Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00285 004906 12615961 na godz. na dobę w sumie
Prawo pracy - ebook/pdf
Prawo pracy - ebook/pdf
Autor: , , , , , , Liczba stron: 390
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8913-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Najważniejsze zalety książki:

  • przedstawia wszystkie istotne aspekty indywidualnego i zbiorowego prawa pracy,
  • może służyć zarówno do celów dydaktycznych, jak i jako poradnik dla osób stosujących prawo pracy w praktyce,
  • jest dostosowana do wymogów programowych ćwiczeń, seminariów, konwersatoriów, a także do potrzeb studentów przygotowujących prace dyplomowe,
  • zawiera aspekty ekonomiczno-finansowe,
  • nawiązuje do międzynarodowego prawa pracy i standardów zachodnioeuropejskich,
  • przedstawione instytucje prawa pracy zilustrowano bogatym orzecznictwem Sądu Najwyższego.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PRAWO DLA EKONOMISTÓW Najważniejsze zalety książki: á przedstawia wszyst kie istot ne aspek ty in dy wi du al ne go i zbio ro we go prawa pracy, á może służyć zarówno do ce lów dy dak tycz nych, jak i jako po rad nik dla osób sto su ją cych pra wo pra cy w prak ty ce, á jest do sto so wa na do wy mo gów pro gra mo wych ćwi czeń, se mi na riów, kon wer sa to riów, a także do potrzeb stu den tów przy go to wu ją cych pra ce dy plo mo we, á zawiera aspekty ekonomiczno-finansowe, á na wią zuje do mię dzy na ro do we go pra wa pra cy i stan dar dów za chod nio - eu ro pej skich, á przedstawione in sty tu cje pra wa pra cy zilustrowano bo ga tym orzecz - nic twem Są du Naj wyż sze go. Książka ma wszelkie zalety opracowania przygotowanego w ramach popularnego w Stanach Zjednoczonych typu „nutshell”. Cechuje ją zwięzłość, przejrzystość i do - stęp ność wywodów. Autorzy, znani z wielu innych publikacji dotyczących prawa pracy, potrafią pisać w przystępny sposób o skomplikowanych problemach tej gałęzi prawa. Praktyczne i dydaktyczne zalety opracowania zwiększają rysunki, przykłady, kazusy i pytania. Prof. dr hab. Andrzej Świątkowski Ta książka jest nie tylko doskonałym podręcznikiem dla studentów ekonomii i za - rządzania. Może być również – chociażby ze względu na bogate orzecznictwo sądowe zaprezentowane przy omawianiu poszczególnych zagadnień – pomocnym narzędziem pracy dla praktyków, aplikantów, sędziów, adwokatów i radców praw - nych oraz innych osób, które w życiu codziennym zajmują się prawem pracy. Ze względu na przystępność języka, ilustrowanie trudnych kwestii na wykresach i diagramach oraz dużą liczbę przykładów sądzę, że jest też doskonałą pomocą dla służb kadrowych. Wiele praktycznych uwag może być także wykorzystanych przez menedżerów w procesie zarządzania pracownikami. Iwona Jaroszewska-Ignatowska radca prawny prowadząca Kancelarię Prawa Pracy A n d r z e j P a t u l s k i ( r e d . ) P r a w o p r a c y 6. wydanie Prawo pracy 6. wydanie zmienione i uaktualnione Andrzej Patulski (red.) Maciej Nałęcz Grzegorz Orłowski Władysław Patulski Krzysztof Walczak Małgorzata Winter Piotr Wojciechowski www.ksiegarnia.pl tel. 22 31 12 222 fax 22 33 77 601 PRAWO DLA EKONOMISTÓW strPatulski 9/12/16 9:49 AM Page 1 Prawo pracy strPatulski 9/12/16 9:49 AM Page 2 Prawo dla ekonomistów strPatulski 9/12/16 9:49 AM Page 3 Andrzej Patulski (red.) Maciej Nałęcz Grzegorz Orłowski Władysław Patulski Krzysztof Walczak Małgorzata Winter Piotr Wojciechowski Prawo pracy 6. wydanie zmienione i uaktualnione Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2016 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redakcja merytoryczna: Grażyna Rataj Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: © Ola Dusegård/iStockphoto.com Seria: Prawo dla ekonomistów © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Ireneusz Gawliński Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-8912-7 ISBN 978-83-255-8913-4 4 Andrzej Patulski Spis treści Wykaz skrótów ............................................................................................................. . 11 Wstęp ............................................................................................................................ . 13 1. Źródła i zasady prawa pracy (Krzysztof Walczak)..................................................... . 19 1.1... Wprowadzenie................................................................................................. . 19 . 1.2... Filozofia.prawa.pracy....................................................................................... . 20 . . 1.3... Podstawowe.zasady.prawa.pracy..................................................................... . 21 1.4... Źródła.prawa.pracy.......................................................................................... . 23 . 1.5... Konstytucja.jako.źródło.prawa.pracy................................................................ . 27 . 1.6... Źródła.prawa.powszechnie.obowiązujące........................................................ . 27 . . 1.7... Międzynarodowe.prawo.pracy......................................................................... . 29 1.8... Uregulowania.przyjęte.w.ramach..Unii.Europejskiej........................................ . 31 . 1.9... Układy.zbiorowe.pracy..................................................................................... . 32 . 1.10..Regulaminy.obowiązujące.u.pracodawcy......................................................... . 34 . 1.10.1..Regulamin.pracy.................................................................................. . 34 1.10.2..Regulamin.wynagradzania................................................................... . 35 1.10.3..Regulamin.Funduszu.Świadczeń.Socjalnych........................................ . 35 1.11..Pytania.kontrolne............................................................................................. . 36 1.12..Literatura......................................................................................................... . 36 . . . . 2. Wybór formy zatrudnienia i charakterystyka stosunku pracy (Andrzej Patulski) ......... 37 2.1... Wprowadzenie................................................................................................. . 37 . 2.2... Elastyczność.a.stabilizacja.–.dylematy.polityki..zatrudnienia........................... . 39 . 2.2.1... Modele.elastycznej.firmy...................................................................... . 39 2.2.2... Koncepcja.flexicurity............................................................................. . 44 2.3... Pojęcie.typowych.i.nietypowych.form.zatrudnienia......................................... . 46 2.4... Zatrudnienie.niepracownicze.i.praca..nierejestrowana..................................... . 49 2.4.1... Uwagi.wstępne..................................................................................... . 49 2.4.2... Zatrudnienie.na.podstawie.umów.cywilnoprawnych........................... . 50 2.4.3... Kontrakt.menedżerski.a.kontrakt.kierowniczy...................................... . 57 2.4.4... Samozatrudnienie................................................................................ . 62 2.4.5... Praca.nierejestrowana.......................................................................... . 63 2.5... Mieszane.formy.zatrudnienia........................................................................... . 65 2.5.1... Uwagi.wstępne..................................................................................... . 65 2.5.2... Staż.i.praktyka.absolwencka................................................................ . 66 2.5.3... Praca.nakładcza................................................................................... . 71 2.6.. Zatrudnienie.pracownicze................................................................................ . 73 2.6.1... Uwagi.wstępne..................................................................................... . 73 2.6.2... Umowa.o.pracę.................................................................................... . 74 2.6.3... Umowa.bezterminowa......................................................................... . 75 . . 5 Wstęp Spis treści 2.6.4. Umowa terminowa .............................................................................. 76 2.6.5. Praca tymczasowa .............................................................................. 77 2.6.6. Inne formy leasingu pracowników ...................................................... 80 2.6.7. Telepraca ............................................................................................. 82 2.6.8. Zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy (part time) ............. 86 2.6.9. Powołanie............................................................................................ 89 2.6.10. Mianowanie ........................................................................................ 91 2.6.11. Wybór .................................................................................................. 92 2.6.12. Spółdzielcza umowa o pracę ............................................................... 93 2.7. Treść stosunku pracy ....................................................................................... 93 2.8. Strony stosunku pracy ..................................................................................... 94 2.8.1. Uwagi wstępne .................................................................................... 94 2.8.2. Pojęcie pracownika .............................................................................. 95 2.8.3. Pracownicza zdolność do nawiązania stosunku pracy ......................... 97 2.8.4. Pojęcie pracodawcy ............................................................................. 98 2.8.5. Zdolność pracodawcy do nawiązania stosunku pracy ......................... 100 2.9. Pytania kontrolne ........................................................................................... 103 2.10. Literatura ....................................................................................................... 104 3. Wybór formy zatrudnienia a koszty pracy (Małgorzata Winter) ............................... 107 3.1. Wprowadzenie ................................................................................................ 107 3.2. Pojęcie i klasyfikacja kosztów pracy ................................................................ 108 3.3. Charakterystyka poszczególnych kategorii kosztów pracy .............................. 110 3.3.1. Rodzaj ................................................................................................. 110 3.3.2. Wysokość ............................................................................................. 112 3.3.3. Zasady ponoszenia .............................................................................. 117 3.3.4. Moment wystąpienia ........................................................................... 118 3.3.5. Aspekt podatkowy ............................................................................... 118 3.3.6. Przychód zatrudnionego...................................................................... 120 3.4. Koszty pracy dla poszczególnych form zatrudnienia ...................................... 124 3.4.1. Zatrudnienie niepracownicze .............................................................. 124 3.4.2. Mieszane formy zatrudnienia .............................................................. 128 3.4.3. Zatrudnienie pracownicze ................................................................... 129 3.5. Optymalizacja kosztów pracy .......................................................................... 130 3.6. Pytania kontrolne ............................................................................................ 138 3.7. Literatura ........................................................................................................ 138 4. Nawiązanie i przekształcenie stosunku pracy (Andrzej Patulski) ........................... 139 4.1. Nawiązanie stosunku pracy ............................................................................ 139 4.1.1. Uwagi wstępne ................................................................................... 139 4.1.2. Czynności poprzedzające nawiązanie stosunku pracy ........................ 140 4.1.3. Zawarcie umowy ................................................................................ 141 4.1.4. Termin nawiązania stosunku pracy .................................................... 145 4.1.5. Czas trwania umowy .......................................................................... 146 4.2. Przekształcenie stosunku pracy ...................................................................... 158 4.2.1. Uwagi wstępne ................................................................................... 158 4.2.2. Porozumienie zmieniające .................................................................. 160 4.2.3. Wypowiedzenie zmieniające ............................................................... 161 4.2.4. Czasowe powierzenie innej pracy i czasowa zmiana miejsca pracy .... 164 4.2.5. Transfer pracowników ......................................................................... 167 6 Spis treści 4.3. Pytania kontrolne (Andrzej Patulski, Grzegorz Orłowski) ................................. 173 4.4. Literatura ....................................................................................................... 174 5. Ustanie stosunku pracy ...................................................................................... 175 5.1. Sposoby rozwiązania umownego stosunku pracy ........................................... 175 5.1.1. Uwagi wstępne ................................................................................... 175 5.1.2. Porozumienie stron ............................................................................ 179 5.1.3. Wypowiedzenie .................................................................................. 180 5.1.4. Rozwiązanie bez wypowiedzenia ....................................................... 191 5.1.5. Upływ czasu ....................................................................................... 203 5.1.6. Skuteczność oświadczenia woli .......................................................... 204 5.1.7. Wady oświadczenia woli ..................................................................... 206 5.2. Wygaśnięcie stosunku pracy ........................................................................... 208 5.3. Grupowe zwolnienia z pracy .......................................................................... 210 5.4. Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy ................................................ 214 5.5. Pytania kontrolne ............................................................................................ 217 5.6. Literatura ....................................................................................................... 218 6. Treść stosunku pracy (Maciej Nałęcz) ....................................................................... 219 6.1. Wprowadzenie ............................................................................................... 219 6.2. Obowiązki wynikające ze stosunku pracy ....................................................... 222 6.2.1. Obowiązki pracodawcy ...................................................................... 222 6.2.2. Obowiązki pracownika ....................................................................... 225 6.3. Bezpieczeństwo i higiena pracy ....................................................................... 228 6.3.1. Obowiązki pracodawcy ...................................................................... 228 6.3.2. Prawa i obowiązki pracownika ........................................................... 232 6.4. Pytania kontrolne ........................................................................................... 233 6.5. Literatura ....................................................................................................... 234 7. Odpowiedzialność porządkowa i materialna pracowników (Władysław Patulski) ...... 235 7.1. Wprowadzenie ............................................................................................... 235 7.2. Odpowiedzialność porządkowa ...................................................................... 236 7.2.1. Dyscyplinowanie pracowników .......................................................... 236 7.2.2. Postępowanie porządkowe a postępowanie dyscyplinarne ................. 238 7.2.3. Kary porządkowe ............................................................................... 240 7.2.4. Procedury ........................................................................................... 242 7.2.5. Zatarcie kary porządkowej ................................................................. 244 7.3. Odpowiedzialność materialna ............................................................................... 245 7.3.1. Zakres pracowniczej odpowiedzialności materialnej .......................... 245 7.3.2. Przesłanki odpowiedzialności materialnej .......................................... 246 7.3.3. Odpowiedzialność materialna z winy umyślnej .................................. 253 7.3.4. Odpowiedzialność za mienie powierzone ........................................... 255 7.3.5. Wspólna odpowiedzialność materialna .............................................. 256 7.3.6. Odpowiedzialność regresowa ............................................................. 259 7.4. Pytania kontrolne ........................................................................................... 260 7.5. Literatura ....................................................................................................... 261 8. Wynagradzanie pracowników (Krzysztof Walczak) .................................................... 263 Wprowadzenie ................................................................................................ 263 8.1. Ustalenie wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych 8.2. z pracą – obowiązki pracodawców ................................................................ 264 7 Spis treści 8.2.1. Zasady dokonywania wypłaty wynagrodzenia ................................... 267 8.3. Motywacyjne formy wypłaty wynagrodzeń .................................................... 271 8.4. Premie a nagrody ........................................................................................... 272 8.5. Świadczenia przysługujące pracownikowi w związku z zakończeniem stosunku pracy ............................................................................................... 273 8.6. Pytania kontrolne ........................................................................................... 274 8.7. Literatura ....................................................................................................... 274 9. Czas pracy (Maciej Nałęcz) ......................................................................................... 277 9.1. Wprowadzenie ................................................................................................ 277 9.2. Pojęcie czasu pracy ......................................................................................... 278 9.3. Elementy czasu pracy ..................................................................................... 282 9.3.1. Wymiar i norma czasu pracy .............................................................. 282 9.3.2. System i rozkład czasu pracy .............................................................. 286 9.3.3. Ewidencjonowanie i rozliczanie czasu pracy ...................................... 294 9.3.4. Tryb ustalania w zakładzie systemów i rozkładów czasu pracy oraz okresów rozliczeniowych ............................................................. 296 9.4. Praca w godzinach nadliczbowych ................................................................. 297 9.4.1. Pojęcie pracy w godzinach nadliczbowych ......................................... 297 9.4.2. Dopuszczalność pracy w godzinach nadliczbowych ........................... 300 9.4.3. Sposoby rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych .......... 302 9.4.4. Praca nadliczbowa kadry zarządzającej ............................................. 304 9.5. Praca w nocy .................................................................................................. 305 9.6. Praca w dni wolne .......................................................................................... 306 9.6.1. Praca w niedziele i święta .................................................................. 306 9.6.2. Praca w dni wolne od pracy wynikające z zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy .......................................................... 308 9.7. Uelastycznianie regulacji czasu pracy ............................................................. 309 9.8. Pytania kontrolne ........................................................................................... 311 9.9. Literatura ....................................................................................................... 311 10.1. Wprowadzenie ............................................................................................... 313 10. Urlopy pracownicze (Maciej Nałęcz) ........................................................................ 313 10.2. Urlop wypoczynkowy ..................................................................................... 314 10.2.1. Nabycie prawa i wymiar urlopu ......................................................... 315 10.2.2. Udzielanie i wykorzystywanie urlopu ................................................. 320 10.2.3. Wynagrodzenie za okres urlopu ......................................................... 324 10.2.4. Ekwiwalent pieniężny za urlop .......................................................... 325 10.3. Urlop bezpłatny .............................................................................................. 326 10.4. Urlop okolicznościowy ................................................................................... 328 10.5. Pytania kontrolne ........................................................................................... 330 10.6. Literatura ....................................................................................................... 330 11. Zasady zatrudniania i ochrona wybranych kategorii pracowników (Piotr Wojciechowski) .................................................................................................. 333 11.1. Wprowadzenie ................................................................................................ 333 11.2. Zatrudnianie pracowników młodocianych....................................................... 334 11.2.1. Pojęcie młodocianego w Kodeksie pracy .............................................. 334 11.2.2. Zatrudnienie młodocianego w celu przygotowania zawodowego ...... 335 11.2.3. Zatrudnianie młodocianego w innym celu niż przygotowanie zawodowe przy tzw. pracach lekkich .................................................. 336 8 11.2.4. Weryfikacja zdrowia pracowników młodocianych .............................. 336 11.2.5. Czas pracy i nauki pracownika młodocianego ..................................... 337 11.2.6. Zakaz pracy w godzinach nadliczbowych oraz w porze nocnej ......... 337 11.2.7. Urlop wypoczynkowy ......................................................................... 338 11.3. Uprawnienia pracownicze związane z rodzicielstwem ................................... 338 Spis treści 11.3.1. Ochrona pracownicy przed rozwiązaniem umowy o pracę w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego ....................................... 338 11.3.2. Zasady zatrudniania pracownic w okresie ciąży ................................. 339 11.3.3. Zasady udzielania urlopów związanych z rodzicielstwem ................... 340 11.3.4. Urlop macierzyński.............................................................................. 341 11.3.5. Urlop rodzicielski ................................................................................ 343 11.3.6. Urlop ojcowski ................................................................................... 344 11.3.7. Gwarancja powrotu do pracy po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim oraz ojcowskim .............................................................. 345 11.3.8. Urlop wychowawczy ........................................................................... 345 11.3.9. Inne uprawnienia związane z rodzicielstwem ..................................... 346 11.4. Zasady zatrudniania pracowników niepełnosprawnych ................................. 347 11.4.1. Czas pracy pracowników niepełnosprawnych ..................................... 347 11.4.2. Zasady wynagradzania pracowników niepełnosprawnych ................. 347 11.4.3. Dodatkowy urlop wypoczynkowy i płatne zwolnienia od pracy dla pracowników niepełnosprawnych ................................................ 348 11.5. Zasady zatrudniania polskich pracowników za granicą ................................... 348 11.5.1. Prawo właściwe w razie wykonywania pracy przez polskich pracowników za granicą ...................................................................... 348 11.6. Zasady zatrudniania cudzoziemców w Polsce ................................................. 350 11.7. Zasady czasowego delegowania pracowników w ramach świadczenia usług ..... 351 11.8. Pytania kontrolne ............................................................................................ 352 11.9. Literatura ........................................................................................................ 353 12. Zbiorowe prawo pracy (Grzegorz Orłowski) ........................................................... 355 12.1. Wprowadzenie ................................................................................................ 355 12.2. Status prawny związków zawodowych .......................................................... 356 12.2.1. Podstawy prawne działalności związków zawodowych ...................... 356 12.2.2. Tworzenie związków zawodowych ..................................................... 358 12.2.3. Uprawnienia związków zawodowych ................................................. 360 12.3. Status prawny organizacji pracodawców ........................................................ 363 12.4. Spory zbiorowe .............................................................................................. 365 12.5. Rady pracowników ......................................................................................... 369 12.5.1. Pracodawcy, u których mogą działać rady pracowników .................... 370 12.5.2. Tryb i zasady powoływania rady pracowników .................................. 372 12.5.3. Skład i kadencja rady pracowników oraz szczególne uprawnienia pracownicze jej członków ................................................................... 375 12.5.4. Uprawnienia rady pracowników ......................................................... 376 12.6. Inne formy pozazwiązkowych przedstawicielstw pracowniczych ................... 379 12.7. Pytania kontrolne ........................................................................................... 381 12.8. Literatura ....................................................................................................... 382 Autorzy ........................................................................................................................ 383 Indeks .......................................................................................................................... 385 9 10 Wykaz skrótów 7SN ...................... uchwały w składzie siedmiu sędziów SN bhp ....................... bezpieczeństwo i higiena pracy Dz.U. .................... Dziennik Ustaw RP Dz.Urz. UE (WE) ... Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej (Wspólnoty Europejskiej) GUS ....................... Główny Urząd Statystyczny InfPracU .............. ustawa z 7.4.2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu KC ......................... ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r., z nimi konsultacji (Dz.U. Nr 79, poz. 550 ze zm.) KK ......................... ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (t,j. Dz.U. z 1998 r., Nr 21, poz. 121 ze zm.) poz. 94 ze zm.) KP ......................... ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz.1502 ze zm.) KPC ....................... ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) KSH ....................... ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) Mon. Pr. ................ Monitor Prawniczy MOP ..................... Międzynarodowa Organizacja Pracy M.P. ...................... Monitor Polski MGiP .................... Ministerstwo Gospodarki i Pracy MPiPS .................. Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej (1987–2003), Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej (od 2005 roku) MPP ..................... Monitor Prawa Pracy NBP ....................... Narodowy Bank Polski NP ........................ Nowe Prawo OrgPracU ............. ustawa z 23.5.1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz.U. Nr 55, poz. 235 ze zm.) OSNAPiUS ............ Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Administracyjnej Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNCP ................. Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej oraz Izby Administra- OSNP .................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń cyjnej Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Społecznych i Spraw Publicznych OSPiKA ................ Orzecznictwo Sądów Powszechnych i Komisji Arbitrażowych PDOFizU .............. ustawa z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.) PiP ........................ Państwo i Prawo PIP ........................ Państwowa Inspekcja Pracy PiZS ..................... Praca i Zabezpieczenie Społeczne PPE ...................... Pracownicze Programy Emerytalne 11 Wstęp Wykaz skrótów PracTymczU ......... ustawa z 9.7.2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 360) RM ....................... Rada Ministrów Sł. Prac. ................ Służba Pracownicza SN ........................ Sąd Najwyższy SporyZbiorU ......... ustawa z 23.5.1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz.U. Nr 55, poz. 236 ze zm.) t.j. ........................ tekst jednolity UE ........................ Unia Europejska TSUE ..................... Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ZNUJ .................... Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego ZUS ....................... Zakład Ubezpieczeń Społecznych Zw olGrupU ........ ustawa z 13.03.2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra- cownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. z 2015 r., poz.192 ze zm.) ZwZawU .............. ustawa z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 167 ze zm.) 12 Wstęp Prawo pracy to podręcznik do nauki prawa pracy w ramach studiów z za- kresu ekonomii i zarządzania. Opracowanie, które oddajemy do rąk Czytelni- ków, jest kontynuacją podręcznika Prawo pracy, którego piąte wydanie ukazało się w 2013 roku. Podręcznik nie obejmuje problematyki ubezpieczeń społecznych. Autorzy uznali, że ze względu na autonomię ubezpieczeń społecznych – przejawiającą się w odrębności tego działu zarówno jako gałęzi prawa, jak i dyscypliny na- ukowej – problematyka ta powinna zostać przedstawiona w innej publikacji. Podręcznik ten stanowi próbę potraktowania prawa pracy jako jednego z ważnych narzędzi, jakim posługuje się kadra kierownicza w procesie zarzą- dzania ludźmi. Ponieważ podręcznik jest skierowany przede wszystkim do studentów ekonomii i zarządzania, został on oparty na następujących założeniach metodologicznych: 1) kompleksowości – gdyż przedmiotem zawartych w nim analiz są wszyst- kie istotne aspekty indywidualnego oraz zbiorowego prawa pracy, 2) uniwersalizmu – oznaczającego, że książkę można wykorzystać nie tylko do celów dydaktycznych, ale także jako swoisty poradnik dla osób stosujących prawo pracy w codziennej praktyce, 3) kompatybilności – gdyż treść opracowania dostosowano do wymogów programowych szeroko pojętych zajęć dydaktycznych (a więc m.in. ćwiczeń, seminariów, konwersatoriów), z myślą o studentach przygotowujących prace dyplomowe, 4) wielopłaszczyznowości – ze względu na fakt, że przy omawianiu zasad i przepisów polskiego prawa pracy uwzględniono aspekty ekonomiczno-finan- sowe, a ponadto nawiązano do międzynarodowego prawa pracy i standardów zachodnioeuropejskich, 13 Wstęp Wstęp 5) jednolitego poziomu wnikliwości merytorycznej – w myśl której przed- stawiono w książce wszelkie podstawowe instytucje prawa pracy, ilustrując je przy tym bogatym orzecznictwem Sądu Najwyższego. Powyższe założenia – dyrektywy – ściśle korespondują ze zmianami spo- łeczno-gospodarczymi naszego kraju w mijającej dekadzie oraz z obecnymi zmianami na ulegającym globalizacji rynku światowym. Stąd też potrzeba ścisłego powiązania problematyki wchodzącej w zakres nauczania nowo- czesnej ekonomii i zarządzania (zwłaszcza ludźmi) z problemami prawa pracy, jako nośnika życia społecznego, odzwierciedlającego wszelkie zmia- ny następujące w praktyce społeczno-gospodarczej naszego państwa. Powią- zanie to jest tym bardziej uzasadnione, że obowiązujący wciąż Kodeks pracy został uchwalony w 1974 r., kiedy dominował system nakazowo-rozdzielczy. W tym okresie jedynym, w zasadzie, pracodawcą dla milionów pracowników było państwo i pod jego adresem zgłaszano roszczenia oraz rozliczne pretensje w czasie powtarzających się kryzysów społeczno-politycznych. Przechodzenie więc od 1989 r. na tory gospodarki rynkowej wymagało przebudowy wielu in- stytucji prawnych oraz odmiennego spojrzenia na źródła prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych. Z jednej strony chodziło o dostosowanie norm praw- nych do szybko rozwijających się setek tysięcy podmiotów gospodarczych za- trudniających pracowników, bez względu na sektor własnościowy (prywatny, prywatyzowany, spółdzielczy, państwowy, mieszany). Z drugiej – o ogranicze- nie centralistycznego tworzenia prawa pracy przez parlament i rząd na rzecz norm wewnątrzzakładowych, zwłaszcza w postaci postanowień układów zbio- rowych pracy oraz regulaminów pracy i wynagradzania. Dynamiczny rozwój sektora prywatnego (w 2015 r. odsetek zatrudnionych w sektorze prywatnym wyniósł 75 ), przede wszystkim w postaci spółek prawa handlowego i prawa cywilnego, wymagał zerwania z anachronicznym mono- polem państwa w zakresie szczegółowego regulowania warunków pracy, w tym polityki płacowej oraz norm czasu pracy. Wiązało się to jednak z zachowaniem niezbędnej równowagi co do praw i obowiązków stron stosunku pracy. Co istot- ne – strona związkowa dążyła do niepogarszania, w porównaniu z poprzednim okresem, faktycznej sytuacji prawnej pracowników, podczas gdy nowi pracodaw- cy (zwłaszcza mali i średni przedsiębiorcy), tudzież niektórzy inwestorzy zagra- niczni kwestionowali ciężary zobowiązań wynikających z ogólnego stażu pracy w gospodarce uspołecznionej. Łączyło się to także z ograniczeniem roli związ- ków zawodowych w sprawach indywidualnych ze stosunku pracy do reprezen- tacji pracowników zrzeszonych – na tle pluralizmu związkowego określającego zakres legitymizacji każdej funkcjonującej w danej firmie zakładowej organizacji związkowej (por. ustawę z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych). 14 Transformacja ustrojowa, stymulująca restrukturyzację gospodarczą, ozna- czała także upadłość (likwidację) nie tylko pojedynczych zakładów pracy, ale również całych gałęzi pracy, co wpłynęło na wzrost bezrobocia. W konsekwen- cji inaczej należało podchodzić do zagadnienia form zatrudnienia i czasu pracy. Kolejne nowelizacje, zwłaszcza wprowadzone w związku z wejściem do Unii Europejskiej, postawiły na porządku dnia problem uelastycznienia form za- trudnienia i czasu pracy. Ma to związek z elastycznym gospodarowaniem siłą roboczą oraz obniżeniem kosztów pracy, związanych też z wysokimi składkami na ubezpieczenie społeczne pracowników. Przyjęcie rynkowych kryteriów oce- ny efektywności gospodarowania pociągnęło zatem za sobą ujawnienie prze- rostów zatrudnienia w licznych gałęziach pracy. Pojawiła się w związku z tym konieczność stosownej regulacji nowego systemu dokonywania zwolnień gru- powych w celu zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych. Rozwiązania w tym zakresie (m.in. ustawa z 13.3.2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedo- tyczących pracowników, która zastąpiła ustawę z 28.12.1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą- cych zakładu pracy) zawierają wybrane gwarancje socjalne dla pracowników zwolnionych z przyczyn ekonomicznych, a także uprawnienia dla związków za- wodowych i przedstawicieli pracowników. Ponadto po 1989 r. uchwalono kilka ustaw dotyczących przeciwdziałania bezrobociu (m.in. ustawę z 14.12.1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, która została zastąpiona ustawą z 20.4.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy) oraz zabezpie- czeń od następstw bezrobocia lub niewypłacalności pracodawców (np. ustawę z 29.12.1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, która została zastąpiona ustawą z 13.7.2006 r. o tym samym tytu- le), umożliwiające udzielanie przez państwo pomocy osobom bezrobotnym. Powyższe koresponduje z nieznanymi uprzednio zjawiskami społecznymi, które wymagają stosownej interwencji ustawowej, takimi jak praca nierejestro- wana stanowiąca jeden z przejawów „szarej strefy” gospodarki. Chodzi o tysiące osób zatrudnionych czy to bez więzi prawnej – w celu wykorzystania cudzej pra- cy („na czarno”), czy też pozornie legalnie (na podstawie umów cywilnopraw- nych) w celu uniknięcia lub zmniejszenia obciążeń z tytułu klina podatkowego. Swoistą odpowiedzią na takie patologie w zatrudnieniu są rozwiązania wpro- wadzone nowelizacjami Kodeksu pracy z 2.2.1996 r. oraz z 26.7.2002 r. w po- staci „miękkiego” domniemania stosunku pracy (art. 22 § 11 i 12) oraz zawarte w zmienionym ustawą z 25.6.2015 r. art. 251 KP, na podstawie którego okres za- trudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony nie może przekraczać 33 miesięcy, a czwarta z kolei umowa o pracę na czas określony przekształca się 15 Wstęp Wstęp z mocy prawa w umowę na czas nieokreślony. Innymi słowy, obok liczby odno- wień umów na czas określony wprowadzono dodatkowo maksymalny pułap cza- sowy ich trwania. Koresponduje to także z trwającym nadal dostosowywaniem polskiego prawa pracy do prawa europejskiego, czemu służyły rozległe zmia- ny w Kodeksie pracy w latach 1996–2015. Zwłaszcza ta ostatnia wprowadzona ustawą z 25.6.2015 r. była spowodowana postępowaniem wszczętym przeciw- ko Polsce przez Komisję Europejską w październiku 2013 r. (Nr 2013/4161), co sprawiło, że utrzymywanie dotychczasowej konstrukcji przepisu art. 251 KP ograniczającego li tylko liczbę odnowień umów na czas określony straciło rację bytu. Ponadto nowelizacja ta, idąc w kierunku wykładni dokonanej przez TSUE w dniu 13 marca 2014 r. (sprawa Nierodzik, C-38/13, MPP 2014, nr 4, s. 222 i nast., PiZS 2014, nr 4, s. 2 i nast.) zaczęła przyznawać prymat funkcji ochron- nej prawa pracy nad organizacyjną, przyjmując, iż długoletnie umowy na czas określony powinny być traktowane jak umowy na czas nieokreślony, stosowa- nie zaś dwutygodniowych okresów wypowiedzenia w przypadku długoletnich umów na czas określony jest nieuzasadnione. Wspomniane wyżej zmiany ustroju społeczno-gospodarczego i korespon- dujące z nimi liczne nowelizacje Kodeksu pracy (a także ustawodawstwa pośrednio związanego z prawem pracy) dobitnie wskazują na wysoki stopień trudności procesu tworzenia nowego ładu gospodarczego oraz prawnego. Ten nowy ład ma związek ze społeczną gospodarką rynkową opartą na wol- ności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dia- logu i współpracy partnerów społecznych. Proces zmian ustrojowych może trwać przy tym jeszcze długo. Wpływ prawa pracy jest jednak w tym zakresie ograniczony, chociaż nie można negować stymulującego charakteru zmian w tej gałęzi prawa. Wręcz odwrotnie – nieadekwatność rozwiązań regulowa- nych prawem pracy i ich nienadążanie za zmianami ustrojowymi są z pew- nością czynnikami opóźniającymi wprowadzenie w życie elementów tych zmian. Doświadczenie dowodzi jednak, że wprowadzenie nowych, spójnych i jasnych norm prawa pracy przebiega opieszale. Skutkuje to nie tylko luka- mi prawnymi, ale także niedostosowaniem przepisów ustawowych do szybko zmieniających się warunków społeczno-ekonomicznych. Z tym właśnie wiąże się zilustrowana w podręczniku „prawotwórcza” rola orzecznictwa sądowe- go, a zwłaszcza orzeczeń Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych (od lutego 2003 r. – Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych) Sądu Najwyższego. Orzecznictwo to nie jest jedynie „ustami ustawy”. Właściwie wypełnia luki prawne, a nawet w odpowiedni sposób wy- przedza przyszłe rozwiązania ustawowe, których proces powstania (również z przyczyn politycznych jak choćby w wypadku zmian z sierpnia 2013 r. re- 16 gulacji prawnych w zakresie uelastycznienia czasu pracy) podlega nadmier- nemu wydłużeniu. Niniejsze opracowanie ma więc także na celu przyswojenie przez studen- tów i wykładowców twórczego orzecznictwa Sądu Najwyższego, korespondu- jącego z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, którego wpływ – zarówno na codzienną praktykę tysięcy zakładów pracy, jak i na orzecznictwo sądów pracy niższych szczebli – trudno przecenić. Jest to szczególnie ważne w okresie dostosowawczym prawa pracy do standardów prawa Unii Europejskiej oraz do wymagań wynikających z licznych konwencji Międzynarodowej Organi- zacji Pracy. Dotyczy to zwłaszcza: nawiązywania i rozwiązywania stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę, ochrony pracy kobiet ciężarnych i osób mło- docianych, urlopów wypoczynkowych, macierzyńskich oraz bezpieczeństwa i higieny pracy. Zważywszy na częste zmiany w prawie pracy (jak choćby wpro- wadzone w ostatnich latach fakultatywne urlopy macierzyńskie i ojcowskie, a w 2013 r. rodzicielskie), znajomość tendencji orzecznictwa Sądu Najwyższe- go w sprawach związanych z szeroko pojętym stosunkiem pracy zasługiwała na szczególne potraktowanie w niniejszym podręczniku. Rzecz bowiem w tym, że orzecznictwo sądowe w takich przełomowych okresach z jednej strony musi sobie radzić z wieloma już anachronicznymi przepisami, a z drugiej – uwzględ- niać nowe reguły, związane z wejściem w struktury europejskie i z dostosowa- niem polskiego prawa pracy do prawa unijnego. Coraz więcej firm ma do czynienia z nowoczesną telekomunikacją, kom- puteryzacją, Internetem (własnym serwisem www). Nie bez znaczenia jest również poszerzająca się kooperacja z podmiotami zagranicznymi bazujący- mi na sieci supermarketów, biur podróży, hoteli, które ułatwiają „przepływy” milionów ludzi i idei. Stąd też obok tradycyjnych stosunków pracy należy uwzględnić nietypowe (zarówno pracownicze, jak i niepracownicze) formy zatrudnienia, jak np. telepraca, zatrudnianie cudzoziemców czy wysyłanie pol- skich pracowników za granicę. Uprzednie, utrwalone w długoletniej praktyce rodzaje płac coraz częściej bywają zaś uzupełniane wynagrodzeniem pakie- towym (kafeteryjnym), mającym swe źródło na Zachodzie. To samo dotyczy poszerzania wzajemnych praw i obowiązków stron w ramach umownych stosunków pracy, dotyczących np. ograniczenia możliwości wykorzystywania przez pracowników komputerów do celów niezwiązanych z pracą i wprowa- dzenia zwyczaju monitorowania (podglądania) pracowników w niektórych procesach pracy. Nic też dziwnego, że przyswojenie w praktyce nowych reguł i procedur obowiązujących w ramach gospodarki rynkowej musi być oparte nie tylko na znajomości często zmieniającego się prawa pracy i ubezpieczeń spo- łecznych, ale także judykatury, a zwłaszcza orzecznictwa Sądu Najwyższego. 17 Wstęp Wstęp Dlatego w oddanej do rąk Czytelników książce przytoczono wiele orzeczeń Sądu Najwyższego ilustrujących sprawy wzięte z życia. Powołane na wstępie dyrektywy metodologiczne oraz walor praktyczny orzecznictwa sądowego wpłynęły na układ podręcznika. Został on podzielony na rozdziały zakończo- ne pytaniami kontrolnymi. Główne tezy – sformułowane na wstępie każdego rozdziału – streszczają się w postawieniu zadań dla studiującego (ale również wykładowcy). Powinny przy tym ułatwić udzielenie Czytelnikowi odpowiedzi na pytania kontrolne, a tym samym pomóc w przyswojeniu stosownych wiado- mości o konkretnej instytucji prawnej. Chodzi przy tym nie tyle o teoretyczne założenia, ile o „prawo w działaniu”, a więc o umiejętność podjęcia decyzji wobec konieczności zastosowania przez przyszłych menedżerów i ekonomi- stów normy prawnej – w danej sytuacji faktyczno-prawnej przedstawionej jako przykład (kazus) lub jako werdykt sądowy. Aby przybliżyć Czytelnikowi skomplikowaną materię prawa pracy, zawarto w książce wiele rysunków, tabel i schematów poglądowych. Książka została napisana przystępnym językiem, zrozumiałym nie tylko dla prawników. Ma służyć przede wszystkim studentom ekonomii i zarządzania. Doświadczenia związane z poprzednimi wydaniami wskazują jednak, że rów- nież praktycy stykający się z problemami z zakresu prawa pracy wykorzystu- ją w swojej działalności zawodowej bogatą treść niniejszego podręcznika. Ich uwadze polecamy nie tylko analizy poszczególnych instytucji prawnych, ale również dorobek orzecznictwa sądowego, ilustrującego m.in. przykłady wzięte z rzeczywistych doświadczeń i sytuacji zrodzonych przez życie. Andrzej Patulski Warszawa, wrzesień 2016 18 1 Źródła i zasady prawa pracy Krzysztof Walczak Po zapoznaniu się z rozdziałem 1 Czytelnik będzie umiał odpowiedzieć na pytania dotyczące:  zasad prawa pracy, o których należy pamiętać, tworząc prawo zakładowe,  źródeł prawa pracy i ich hierarchii zgodnie z zasadą uprzywilejowania pracownika,  charakterystycznych cech stosunku pracy w relacji do zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych. 1.1. Wprowadzenie Na wstępie rozważań dotyczących problematyki prawa pracy należy odpo- wiedzieć sobie na podstawowe pytanie, po co ta gałąź prawa została stworzo- na, co reguluje oraz jakie są jej podstawowe zasady. Prawo pracy wyodrębniło się z prawa cywilnego ze względu na specyfikę uczestniczących w nim stron: pracodawcy – podmiotu, który pragnie osiągnąć zysk dzięki pracy innych osób, oraz pracownika – osoby, która podejmuje za- trudnienie, aby uzyskać środki do życia. Jedna z tych stron – pracodawca – ma zatem środki finansowe, które pozwalają jej funkcjonować bez prowadzenia działalności, podczas gdy pracownik takich środków nie ma i musi je uzyskać, aby utrzymać siebie i swoją rodzinę. Takie ukształtowanie stron powoduje, że leżąca u podstaw prawa cywilne- go równość stron nie znajduje tutaj zastosowania, a stosunek pracy można na- zwać stosunkiem pracy podporządkowanej. Dlatego też, aby chociaż częściowo wyrównać tę nierównowagę, wprowadzono szczególne uregulowania nazwane prawem pracy, które w sposób odrębny ukształtowały wzajemne prawa i obo- 19 1. Źródła i zasady prawa pracy
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: