Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00245 004815 14460942 na godz. na dobę w sumie
Prawo prasowe. Komentarz - ebook/pdf
Prawo prasowe. Komentarz - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 464
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0382-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Komentarz w przystępny i klarowny sposób przybliża czytelnikowi problematykę ustawową prawa prasowego. Autorzy powołują się na orzecznictwo sądowe i literaturę, nie stroniąc od przedstawienia własnych analiz i poglądów prawnych. Ze względu na wykonywaną praktykę oraz prowadzenie wielu spraw sądowych (w tym medialnych) komentarz zawiera bardzo licz-ne przykłady i rozwiązania prawne, praktyczne podpowiedzi oraz sugestie prowadzenia pro-cesów tzw. prasowych.


W komentarzu zostały uwzględnione znaczące zmiany, które miały miejsce w prawie prasowym w związku z orzecznictwem konstytucyjnym i kolejnymi nowelizacjami, a dotyczące w szczególności takich zagadnień, jak: instytucja sprostowania i postępowanie w sprawach o opublikowanie sprostowania, odpowiedzialność karna na gruncie prawa prasowego, właściwość sądowa w sprawach prasowych.


Komentarz będzie przydatny zarówno dla prawników (adwokatów i radców prawnych) reprezentujących klientów w postępowaniach w sprawach prasowych, dla sędziów prowadzących postępowania karne, cywilne i rejestrowe, jak i dla rzeczników prasowych, specjalistów ds. public relations oraz wszystkich osób, które na co dzień kontaktują się z prasą i są odpo-wiedzialne za komunikację z mass mediami.


Zapoznając się z treścią komentarza, czytelnik uzyska również wiele wskazówek praktycznych m. in. dotyczących instytucji sprostowania i powództwa o jego opublikowanie.


Autorzy komentarza: Monika Brzozowska-Pasieka, adwokat, partner w Kancelarii Pasieka, Derlikowski, Brzozowska i Partnerzy, Jerzy Pasieka, radca prawny, partner zarządzający w Kancelarii Pasieka, Derlikowski, Brzozowska i Partnerzy, Michał Olszyński, radca prawny – są praktykami w zakresie prawa prasowego, specjalizującymi się w sprawach dotyczących pomówień w prasie, w procesach o ochronę dóbr osobistych i w sprawach karnych o zniesławienie.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

KOMENTARZ Prawo prasowe Monika Brzozowska-Pasieka Michał Olszyński Jerzy Pasieka WYDANIE 1 Stan prawny: styczeń 2014 roku Warszawa 2013 Komentarze do poszczególnych rozdziałów ustawy napisali: Monika Brzozowska-Pasieka – rozdziały 1, 2, 4 Michał Olszyński – rozdziały 5–8 Jerzy Pasieka – rozdziały 3, 9 Opracowanie redakcyjne: Grażyna Polkowska-Nowak Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka Zdjęcia na okładce: © iStock.com/Maartje van Caspel, © iStock.com/alptraum, © iStock.com/jeancliclac © Copyright by Lexis Nexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978-83-278-0382-5 Lexis Nexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 USTAWA z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) ROZDZIAŁ 1. Przepisy ogólne (art. 1– 9) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 ROZDZIAŁ 2. Prawa i obowiązki dziennikarzy (art. 10–16) . . . . . . . 160 ROZDZIAŁ 3. Rada Prasowa (art. 17–18) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 ROZDZIAŁ 4. Organizacja działalności prasowej (art. 19–30) . . . . . 263 ROZDZIAŁ 5. Sprostowanie (art. 31–33) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 ROZDZIAŁ 6. Komunikaty i ogłoszenia (art. 34–36) . . . . . . . . . . . . . . 327 ROZDZIAŁ 7. Odpowiedzialność prawna (art. 37–49a) . . . . . . . . . . . . 339 ROZDZIAŁ 8. Postępowanie w sprawach prasowych (art. 50–54c) . . 427 ROZDZIAŁ 9. Zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe i końcowe (art. 55–61) . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463 O Autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 5 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Wykaz skrótów Źródła prawa k.c. k.k. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) Konstytucja – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. k.p. k.p.a. k.p.c. p.p.s.a. pr. aut. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyj- nego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) – ustawa z 17 listo pada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.) pr. pras. – ustawa z 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) u.d.i.p. – ustawa z 6 wrześ nia 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.) u.o.d.o. – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst u.r.t. – ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tekst jedn. Dz.U. jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) z 2011 r. Nr 43, poz. 226 ze zm.) u.ś.u.d.e. – ustawa z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.) Organy orzekające – Europejski Trybunał Praw Człowieka – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy ETPC NSA SA SN 7 Wykaz skrótów TK WSA – Trybunał Konstytucyjny – Wojewódzki Sąd Administracyjny Czasopisma Biul. SN IC KZS MoP ONSA ONSAiWSA OSA OSAiSN OSK OSN OSNAPiUS – Biuletyn Sądu Najwyższego – Izba Cywilna. Biuletyn Sądu Najwyższego – „Krakowskie Zeszyty Sądowe” – „Monitor Prawniczy” – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych i Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądów Karnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNC OSNKW OSNP OSNwSK OTK Pal. POSAG Prok. i Pr. PS TPP Wok. ZNUJ PWiOWI – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Wynalaz- – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – „Palestra” – Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – „Transformacje Prawa Prywatnego” – „Wokanda” czości i Ochrony Własności Intelektualnej” Inne CBOSA – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orze- czenia.nsa.gov.pl Lexis Nexis OZ POSP – Lexis.pl – Serwis Prawniczy Lexis Nexis Polska – Ośrodek Zamiejscowy – Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych, http://orzeczenia.ms.gov.pl Artykuły podane bez okreś lenia aktu prawnego to artykuły ustawy – Prawo prasowe. 8 USTAWA z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24; zm.: Dz.U. z 1988 r. Nr 41, poz. 324, z 1989 r. Nr 34, poz. 187, z 1990 r. Nr 29, poz. 173, z 1991 r. Nr 100, poz. 442, z 1996 r. Nr 114, poz. 542, z 1997 r. Nr 88, poz. 554, Nr 121, poz. 770, z 1999 r. Nr 90, poz. 999, z 2001 r. Nr 112, poz. 1198, z 2002 r. Nr 153, poz. 1271, z 2004 r. Nr 111, poz. 1181, z 2005 r. Nr 39, poz. 377, z 2007 r. Nr 89, poz. 590, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228, Nr 235, poz. 1551, z 2011 r. Nr 85, poz. 459, Nr 156, poz. 934, Nr 205, poz. 1204, Nr 282, poz. 1660, z 2012 r. poz. 1136, z 2013 r. poz. 771) Rozdział 1. Przepisy ogólne Monika Brzozowska-Pasieka 1 Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. PRAWA I OBOWIĄZKI PRASY Art. 1. Prasa, zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, ko- rzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej. 1. Wolność wypowiedzi; prasa jako stróż publiczny (public watch dog) Wolność prasy to jeden z najlepszych sposobów ujawniania i kształ- towania opinii publicznej o ideach i postawach przywódców politycz- nych, osób publicznych czy ludzi pełniących funkcje publiczne. Wol- ność prasy to również możliwość prezentowania zjawisk nagannych, takich jak: korupcja, oszustwa, przestępstwa czy nepotyzm. Monika Brzozowska-Pasieka 9 Art. 1 Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe Prasa może też odgrywać pewną rolę (pozytywną lub negatywną) przy różnego rodzaju konfl iktach: 1) społecznych (sporach międzyludzkich czy kulturowych); 2) religijnych (waśniach między wyznawcami poszczególnych religii, a także sporach między osobami niewierzącymi i wierzącymi); 3) zbrojnych (wojnach i walkach – na bardzo różnym tle); 4) politycznych (sporach między państwami). Dzisiaj prasa w wielu przypadkach nie jest ani „grzeczna”, ani deli- katna. Wypowiedzi dziennikarskie obejmują zarówno przesadę, pro- wokację, jak i prezentowanie opinii, treści i spraw bulwersujących czy kontrowersyjnych. Dziennikarze coraz chętniej zapraszają do udziału w debacie politycznej tzw. osoby wyraziste, które potrafi ą przyciągnąć widzów, słuchaczy lub czytelników krystalicznymi poglądami, a także często dość trywialnym językiem, gruboskórnym zachowaniem czy plebejską kulturą. Swoboda prezentowania treści w środkach masowego przekazu jest jednocześnie skorelowana z prawem obywateli do informacji (infor- macji rzetelnej, starannej i prawdziwej). Do lamusa odchodzą obecnie tradycyjne środki masowego przekazu (drukowana gazeta, przekaz telewizyjny i radiowy). Coraz częściej mamy do czynienia ze środkami elektronicznego komunikowania się, tj. w przypadku prasy – e-dziennikami czy e-czasopismami. Oczywiste jest przy tym, że nie każdy przekaz internetowy będzie prasą w rozu- mieniu prawa prasowego. Zgodnie z najnowszymi judykatami Sądu Najwyższego warunkiem uznania za prasę (a ściślej za internetowy dziennik czy czasopismo) jest spełnienie przez portal/stronę WWW/ przekaz wymogów okreś lonych w treści art. 7 ust. 2 pkt 1. Nie jest przy tym konieczne, aby internetowy dziennik czy czasopismo miało swoją drukowaną wersję. E-dzienniki i e-czasopisma mogą ist- nieć jedynie on-line (postanowienie SN z 15 grudnia 2010 r., III KK 250/10, OSNKW 2011, nr 3, poz. 26). Dziś – wskutek dominacji prze- kazów internetowych – można mówić o zjawisku lub pojęciu e-prasy (wirtualnej prasy, dostępnej za pośrednictwem internetu). Szerzej zo- bacz tezy do art. 7. 10 Monika Brzozowska-Pasieka Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 Wolność środków masowego przekazu (w tym również przekazów in- ternetowych) to wolność zarówno w zakresie prezentowania uczciwej i prawdziwej informacji, jak i w zakresie wyrażania swoich przekonań, poglądów, stanowisk czy opinii. Wyżej wymienione pojęcia składają się na szerszą kategorię, czyli tzw. wolność wypowiedzi. Wolność wypowiedzi może być realizowana przez prasę w warstwach: słownej, audialnej i audiowizualnej. Jak twierdzi J. Sobczak, wolność wypowiedzi mieści w sobie wolność słowa (w tym również prawo wy- boru formy słowa, środka ekspresji i odbiorców itp.). Jego zdaniem wolność prasy jest możliwa jedynie wówczas, gdy zagwarantowana jest wolność słowa i wypowiedzi (J. Sobczak, Polskie prawo prasowe, Poznań 1993, s. 39–42; tenże, Prawo prasowe. Podręcznik akademicki, Warszawa 2000, s. 153). Kwestie dotyczące wolność prasy (czy wolności wypowiedzi) zawarte są w wielu aktach międzynarodowych. Zgodnie z art. 19 Powszechnej deklaracji praw człowieka (uchwalonej przez Zgromadzenie Narodów Zjednoczonych 10 grudnia 1948 r.) każdy człowiek ma prawo wol- ności opinii i wyrażania jej; prawo to obejmuje swobodę posiadania niezależnej opinii, poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania informacji i poglądów wszelkimi środkami, bez względu na granice. Oznacza to, że rozpowszechnianie informacji może nastąpić zarówno w formie pisemnej, ustnej, audio-wideo. Jednocześnie – co warto pod- kreś lić – wolność wypowiedzi nie ma charakteru bezwzględnego i musi być ograniczona ze względu na poszanowanie praw i dobrego imienia innych osób. Niektórzy artyści zbyt jednoznacznie uznają, że wolność wypowiedzi (również w prasie) to wyraz tolerancji, a człowiek toleran- cyjny powinien bezwzględnie akceptować to, co mówią (prezentują, rozpowszechniają) inni. Wszystko to się oczywiście zgadza, z jednym zastrzeżeniem – wolność wypowiedzi musi uwzględniać i szanować prawa i zasady innych osób. Również w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności znalazło się uregulowanie dotyczące wolności wypowiedzi. Artykuł 10 ust. 1 Konwencji precyzuje, że każdy ma prawo do wolności wyrażania opinii. Prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów Monika Brzozowska-Pasieka 11 Art. 1 Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe. Przepis ten nie wyklucza prawa państw do poddania procedurze zezwoleń przed- siębiorstw radiowych, telewizyjnych lub kinematografi cznych. Wolność wyrażania swoich opinii, zgodnie z ugruntowaną linią orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jest jednym z zasadniczych fundamentów demokratycznego społeczeństwa. Jest to jednocześnie podstawowy warunek społecznego rozwoju. Wśród wielu wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka do- tyczących wolności prasy i jej roli warto wypunktować najważniejsze tezy niektórych z nich. Trybunał stwierdził m.in., że: 1. Rola prasy polega na pobudzaniu dyskusji i udziale w debatach wokół spraw, które rodzą publiczne zainteresowanie. Nakładanie w takiej sytuacji zbyt daleko idących wymagań powoduje, że media nie są w stanie tej powinności wypełniać. Należy zatem uznać, że dziennikarze mogą polegać na danych, które pochodzą z doku- mentów urzędowych (orzeczenie ETPC [Wielka Izba] z 20 maja 1999 r. w sprawie 21980/93 Bladet Tromso A/S i Stensaas przeciwko Norwegii, w: M.A. No wicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Czło- wieka. Wybór orzeczeń 1999–2004, Kraków 2005, s. 972; Lexis Nexis nr 400105; orzeczenie ETPC [Wielka Izba] z 28 wrześ nia 1999 r. w sprawie 28114/95 Dalban przeciwko Rumunii, w: M.A. Nowicki, tamże, s. 987; Lexis Nexis nr 400191). 2. Prasa odgrywa rolę stróża publicznego (public watchdog). Obowiąz- kiem prasy jest przekazywanie informacji i poglądów we wszystkich sprawach dotyczących interesu publicznego. Z tym obowiązkiem sko- relowane jest prawo społeczeństwa do otrzymywania tego typu wia- domości (por. powołane wyżej orzeczenie ETPC z 20 maja 1999 r. w sprawie 21980/93 Bladet Tromso A/S i Stensaas przeciwko Nor- wegii oraz orzeczenie ETPC [Wielka Izba] z 7 lutego 2012 r. w sprawie 39954/08 Axel Springer AG przeciwko Niemcom, § 79, Lexis Nexis nr 3038012). 12 Monika Brzozowska-Pasieka Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 3. Opinia publiczna ma prawo otrzymywać wszelkie informacje, ogra- niczenie zaś tego prawa może być stosowane wyłącznie wtedy, gdy ist- nieją szczególnie ważne powody (orzeczenie ETPC z 23 maja 1991 r. w sprawie 11662/85 Oberschlick przeciwko Austrii (nr 1), § 58, ECHR Case Law, Seria A, nr 204, Lexis Nexis nr 401664); od władz wymaga się bowiem bardzo istotnych powodów uzasadniających ograniczanie wypowiedzi i wyrażanie swoich opinii. W jednym z orzeczeń czytamy: „Dla demokratycznego państwa – takim jest w myśl art. 2 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska – warunkiem jej prawidłowego funkcjonowania jest zapewnienie nieskrępowanej, plu- ralistycznej i wolnej od ingerencji państwa debaty publicznej – tj. pu- blicznej wymiany różnych myśli i poglądów, ocen, w tym krytycznych, dotyczących zjawisk zachodzących w rzeczywistości. Tylko w takich warunkach, w konfrontacji nieraz sprzecznych stanowisk, społeczeń- stwo ma możliwość wyrobienia sobie należytego poglądu na budzące zainteresowanie społeczne zjawiska. Celem publicznej debaty nie jest przy tym jedynie swobodna wymiana informacji, poglądów i ocen przez osoby uczestniczące w debacie publicznej, ale przede wszystkim dążenie do kształtowania postaw społeczeństwa co do spraw poli- tycznych bądź innych spraw budzących poważne zainteresowanie społeczne, przyjęcie przez odbiorców informacji i ocen prezentowa- nych przez osobę uczestniczącą w debacie publicznej. Nieodzownym warunkiem debaty publicznej w demokratycznym społeczeństwie jest wolność wypowiedzi, w tym wolność wyrażania opinii. W ramach de- baty publicznej konieczna jest możliwość przedstawiania krytycznych ocen odnoszących się do poglądów i postaw prezentowanych przez osoby uczestniczące w debacie publicznej (osób publicznych). Dla re- alizacji wolności wypowiedzi w państwie demokratycznym szczególne znaczenie odgrywa prasa, która jest miejscem publikowania nie tylko informacji o aktualnych wydarzenia, ale także miejscem zamiesz- czania ocen i opinii odnoszących się do toczącego się życia politycz- nego i innych zagadnień budzących zainteresowanie społeczne. Prasa jest więc miejscem ścierania się różnych nurtów myślowych i często sprzecznych poglądów. Dzięki prasie społeczeństwo może wyrobić sobie opinię o ważnych i interesujących opinię publiczną sprawach, Monika Brzozowska-Pasieka 13 Art. 1 Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe jak również kontrolować instytucje publiczne i osoby uczestniczące w życiu publicznym” (wyrok SA w Gdańsku 25 kwietnia 2006 r., I ACa 1877/05, POSAG 2008, nr 1, poz. 3). Konstytucja RP także podkreś la zasady wolności wypowiedzi. W art. 54 Konstytucji RP wskazano, iż „Każdemu zapewnia się wol- ność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszech- niania informacji”. Jednocześnie cenzura prewencyjna środków spo- łecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy są zakazane. Ustawa może wprowadzić obowiązek uprzedniego uzyskania koncesji na pro- wadzenie stacji radiowej lub telewizyjnej. Zgodnie zaś z art. 14 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego przekazu. Środkami ma- sowego komunikowania będą wszystkie środki, których działanie spro- wadza się do masowego przekazywania rozmaitych treści. Do środków tych wypada zatem zaliczyć nie tylko prasę drukowaną, przekaz ra- diowy i telewizyjny, lecz także książkę, plakat, fi lm oraz przekaz za pomocą internetu (postanowienie SN z 7 maja 2008 r., III KK 234/07, OSNKW 2008, nr 9, poz. 69). Jak stwierdził Sąd Najwyższy: „Gwarantowana w art. 14 Konstytucji RP wolność prasy i innych środków społecznego przekazu obejmuje także swoim zasięgiem środki masowego komunikowania, o jakich mowa w art. 216 § 2 i art. 212 § 2 k.k. Internet jest środkiem maso- wego komunikowania, o jakim mowa w art. 212 § 2 i art. 216 § 2 k.k., za pomocą którego sprawca może się dopuścić zarówno zniesławienia, jak i znieważenia” (postanowienie SN z 7 maja 2008 r., III KK 234/07, OSNKW 2008, nr 9, poz. 69). Wolność do wyrażania opinii czy prezentowania i rozpowszechniania informacji dotyczy nie tylko wiadomości pozytywnych lub neutral- nych, ale również takich, które mogą wywołać oburzenie. Wolność słowa umożliwia bowiem prezentowanie opinii i sądów krytycznych czy też wyrażenia ujemnej oceny postępowania. Niewątpliwie kry- tyka działań organów władzy, instytucji lub osób prywatnych jest pożądana i mieści się w zakresie swobody wypowiedzi, choć oczywi- ście w każdym przypadku należy okreś lić granice tej krytyki (wyrok 14 Monika Brzozowska-Pasieka Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 SA w Warszawie 23 stycznia 2013 r., I ACa 1023/12, Lexis Nexis nr 5800290). Widać więc wyraźnie, że zarówno na gruncie prawa polskiego, unij- nego, jak i międzynarodowego aspekt wolności wypowiedzi ma bardzo szerokie znaczenie i może dotyczyć również wypowiedzi, które obu- rzają, szokują czy wręcz wzbudzają niepokój publiczny. 2. Uzyskiwanie informacji i jawność życia publicznego Jawność życia publicznego to przede wszystkim możliwość uzyski- wania przez dziennikarzy informacji od organów administracji pu- blicznej lub osób pełniących funkcje publiczne. Dziennikarz ma prawo uzyskiwać informacje, które są ważne z punktu widzenia interesu pu- blicznego, a podmioty zobligowane do ich udzielania muszą te infor- macje udostępniać. Realizacją tej tezy są art. 3a i 4, czyli możliwość uzyskiwania informacji zarówno od podmiotów publicznych, jak i pry- watnych. Kwestia uzyskiwania informacji ma wielkie znaczenie w pracy dzien- nikarza. Nie tylko ze względu na prezentowanie materiału, lecz rów- nież ze względu na możliwość pociągnięcia dziennikarza do odpowie- dzialności za treści, które przedstawia. Wolność prasy, o jakiej mowa w art. 1, to nie tylko wolność wyrażania swoich opinii czy prezentowania wiadomości. W ramach wolności prasy urzeczywistnia się prawo obywateli do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej wraz z dostępem do różnego rodzaju dokumentów. Ze względu na cele i misje prasy szczególne zna- czenie mają właśnie te informacje i dokumenty, które dotyczą szeroko rozumianej władzy publicznej czy gospodarowania majątkiem Skarbu Państwa. Konstytucyjna zasada dostępu do informacji została wyrażona w art. 61 Konstytucji RP. Zgodnie z tym artykułem obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodar- czego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyj- Monika Brzozowska-Pasieka 15 Art. 1 Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe nych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskania informacji obejmuje przy tym zarówno samą informację, jak i dostęp do dokumentów (materiałów źródłowych), wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pocho- dzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu. Informacja może więc być udzielona w formie ustnej, ale może również przybierać postać dokumentu. Zgodnie z art. 61 ust. 3 Konstytucji RP ograniczenie prawa dostępu do informacji, materiałów i wstępu na posiedzenia poszczególnych or- ganów może nastąpić wyłącznie ze względu na okreś lone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Realizacją konstytucyjnej zasady dostępu do szeroko pojętej informacji jest ustawa z 6 wrześ nia 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.). Artykuł 3a pr. pras. odsyła prasę (środki masowego przekazu) – w zakresie uzyskiwania informacji od podmiotów realizujących funkcje publiczne lub gospodarujące środ- kami publicznymi – do tej właśnie ustawy (szerzej o tym w komentarzu do art. 3a pr. pras.). Oznacza to, że w zakresie uzyskiwania informacji o sprawach publicznych prasa korzysta z takich samych uprawnień jak każdy inny podmiot (osoba fi zyczna, osoba prawna itp.). Utrwalona już linia orzecznicza wojewódzkich sądów administracyj- nych, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że prawo do informacji o działalności władz jest ważnym elementem życia publicznego i kontroli opinii publicznej nad działalnością organów i władz. Jest ono nierozerwalnie związane z zasadą jawności życia publicznego. Obywatele korzystający z przysługującego im prawa wyborczego mogą być bowiem niejednokrotnie zainteresowani nie tylko działaniami podejmowanymi przez wybrane organy, lecz także uzyskiwanymi w tym zakresie rezultatami podejmowanych działań (tak w szczególności: wyrok WSA w Warszawie 20 listo pada 2012 r., II SA/Wa 1527/12, Lexis Nexis nr 5156373). 16 Monika Brzozowska-Pasieka Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 Dziennikarskie prawo do informacji i tym samym jawności życia pu- blicznego można podzielić na dwie kategorie: 1) uzyskiwanie informacji publicznych – w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej – od pomiotów zobligowanych – art. 3a; 2) uzyskiwanie informacji prasowych – w trybie Prawa praso- wego (art. 4 ust. 1) – od podmiotów, które nie należą do sektora fi nansów publicznych, oraz od przedsiębiorców. 3. Osoby publiczne a wolność wypowiedzi Warto podkreś lić, że zarówno orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jak i polska judykatura stoją na stanowisku, że gra- nice wolności wypowiedzi są znaczenie szersze w stosunku do osób publicznych (w szczególności polityków). Zdaniem judykatury działal- ność polityczna powoduje, że wypowiedzi polityków podlegają kon- troli, i to kontroli znacznie ostrzejszej niż w przypadku osób prywat- nych. Osoba piastująca funkcję publiczną narażona jest – co stanowi zjawisko naturalne w każdym państwie demokratycznym – na wystawienie swoich poczynań pod osąd opinii publicznej i musi się liczyć z krytyką swojego postępowania, która to krytyka jest społecznie pożyteczna i pożądana, jeżeli podjęta została w interesie publicznym i ma cechy rzetelności oraz rzeczowości, a jednocześnie nie przekracza granic potrzebnych do osiągnięcia społecznego celu krytyki. Granic tych nie da się ogólnie wyznaczyć, ponieważ okreś lają je niepowtarzalne oko- liczności konkretnej sprawy (wyrok SN z 28 wrześ nia 2000 r., V KKN 171/98, OSNKW 2001, nr 3–4, poz. 31). Polityk musi więc liczyć się z tym, że zarówno kontrola, jak i wypo- wiedź dziennikarza mogą być formułowane ostrzej, a nawet z prze- sadą, mogą być krzywdzące i niesprawiedliwe. Co więcej – z funkcji kontrolnej prasy wynika również możliwość prezentowania pewnych faktów z życia prywatnego czy prezentowania wizerunku osób pu- blicznych. Osoba, która decyduje się na działalność polityczną, musi być przygotowana na ataki prasy, czasem nawet ostre i niesprawie- dliwe (wyrok SA w Warszawie 7 października 2004 r., I ACa 8/04, Lexis Nexis nr 374261). Monika Brzozowska-Pasieka 17 Art. 1 Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe Nie oznacza to pozbawienia polityków prawa do ochrony dóbr oso- bistych. Wolność wypowiedzi (w tym wypowiedzi prezentowanych w środkach masowego przekazu) nie ma charakteru absolutnego. Wol- ność słowa nie jest nieograniczona, na co wskazują przepisy zarówno aktów międzynarodowych, jak i polskiego prawa – Prawa prasowego (w szczególności art. 12 nakładający obowiązek respektowania dóbr osobistych innych osób), prawa cywilnego (w zakresie dóbr osobistych – art. 23, 24 czy 448 k.c.) czy prawa karnego (art. 212 § 2 i art. 216 § 2 k.k.). Niemniej jednak każdorazowo należy rozważyć, które prawo będzie miało pierwszeństwo ochrony: prawo do informacji i wolności słowa czy prawo do ochrony dobrego imienia. W jednym z wyroków sąd uznał, że: „informacje dotyczące kwestii zwią- zanych z przyjściem na świat dziecka osób prowadzących działalność publiczną nie mogą być uznane za pozostające w sferze działalności pu- blicznej lub z nią związanej” (wyrok SN z 12 wrześ nia 2007 r., I CSK 191/07, Lexis Nexis nr 2780241). Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wielokrotnie – i w bardzo różnych kontekstach – wypowiadało się na temat jaw- ności życia publicznego i słabszej ochrony osób publicznych. Wśród tez tego Trybunału można wyróżnić następujące: 1. Wykonywanie przez lokalnego urzędnika swoich obowiązków pod- lega zainteresowaniu opinii publicznej, podobnie jak kwestie doty- czące jego uczciwości, stąd też polityk musi się liczyć z takim zainte- resowaniem ze strony prasy (tak m.in. orzeczenia ETPC: z 29 marca 2005 r. w sprawie 75955/01 Sokołowski przeciwko Polsce, § 45, Lexis- Nexis nr 387358; z 9 stycznia 2007 r. w sprawie 51744/99 Kwiecień przeciwko Polsce, § 51, Lexis Nexis nr 1106160). 2. Każdy polityk, wypowiadając się publicznie i prowadząc dzia- łalność publiczną, wystawia każdy swój czyn, każde swoje słowo, a nawet każdy swój gest na kontrolę zarówno ze strony dzienni- karza, jak i opinii publicznej. Z tego powodu musi również okazywać wyższy stopień tolerancji w przypadku opisywania jego zachowań, słów, czynów przez prasę (tak m.in. orzeczenie ETPC z 1 lipca 1997 r. w sprawie 20834/92 Oberschlick przeciwko Austrii (nr 2), § 29, Reports 18 Monika Brzozowska-Pasieka Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 of Judgments and Decisions 1997-IV, Lexis Nexis nr 385270; orze- czenie ETPC z 7 listo pada 2006 r. w sprawie 12697/03 Mamère prze- ciwko Francji, § 27, ECHR 2006-XIII, Lexis Nexis nr 1940325). 3. Osoby biorące udział w debacie politycznej muszą się liczyć z tym, że opisywanie ich działań, zachowań czy komentowanie ich wypo- wiedzi mogą zawierać pewien stopień przesady, ironii czy ciętego ko- mentarza (orzeczenie ETPC z 19 grudnia 2006 r. w sprawie 18235/02 Dąbrowski przeciwko Polsce, § 35, w: M.A. Nowicki, Europejski Try- bunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 2006, Warszawa 2007, s. 161; Lexis Nexis nr 1093880). 4. Do grona osób publicznych zaliczono m.in. adwokata (jako osobę wykonującą zawód zaufania publicznego). W jednym z judykatów ETPC uznał, że podlegają społecznej ocenie zachowania adwokata, w tym w szczególności kwestie dotyczące wykonywania swojego za- wodu, zachowań w trakcie postępowań sądowych itp. (orzeczenie ETPC z 14 czerwca 2011 r. w sprawie 28040/08 Aquilina i inni prze- ciwko Malcie, § 46, Lexis Nexis nr 2541067). W niedawnym wyroku Sąd Najwyższy również uznał, że adwokat jako osoba wykonująca zawód zaufania publicznego musi się liczyć z krytyką swojego postę- powania, również z krytyką przedstawianą w internecie (wyrok SN z 18 stycznia 2013 r., IV CSK 270/12, Biul. SN 2013, nr 4, poz. 14, Lexis Nexis nr 5157855). Omawiając granice wolności wypowiedzi w kontekście osób publicz- nych, warto przedstawić ciekawe orzeczenie Trybunału (orzeczenie ETCP z 21 stycznia 1999 r., skarga nr 25716/94, w: M.A. Nowicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999– 2004, Kraków 2005, s. 965). Dziennikarz ze Zduńskiej Woli, będąc na targu, nazwał publicznie (w obecności grupy osób postronnych) „ćwo- kami” i „głupkami” dwóch strażników miejskich, którzy nakazywali sprzedawcom ulicznym opuszczenie rynku w Zduńskiej Woli, gdzie sprzedaż była ponoć zabroniona przez władze miejskie. Oceniając tę wypowiedź w świetle art. 10, Trybunał stwierdził, że do funkcjona- riuszy publicznych nie powinna być stosowana ta sama zasada co do polityków w zakresie krytyki ich poczynań. Aby bowiem prawidłowo Monika Brzozowska-Pasieka 19 Art. 1 Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe i z powodzeniem wykonywać swoje obowiązki, muszą oni korzystać z zaufania publicznego wolnego od niewłaś ciwych zakłóceń i dlatego może się okazać niezbędne zapewnienie im ochrony przed obraźliwymi i znieważającymi atakami ustnymi w trakcie pełnienia przez nich obo- wiązków służbowych. W opinii Trybunału skarżący, choć z zawodu jest dziennikarzem, działał wobec strażników jako osoba prywatna. Warto zauważyć, że żaden akt prawny nie wskazuje jednocześnie de- fi nicji legalnej osób publicznych. Osoby publiczne często utożsamia się więc z pojęciem funkcjonariusza publicznego czy osoby powszechnie znanej. Osobą powszechnie znaną będzie człowiek odgrywający szczególną rolę w życiu społecznym, politycznym, kulturowym lub wzbudzający publiczne zainteresowanie. Według F. Zolla są to „osoby należące do historii”. Zdaniem S. Rittemana (S. Ritteman, Komentarz do ustawy o prawie au- torskim, Kraków 1937, s. 461): „osoby, które wzbudziły powszechne za- interesowanie, przestają należeć tylko do siebie, stają się przedmiotem praw społeczeństwa”. Niektórzy teoretycy uznają, iż osoby publiczne to osoby powszechnie znane, biorące udział w życiu publicznym. Inni wiążą pojęcie osoby publicznej z wykonywaną przez nią działalnością, i to działalnością szeroko rozumianą: artystyczną, polityczną, gospodarczą czy spo- łeczną (J. Sieńczyło-Chlabicz, Naruszenie prywatności osób publicznych przez prasę, Kraków 2006, s. 230). Pewnym ułatwieniem jest wprowa- dzenie w art. 115 § 13 k.k. defi nicji pojęcia „funkcjonariusz publiczny”, a w § 19 tego artykułu wprowadzenie pojęcia „osoba pełniąca funkcje publiczne”. Funkcjonariuszem publicznym, zgodnie z Kodeksem karnym, jest: – Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, – poseł, senator, radny, – poseł do Parlamentu Europejskiego, – sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz fi nansowego organu po- stępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad fi nan- sowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, ko- 20 Monika Brzozowska-Pasieka Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 mornik, kurator sądowy, syndyk, nadzorca sądowy i zarządca, osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy, – osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wy- łącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych, – osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czyn- ności usługowe, – osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji pań- stwowej, – funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa pu- blicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej, – osoba pełniąca czynną służbę wojskową, – pracownik międzynarodowego trybunału karnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe. Osobą pełniącą funkcję publiczną (zgodnie z art. 115 § 19 k.k.) jest nie tylko funkcjonariusz publiczny, lecz również członek organu samo- rządowego, osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponu- jącej środkami publicznymi, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba, której uprawnienia i obowiązki w za- kresie działalności publicznej są okreś lone lub uznane przez ustawę lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową. Wydaje się jednak, że jakakolwiek próba jednoznacznej defi nicji skazana jest na niepowodzenie (szeroko na temat defi niowania osoby powszechnie znanej T. Grzeszczak, Prawo do wizerunku i prawo adresata kores- pondencji, w: System Prawa Prywatnego, t. 13: Prawo autorskie, red. J. Barta, Warszawa 2003, s. 538 i 560–565). Pojęcie „osoba powszechnie znana” można wiązać z tłumaczeniem słowa celebrities, które odnosi się do osób znanych publicznie, czyli występujących na estradzie i ekranie czy też sportowców. Zaznaczyć trzeba, że celebryta (słowo pochodzące od łacińskiego celebritas – wy- różnienie, sława) oznacza osoby powszechnie znane, rozpoznawalne, wzbudzające zainteresowanie mediów i ich odbiorców. Słowo „cele- Monika Brzozowska-Pasieka 21 Art. 1 Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe bryta” jest okreś leniem bardziej pojemnym niż gwiazda. Kategorię tę tworzą nie tylko osoby znane ze świata polityki, lecz również aktorzy i aktorki, piosenkarze i piosenkarki, uczestnicy telewizyjnych reality shows, sportowcy, ludzie należący do świata show-biznesu czy też inne osoby znane. Doktryna amerykańska wypracowała kryterium usprawiedliwionego zainteresowania. Zdaniem M. Safjana [M. Safjan, Prawo do prywat- ności osób publicznych, w: Z. Banaszczyk (red.), Prace z prawa prywat- nego. Księga pamiątkowa ku czci Sędziego Janusza Pietrzykowskiego, Warszawa 2000, s. 261] ma ono na celu wyodrębnienie wszystkich tych informacji, które służą dobru ogółu – stąd opinia publiczna po- winna je poznać. Prowadzi to do wniosku, że każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie, tym bardziej że art. 81 ust. 2 pkt 1 pr. aut. wyraźnie precyzuje, iż wizerunek osoby publicznej (polityka, aktora, posła, prezenterki telewizyjnej, znanej dziennikarki) musi być wyko- nany w związku z pełnieniem przez tę osobę funkcji publicznych. 4. Kontrowersyjne osoby publiczne i ich dobra osobiste W tym kontekście należy sobie zadać pytanie, czy osoby, które naru- szają dobra osobiste innych osób, mogą się domagać ochrony własnych dóbr osobistych. W tej sprawie – w ostatnim czasie – wypowiadało się orzecznictwo. Warto przytoczyć argumentację wynikającą z tych orze- czeń, gdyż może ona okazać się pomocna przy procesach prasowych. W jednym z orzeczeń Sąd Apelacyjny w Warszawie (wyrok z 23 stycznia 2013 r., I ACa 1023/12, POSP, Lexis Nexis nr 5800290) wskazał, że wolność wyrażania opinii ma zastosowanie także do tych informacji, które są obraźliwe, szokujące lub poruszające, i to niezależnie od formy, w jakiej są wypowiadane. Oznacza to, że kontrowersyjne tezy lub opinie łamiące pewne tabu (z czym mamy do czynienia w ostatnim czasie coraz częściej) również korzystają z wolności wypowiedzi. W przedmiotowej sprawie pozwany nazwał powoda „antysemitą” i „typem spod ciemnej gwiazdy”. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo w całości. Sąd uznał, że w toku postępowania wykazano, że powód dopuszczał się antysemic- 22 Monika Brzozowska-Pasieka Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 kich wypowiedzi i publicznie głosił antysemickie poglądy. Zdaniem Sądu: „Okreś lenie powoda jako «typa spod ciemnej gwiazdy» jest [...] wprawdzie okreś leniem pejoratywnym, ale wobec stwierdzenia, że wypowiedzi powoda godzą w fundamentalne zasady praworządności może być okreś lane jako ocena łagodna lub wręcz eufemistyczna”. Zdaniem Sądu Apelacyjnego (który oddalił apelację powoda) na- zwanie nawet skrajnego antysemity „typem spod ciemnej gwiazdy” narusza – co do zasady – dobra osobiste. Jednak tę sprawę sąd potrak- tował jako wyjątek z dwóch powodów. Po pierwsze – pozwanemu, a także opinii publicznej – wskutek licznych artykułów prasowych o powodzie – znane były opisane wątpliwości i zastrzeżenia odnośnie do reputacji i postawy moralnej powoda, nie tylko ze względu na jego antysemityzm. Po drugie – powód bardzo często sam posługiwał się wobec swoich oponentów takimi okreś leniami jak „bandyta”, „szumo- winy”, „butny chamek”, „kłamca i krętacz”, „banda” (o polskim MSZ), „złoczyńca”, „oszust”. Zdaniem Sądu osoba bezpodstawnie używająca w debacie publicznej takich sformułowań wobec innych publicznych osób nie może oczekiwać, że w stosunku do niej podobne epitety w przypadku kwestionowania jego reputacji nie padną. Estetyka wy- powiedzi pozwanego, aczkolwiek naganna, nie odbiega od tej, jaką się posługuje powód. Podobne tezy zawarł w swoim orzeczeniu Sąd Apelacyjny w Gdańsku (wyrok z 25 kwietnia 2006 r., I ACa 1877/05, POSAG 2008, nr 1, poz. 3). Sąd ten uznał, że osoba publiczna, która w sprawach publicz- nych używa sformułowań ostrych, brutalnych i takich, które naruszają dobre imię innych osób, musi się liczyć z takimi samymi (adekwat- nymi) wypowiedziami. Zdaniem Sądu istotnym czynnikiem mającym wpływ na ocenę bezprawności publikacji prasowej w przypadku wy- powiedzi naruszających dobra osobiste innej osoby jest cel publikacji, a mianowicie czy zmierza ona do ochrony okreś lonych i ważnych war- tości w społeczeństwie demokratycznym, czy też do poniżenia kryty- kowanej osoby. W tej sprawie Sąd uznał dodatkowo, że nie można wykluczyć co do zasady, ze względu na jej cechy (ostrość, gwałtowność wypowiedzi Monika Brzozowska-Pasieka 23 Art. 1 Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe oraz wykorzystywanie „broni zapożyczonej” od krytykowanej osoby), posłużenia się w debacie publicznej formą wypowiedzi w po- staci fi lipiki jako odpowiednim środkiem wyrazu własnej opinii. Za dopuszczalną należy uznać tę formę wypowiedzi w sytuacji, gdy do- tyczy długotrwałej działalności osoby publicznej zagrażającej pod- stawowym dla demokratycznego społeczeństwa wartościom bądź naruszającej je w sytuacji biernej postawy wobec tej działalności instytucji publicznych, które mają strzec tych wartości, oraz opinii publicznej. 5. Kontrola i krytyka społeczna Z jawnością życia publicznego wiążą się funkcje kontrolne prasy oraz przedstawienie – na łamach mediów – krytyki społecznej. W procesach o naruszenie dóbr osobistych w prasie czy o prezento- wanie treści pomawiających, jako kontrargument ze strony dzienni- karzy czy też wydawcy, pojawia się kwestia tzw. krytyki społecznej oraz funkcji kontrolnej prezentowanej przez prasę. W obecnym stanie prawnym pojęcie „krytyka społeczna” cechuje się pewnym archaizmem. Nawiązuje bowiem do idei „socjalistycznej krytyki społecznej”, która była szeroko rozpowszechniona w czasach PRL. Wagę prasy i jej funkcje kontrolne doceniał Sąd Najwyższy już w latach 50. XX w. W jednym z wyroków Sąd Najwyższy uznał, że prasa ma do speł- nienia niezwykle ważne funkcje w ustroju demokracji ludowej: „Prasa przyczynia się bowiem do usprawnienia funkcjonowania i organizacji naszego aparatu państwowego. Zwłaszcza przez utrzymywanie jak najściślejszej łączności z terenem, z korespondentami miejscowymi i czytelnikami, przez nadsyłanie z terenu korespondencji i przez działy listów prasa stoi otworem dla krytyki, koniecznej dla rozwoju naszego życia państwowego”. W przedmiotowym wyroku Sąd Najwyższy za- cytował głos „autorytetu”: „«Pismo – to nie tylko kolektywny propa- gandysta i kolektywny agitator, lecz również kolektywny organizator» (Lenin)” (pisownia oryginalna, wyrok SN z 31 października 1950 r., K 861/50, OSNK 1952, nr I, poz. 9; wyrok pod przewodnictwem sę- 24 Monika Brzozowska-Pasieka Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 dziego SN E. Merza – tego samego, który zatwierdził wyrok kary śmierci na gen. E. Fieldorfi e „Nilu”). W innym wyroku Sąd Najwyższy wskazał, że w ustroju socjalistycznym obowiązuje „zasada krytyki”, w stosunku zaś do osób wykonujących socjalistyczne prawo do krytyki obowiązuje swego rodzaju immunitet. Ważne jest jednak – stwierdził Sąd Najwyższy – aby owa krytyka była podjęta w interesie społecznym. Zdaniem Sądu krytyka społeczna to krytyka „w prasie, na zebraniach czy też w zażaleniach do władz” (wyrok SN z 29 grudnia 1955 r., II. K. Rn. 1088/55, OSNCK 1956, nr II, poz. 19). Nie czując potrzeby dalszego cytowania tego typu wyroków (zwłaszcza odwołujących się do myśli Lenina), warto wskazać, że termin „krytyka społeczna” był dość szeroko rozpowszechniony zarówno w doktrynie komunistycznej, jak i w orzecznictwie z tamtego okresu, dziś zaś trak- towany jest trochę jako swoisty relikt epoki. Ze względu jednak na fakt, że termin ten pozostał w zapisach Prawa prasowego, dzisiejsze wyroki sądowe również akcentują rolę prasy i ko- nieczność przedstawiania krytycznych opinii w interesie społecznym. W wyrokach tych podkreś la się jednak, że krytyka, która jest zbudo- wana na nieprawdziwych informacjach, nigdy nie będzie realizowała swojego celu społecznego i działania w imię interesu społecznego. To właśnie interes społeczny ma decydujące znaczenie przy zakwalifi ko- waniu krytyki jako takiej, która mieści się w granicach wolności słowa, czy jako wkraczającej już w sferę naruszenia dóbr osobistych. Dlatego tak istotne jest, by pożądana krytyka prasowa nie przedstawiała nie- prawdziwych informacji (postanowienie SN z 7 lutego 2007 r., III KK 236/06, OSNKW 2007, nr 6, poz. 50, Lexis Nexis nr 1487146). Współczesne orzecznictwo (np. wyrok SN z 17 kwietnia 2008 r., I CSK 543/07, OSNC 2009, nr B, poz. 44, Lexis Nexis nr 2024629) posługuje się często terminem „krytyka prasowa” zamiast pojęciem „krytyka społeczna” (szerzej o tym w komentarzu do art. 6). Oczywiste jest, że sama kontrola społeczna jest możliwa jedynie wtedy, gdy istnieje wolność wypowiedzi, wolność słowa, rozumiana również Monika Brzozowska-Pasieka 25
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo prasowe. Komentarz
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: