Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00744 011226 7458116 na godz. na dobę w sumie
Prawo policyjne - ebook/pdf
Prawo policyjne - ebook/pdf
Autor: , , , Liczba stron: 229
Wydawca: Difin Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7930-503-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Policję utworzono jako umundurowaną i uzbrojoną formację służącą społeczeństwu, przeznaczoną do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego. W związku z tak określonym spektrum działania zajmuje ona szczególne miejsce w przestrzeni bezpieczeństwa narodowego. Istotnym aspektem funkcjonowania przedmiotowej formacji są podstawy prawne pozwalające na podejmowanie określonych czynności, zwłaszcza związanych z działaniami władczymi. Tego właśnie dotyczy ta książka.

Prawo policyjne jest publikacją, która charakteryzuje z jednej strony strukturę policji, jej organizację, z drugiej zaś przedstawia zadania i kompetencje realizowane w sferze bezpieczeństwa i porządku publicznego. Omawiana jest m.in. problematyka działań policji podczas imprez masowych i zgromadzeń publicznych, w sferze reglamentacji broni i amunicji, zarządzania kryzysowego, obronności oraz w stanach nadzwyczajnych.

Książka jest adresowana do studentów wydziałów wyższych uczelni, na których jest wykładany przedmiot Prawo policyjne, jak również do teoretyków i praktyków zajmujących się tą problematyką, szczególnie do funkcjonariuszy policji i służb specjalnych. Autorami poszczególnych rozdziałów są pracownicy naukowi oraz naukowo-dydaktyczni wiodących polskich ośrodków akademickich, jak również oficerowie policji mający na co dzień do czynienia z omawianymi zagadnieniami w pracy zawodowej.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

1 2 3 4 Copyright © by Difin SA Warszawa 2014 Recenzenci: prof. zw. dr hab. Arkadiusz Letkiewicz prof. nadzw. dr hab. Katarzyna Popik Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. Książka ta jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysłu- gują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy cudzą własność i prawo. Redaktor prowadzący: Edward Mitek Korekta: Aneta Dąbrowska-Korzus ISBN 978-83-7930-503-2 Difin SA Warszawa 2014 00-768 Warszawa, ul. F. Kostrzewskiego 1 tel. +48 22 851 45 61, +48 22 851 45 62 fax.+48 22 841 98 91 Księgarnie internetowe Difin: www.ksiegarnia.difin.pl, www.ksiegarniasgh.pl Skład i łamanie: Zdzisław Ptak, e-mail: rheatal@gmail.com, tel. +48 609 034 343 Druk: Fabryka Druku Sp. z o.o. ul. Zgrupowania AK Kampinos 6, 01-943 Warszawa www.fabrykadruku.pl SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Jarosław Kostrubiec Organizacja i funkcjonowanie Policji Państwowej w II Rzeczypospolitej Rozdział 2 Przemysław Dąbrowski Policja Państwowa XVI Okręgu Wileńskiego w latach 1922 –1926. Geneza, struktura i zadania Rozdział 3 Mirosław Karpiuk Struktura organizacyjna policji Rozdział 4 Konrad Walczuk Działalność policji a konstytucyjna zasada legalizmu (praworządności) 1. Wstęp 2. Pojęcie „legalizm” („praworządność”) 3. Prawo karne procesowe 4. Prawo konstytucyjne 5. Konstytucyjna zasada demokratycznego państwa prawnego 6. Konstytucyjna hierarchia źródeł prawa powszechnie obowiązującego Rozdział 5 Małgorzata Czuryk Zakres działania policji oraz obszary jej współdziałania z innymi podmiotami Rozdział 6 Małgorzata Polinceusz Prawne formy działania policji 1. Pojęcie „prawne formy działania administracji” oraz ich klasyfikacja 2. Prawne formy działania policji 5 9 11 13 23 32 41 41 42 42 42 46 49 54 69 69 71 6 Spis treści 3. Ogólne i szczególne władcze formy działania policji 4. Czynności operacyjno-rozpoznawcze policji 5. Czynności administracyjno-porządkowe policji 6. Działalność społeczno-organizatorska policji 7. Inne formy działania policji Rozdział 7 Mariusz Kuliński Przypadki zagrożenia życia i zdrowia ludzi lub mienia albo bezpieczeństwa porządku publicznego. Metody i formy przygotowania realizacji działań policji 1. Wstęp 2. Podstawa prawna i definicje 3. Formy organizacyjne i sposób realizacji działań 4. Zadania i organizacja sztabu dowódcy operacji 5. Elementy koncepcji i planu działania dowódcy operacji 6. Zakończenie Rozdział 8 Mariusz Nepelski Zbiorowe zakłócenie bezpieczeństwa i porządku publicznego. Postępowanie policji podczas imprez masowych i zgromadzeń publicznych 1. Zabezpieczenie zgromadzenia publicznego 2. Zadania policji podczas zabezpieczenia zgromadzenia publicznego 3. Zadania policji podczas zbiegowiska (tak zwanego nielegalnego zgromadzenia) 4. Zadania policji podczas nielegalnego blokowania dróg 5. Zadania policji podczas odblokowania obiektów 6. Zadania policji podczas zabezpieczenia imprezy masowej 7. Organizacja dowodzenia działaniami policji Rozdział 9 Aleksander Babiński Udział organów policji w reglamentacji broni i amunicji 1. Źródła zadań policji w zakresie reglamentacji broni i amunicji 2. Udział organów policji w reglamentacji broni i amunicji wynikający z ustawy o broni i amunicji 3. Wydawanie indywidualnych pozwoleń na broń 4. Wydawanie świadectw broni i dopuszczanie do posiadania broni 5. Rejestracja broni 6. Wydawanie pozwoleń na broń cudzoziemcom 7. Udział organów policji w weryfikacji uprawnień do posiadania broni i amunicji 8. Cofnięcie pozwolenia na broń 72 77 78 79 79 83 83 84 87 92 94 95 96 99 100 101 102 103 104 106 109 109 115 117 128 132 134 138 142 Spis treści 9. Cofnięcie dopuszczenia do posiadania broni 10. Unieważnienie karty rejestracji broni 11. Wnioski Rozdział 10 Janusz Falecki Policja w sferze zarządzania kryzysowego Rozdział 11 Robert Socha Policja w stanach nadzwyczajnych 1. Działanie policji w stanie klęski żywiołowej 2. Policja w stanie wyjątkowym 3. Zadania policji w stanie wojennym Rozdział 12 Bernard Wiśniewski, Robert Socha Przygotowania obronne policji Rozdział 13 Tomasz Szankin Służba w policji 1. Nabór do służby w policji 2. Przebieg służby w policji 3. System szkolenia i doskonalenia zawodowego w policji 4. System opiniowania służbowego w policji 5. Rozwiązanie stosunku służbowego Rozdział 14 Radosław Kostrubiec Obowiązki i uprawnienia funkcjonariusza policji podczas dokonywania czynności zatrzymania osoby 1. Wstęp 2. Zatrzymania procesowe 3. Zatrzymania pozaprocesowe 4. Obowiązki funkcjonariusza i uprawnienia zatrzymanego związane z dokonaniem czynności zatrzymania 5. Zakończenie Bibliografia Wykaz ważniejszych aktów prawnych 7 153 154 156 158 171 171 176 180 184 195 195 200 202 206 208 211 211 212 214 216 218 219 224 8 9 WYKAZ SKRÓTÓW kc kk kpa kpk – Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.). – Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553, ze zm.) – Ustawa z dnia 12 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze. zm.) – Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89. poz. 555, ze zm.) ueldo – Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, ze zm.) uoc uodg up zszo – Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 128, poz. 1175, ze zm.) – Ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324, ze zm.) – Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687, ze zm.) – Zarządzenie nr 1041 Komendanta Głównego Policji z dnia 28 września 2007 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji i zakresu działania komend, komi- sariatów i innych jednostek organizacyjnych Policji, stanowiące załącznik do Obwieszczenia Komendanta Głównego Policji z dnia 25 czerwca 2013 r. w spra- wie ogłoszenia jednolitego tekstu Zarządzenia Komendanta Głównego Policji w sprawie szczegółowych zasad organizacji i zakresu działania komend, komi- sariatów i innych jednostek organizacyjnych Policji (t.j. Dz.Urz. KGP z 2013 r., poz. 50 ze zm.) 10 11 WSTĘP Jednym z podstawowych zadań w demokratycznym państwie prawnym, jakie ma realizować administracja publiczna, jest zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego. Wykonanie tego zadania zostało powierzone szeregu podmiotom publicznym, w tym wyspecjalizowanym w powyższym zakresie, co nie wyklucza realizacji tego zadania także przez podmioty prywatne, które w tym zakresie wspierają administrację publiczną. Kompetencje w sferze bezpieczeństwa i porządku publicznego zostały przyznane organom administracji różnego szczebla i różnego statusu. Instru- mentarium władczym w tym zakresie posługują się zarówno organy samorzą- du terytorialnego, jak i administracji rządowej, terenowej – zespolonej i nie- zespolonej, centralnej czy naczelnej. Jednak niezmiernie ważną misję w tym zakresie powierzono specjalistycznej formacji, o wyspecjalizowanej kadrze, jaką jest policja. Policję utworzono jako umundurowaną oraz uzbrojoną formację, która ma służyć społeczeństwu i być przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa lu- dzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego. W związ- ku z przypisaniem tej formacji tak ważnego zadania przyznano jej również władcze kompetencje w tym zakresie, za pośrednictwem których może ona ingerować (w przypadkach ustawowo wskazanych) w wolności i prawa czło- wieka i obywatela. Należy jednak podkreślić, że obowiązuje w tym przy- padku zasada proporcjonalności, w świetle której ingerencja nie może być nadmierna, co nie zmienia faktu, że policja dysponuje niezwykle dolegliwy- mi dla obywateli instrumentami wymuszającymi określone zachowanie, co z kolei wynika z posiadania środków wykonywania władztwa publicznego i aparatu przymusu. Ze względu na specyfikę zadań i kompetencji oraz ich wagę i w sposób odpowiadający potrzebom w tym zakresie ukształtowano strukturę tej forma- cji. Jest ona zorganizowana w oparciu o obowiązujący podział terytorialny państwa, jak i działa na szczeblu centralnym. Jej podstawową cechą jest hie- rarchiczne podporządkowanie, zatem nie będzie miała zastosowania w tym przypadku zasada decentralizacji, dekoncentracji kompetencji. 12 Wstęp Budowa struktur policji uwzględnia zarówno aspekt horyzontalny, jak i wertykalny działań i przyporządkowania w sferze bezpieczeństwa i porządku publicznego. W aspekcie wertykalnym występują struktury terenowe, struktu- ra centralna i naczelna. W aspekcie horyzontalnym mamy zespolenie na szcze- blu województwa, gdzie występuje zwierzchnictwo wojewody, oraz zespole- nie na szczeblu powiatu, gdzie cecha zwierzchnictwa przypisana jest staroście. W przedmiotowej monografii omawiane są wybrane aspekty prawne funkcjonowania policji w przestrzeni bezpieczeństwa i porządku publicznego. Z jednej strony stanowi ona pewną całość, z drugiej zaś – poszczególne roz- działy mogą być traktowane jako odrębne części, których treść wyraża poglą- dy autorów. Uczestnikami biorącymi udział w powyższym przedsięwzięciu są pracownicy naukowi, naukowo-dydaktyczni, jak również praktycy zajmujący się przedmiotową problematyką. Są to m.in. przedstawiciele takich ośrodków akademickich, jak: Akademia Obrony Narodowej w Warszawie, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II w Lublinie, Politechnika Rzeszowska, Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach. Małgorzata Czuryk Mirosław Karpiuk Jarosław Kostrubiec Krzysztof Orzeszyna Jarosław Kostrubiec Jarosław Kostrubiec* 13 Rozdział 1 ORGANIZACJA I FUNKCJONOWANIE POLICJI PAŃSTWOWEJ W II RZECZYPOSPOLITEJ Zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego jest jedną z najstar- szych i najważniejszych funkcji państwa, która w poważnym stopniu decyduje o bycie każdego porządku politycznego1. Wiąże się nie tylko z koniecznością zapewnienia normalnego funkcjonowania państwa i jego instytucji, lecz także zagwarantowania odpowiedniego poziomu „stanu spokoju społeczeństwa”2. Dlatego normatywne umocowanie organizacji i funkcjonowania służb bezpie- czeństwa publicznego w okresie II Rzeczypospolitej było jednym z najważ- niejszych zadań, które należało do władz nowego państwa. W literaturze przedmiotu istnieje szereg publikacji traktujących o po- licji Państwowej okresu międzywojnia. Są to jednak z reguły opracowania z zakresu nauk o bezpieczeństwie, monografie o charakterze czysto historycz- nym, politologicznym czy nawet socjologicznym3. Nie ma natomiast wielu prac, które stanowiłyby analizę pozycji ustrojowej Policji Państwowej II RP z perspektywy czysto prawniczej4. Dlatego niniejsze opracowanie ma na celu przedstawienie organizacji i funkcjonowania policji okresu międzywojnia w ujęciu formalno-dogmatycznym, w oparciu o akty normatywne, któ- re stanowiły fundament dla określenia jej miejsca w systemie administracji publicznej II RP. * Dr, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. 1 Por. L. Dubel, J. Kostrubiec, G. Ławnikowicz, Z. Markwart, Elementy nauki o państwie i polityce, Warszawa 2011, s. 62–64. 2 Prawo bezpieczeństwa publicznego, M. Karpiuk, K. Walczuk (red.), Warszawa 2013, s. 9. 3 Por. np. A. Misiuk, Policja Państwowa (1919–1939). Powstanie, organizacja, kierunki działania, Warszawa 1996; R. Litwiński, Korpus Policji w II Rzeczypospolitej. Służba i życie prywatne, Lublin 2010; B. Sprengel, Policja Państwowa a organy władzy publicznej w polityce ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego w Polsce w latach 1918–1939, Toruń 2011. 4 Por. np. M. Mączyński, Policja Państwowa w II Rzeczypospolitej. Organizacyjno-prawne podstawy funkcjonowania, Kraków 1997; P.K. Marszałek, Prawo Policji Państwowej w II Rze- czypospolitej 1915–1945. Wybór źródeł, Toruń 2009. 14 Pierwszymi aktami prawnymi, które regulowały funkcjonowanie służb mundurowych na początku odbudowy państwa polskiego, był dekret Naczelnika Państwa z dnia 5 grudnia 1918 roku Przepisy o organizacji Mili- cji Ludowej5, uzupełniony następnie aktem z dnia 7 lutego 1919 roku6, oraz dekret z dnia 9 stycznia 1919 roku o organizacji policji komunalnej7. Wydanie przepisów regulujących organizację Milicji Ludowej było w istocie prawnym usankcjonowaniem, a tym samym upaństwowieniem istniejącej już forma- cji bezpieczeństwa publicznego, która była ściśle związana z Polską Partią Socjalistyczną8. Do jej zadań należała ochrona i zapewnienie spokoju i bezpie- czeństwa ludności miast i wsi, walka ze wszelkimi przejawami bezładu społecz- nego oraz „przeprowadzanie zarządzeń Władz Państwowych”9. Była to forma- cja zorganizowana na wzór wojskowy, jednolicie umundurowana, uzbrojona, „w zasadzie skoszarowana”, która pozostawała na żołdzie i bezpośrednio podle- gała Ministrowi Spraw Wewnętrznych10. W ramach urzędu utworzono wydział Milicji Ludowej. Funkcja kierowania została powierzona Komendzie Głów- nej, której podlegali komendanci okręgowi11. Akt z 1918 roku rozwiązywał jednocześnie wszystkie inne formacje zbrojne działające na terenie państwa, z wyjątkiem milicji jednostek samorządu miejskiego i powiatowego12. Kolejny dekret z dnia 9 stycznia 1919 roku przekształcał wszystkie organizacje bezpieczeństwa publicznego – z wyjątkiem Milicji Ludowej – w policje komunalne13. Powołana formacja stanowiła organ jednostki samo- rządu, którego celem było zapewnienie bezpieczeństwa osobistego i porządku publicznego oraz nadzór nad wykonaniem przepisów w zakresie działalno- ści policji miejscowej. W świetle przepisów analizowanego dekretu policja 5 Dz.U. Nr 19, poz. 53. 6 Dekret z dnia 7 lutego 1919 r. w przedmiocie uzupełnienia przepisów o organizacji Milicji Ludowej (Dz.U. Nr 14, poz. 153). 7 Dz.U. Nr 5, poz. 98. 8 Por. R. Litwiński, op. cit., s. 21–23. 9 Art. 1 dekretu z dnia 5 grudnia 1918 r. Przepisy o organizacji Milicji Ludowej (Dz.U. Nr 19, poz. 53). 10 Ibidem, art. 4. 11 Ibidem, art. 3 i 4. 12 Ibidem, art. 7. 13 Art. 15 dekretu z dnia 9 stycznia 1919 r. o organizacji policji komunalnej (Dz.U. Nr 5, poz. 98). Na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 marca 1919 r. w sprawie przekształcenia obecnie istniejących Milicji Miejskich i Policji na Policje Komu- nalne (M.P. Nr 62, brak poz.) przemianowano na Policje Komunalne Milicje Miejskie nastę- pujących miast: Będzin, Częstochowa, Dąbrowa, Kalisz, Kielce, Łódź, Lublin, Łomża, No- woradomsk, Pabianice, Płock, Piotrków, Radom, Siedlce, Sosnowiec, Suwałki, Tomaszów Mazowiecki, Włocławek, Zamość, Zawiercie. Osobnym aktem przekształcono Milicję Miejską miasta stołecznego: rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 11 lutego 1919 r. w sprawie przekształcenia Milicji Miejskiej miasta stołecznego Warszawy na Policję Komunalną (M.P. Nr 35, brak poz.). Jarosław Kostrubiec 15 komunalna stawała się organem wykonawczym władz państwowych i samo- rządowych14. Szefów policji wszystkich stopni, którzy byli urzędnikami pań- stwowymi, mianował Minister Spraw Wewnętrznych15. Policja komunalna była służbą mundurową, zorganizowaną na wzór wojskowy, której funkcjona- riusze musieli spełniać określone warunki, a za przewinienia służbowe podle- gali surowej odpowiedzialności dyscyplinarnej16. Wydaje się, że dualizm formacji bezpieczeństwa publicznego w po- czątkach II Rzeczpospolitej był z jednej strony rezultatem pewnego kom- promisu politycznego w trudnym czasie tworzenia struktur nowego państwa, z drugiej natomiast – wynikiem braku spójnej koncepcji organizacji admini- stracji terenowej i konfrontacji poglądów w tym zakresie różnych sił politycz- nych17. Stworzenie odpowiednich służb mundurowych było jednak warunkiem koniecznym w budowie systemu administracji II Rzeczypospolitej. Koegzy- stencja Milicji Ludowej i Policji Komunalnej powodowała problemy natury formalnoprawnej w kontekście sporów kompetencyjnych, jak i praktycznej realizacji zadań przez obie formacje. Mimo wyartykułowanej w art. 2 dekretu z 1918 roku zasady współdziałania poszczególne służby bezpieczeństwa ze sobą rywalizowały czy nawet walczyły18. Warto nadmienić, że oprócz wymie- nionych wyżej struktur działały: Straż Rzeczna i Straż Kolejowa, wcześniej ponadto (Lubelska, Polska) Żandarmeria Krajowa (Polowa), stąd unifikacja służb bezpieczeństwa publicznego stała się koniecznością19. Aktem, który stanowił podstawę normatywną zespolenia formacji bez- pieczeństwa publicznego w II RP, była ustawa z dnia 24 lipca 1919 roku o Policji Państwowej20. Jak podkreślano w literaturze okresu międzywojenne- go, ustawodawca starał się implementować do treści ustawy trzy zasady: 1) jednolitości regulacji prawnych niezależnie od rodzaju formacji policyjnej, 2) apolityczności, 3) wyłączności21. 14 Art. 1 dekretu z dnia 9 stycznia 1919 r. o organizacji policji komunalnej (Dz.U. Nr 5, poz. 98). 15 Ibidem, art. 3. 16 Zgodnie z art. 10 dekretu kandydat na funkcjonariusza policji komunalnej powinien speł- niać następujące warunki: 1) wiek nie niżej 21 lat, 2) należyte uzdolnienie, 3) nieskazitelność obywatelska, 4) zdrowie fizyczne, 5) poprawna znajomość języka polskiego w piśmie i słowie. 17 Por. S. Pieprzny, Policja. Organizacja i funkcjonowanie, Kraków 2003, s. 13. 18 Por. R. Litwiński, op. cit., s. 24–25. 19 Por. J. Misiewicz, Organizacje bezpieczeństwa w niepodległej Polsce, poprzedzające Po- licję Państwową (Pierwsze dni listopada 1918 r. – koniec lipca 1919 r.), [w:] Dziesięciolecie służby bezpieczeństwa w Polsce Odrodzonej (1915–1925), E. Grabowiecki (red.), Warszawa s.a., s. IV. 20 Dz.U. Nr 61, poz. 363 ze zm. (dalej: ustawa o Policji z 1919 r.) 21 I. Koral, Polska Policja Państwowa, [w:] Dziesięciolecie służby bezpieczeństwa w Polsce Odrodzonej (1915–1925), E. Grabowiecki (red.), Warszawa s.a., s. VIII. Organizacja i funkcjonowanie Policji Państwowej w II Rzeczypospolitej 16 W świetle przepisów analizowanego aktu policja stanowiła „państwową organizację służby bezpieczeństwa”22, będąc organem wykonawczym władz państwowych i samorządowych. Do jej głównych zadań należała ochrona bez- pieczeństwa, spokoju i porządku publicznego. Policja była formacją zorganizowaną na wzór wojskowy, która tradycyj- ne została podporządkowana Ministrowi Spraw Wewnętrznych. Jej struktura organizacyjna miała być dostosowana do zasadniczego podziału terytorialne- go państwa. W związku z powyższym wyodrębniono: 1) komendy okręgowe policji o właściwości miejscowej kilku lub kilku- nastu komend powiatowych (z komendantem okręgowym na czele); 2) komendy powiatowe na obszarze powiatu (z komendantem powiato- wym); 3) komisariaty, których właściwość obejmowała większe miasta w po- wiatach lub dzielnice w dużych miastach (komisarz policyjny); 4) posterunki stałe w gminach23. W przypadku miast, które stanowiły samodzielne jednostki administra- cyjne, policja była zorganizowana na zasadach komendy powiatowej lub okrę- gowej. Ponadto przy komendach okręgowych powołano urzędy śledcze, które realizowały uprawnienia policji o charakterze dochodzeniowo-śledczym24. Na czele policji stał Główny Komendant Policji, który był mianowa- ny przez Naczelnika Państwa na wniosek Ministra Spraw Wewnętrznych25. Do jego zadań ustawowych należały czynności o charakterze wykonawczym w zakresie: organizacji, administracji, zaopatrzenia, uzbrojenia, a także uzu- pełnień i wyszkolenia policji w państwie26. Komendant Główny mógł stanowić akty o charakterze wewnętrznym „na zasadzie rozporządzeń Ministra Spraw Wewnętrznych”, takie jak: „przepisy”, okólniki, rozkazy, regulaminy. Miał także „prawo ustalania sposobu i wzorów biurowości we wszystkich urzędach Policji Państwowej”27. Dysponował aparatem pracy w postaci urzędu Komendy 22 Ustawa o Policji z 1919 r., art. 1. 23 Ibidem, art. 5 lit. a–d. 24 Organizację urzędów śledczych regulowały: przepisy o organizacji urzędów policyjno- -śledczych, wydane przez Ministra Spraw Wewnętrznych (M.P. z dnia 19 października 1919 r. Nr 235), derogowane następnie rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 4 stycz- nia 1922 r. o organizacji urzędów śledczych (Dz.U. Nr 7, poz. 54). 25 Ustawa o Policji z 1919 r., art. 16. 26 Ibidem, art. 6. 27 Ust. 3 przepisów z dnia 11 września 1919 r. o organizacji Komendy Głównej Policji Pań- stwowej, wydane przez Ministra Spraw Wewnętrznych na podstawie art. 6 ustawy o Policji Pań- stwowej z dnia 24 lipca 1919 r. (M.P. Nr 231). Powyższy akt został uchylony mocą Przepisów o organizacji Głównej Komendy Policji Państwowej, wydanych przez Ministra Spraw We- wnętrznych w dniu 18 kwietnia 1921 r. (M.P. Nr 114, poz. 165), które w § 4 zawierały analo- giczną regulację prawną. Z kolei ten akt obowiązywał do dnia ogłoszenia zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 grudnia 1922 r. Przepisy o organizacji Głównej Komendy Poli- cji Państwowej (M.P. z dnia 7 lutego 1923 r. Nr 30, poz. 32). Jarosław Kostrubiec 17 Głównej Policji Państwowej, który pozostawał w strukturze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jako „departament o specjalnym zakresie czynności”28. W skład Komendy Głównej wchodzili: Główny Komendant, Zastępca Głów- nego Komendanta, naczelnicy wydziałów, inspektorzy i urzędnicy inspek- cji, wydziały z personelem, szkoły dla funkcjonariuszy policji oraz redakcja „Gazety Policji Państwowej”29. Kierownictwo i nadzór nad czynnościami, któ- re były realizowane w ramach kompetencji Komendy Głównej, należały do naczelników wydziałów. Ich struktura na gruncie przepisów z 1919 i 1921 roku o organizacji Komendy Głównej Policji Państwowej była podobna30. Wydział I (ogólny) zajmował się: wykonaniem budżetu urzędu, administra- cją wewnętrzną Komendy, sprawami odpowiedzialności dyscyplinarnej funk- cjonariuszy oraz na zasadzie domniemania kompetencji pozostałymi sprawa- mi, które nie były zastrzeżone na rzecz innych wydziałów. Do wydziału II (gospodarczego, od 1923 roku finansowo-gospodarczego)31 należały sprawy: zaopatrzenia i uzbrojenia policji, budżetu i finansów oraz nadzór nad reali- zacją budżetu. W ramach zakresu działania wydziału III (administracyjnego, od 1923 roku personalno-dyscyplinarnego)32 mieściły się sprawy: organiza- cji, administracji i osobowe, związane z uzupełnianiem i wyszkoleniem kadry. Ponadto wydział ów realizował funkcję nadzoru nad działalnością policji jako organu wykonawczego władzy publicznej. Wydział IV (rejestracyjno-karny, od 1923 roku rejestracyjno-pościgowy)33 zajmował się sprawami rejestracji i rozpoznawania przestępców, rejestracją przestępstw, a także współdziała- niem w realizacji funkcji wykrywania przestępstw oraz udzielaniem instrukcji organom śledczym. Komendantowi Głównemu Policji bezpośrednio podlegali komendanci okręgowi, którzy w ramach swojej właściwości miejscowej mieli zajmować się wszystkimi sprawami związanymi z organizacją, administracją, uzupeł- nieniem i wyszkoleniem policji34. Byli oni zwierzchnikami wszystkich funk- cjonariuszy Policji Państwowej w danym okręgu35. Siedziby okręgowych 28 § 5 przepisów o organizacji Głównej Komendy Policji Państwowej, wydanych przez Mi- nistra Spraw Wewnętrznych w dniu 18 kwietnia 1921 r. (M.P. Nr 114, poz. 165). 29 Ibidem, § 6. 30 Por. ust. 17 przepisów z dnia 11 września 1919 r. o organizacji Komendy Głównej Poli- cji… oraz § 11 przepisów z dnia 18 kwietnia 1921 r. o organizacji Głównej Komendy Policji... 31 Por. § 5 zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 grudnia 1922 r. Przepisy o organizacji Głównej Komendy Policji Państwowej (M.P. z dnia 7 lutego 1923 r. Nr 30, poz. 32). 32 Ibidem, § 5 i § 8. 33 Ibidem. 34 Art. 7 ustawy o Policji z 1919 r. 35 Ust. 7 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 4 grudnia 1919 r. Przepisy o organizacji okręgowych komend Policji, wydane na podstawie art. 9 ustawy z dnia 24 lipca 1919 r. o Policji Państwowej (Dz.U. Nr 94, poz. 507). Organizacja i funkcjonowanie Policji Państwowej w II Rzeczypospolitej 18 komendantów policji miały odpowiadać siedzibom wojewodów, którym pod- legali w zakresie służby bezpieczeństwa i administracji państwowej36. Komen- danci okręgowi realizowali swoje kompetencje za pomocą urzędu Okręgowej Komendy Policji Państwowej, w skład którego wchodzili: komendant okręgo- wy, zastępca komendanta, urzędnicy inspekcyjni, a także personel w ramach dwóch działów, tj. administracyjnego i gospodarczego, szkoła dla niższych funkcjonariuszy policji, ponadto rezerwa policji oraz urząd policji śledczej37. Urzędami śledczymi kierowali naczelnicy, którzy podlegali służbowo ko- mendantom okręgu. W ramach aparatu śledczego prowadzono dochodzenia wstępne i realizowano polecenia prokuratury państwowej oraz władz sądo- wych w przedmiocie dochodzeń i śledztw. Właściwość miejscowa tych urzę- dów obejmowała cały okręg policyjny38. Służba śledcza w Policji Państwo- wej poza realizacją uprawnień śledczych była także związana z czynnościami o charakterze operacyjnym i analitycznym. W podręcznikach przygotowy- wanych na użytek służby śledczej wskazywano, że właściwe przygotowanie funkcjonariusza Policji Państwowej do realizacji zadań powinno się wiązać nie tylko z rzetelną wiedzą na temat stosowania przepisów proceduralnych, lecz także ze znajomością stosunków miejscowych i osobowych czy typowych znamion przestępców39. Na poziomie powiatu na czele policji stał komendant powiatowy, który bezpośrednio podlegał właściwemu komendantowi okręgowemu40. Siedziby powiatowych komendantów odpowiadały siedzibom starostów41. Komendanci w ramach swoich zadań, oprócz załatwiania spraw z zakresu organizacji, admi- nistracji, zaopatrzenia, uzupełniania i szkolenia kadry policyjnej oraz sprawo- waniem nadzoru nad wykonywaniem czynności służbowych przez podległych im funkcjonariuszy, zostali wyposażeni w kompetencje, które przed wejściem w życie ustawy o Policji Państwowej z 1919 roku należały do policji komunal- nej. Komendant powiatowy miał być bowiem organem wykonawczym władz państwowych i samorządowych, realizując zadanie ochrony bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego42. Swoje zadania komendant wykonywał za pomocą urzędu, jakim była Powiatowa Komenda Policji Państwowej, w skład 36 Ibidem, ust. 3 i 5. 37 Ibidem, ust. 6. 38 Ibidem, ust. 16. 39 Por. Służba śledcza. Podręcznik do użytku Policji Państwowej, Warszawa 1923, s. 2–4, 21–23. 40 Ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 4 grudnia 1919 r. Przepisy o organizacji powiatowych komend Policji, wydane przez Ministra Spraw Wewnętrznych na podstawie art. 5 i 8 ustawy z dnia 24 lipca 1919 r. o Policji Państwowej (Dz.U. Nr 94, poz. 508). 41 Ibidem, ust. 4. 42 Ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 4 grudnia 1919 r. Przepisy o organizacji powiatowych komend Policji… w zw. z art. 2 ustawy o Policji z 1919 r. Jarosław Kostrubiec 19 której wchodzili: komendant powiatowy, zastępca komendanta, komisarze i za- stępcy komisarzy policji, biura z personelem, a także stałe posterunki policji43. W większych miastach, a także w dzielnicach większych miast oraz na sta- cjach kolejowych i w portach funkcjonowały komisariaty Policji Państwowej, na czele których stali komisarze policji44. W gminach, mniejszych miastach czy obszarach o większej liczbie ludności były tworzone posterunki stałe poli- cji, które sytuowano w siedzibach urzędów gminnych45. W przepisach przejściowych do ustawy o Policji Państwowej z 1919 roku zawarto normę, zgodnie z którą w miarę obejmowania przez centralne władze państwowe administracji ziem byłych zaborów istniejące dotychczas samorządowe formacje służby bezpieczeństwa miały być włączane do Policji Państwowej. Podmiotem uprawnionym do stanowienia przepisów wykonaw- czych w tym zakresie był Minister Spraw Wewnętrznych46. Przykładem reali- zacji sformułowanej wyżej normy blankietowej było rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 11 lipca 1921 roku w przedmiocie wcielenia pań- stwowej organizacji wykonawczej służby bezpieczeństwa we Lwowie i Krako- wie do Policji Państwowej47. Na uwagę zasługuje specyfika zadań, które miała realizować Policja Państwowa we Lwowie i w Krakowie. Do zadań policji w świetle powołanej regulacji należał m.in.: dozór nad cudzoziemcami, którzy mieszkali we Lwowie i Krakowie; wydalenie podejrzanych obcych; „dozoro- wanie szczególnie sygnalizowanych i podejrzanych indywiduów”; donoszenie dyrekcjom policji o spostrzeżeniach przy kontaktach z ludnością; współdziała- nie w walce ze szpiegostwem i działalnością antypaństwową; „dozór nad włó- czącymi się kuglarzami, muzykantami, arfenistami, śpiewakami itp.”; „nadzór nad zachowaniem się prostytutek, tudzież współdziałanie w sprawie zapobie- gania nieobyczajności, wywołującej publiczne zgorszenie, przez dozorowanie publicznych kąpieli i wszystkich wystaw, szyldów, napisów”48. Istotną zmianą w porównaniu z regulacjami obowiązującymi przed wej- ściem w życie przepisów ustawy z 1919 roku było jednolite określenie statu- su funkcjonariusza korpusu policji. W ujęciu normatywnym funkcjonariusza policji należało określić jako: „należący do wojskowo zorganizowanego jed- nolitego korpusu urzędnik państwowy, powołany do czuwania nad zachowa- niem bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego w państwie i w tym 43 Ust. 5 i 7 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 4 grudnia 1919 r. Przepisy o organizacji powiatowych komend Policji… 44 Ibidem, ust. 11. 45 Ibidem, ust. 15. 46 Art. 3 przepisów przejściowych do ustawy o Policji Państwowej z dnia 24 lipca 1919 r. (Dz.U. Nr 61, poz. 363). 47 Dz.U. Nr 67, poz. 440. 48 Por. § 2 lit. a–g, ibidem. Organizacja i funkcjonowanie Policji Państwowej w II Rzeczypospolitej 20 zakresie wykonywujący zarządzenia władz państwowych i samorządowych”49. Przepisy ustawy z 1919 roku wyodrębniały dwie kategorie funkcjonariuszy, dzieląc ich na wyższych i niższych. Do grupy funkcjonariuszy wyższych na- leżeli: Komendant Główny, Zastępca Komendanta Głównego, Komendant Okręgowy, Zastępca Komendanta Okręgowego, Komendant Okręgowy i jego zastępca, Komisarz, Zastępca Komisarza oraz Naczelnik Urzędu Śledczego. Do kategorii niższych funkcjonariuszy zaliczono: starszego przodownika, przodownika, starszego posterunkowego i posterunkowego50. W literaturze okresu międzywojnia podkreślano, że: „policjant, jakiego chce mieć ustawa, musi posiadać zalety nieprzeciętne, jakie rzadko który obywatel, wstępujący do korpusu policji już ze sobą przynosi, a które trzeba w nim dopiero wyrobić”51. Podstawowym aktem w okresie II RP, który określił status Policji Pań- stwowej do wybuchu wojny, było rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 marca 1928 roku o Policji Państwowej, które mocą art. 154 uchylało ustawę z 1919 roku52. W świetle przepisów rozporządzenia Policja Państwo- wa była „jednolitym, zorganizowanym na wzór wojskowy korpusem przezna- czonym do utrzymania bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego”53. W zakresie uprawnień dochodzeniowo-śledczych policja była organem wyko- nawczym władz sądowych i prokuratorskich. Realizacja przez policję funkcji wykonawczych w zakresie bezpieczeństwa i spokoju publicznego miała nastę- pować przez działania bezpośrednie. Zadanie utrzymania porządku publicz- nego policja mogła realizować za pomocą takich środków, jak wspieranie czy nadzorowanie organów państwowych i samorządowych lub innych organów, jeżeli wynikało to z przepisów szczególnych54. Funkcjonariusze policji przy wykonywaniu swoich zadań byli uprawnieni do stosowania środków przymusu bezpośredniego, w szczególności do użycia siły fizycznej55. Funkcjonariusze 49 I. Koral, Policjant w świetle ustawy z dnia 24 lipca 1919 roku, Gazeta Administracji i Policji Państwowej 1924, nr 12, s. 237 (13). 50 Art. 10 ustawy o Policji z 1919 r. Szerzej na ten temat: por. R. Litwiński, op. cit., s. 122–130. 51 I. Koral, Policjant w świetle ustawy…, s. 237 (13). 52 Dz.U. Nr 28, poz. 257 ze zm., w 1931 r. został wydany tekst jednolity: Dz.U. z 1931 r. Nr 5, poz. 27 ze zm. (dalej: rozporządzenie z 1928 r. o Policji Państwowej) 53 Ibidem, art. 1. 54 Ibidem, art. 5. 55 Ibidem, art. 14. Znamienne w przedmiocie interpretacji analizowanego przepisu było orzecznictwo Sądu Najwyższego: „Użycie siły fizycznej przez funkcjonariuszy Policji Państwo- wej jest z mocy art. 14 i w warunkach tego artykułu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospo- litej z 6 marca 1928 r. […] o Policji Państwowej, dopuszczalne i nie może stanowić bezpraw- nej napaści, skoro formalne, a nie materialne uprawnienie do czynności urzędowej decyduje o charakterze czynności jako prawnej” (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1936 r., III K 428/36, OSN(K) 1936, nr 11, poz. 415); „Użycie siły fizycznej przez funkcjonariuszy poli- cji jest z mocy art. 14 i w warunkach tego artykułu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 III 1928 r. o Policji Państwowej […] dopuszczalne i nie może przeto stanowić Jarosław Kostrubiec 21 policji mieli prawo podczas pełnienia służby do użycia broni na zasadach określonych osobnych aktem normatywnym56. Zasada podwójnej podległości organów Policji Państwowej na grun- cie analizowanego aktu została utrzymana. W zakresie funkcji utrzymania bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego organy policji podlegały rzą- dowym władzom administracji ogólnej57. W praktyce była ona często obarcza- na zadaniami, które wykraczały poza normę określoną w art. 1 rozporządzenia i traktowana jako nie tyle organ wykonawczy, lecz wręcz „usługowy” tereno- wej administracji rządowej58. Podległość służbowa w ramach hierarchicznej struktury policyjnej obowiązywała w zakresie jej organizacji i administracji wewnętrznej, uzupełnienia, wyszkolenia, zaopatrzenia, uzbrojenia, dyscypli- ny, kontroli służbowej oraz technicznego wykonywania służby, a także przy- gotowania do współdziałania w sprawach związanych z obroną państwa59. Organizacja Policji Państwowej miała być dostosowana do zasadniczego podziału terytorialnego państwa na województwa i powiaty60. Poszczególne województwa tworzyły okręgi, powiaty zaś – obwody Policji Państwowej. W ramach obwodów powiatowych funkcjonowały posterunki, które obejmo- wały część, jedną lub kilka gmin oraz komisariaty w większych miastach lub dzielnicach61. W przypadku powiatów grodzkich (miejskich) właściwość po- licji była określana na zasadzie obwodów lub okręgów, których organizację szczegółowo określały odpowiednie przepisy wykonawcze stanowione przez Ministra Spraw Wewnętrznych62. Struktura organizacyjna Policji Państwowej na gruncie rozporządzenia z 1928 roku została oparta na klasycznej zasadzie hierarchiczności. Na cze- le Policji Państwowej stał Komendant Główny, który był mianowany przez Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek Ministra Spraw Wewnętrznych, bezprawnej napaści, którą przewiduje art. 21 kk (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 1934 r., II K 645/34, OSN(K) 1935, nr 1, poz. 16). 56 Art. 15 rozporządzenia z 1928 r. o Policji Państwowej w zw. z art. 2 lit a–g rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 lutego 1928 r. o użyciu broni przez organa służby bezpie- czeństwa publicznego i ochrony granic (Dz.U. Nr 27, poz. 243). 57 Ibidem, art. 3 lit. a. 58 Por. B. Sprengel, op. cit., s. 188–189. 59 Art. 3 lit. b rozporządzenia z 1928 r. o Policji Państwowej. 60 Ibidem, art. 16. 61 Ibidem, art. 17. 62 Por. rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 września 1928 r. o or- ganizacji Policji Państwowej w powiatach miejskich (Dz.U. Nr 90, poz. 788); rozporządze- nie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 25 lutego 1936 r. o organizacji Policji Państwowej w powiatach miejskich (Dz.U. Nr 19, poz. 158); rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 11 maja 1939 r. o organizacji Policji Państwowej w powiatach miejskich (Dz.U. Nr 48, poz. 310); rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 sierpnia 1936 r. o organi- zacji Policji Państwowej m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 69, poz. 499); rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 września 1928 r. w sprawie organizacji Policji Państwowej w m. st. Warszawie (Dz.U. Nr 90, poz. 787). Organizacja i funkcjonowanie Policji Państwowej w II Rzeczypospolitej 22 przedstawiony w porozumieniu z Prezesem Rady Ministrów, spośród człon- ków korpusu policji bądź spoza tego korpusu63. Komendant Główny podlegał bezpośrednio Ministrowi Spraw Wewnętrznych. Kierował swoim aparatem pracy, którym była Komenda Główna Policji Państwowej64. W okręgach zada- nia Policji Państwowej realizowali komendanci wojewódzcy, sprawując przy tym nadzór nad utrzymaniem sprawności policji. Komendanci wojewódzcy byli zobowiązani do wykonywania poleceń wojewodów w zakresie utrzyma- nia bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, a także zadań zleconych przez Komendanta Głównego. Ich aparatem pracy były Komendy Wojewódz- kie Policji Państwowej65. Zadania policji w obwodach powiatowych były re- alizowane przez komendantów powiatowych Policji Państwowej, którzy dysponowali aparatem pracy w postaci Komend Powiatowych66. Rozporządzenie z 1928 roku o Policji Państwowej zawierało wiele prze- pisów blankietowych. Dlatego celem wyeliminowania zagrożenia powstania dużej liczby luk konstrukcyjnych w początkowym okresie obowiązywania tego aktu istniała konieczność stosowania regulacji, które zostały wydane na podstawie ustawy z 1919 roku, co usankcjonowano normą określoną art. 154 rozporządzenia67. W podsumowaniu rozważań na temat organizacji i funkcjonowania Po- licji Państwowej II Rzeczypospolitej warto zacytować fragment uchwały Sej- mu RP z dnia 25 lipca 2008 roku: „Chlubna działalność Policji Państwowej II RP i służba w interesie publicznym były źródłem powszechnego szacunku i przyczyniły się do umocnienia naszego państwa. Sejm RP stoi na stanowisku, że w imię prawdy historycznej konieczne jest przypomnienie tego fragmen- tu dziejów Polski i podkreślenie zasług Policji Państwowej II RP położonych w dziele budowy i obrony Rzeczypospolitej”68. 63 Art. 23 rozporządzenia z 1928 r. o Policji Państwowej. 64 Ibidem, art. 23a. 65 Ibidem, art. 24. 66 Ibidem, art. 25. 67 Zgodnie z art. 154 rozporządzenia z 1928 r. o Policji Państwowej: „Do czasu wydania rozporządzeń i instrukcji, przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu, obowiązują odno- śne rozporządzenia i instrukcje, wydane na podstawie ustawy, wymienionej w ustępie pierw- szym”. O problemach związanych ze stosowaniem przepisów rozporządzenia z 1928 r. o Po- licji Państwowej szeroko pisał I. Koral: „Wynika to z jednej strony z różnorodności materiału w nim zawartego: poza kwestiami organizacyjnymi obejmuje ono całą pragmatykę policyjną, zahacza o kwestie czysto wojskowe modyfikuje pewne części Kodeksu karnego i ustawy po- stępowania karnego; łączy te wszystkie różnorodne materie wspólny punkt widzenia: zadań i potrzeb Policji Państwowej” (idem, Wykonanie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o Policji Państwowej, Gazeta Administracji i Policji Państwowej 1929, nr 6, s. 202 (10). 68 Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 lipca 2008 r. w sprawie uczczenia pamięci funkcjonariuszy Policji Państwowej II RP (M.P. z 2008 r., Nr 56, poz. 503). Jarosław Kostrubiec
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: