pojęć związanych z gromadzeniem środków niezbędnych do realizacji zadań publicznych. Określenia te – nie zawsze precyzyjne – zmie- niały się wraz ze zmianą warunków politycznych i gospodarczych, w których były formułowane. Także w aktach prawnych próbowano formułować legal- ne definicje poszczególnych pojęć: dochodów, podatków, opłat, ceł itp. Nie- stety definicje te bywały i są nadal często zmieniane pod wpływem różnych pozamerytorycznych okoliczności i doraźnych potrzeb. Najczęściej też, formu- łując definicje ustawowe, zapomina się o dorobku doktryny w tym zakresie. Ta- 1 2 Nb. 1–2 Rozdział I. Pojęcie i charakter podatku jako dochodu publicznego 2 ki stan rzeczy powoduje, że te same określenia są używane w doktrynie w in- nym znaczeniu niż znaczenie nadane w poszczególnych aktach prawnych. Różnorodność dochodów publicznych przesądza o odmiennym ich ujmo- waniu w ekonomii i prawie, a także o wielości klasyfikacji teoretycznych z uwzględnieniem wielu odmiennych kryteriów. W literaturze prawnofinansowej jako dochody publiczne są traktowane wszelkie wpływy pieniężne uzyskane prze państwo i jednostki samorządu tery- torialnego niezależnie od charakteru i źródeł pochodzenia tych wpływów. Warto podkreślić, że klasyfikacja dochodów przyjmowana w doktrynie nie pokrywa się z klasyfikacją przyjętą w ustawie o finansach publicznych1. Kla- syfikacja teoretyczna obejmuje wpływy określone w ustawie jako dochody pu- bliczne, ale i takie, które są w ustawie zaliczane do przychodów publicznych oraz pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi. Można więc przyjąć, że dochody publiczne w ujęciu teoretycznym odpowiadają w za- sadzie pojęciu środków publicznych w znaczeniu przyjętym w ustawie o finan- sach publicznych2. W klasyfikacji doktrynalnej można wyróżnić wiele kryteriów podziału do- chodów publicznych. 1. Ze względu na podmioty, od których są pobierane, dochody publiczne można podzielić na dwie grupy: a) pobierane od osób fizycznych, b) pobierane od osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających oso- bowości prawnej. Teoretycznie większość dochodów może być wprawdzie pobierana od obu tych grup podmiotów, ale należy uwzględnić ich odrębność. Przesądza to o odmiennym sposobie poboru dochodów, stosowaniu innych zwolnień czy ulg (np. jakiekolwiek ulgi wynikające ze stanu rodzinnego mogą dotyczyć tylko osób fizycznych). 2. Ze względu na rodzaj budżetu, do którego są odprowadzane, dochody publiczne można podzielić na: a) dochody budżetu państwa, b) dochody budżetów samorządowych. Podział dochodów między budżet państwa i budżety samorządów powi- nien być tak dokonywany, aby zapewnić obu rodzajom budżetów wystarcza- 3 4 5 1 Art. 5 ustawy z 27.8.2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2077 ze zm.). 2 Wśród dochodów publicznych w ujęciu doktryny można jednak wskazać także docho- dy zwrotne, które mogą pochodzić z zagranicy. Nie wchodzą one jednak do grupy środków publicznych. Nb. 3–5 § 1. Dochody publiczne i ich klasyfikacja 3 jące środki finansowe w stosunku do zadań przewidzianych do realizacji tak przez państwo, jak i samorządy. Formalne wyposażenie organów samorządo- wych w szeroki zakres uprawnień i obowiązków bez prawnego wyposażenia tych samorządów w środki finansowe, którymi mogą swobodnie rozporządzać, stwarza tylko iluzję samodzielności gmin. 3. Bardzo ważnym kryterium podziału dochodów publicznych jest kryte- rium funkcji (zadań) tych dochodów. Z tego punktu widzenia można dochody podzielić na: a) zasadnicze, b) uboczne. Dochody zasadnicze to takie, których głównym celem jest cel fiskalny. Podstawowym zadaniem takich dochodów jest dostarczanie państwu lub samo- rządom środków pieniężnych niezbędnych do zrealizowania ich zadań. Wszel- kie inne funkcje takich dochodów (np. stymulacyjna, prewencyjna czy represyj- na) mają znaczenie drugoplanowe. Do takich dochodów zalicza się np. podatki i opłaty. Dochodami ubocznymi są takie dochody, których podstawowym zadaniem jest realizacja innych celów niż fiskalny. Mogą to być cele represyjne czy pre- wencyjne (np. grzywny, kary pieniężne czy mandaty). 4. Kryterium ostatecznego pobrania dochodu pozwala na wyróżnienie do- chodów: a) bezzwrotnych, b) zwrotnych. Dochody bezzwrotne to takie, które – raz uiszczone na rzecz państwa czy samorządu – nie zostają zwrócone podmiotowi, od którego zostały pobrane. Do tej grupy należą np. podatki, cła, opłaty. Dochody zwrotne są jakby przejściowym zasileniem budżetu, gdyż po ustalonym okresie winny być zwrócone podmiotowi, od którego je pobrano. Do tej grupy dochodów można zaliczyć pożyczki i kredyty. 5. Można także klasyfikować dochody publiczne ze względu na kryterium wzajemnego świadczenia. Z tego punktu widzenia można wyróżnić dochody: a) odpłatne, b) nieodpłatne. Kryterium wzajemności świadczenia dotyczy podmiotu prawa publicznego. Jeżeli wpłacający, uiszczając określoną kwotę pieniężną na rzecz państwa lub sa- morządu, otrzymuje od niego świadczenie wzajemne, np. czynność urzędową czy usługę, wówczas mamy do czynienia z dochodem odpłatnym. Jeżeli zaś państwo lub samorząd, pobierając dochód, nie daje żadnego wzajemnego świadczenia – jak np. przy poborze podatku – mamy do czynienia z dochodem nieodpłatnym. Nb. 6–11 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 4 Rozdział I. Pojęcie i charakter podatku jako dochodu publicznego Dochód odpłatny, a więc związany z istnieniem wzajemnego świadczenia, może być dochodem ekwiwalentnym lub nieekwiwalentnym. Rozróżnienie to opiera się na wartości wzajemnego świadczenia ze strony państwa lub samorzą- du w stosunku do wielkości samego dochodu. Jeżeli wzajemne świadczenie ze strony państwa (samorządu) jest porówny- walne w swojej materialnej wartości do wielkości dochodu, wówczas dochód ma charakter ekwiwalentny: państwo świadczy wzajemny ekwiwalent. Jeże- li zaś wzajemne świadczenie jest, materialnie biorąc, nieproporcjonalnie niż- sze niż wielkość dochodu (np. wysoka opłata paszportowa lub wizowa), wów- czas dochód jest wprawdzie odpłatny (istnieje wzajemne świadczenie), ale nie ekwiwalentny, gdyż świadczenie to nie stanowi ekwiwalentu w stosunku do wielkości dochodu. 6. Ze względu na możliwość egzekwowania dochodów wyróżniamy: a) dochody przymusowe, b) dochody dobrowolne. Dochody przymusowe to takie, które mogą być pobrane w drodze egzeku- cji administracyjnej (np. potrącenie z wynagrodzenia, wyegzekwowanie w dro- dze czynności komornika itp.). Do takich dochodów należą podatki, opłaty, grzywny, mandaty karne, cła. Dochody dobrowolne nie mogą być wyegzekwowane w drodze przymusu, 7. Można też dokonać podziału dochodów publicznych na: np. darowizny. a) obligatoryjne, b) fakultatywne. Jest to podział dochodów przeprowadzony ze względu na to, czy obowią- zujące przepisy prawne nakazują pobieranie jakiegoś dochodu – jest to wów- czas dochód obligatoryjny, czy też dają tylko możliwość pobierania dochodu, przy spełnieniu dodatkowych warunków przewidzianych w prawie. Taki do- chód ma wówczas charakter dochodu fakultatywnego. Dochodem fakultatyw- nym są obecnie np. dochody na rzecz samorządu, wprowadzane na podstawie referendum rozpisanego wśród mieszkańców gminy. W sytuacji gdy wyniki re- ferendum przesądzą o pobieraniu takich dochodów, mają one wprawdzie cha- rakter fakultatywny, ale jednocześnie przymusowy, bowiem obciążają wszyst- kich mieszkańców, niezależnie od stanowiska zajętego w referendum. Mimo iż dochody takie mają charakter „samoopodatkowania się” mieszkańców, mogą być przymusowo egzekwowane na drodze administracyjnej. 8. Dochody publiczne można też podzielić ze względu na okoliczności ich pobierania. Z tego punktu dadzą się wyróżnić dochody: a) zwyczajne, b) nadzwyczajne. Nb. 12–18 19 20 21 22 23 § 1. Dochody publiczne i ich klasyfikacja 5 Dochody zwyczajne są z założenia pobierane w normalnych, powtarzają- cych się sytuacjach, mają więc charakter niejako „stały”. Takimi dochodami jest ogromna większość dochodów podatkowych, z opłat, a także grzywien, mandatów itp. Dochody nadzwyczajne wprowadza się w szczególnych okolicznościach, np. podatek od nadzwyczajnego wzbogacenia wojennego pobierany w Polsce po II wojnie światowej. Można też wyobrazić sobie wprowadzenie dodatkowe- go podatku na rzecz gmin objętych klęską żywiołową, a pobieranych od miesz- kańców innych, niedotkniętych klęską regionów. 9. Dochody publiczne można wreszcie podzielić ze względu na to, czy są pobierane okresowo, w sposób powtarzający się (niejako „ciągły”), czy też sporadycznie. Dochód publiczny może pochodzić np. z tytułu prowadzonej przez określony podmiot działalności gospodarczej. W takiej sytuacji pobie- rany podatek dochodowy ma charakter ciągłego świadczenia, pobieranego tak długo, jak długo jest prowadzona działalność gospodarcza przynosząca docho- dy. Płatność takiego podatku odbywa się najczęściej okresowo w postaci mie- sięcznych zaliczek. Możliwe jest jednak pobieranie dochodu sporadycznie, czyli wówczas, gdy następuje jednorazowe, pojedyncze zdarzenie, albo też zostanie dokonana czynność prawna, która wymaga uiszczenia określonej kwoty na rzecz państwa czy też samorządu. Do takich sytuacji należy np. obowiązek uiszczenia opłaty za otrzymane zezwolenie budowlane lub odpis aktu stanu cywilnego. Podobny charakter ma pobranie podatku od spadku lub dokonanej darowizny. 10. Dochody uzyskiwane przez podmioty prawa publicznego (państwo i sa- morządy) mogą mieć charakter dochodów własnych, ewentualnie dochodów pochodzących z zewnątrz. Dochody zewnętrzne są często nazywane dochoda- mi obcymi, a także zasilającymi. Dochody własne państwa czy samorządu to takie, które są w obowiązują- cych przepisach prawa określone jako własne, np. podatki i opłaty zwane lo- kalnymi stanowią dochody własne gmin. Dochodami własnymi gmin są też dochody z majątku komunalnego, np. wpływy uzyskane ze sprzedaży mienia, czynsze z tytułu jego dzierżawy czy najmu. Dochodami zasilającymi gminy są natomiast wszelkiego rodzaju dotacje i subwencje. Podobna sytuacja zachodzi również w odniesieniu do dochodów państwa. W ujęciu teoretycznym własnymi dochodami państwa są podatki, opłaty, część wpływów z tytułu ceł, a także dochody pochodzące z prywatyzacji mienia na- leżącego do Skarbu Państwa, podobnie jak czynsze z wydzierżawienia takiego mienia. Dochodami obcymi są np. środki uzyskane przez państwo z międzyna- Nb. 19–23 24 Rozdział I. Pojęcie i charakter podatku jako dochodu publicznego 6 rodowych instytucji finansowych, i to zarówno w postaci bezzwrotnej pomocy, jak też otrzymane pożyczki lub kredyty. 11. Celowe wydaje się też odróżnienie dochodów publicznych ze względu na lokalizację źródła poboru dochodu. Z tego punktu widzenia można wyróż- nić dochody: a) pochodzące z kraju, b) pochodzące z zagranicy. Jeżeli źródło poboru dochodu publicznego znajduje się na terenie kraju, wówczas pochodzący z kraju dochód stanowi tym samym przejęcie do budżetu państwa lub samorządu części dochodu (produktu krajowego brutto) wytwo- rzonego w Polsce lub majątku znajdującego się w kraju, np. zapłacenie podatku przez podmiot gospodarczy działający w Polsce lub dokonanie darowizny poło- żonej w kraju nieruchomości na rzecz gminy. Dochód pochodzący z zagranicy jest natomiast przejęciem do polskie- go budżetu części majątku lub dochodu wytworzonego poza granicami kraju, np. pożyczka czy kredyt z zagranicznego banku, bezzwrotna zagraniczna po- moc finansowa i podobne. Wśród różnych dochodów publicznych na szczególną uwagę zasługują po- datki. W większości państw właśnie podatki stanowią podstawowe źródło do- chodów zarówno samego państwa, jak i organów samorządu terytorialnego. W budżetach państwowych i samorządowych podatki są najczęściej pierwszo- planową i najważniejszą, a tym samym największą pozycją dochodową. Prawo podatkowe stanowi też najważniejszą część prawa o dochodach publicznych. Reasumując – w ujęciu teoretycznym dochodami publicznymi są środki pu- bliczne w znaczeniu przyjętym w ustawie o finansach publicznych, w tym za- równo dochody publiczne, przychody publiczne, jak i niepodlegające zwrotowi środki pochodzące ze źródeł zagranicznych z wyodrębnieniem środków pocho- dzących z Unii Europejskiej. Do dochodów publicznych w znaczeniu teore- tycznym można jednak zaliczyć także wszelkie uzyskane z zagranicy kredyty i pożyczki stanowiące tzw. dochody zwrotne. § 2. Definicja podatku 25 Podatek stanowi kategorię ekonomiczną, ale jednocześnie jest pojęciem i instytucją prawnofinansową. Prawo finansowe określa też zarówno samo po- jęcie podatku, jego miejsce wśród innych dochodów publicznych, jak i elemen- ty podatku. W doktrynie wypracowano ogólną definicję podatku jako świadczenia pie- niężnego na rzecz podmiotu prawa publicznego, czyli państwa lub samorządu, Nb. 24–25 7 jednostronnie przez ten podmiot ustalonego, o charakterze ogólnym, zasadni- czym, bezzwrotnym, nieodpłatnym i przymusowym. § 2. Definicja podatku Ordynacja podatkowa1 zawiera ustawową definicję podatku jako publiczno- prawnego, nieodpłatnego, przymusowego oraz bezzwrotnego świadczenia pieniężnego na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, które wynika z ustawy podatkowej. Obie definicje podatku w istocie są do siebie zbliżone. Definicja zawarta w Ordynacji nie uwzględnia wprawdzie teoretycznych cech ogólności, zasadni- czości i jednostronności ustalenia, którymi obdarza się w doktrynie świadczenia podatkowe. Nie oznacza to jednak, że Ordynacja podatkowa pozbawiła podatek tych dotychczasowych cech wypracowanych w teorii prawa podatkowego. Wszystkie elementy składowe definicji są niezbędne do określenia podat- ku i odróżnienia go od innych dochodów publicznych. Zmiana któregokolwiek elementu na inny, np. zamiana cechy nieodpłatności na odpłatność, przy nie- zmienionej pozostałej części definicji, powoduje, że tego rodzaju dochód nie jest już podatkiem, lecz innym dochodem publicznym. W podanej sytuacji by- łaby to opłata. Podatek pobierany jest w pieniądzu. Aktualne rozwiązania prawne nie przewidują poboru podatku w naturze (np. w zbożu). Taki pobór podatku w na- turze może się zdarzyć w tych okresach i w tych państwach, w których nie ma, przynajmniej w minimalnym stopniu, ustabilizowanych warunków finan- sowych, a tym samym i stabilności waluty. Podatki są zawsze pobierane przez podmioty prawa publicznego. W Polsce do 1990 r. podmiotem takim było tylko państwo, ale od początku 1991 r. w Rze- czypospolitej Polskiej funkcjonuje zarówno system władzy i administracji rzą- dowej, jak i samorządowej. Oba piony władzy i administracji dysponują wła- snymi kompetencjami władczymi, uprawnieniami wykonawczymi i oczywiście własnymi dochodami, z których realizują swoje wydatki. Mają więc prawo uchwalania własnych, odrębnych budżetów, a podatki stanowią w tych budże- tach bardzo istotną, może najistotniejszą pozycję. Jednostki samorządu teryto- rialnego na wszystkich szczeblach (gminy, powiatu, województwa) są więc tak- że podmiotami prawa publicznego uprawnionymi do pobierania podatków. Podatek jest świadczeniem ustanowionym jednostronnie przez pobierający je podmiot. Oznacza to, że podatek nie jest ustanawiany i wymierzany w dro- dze umowy między osobą zobowiązaną do jego zapłacenia a państwem lub samorządem, na rzecz którego jest on pobierany. Pobiera się go na podstawie władczego działania podmiotu ustanawiającego podatek w drodze ustawy po- 1 Art. 6 ustawy z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.). Nb. 26–27 26 27 28 29 Rozdział I. Pojęcie i charakter podatku jako dochodu publicznego 8 datkowej. Tym samym postępowanie zmierzające do wymiaru podatku podlega przepisom Ordynacji podatkowej i Kodeksu postępowania administracyjnego, a nie Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego. Do cech podatku należy też jego ogólność. Jako świadczenie ogólne jest on tak skonstruowany, że zasady ustalania i poboru podatku odnoszą się do każde- go podmiotu, który spełnia warunki określone w prawie podatkowym. Nie usta- nawia się tym samym żadnych osobnych, indywidualnych warunków dla po- brania podatku od poszczególnych, imiennie wskazanych, podmiotów. Podatek należy do tzw. publicznych dochodów zasadniczych. Oznacza to, że podstawowym celem podatku jest cel fiskalny. Sprowadza się on do dostar- czania państwu lub samorządowi środków finansowych umożliwiających pro- wadzenie działalności i realizacji zadań. Inne funkcje podatku, takie jak stymu- lacyjna, związana z oddziaływaniem np. na preferowane kierunki produkcji lub inne korzystne zjawiska gospodarcze, mają jedynie znaczenie dodatkowe. Cechą charakterystyczną podatku jest też jego bezzwrotność, w odróżnie- niu np. od pożyczki. Oznacza to, że podatek pobrany zgodnie z prawem nie ulega zwrotowi. W ten sposób podatek staje się rodzajem daniny publicznej na rzecz państwa lub samorządu. Do cech charakterystycznych podatku – w odróżnieniu od opłaty – należy także jego nieodpłatność. Ta cecha podatku oznacza, że podmiot uiszczający podatek nie otrzymuje od państwa czy samorządu żadnego wzajemnego świad- czenia, czy to w postaci czynności urzędowej, czy usługi, jak jest to przy pobie- raniu opłat. Płacący podatek nie ma więc do państwa czy samorządu roszczenia o jakiekolwiek wzajemne świadczenie. Nie oznacza to jednak, że społeczeń- stwo jako całość nie korzysta z jakiejś ogólnej odpłatności ze strony państwa lub samorządu z tego tytułu, iż płaci na ich rzecz podatki. Jest to jednak ekwi- walent na rzecz społeczeństwa jako całości (np. bezpłatne szkolnictwo, uspo- łeczniona służba zdrowia itp.), a nie realizacja roszczenia poszczególnych pod- miotów z tytułu zapłacenia podatku w określonej wysokości. Często bywa zresztą tak, że płacący wysokie podatki nie korzystają np. z usług uspołecznio- nej służby zdrowia, a ci, którzy podatków nie płacą lub uiszczają je w minimal- nej wysokości, wykorzystują jednocześnie wszystkie możliwe formy pomocy ze strony państwa lub samorządu. Podatek jest wreszcie świadczeniem o charakterze przymusowym. Ozna- cza to, że w sytuacji gdy zobowiązany do zapłacenia podatku nie uiszcza go do- browolnie, można pobrać świadczenie w sposób przymusowy, czyli w drodze egzekucji administracyjnej. Wszystkie wymienione i omówione cechy podatku odróżniają go od innych dochodów na rzecz państwa lub innego podmiotu prawa publicznego i są nazy- wane stałymi elementami podatku. Nb. 28–29 § 3. Struktura podatku 9 Niezależnie od elementów stałych podatku, konstrukcja każdego podatku za- wiera elementy, które ulegają zmianom i są różne dla poszczególnych podatków. Pozwalają one odróżnić jeden podatek od drugiego. Są to więc elementy struk- tury podatku. W teorii prawa podatkowego są także określane jako zmienne czy też techniczne elementy podatku. Należą do nich przede wszystkim: 1) podmiot podatku, 2) przedmiot podatku, 3) podstawa opodatkowania, 4) stawki i skale podatkowe. Do elementów struktury podatku, różnych dla poszczególnych podatków, należy także zaliczyć tryb i warunki płatności podatku oraz zwolnienia i ulgi, ewentualnie zwyżki podatkowe. § 3. Struktura podatku Podmiotem podatku jest zarówno ten, kto podatek ustanawia i pobiera na swoją rzecz, jak i ten, kto jest zobowiązany do zapłacenia podatku. Podmiot, który pobiera na swoją rzecz podatek lub dla którego podatek jest pobierany (przez pośrednika – czyli tzw. płatnika bądź inkasenta), nosi nazwę podmio- tu czynnego. W Rzeczypospolitej Polskiej podmiotem czynnym jest aktual- nie państwo i od 1991 r. samorząd terytorialny. Podmiotem takim mogą być także organizacje międzynarodowe, jeżeli państwa członkowskie wyposażą je w uprawnienia do pobierania podatków na rzecz tych organizacji. Podmiotem biernym jest podmiot zobowiązany do uiszczenia podatku. W prawie podatkowym używa się dla jego określenia nazwy podatnik. Może nim być osoba fizyczna, osoba prawna, a także jednostka organizacyjna nie- mająca osobowości prawnej. Znane są też w prawie podatkowym sytuacje, gdy podatnikami były spadki nieobjęte, a także grupy osób fizycznych (np. rodzina żyjąca we wspólnym gospodarstwie domowym). Ordynacja podatkowa1 przyznaje pozycję podatnika osobom fizycznym, prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości praw- nej, które podlegają na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu. Ustawy takie mogą jednak nadawać status podatników innym podmiotom2. Podatnik może być podatnikiem formalnym lub rzeczywistym. Podatnik formalny to ten, kto na podstawie konkretnej ustawy podatkowej jest zobo- 30 31 32 1 Art. 7 OrdPU. 2 Na przykład w podatku dochodowym od osób prawnych mogą to być podatkowe gru- py kapitałowe. Nb. 30–32 33 34 Rozdział I. Pojęcie i charakter podatku jako dochodu publicznego 10 wiązany do zapłacenia podatku i rozliczenia się z tego tytułu z właściwym or- ganem podatkowym. Może to być np. przedsiębiorca, który jest podatnikiem podatku dochodowego, podatku od towarów i usług, czy też podatku od nieru- chomości. Jeżeli zobowiązanie podatkowe powstaje poprzez wydanie i dorę- czenie tzw. nakazu płatniczego, podatnikiem formalnym jest ten, na kogo nakaz płatniczy został wystawiony. Jeżeli podatnik formalnie zobowiązany do uiszczenia podatku ponosi jed- nocześnie ekonomiczny ciężar podatku, jest on równocześnie podatnikiem rzeczywistym. Zachodzi tym samym tożsamość osoby podatnika formalnego i rzeczywistego. W dwóch sytuacjach może jednak nastąpić rozczepienie osoby podatnika formalnego i rzeczywistego, tak że są to dwa odrębne podmioty. Następuje to w przypadku tzw. podatku pośredniego i przy zjawisku tzw. przerzucalności podatku. Za podatek pośredni uważa się taki, w którym z woli podmiotu czynne- go, tj. państwa lub samorządu, następuje przewidziane w ustawie podatko- wej rozczepienie osoby podatnika formalnego i rzeczywistego. Taki charakter ma aktualnie podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy. Oba podat- ki są elementem kształtującym wysokość ceny i są niejako „z urzędu” w niej uwzględniane. Podatnikiem formalnym w takiej sytuacji są producenci bądź sprzedawcy towarów, a także świadczący odpłatnie usługi, a podatnikiem rze- czywistym – anonimowy nabywca towaru, który płaci cenę zawierającą w swej wysokości kwotę wliczonego do niej podatku. Zjawisko przerzucalności podatku polega na żywiołowym, często wbrew woli podmiotu czynnego (państwa lub samorządu)1, rozczepieniu osoby podat- nika formalnego i rzeczywistego i przerzuceniu ciężaru ekonomicznego podat- ku przez podatnika formalnego na inny podmiot, który staje się przez to po- datnikiem rzeczywistym. Przerzucalność podatku może się dokonać w dwojaki sposób: 1) poprzez przerzucalność „w przód”, 2) za pomocą przerzucalności „w tył”. Przerzucalność „w przód” polega na obciążeniu ekonomicznym ciężarem podatku konsumenta – nabywcy towaru lub usługi przez podwyższenie ceny sprzedaży. Przerzucalność „w tył” polega na odrzuceniu ekonomicznego cięża- ru podatku na: 1) dostawcę surowca – poprzez obniżenie ceny za dostarczany producentowi surowiec, 1 Państwo lub samorząd mogą nawet próbować przeciwdziałać temu zjawisku poprzez ustalanie cen i płac (tzw. reglamentacja cenowo-płacowa). Nb. 33–34
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: