Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00127 003531 12433102 na godz. na dobę w sumie
Prawo rodzinne - ebook/pdf
Prawo rodzinne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-224-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> rodzinne i opiekuńcze
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Wszystkie publikacje z serii Biblioteka Pomocy Społecznej zostały przygotowane z myślą o praktykach i przeznaczone są dla pracowników socjalnych i pracowników administracji samorządowej. Ułatwią im wykonywanie obowiązków i pomogą znaleźć rozwiązania w kontrowersyjnych nieraz sytuacjach, z którymi mogą się zetknąć w swojej pracy.

W dziesiątej książce z tej serii zawarto komentarz do przepisów prawa rodzinnego, odpowiedzi na najczęściej pojawiające się w praktyce pytania w zakresie omawianej dziedziny prawa, wzory pism procesowych i zbiór przepisów prawa rodzinnego. Struktura publikacji pozwala na prześledzenie problematyki prawa rodzinnego począwszy od ustalenia pochodzenia dziecka poprzez aspekty władzy rodzicielskiej, przysposobienia, alimentów oraz kontaktów z dzieckiem. W pracy uwzględniono również problematykę pieczy zastępczej i przymusowego odebrania dziecka od osoby nieuprawnionej. Książka zawiera ponadto opis procedur sądowych z zakresu prawa rodzinnego.

Opracowanie przeznaczone jest dla pracowników sektora pomocy społecznej, wspierania rodziny i pieczy zastępczej. Zainteresuje również profesjonalnych pełnomocników procesowych, aplikantów i studentów prawa.


Katarzyna Tryniszewska adwokat, prowadzi indywidualną kancelarię adwokacką specjalizującą się w sporach sądowych. Posiada bogate doświadczenie sądowe w sprawach rodzinnych, w szczególności z zakresu władzy rodzicielskiej, przysposobienia, rozwodów, alimentów i kontaktów z dzieckiem. Prowadzi wykłady dla aplikantów adwokackich; jest prelegentem szkoleń dla pracowników sektora pomocy społecznej, realizowanych na terenie całego kraju; autorka jedynego na rynku wydawniczym komentarza do ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Warszawa 2015).
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Katarzyna Tryniszewska BIBLIOTEKA POMOCY SPOŁECZNEJ Prawo rodzinne Warszawa 2016 10 Stan prawny na 9 grudnia 2015 r. Wydawca Tekst pochodzi z Serwisu Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Magdalena Stojek-Siwińska Stan prawny na 1 października 2014 r. Redaktor prowadzący Kinga Zając Wydawca Opracowanie redakcyjne Magdalena Stojek-Siwińska Beata Gierasimowicz Redaktor prowadzący Ewa Fonkowicz Łamanie Kamila Tomecka Redaktor merytoryczny Izabela Baranowska Projekt okładki i stron tytułowych Sylwia Gołaś-Olszak Studio Kozak Łamanie Ilustracja na okładce JustLuk Łukasz Drzewiecki, Justyna Szumieł, Krzysztof Drzewiecki © iStockphoto.com/mstay Projekt okładki i stron tytułowych Studio Kozak Ilustracja na okładce © iStockphoto.com/mstay Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 Wolters Kluwer SA, 2014 ISBN: 978-83-264-9898-5 ISBN: 978-83-264-7968-7 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 Dział Praw Autorskich e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 www.wolterskluwer.pl e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl SPIS TREŚCI Wykaz skrótów ......................................................................................................11 CZĘŚĆ I KOMENTARZ Rozdział I Pochodzenie dziecka.............................................................................................15 1.. Pokrewieństwo.i.powinowactwo...................................................................15 1.1..Pokrewieństwo........................................................................................15 1.2..Powinowactwo........................................................................................16 1.3..Osoby.bliskie..........................................................................................17 2.. Macierzyństwo...............................................................................................18 2.1..Urodzenie.dziecka.jako.źródło.macierzyństwa...................................18 2.2..Zaprzeczenie.macierzyństwa................................................................18 2.3..Ustalenie.macierzyństwa.......................................................................21 3.. Ojcostwo.........................................................................................................22 3.1..Domniemanie.pochodzenia.dziecka.z.małżeństwa.............................22 3.2..Zaprzeczenie.ojcostwa...........................................................................23 3.3..Uznanie.ojcostwa...................................................................................27 3.4..Ustalenie.bezskuteczności.uznania.ojcostwa.......................................32 3.5..Ustalenie.ojcostwa.................................................................................34 4.. Podsumowanie...............................................................................................37 Rozdział II Władza rodzicielska..............................................................................................39 1.. Zakres.władzy.rodzicielskiej.........................................................................39 2.. Rozstrzyganie.o.istotnych.sprawach.dziecka..............................................43 3.. Reprezentowanie.dziecka.przez.rodziców..................................................44 4.. Zarządzanie.majątkiem.dziecka..................................................................45 5.. Ingerencja.w.wykonywanie.władzy.rodzicielskiej.......................................47 5.1..Nadzór.kuratora.....................................................................................54 6 SPIS.tReścI 5.2..Praca.z.asystentem.rodziny...................................................................55 5.3..Skierowanie.do.placówki.wsparcia.dziennego.....................................58 5.4..Piecza.zastępcza.....................................................................................58 6.. Ograniczenie.władzy.rodzicielskiej..............................................................68 7.. Zawieszenie.władzy.rodzicielskiej...............................................................70 8.. Pozbawienie.władzy.rodzicielskiej...............................................................71 9.. Postępowanie.przed.sądem.w.sprawie.władzy.rodzicielskiej.....................75 10.. Przymusowe.odebranie.dziecka.od.osoby.nieuprawnionej.....................78 11.. Podsumowanie............................................................................................80 Rozdział III Adopcja....................................................................................................................81 1.. Przesłanki.przysposobienia...........................................................................81 1.1..Małoletność.dziecka..............................................................................81 1.2..Zdolność.do.czynności.prawnych,.kwalifikacje.osobiste.. rodziców.adopcyjnych,.opinia.kwalifikacyjna.oraz.świadectwo. ukończenia.szkolenia.............................................................................82 1.3..Odpowiednia.różnica.wieku.rodziców.adopcyjnych.i.dziecka...........83 1.4..Zgoda.na.adopcję...................................................................................83 2.. Procedura.adopcyjna.prowadzona.przez.ośrodek.adopcyjny....................84 2.1..Zadania.ośrodka.adopcyjnego..............................................................84 2.2..Kwalifikacja.dzieci.do.przysposobienia................................................86 2.3..Przysposobienie.rodzeństwa.................................................................89 2.4..Adopcja.zagraniczna..............................................................................90 3.. Procedura.adopcyjna.wobec.kandydatów.. do.przysposobienia.dziecka..........................................................................91 4.. Rodzaje.adopcji.............................................................................................93 4.1..Adopcja.wspólna....................................................................................93 4.2..Adopcja.pełna........................................................................................94 4.3..Adopcja.całkowita..................................................................................95 4.4..Adopcja.niepełna...................................................................................96 4.5..Adopcja.ze.wskazaniem.........................................................................96 5.. Osobista.styczność.z.dzieckiem.(okres.preadopcyjny)...............................98 6.. Zmiana.nazwiska.dziecka.i.sporządzenie.aktu.urodzenia.........................99 7.. Rozwiązanie.przysposobienia.....................................................................100 8.. Postępowanie.o.adopcję.przed.sądem.......................................................101 9.. Podsumowanie.............................................................................................102 SPIS.tReścI 7 Rozdział IV Alimenty.................................................................................................................103 1.. Zakres.świadczeń.alimentacyjnych............................................................103 1.1..Niedostatek...........................................................................................104 1.2..Małoletność.i.usamodzielnienie.się.dzieci.........................................105 1.3..Równa.stopa.życiowa.rodziców.i.dziecka...........................................108 1.4..Usprawiedliwione.potrzeby.................................................................109 1.5..Możliwości.zarobkowe.i.majątkowe...................................................110 2.. Osoby.zobowiązane.do.zapłaty.alimentów...............................................111 2.1..Obowiązek.alimentacyjny.krewnych.w.linii.prostej.. oraz.rodzeństwa....................................................................................111 2.2..Obowiązek.alimentacyjny.małżonków...............................................113 2.3..Obowiązek.alimentacyjny.w.przysposobieniu.niepełnym................115 2.4..Obowiązek.alimentacyjny.wobec.dziecka.pozamałżeńskiego..........116 2.5..Obowiązek.alimentacyjny.ojczymów,.macoch,.pasierbów...............118 3.. Zmiana.wysokości.alimentów.oraz.ich.uchylenie.....................................119 3.1..Zmiana.wysokości.alimentów.............................................................119 3.2..Uchylenie.obowiązku.alimentacyjnego..............................................121 4.. Dochodzenie.alimentów.przed.sądem......................................................123 5.. Postępowanie.egzekucyjne.w.sprawie.o.alimenty.....................................127 6.. świadczenia.z.funduszu.alimentacyjnego..................................................128 7.. Podsumowanie.............................................................................................131 Rozdział V Kontakty z dzieckiem..........................................................................................132 1.. Zasady.ustalania.kontaktów.z.dzieckiem.. przez.rodziców.............................................................................................132 2.. Ustalenie.kontaktów.przez.sąd..................................................................137 2.1..Łączne.rozpoznanie.sprawy.o.władzę.rodzicielską.i.kontakty.........138 2.2..treść.wniosku.o.ustalenie.kontaktów.przez.sąd................................139 2.3..Zabezpieczenie.kontaktów.na.czas.trwania.postępowania..............140 2.4..Ograniczenie.kontaktów.z.dzieckiem.przez.sąd................................143 3.. Ustalenie.kontaktów.dziecka.z.bliskimi.osobami.....................................145 4.. Sądowa.egzekucja.postanowienia.o.kontaktach.......................................146 5.. Podsumowanie.............................................................................................150 8 SPIS.tReścI CZĘŚĆ II WZORY DOKUMENTÓW 1.. Pozew.o.zaprzeczenie.ojcostwa..................................................................153 2.. Pozew.o.ustalenie.ojcostwa.i.alimenty.......................................................156 3.. Wniosek.o.ustalenie.miejsca.zamieszkania.dziecka.. wraz.z.wnioskiem.o.zabezpieczenie...........................................................159 4.. Wniosek.o.ograniczenie.władzy.rodzicielskiej.poprzez.ustanowienie. nadzoru.kuratora.sądowego.......................................................................162 5.. Wniosek.o.pozbawienie.władzy.rodzicielskiej..........................................165 6.. Wniosek.o.ustanowienie.rodziny.zastępczej.niezawodowej....................168 7.. Wniosek.o.przysposobienie........................................................................171 8.. Pozew.o.alimenty.wraz.z.wnioskiem.o.zabezpieczenie............................174 9.. Pozew.o.podwyższenie.alimentów.............................................................178 10.. Pozew.o.uchylenie.alimentów....................................................................180 11.. Wniosek.o.ustalenie.kontaktów.z.dzieckiem.wraz.z.wnioskiem. o.zabezpieczenie..........................................................................................183 12.. Porozumienie.wychowawcze......................................................................185 CZĘŚĆ III PYTANIA I ODPOWIEDZI Rozdział I Pochodzenie dziecka...........................................................................................189 1.. Skutki.zaprzeczenia.ojcostwa.w.zakresie.dziedziczenia,.alimentów,. nazwiska.dziecka.........................................................................................189 2.. Ustalenie.macierzyństwa.przez.matkę.genetyczną.dziecka.....................190 3.. Zaprzeczenie.ojcostwa.w.trakcie.sprawy.o.rozwód..................................191 4.. Władza.rodzicielska.w.razie.sądowego.ustalenia.ojcostwa.....................192 Rozdział II Władza rodzicielska ...........................................................................................193 1.. Skutki.pozbawienia.władzy.rodzicielskiej.jednego.z.rodziców................193 2.. Zezwolenie.sądu.na.odrzucenie.spadku.przez.rodziców.........................194 3.. Przydzielenie.rodzinie.asystenta.w.razie.nieprawidłowego.. wykonywania.władzy.rodzicielskiej............................................................195 4.. Skutki.odmowy.współpracy.z.asystentem.rodziny.przez.rodziców.........195 SPIS.tReścI 9 5.. Umieszczenie.dziecka.w.pieczy.zastępczej.przez.sąd.. przed.pozbawieniem.władzy.rodzicielskiej...............................................196 6.. Ograniczenie.władzy.rodzicielskiej.w.razie.braku.porozumienia. wychowawczego.rodziców...........................................................................197 7.. termin.na.pozbawienie.władzy.rodzicielskiej.wobec.dziecka.. w.pieczy.zastępczej......................................................................................198 Rozdział III Adopcja .................................................................................................................200 1.. Obowiązkowe.szkolenie.kandydatów.do.przysposobienia.dziecka........200 2.. Zgłoszenie.dziecka.do.ośrodka.adopcyjnego.przy.adopcji.. ze.wskazaniem.............................................................................................201 3.. Adopcja.ze.wskazaniem.na.rzecz.konkubenta..........................................201 4.. Rozwiązanie.adopcji.z.dzieckiem.pełnoletnim.........................................202 Rozdział IV Alimenty ................................................................................................................203 1.. Dochodzenie.alimentów.na.rzecz.pełnoletniego.dziecka.. przez.jego.rodzica........................................................................................203 2.. Uchylenie.alimentów.na.rzecz.małżonka.niewinnego.. rozpadowi.małżeństwa................................................................................204 3.. Obniżenie.alimentów.na.dziecko.w.razie.urodzenia.się.rodzicowi. kolejnego.dziecka........................................................................................204 4.. Wygaśnięcie.alimentów.z.datą.osiągnięcia.pełnoletności........................205 5.. świadczenia.z.funduszu.alimentacyjnego.–.tylko.w.razie.spełnienia. określonych.warunków...............................................................................205 Rozdział V Kontakty z dzieckiem ........................................................................................207 1.. Ustalenie.kontaktów.przez.rodziców.z.pominięciem.sądu......................207 2.. Kontakty.z.dzieckiem.rodzica.pozbawionego.władzy.rodzicielskiej.......208 3.. Prawo.dziadków.do.kontaktów.z.wnukiem...............................................208 4.. egzekucja.sądowa.obowiązku.wykonywania.kontaktów.z.dzieckiem.. przez.rodzica................................................................................................209 5.. Łączne.rozpoznanie.spraw.o.władzę.rodzicielską.oraz.o.kontakty.........210 10 SPIS.tReścI CZĘŚĆ IV AKTY PRAWNE Ustawa.z.dnia.25.lutego.1964.r..–.Kodeks.rodzinny.i.opiekuńczy.(wyciąg)......215 Ustawa.z.dnia.9.czerwca.2011.r..o.wspieraniu.rodziny.i.systemie.. pieczy.zastępczej.(wyciąg).....................................................................................245 Ustawa.z.dnia.17.listopada.1964.r..–.Kodeks.postępowania.. cywilnego.(wyciąg).................................................................................................265 Literatura..............................................................................................................283 WYKAZ SKRÓTÓW Akty prawne k.c.. k.k... .–..ustawa.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..–.Kodeks.cywilny.(tekst. jedn.:.Dz..U..z.2014.r..poz..121.z.późn..zm.) –.. ustawa.z.dnia.6.czerwca.1997.r..–.Kodeks.karny.(Dz..U.. Nr.88,.poz..553.z.późn..zm.) Konstytucja.RP.. –.. Konstytucja.Rzeczypospolitej.Polskiej.z.dnia.2.kwietnia. k.p... k.p.c... k.p.k... k.r.o... p.a.s.c... u.k.s... u.p.p... u.p.s... u.w.r... 1997.r..(Dz..U..Nr.78,.poz..483.z.późn..zm.) –.. ustawa.z.dnia.26.czerwca.1974.r..–.Kodeks.pracy.(tekst. jedn.:.Dz..U..z.2014.r..poz..1502.z.późn..zm.) –.. ustawa.z.dnia.17.listopada.1964.r..–.Kodeks.postępo- wania.cywilnego.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2014.r..poz..101. z.późn..zm.) –.. ustawa.z.dnia.6.czerwca.1997.r..–.Kodeks.postępowania. karnego.(Dz..U..Nr.89,.poz..555.z.późn..zm.) –.. ustawa.z.dnia.25.lutego.1964.r..–.Kodeks.rodzinny.i.opie- kuńczy.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2015.r..poz..2028) –.. ustawa.z.dnia.28.listopada.2014.r..–.Prawo.o.aktach.stanu. cywilnego.(Dz..U..poz..1741.z.późn..zm.) –.. ustawa.z.dnia.z.dnia.28.lipca.2005.r..o.kosztach.sądo- wych.w.sprawach.cywilnych.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2014.r.. poz..1025.z.późn..zm.) –.. ustawa.z.dnia.29.lipca.2005.r..o.przeciwdziałaniu.przemocy. w.rodzinie.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2015.r..poz..1390) –.. ustawa.z.dnia.12.marca.2004.r..o.pomocy.społecznej.(tekst. jedn.:.Dz..U..z.2015.r..poz..163.z.późn..zm.) –.. ustawa.z.dnia.9.czerwca.2011.r..o.wspieraniu.rodziny. i.systemie.pieczy.zastępczej.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2015.r.. poz..332.z.późn..zm.) 12 reg..u.s.p... WyKAZ.SKRótóW –.. rozporządzenie.Ministra.Sprawiedliwości.z.dnia.25.czerw- ca.2015.r..–.Regulamin.urzędowania.sądów.powszechnych. (Dz..U..poz..925) Inne RODK.. –.. rodzinny.ośrodek.diagnostyczno-konsultacyjny Część I KOMENTARZ Rozdział I POCHODZENIE DZIECKA Ustalenie.pochodzenia.dziecka.ma.istotne.znaczenie.przede.wszyst- kim.z.punktu.widzenia.posiadania.władzy.rodzicielskiej.w.stosunku.do. dziecka.przez.jego.rodziców,.którzy.są.jego.rodzicami.w.sensie.biologicz- nym,.ale.również.prawnym.bądź.tylko.prawnym..Władza.rodzicielska. pochodzi.bowiem.przede.wszystkim.ze.stosunku.pokrewieństwa,.a.do.jego. ustalenia.konieczna.jest.znajomość.zasad.ustalania.pochodzenia.dziecka. od.jego.rodziców..Źródłem.władzy.rodzicielskiej.jest.również.przysposo- bienie,.czyli.adopcja.dziecka,.przez.osoby,.które.z.oczywistych.względów. najczęściej.nie.są.osobami.spokrewnionymi.z.dzieckiem..Ustalenie.po- chodzenia.dziecka.pociąga.za.osobą,.niezależnie.od.władzy.rodzicielskiej,. obowiązek.łożenia.na.utrzymanie.dziecka,.czyli.obowiązek.alimentacyjny. oraz.roszczenia.związane.z.ciążą.oraz.porodem.dziecka,.jak.również.pra- wo.do.kontaktów.z.dzieckiem..czasami.jednak.wystarczy.uwiarygodnienie. ojcostwa.mężczyzny.(który.nie.jest.mężem.matki),.aby.żądać.od.niego. jeszcze.przed.urodzeniem.się.dziecka.pokrycia.kosztów.utrzymania.matki. przez.3.miesiące.w.okresie.porodu.oraz.kosztów.utrzymania.dziecka.przez. pierwsze.3.miesiące.po.jego.urodzeniu. 1. Pokrewieństwo i powinowactwo 1.1. Pokrewieństwo Dziecko.jest.krewnym.swoich.rodziców.w.linii.prostej,.co.oznacza,.że. pochodzi.od.tych.rodziców..Wobec.swoich.rodziców.dziecko.jest.zstęp- nym,.a.rodzice.wstępnymi..Również.dzieci.dzieci.–.wnuki.są.zstępnymi. wobec.rodziców.dziecka,.a.swoich.dziadków..Rodzeństwo.dziecka.jest. 16 cZęść.I..KOMeNtARZ natomiast.wobec.niego.krewnymi.w.linii.bocznej,.gdyż.rodzeństwo.posia- da.wspólnego.przodka.w.postaci.rodziców.biologicznych..Pokrewieństwo. zawsze.zatem.jest.związane.z.urodzeniem.ze.wspólnego.przodka,.czyli. posiadaniem.tzw..więzów.krwi.(art..617.k.r.o.)..Jest.to.więc.pokrewieństwo. naturalne,.które.należy.odróżnić.od.pokrewieństwa.prawnego.powstałego. na.skutek.przysposobienia.przez.osoby.niespokrewnione.z.dzieckiem.. Przez.przysposobienie.bowiem.powstaje.taki.stosunek,.jak.między.rodzi- cami.i.dziećmi. 1.2. Powinowactwo czym.innym.jest.natomiast.powinowactwo,.które.powstaje.na.sku- tek.zawarcia.małżeństwa.pomiędzy.małżonkiem.a.krewnymi.drugiego. małżonka.(art..618.k.r.o.)..Jest.to.stosunek.prawny.powstały.na.skutek. zdarzenia.cywilnoprawnego.i.rodzinnego,.jakim.jest.zawarcie.małżeń- stwa..Powinowactwo.powstaje.np..pomiędzy.macochą.bądź.ojczymem. w.stosunku.do.dziecka,.które.pochodzi.od.drugiego.z.małżonków.z.inne- go.związku..W.takiej.relacji.dziecko.z.jednym.z.rodziców.jest.związane. więzami.krwi,.a.w.stosunku.do.małżonka.tego.rodzica.(od.którego.dzie- cko.nie.pochodzi.–.macochy.bądź.ojczyma).jest.pasierbem.związanym. stosunkiem.powinowactwa..Spowinowacenie.ma.również.znaczenie.pod. względem.prawnym,.gdyż.niejednokrotnie.prawo.w.jego.przypadku.na- kłada.określone.prawa.i.obowiązki..Na.przykład.małżeństwa.nie.mogą. zawrzeć.nie.tylko.krewni.w.linii.prostej.(np..matka.i.syn).oraz.rodzeństwo. (np..brat.i.siostra),.ale.również.powinowaci.w.linii.prostej.(np..macocha. i.pasierb)..Jedynie.z.ważnych.powodów.sąd.może.zezwolić.na.zawar- cie.małżeństwa.między.powinowatymi.(art..14.§.1.k.r.o.);.dziecko.może. również.żądać.alimentów.od.męża.swojej.matki.niebędącego.jego.ojcem. (czyli.od.ojczyma),.jeżeli.odpowiada.to.zasadom.współżycia.społecznego.. takie.samo.uprawnienie.przysługuje.dziecku.w.stosunku.do.żony.swego. ojca,.niebędącej.jego.matką.(macochy)..Również.ojczym.i.macocha.mogą. żądać.od.dziecka,.którego.nie.są.rodzicami.naturalnymi.(biologicznymi). bądź.prawnymi.(przysposabiającymi),.alimentów,.jeżeli.przyczyniali.się. do.wychowania.i.utrzymania.dziecka,.a.żądanie.ich.odpowiada.zasadom. współżycia.społecznego.(art..144.k.r.o.). ROZDZIAŁ.I..POchODZeNIe.DZIecKA 17 1.3. Osoby bliskie Od.krewnych.i.powinowatych.odróżnić.należy.tzw..osoby.bliskie,. które.nie.muszą.być.osobami.spokrewnionymi.bądź.spowinowaconymi. z.dzieckiem.ani.związanymi.stosunkiem.przysposobienia..Przepisy.po- szczególnych.ustaw.definiują,.co.należy.rozumieć.przez.tzw..osoby.bliskie.. Na.przykład.w.kodeksie.karnym.w.art..115.§.11.została.wprowadzona. taka.definicja,.która.do.kręgu.osób.najbliższych.zalicza.osoby.spokrew- nione.–.małżonka,.zstępnego.i.rodzeństwo;.powinowatych.–.w.tej.samej. linii.lub.stopniu;.osobę.pozostającą.w.stosunku.przysposobienia,.ale.też. osobę.pozostającą.we.wspólnym.pożyciu,.potocznie.nazywaną.konkuben- tem..Definiowanie.osób.najbliższych.ma.różne.cele..W.prawie.karnym. służy.to.między.innymi.wprowadzeniu.możliwości.odmowy.składania. zeznań.przez.osoby.najbliższe,.w.tym.również.konkubentów.(art..182.§.1. k.p.k.)..Również.przepisy.prawa.rodzinnego.przewidują.kategorię.osoby. bliskiej..Na.przykład.w.razie.potrzeby.ustanowienia.opieki.dla.małolet- niego.umieszczonego.w.pieczy.zastępczej.w.formie.placówki.opiekuńczo- -wychowawczej:.socjalizacyjnej,.specjalistyczno-terapeutycznej,.interwen- cyjnej.lub.regionalnej.placówce.opiekuńczo-terapeutycznej,.sąd.powierza. sprawowanie.opieki.przede.wszystkim.osobom.bliskim.dziecka.(art..149. §.4.k.r.o.)..Natomiast.w.sytuacji.gdy.nie.można.ustanowić.opiekunem. prawnym.dziecka.osoby.wskazanej.przez.matkę.lub.ojca,.to.należy.go. ustanowić.spośród.krewnych.lub.innych.osób.bliskich.(art..149.§.2.k.r.o.).. Kodeks.rodzinny.i.opiekuńczy.nie.definiuje.kategorii.osób.bliskich.dzie- cka.bądź.jego.rodzicom,.dlatego.należy.posiłkować.się.rozsądkiem.w.usta- leniu.tych.osób,.przede.wszystkim.mając.na.uwadze.relacje.tych.osób,. przebywanie.w.środowisku.dziecka.i.rodziców,.wspieranie.ich.i.dziecka. w.realizacji.władzy.rodzicielskiej,.trudnych.sytuacjach,.stopień.zażyłości. emocjonalnej,.który.pozwala.nazwać.taką.osobę.kimś.bliskim..Należy. zwrócić.uwagę,.iż.osoby.bliskie.dziecka.odgrywają.również.doniosłą.rolę. w.postępowaniu.sądowym.dotyczącym.spraw.opiekuńczych.nad.dzie- ckiem..Przed.wydaniem.bowiem.orzeczenia.w.sprawie.rozstrzygającego. np..o.władzy.rodzicielskiej.rodziców.nad.dzieckiem,.sąd.wysłuchuje.nie. tylko.przedstawiciela.ustawowego.dziecka,.ale.w.wypadkach.ważniejszych. powinien.ponadto.w.miarę.możności.wysłuchać.osoby.bliskie.dziecka. (art..576.§.1.k.p.c.). 18 cZęść.I..KOMeNtARZ 2. Macierzyństwo 2.1. Urodzenie dziecka jako źródło macierzyństwa Z.dniem.13.czerwca.2009.r..do.polskiego.prawa.została.wprowadzo- na.zasada,.zgodnie.z.którą.matką.dziecka.jest.kobieta,.która.je.urodziła. (art..619.k.r.o.)..W.ten.sposób.powstało.daleko.idące.uproszczenie.w.za- kresie.ustalania,.która.kobieta.jest.matką.dziecka..Ma.to.istotne.znaczenie. w.szczególności.w.przypadku.zapłodnienia.in vitro,.w.którym.materiał. biologiczny.–.komórka.jajowa.–.często.pochodzi.od.innej.kobiety..Mimo. zatem.iż.materiał.genetyczny.pochodzi.od.innej.kobiety.niż.kobieta,.która. dziecko.ostatecznie.urodzi.(surogatka,.matka.zastępcza),.matką.dziecka. w.rozumieniu.prawnym.będzie.tylko.i.wyłącznie.ta.kobieta,.która.dziecko. fizycznie.urodzi..W.takiej.sytuacji.celem.umożliwienia.kobiecie.–.matce. genetycznej.–.wychowywania.dziecka.konieczne.jest.przeprowadzenie. na.jej.rzecz.procesu.adopcji.przed.sądem,.w.ramach.której.kobieta,.któ- ra.dziecko.urodziła,.zrezygnuje.ze.swojej.władzy.rodzicielskiej.na.rzecz. drugiej.kobiety..Należy.pamiętać,.iż.ustalenie.macierzyństwa.bądź.jego. zaprzeczenie.nie.jest.możliwe.w.przypadku.adopcji.całkowitej,.a.zatem. takiej,.w.której.rodzicie.naturalni.dziecka.przed.sądem.wyrazili.zgodę.na. jego.przysposobienie.bez.wskazania.rodzica.adopcyjnego.(tzw..adopcja. anonimowa). 2.2. Zaprzeczenie macierzyństwa Zaprzeczenie.macierzyństwa.jest.konieczne.do.jego.prawidłowego. ustalenia,.gdyż.prawo.za.matkę.dziecka.uważa.wyłącznie.kobietę,.która. to.dziecko.urodziła,.a.z.różnych.przyczyn.doszło.do.wpisania.do.aktu. urodzenia.dziecka.jako.jego.matki.innej.kobiety..Bez.zaprzeczenia.macie- rzyństwa.nie.jest.zatem.możliwe.jego.ustalenie..Jest.to.jedyny.przypadek,. w.którym.można.domagać.się.zaprzeczenia.macierzyństwa,.a.zatem.nie. jest.możliwe.zaprzeczenie.macierzyństwa.kobiety,.która.dziecko.urodziła. i.została.wpisana.do.jego.aktu.urodzenia,.a.jego.matką.genetyczną.jest. inna.osoba,.która.przekazała.matce.zastępczej.swoją.komórkę.jajową.. W.toku.sprawy.sądowej.należy.wykazać,.że.kobieta.wskazana.w.akcie. urodzenia.dziecka.tego.dziecka.nie.urodziła,.a.urodziła.je.inna.kobie- ROZDZIAŁ.I..POchODZeNIe.DZIecKA 19 ta..Dopuszczalne.jest.stosowanie.wszelkich.środków.dowodowych,.jak. zeznania.lekarzy,.położnych,.członków.rodziny,.którzy.potwierdzą,.że. dana.kobieta.dziecka.w.ogóle.nie.urodziła,.bo.np..w.ogóle.nigdy.nie.ro- dziła.dzieci..Badania.DNA.nie.będą.miały.tu.znaczenia,.gdyż.genetycznie. przecież.dziecko.może.pochodzić.od.kobiety,.która.dziecka.nie.urodziła,. a.jedynie.przekazała.do.zapłodnienia.swoją.komórkę.jajową. Pozew.o.zaprzeczenie.macierzyństwa.może.skierować.dziecko,.w.tym. nawet. niepełnoletnie,. ale. reprezentowane. przez. kuratora. sądowego. (art..99.k.r.o.).bądź.opiekuna.prawnego,.niebędącego.drugim.rodzicem. dziecka,.przeciwko.kobiecie.wpisanej.do.aktu.jego.urodzenia..W.spra- wach.tego.typu.zachodzi.bowiem.sprzeczność.interesów,.gdyż.dziecko. jest.stroną.procesu.przeciwko.drugiemu.z.rodziców.(matce.wpisanej.do. jego.aktu.stanu.cywilnego)..W.tych.przypadkach.zastosowanie.znajduje. art..98.§.2.pkt.2.k.r.o.,.wyłączający.możliwość,.aby.dziecko.było.repre- zentowane.przez.swojego.ojca..Jeżeli.kobieta.nie.żyje,.pozew.wytacza.się. przeciwko.kuratorowi.ustanowionemu.w.jej.miejsce.przez.sąd.(art..6112. k.r.o.)..Natomiast.matka,.czyli.kobieta,.która.dziecko.urodziła.i.nie.jest. wpisana.do.aktu.urodzenia,.wytacza.powództwo.przeciwko.kobiecie.wpi- sanej.do.akt.oraz.dziecku,.a.jeżeli.kobieta.ta.nie.żyje,.pozew.składa.się. tylko.przeciwko.dziecku..Prawo.do.wytoczenia.powództwa.o.zaprzeczenie. macierzyństwa.przysługuje.również.kobiecie.wpisanej.do.aktu.urodzenia. dziecka.jako.jego.matka..W.takim.przypadku.pozwanym.w.sprawie.jest. dziecko..Również.ojciec,.którego.ojcostwo.zostało.ustalone.z.uwzględnie- niem.macierzyństwa.(na.zasadzie.domniemania.ojcostwa,.jego.uznania. bądź.ustalenia).kobiety.wpisanej.do.aktu.urodzenia.dziecka.jako.matka,. może.wytoczyć.sprawę.w.sądzie.o.zaprzeczenie.macierzyństwa,.pozywając. dziecko.i.tę.kobietę,.a.jeśli.kobieta.nie.żyje.–.wyłącznie.dziecko. Zaprzeczenie.macierzyństwa.jest.ograniczone.terminem,.a.miano- wicie.matka.albo.kobieta.wpisana.w.akcie.urodzenia.dziecka.jako.jego. matka.sprawę.w.sądzie.może.założyć.jedynie.w.ciągu.6.miesięcy.od.dnia. sporządzenia.aktu.urodzenia.dziecka..Ojciec.dziecka.może.natomiast. sprawę.wytoczyć.w.sądzie.również.w.ciągu.6.miesięcy,.ale.liczonych.od. dnia,.w.którym.on.sam.się.dowiedział,.że.kobieta.wpisana.w.akcie.uro- dzenia.dziecka.nie.jest.matką.dziecka,.ale.nie.później.niż.do.osiągnięcia. przez.dziecko.pełnoletności..W.sytuacji.jednak.gdy.matka,.kobieta.wpi- sana.do.aktu.urodzenia,.bądź.ojciec.dziecka.zostali.całkowicie.ubezwłas- nowolnieni.z.powodu.choroby.psychicznej.lub.innego.rodzaju.zaburzeń. 20 cZęść.I..KOMeNtARZ psychicznych,.na.które.zapadli.w.ciągu.terminu.do.wytoczenia.powódz- twa,.powództwo.może.wytoczyć.ich.przedstawiciel.ustawowy..termin.do. wytoczenia.powództwa.wynosi.w.tym.wypadku.6.miesięcy.od.dnia.usta- nowienia.przedstawiciela.ustawowego,.a.jeżeli.przedstawiciel.mężczyzny. później.dowiedział.się,.że.do.aktu.urodzenia.została.wpisana.kobieta,. która.dziecka.nie.urodziła,.to.na.założenie.sprawy.w.sądzie.ma.6.miesięcy. od.dnia,.w.którym.dowiedział.się.o.tym.fakcie..Jeżeli.jednak.przedsta- wiciel.ustawowy.nie.wytoczył.sprawy,.to.na.osobiste.jej.założenie.przez. osoby.uprawnione.jest.6.miesięcy.od.uchylenia.ubezwłasnowolnienia,. a.w.przypadku.mężczyzny.–.6.miesięcy.od.dnia,.w.którym.dowiedział.się. on.o.braku.macierzyństwa.kobiety.wskazanej.w.akcie.urodzenia,.jeżeli. wiedzę.taką.pozyskał.po.uchyleniu.ubezwłasnowolnienia.(art..64.k.r.o.. w.zw..z.art..6113.§.3.k.r.o.)..Może.mieć.również.miejsce.sytuacja,.w.której. osoba.uprawniona.do.wytoczenia.powództwa.o.zaprzeczenie.macierzyń- stwa.cierpi.na.chorobę.psychiczną.lub.inne.zaburzenia.psychiczne.i.nie. zostanie.ubezwłasnowolniona..W.takiej.sytuacji.termin.6.miesięcy.liczy. się.od.ustania.choroby,.a.w.przypadku.mężczyzny.dodatkowo.termin.ten. liczy.się.od.momentu,.gdy.dowiedział.się.o.podstawie.do.zaprzeczenia. macierzyństwa.(art..65.k.r.o..w.zw..z.art..6113.§.3.k.r.o.). Natomiast.dziecko.może.wytoczyć.sprawę.o.zaprzeczenie.macierzyń- stwa.w.ciągu.3.lat.od.osiągnięcia.pełnoletności..W.sytuacji.zaburzeń.psy- chicznych.u.dziecka.bądź.jego.ubezwłasnowolnienia.stosuje.się.wskazane. powyżej.zasady.i.terminy.na.wytoczenie.sprawy.w.sądzie..Nie.jest.możliwe. zaprzeczenie.macierzyństwa.po.śmierci.dziecka,.chyba.że.dziecko.samo. wytoczyło.sprawę,.a.w.toku.postępowania.zmarło..Wtedy.na.jego.miejsce. wchodzą.jego.dzieci,.które.mogą.kontynuować.postępowanie,.jeśli.taką. wolę.zgłoszą.w.ciągu.6.miesięcy.od.zawieszenia.postępowania.przez.sąd. Jeżeli.nie.zostanie.zachowany.termin.na.wytoczenie.sprawy,.to.prawo. do.zaprzeczenia.macierzyństwa.wygasa..W.takiej.sytuacji.pozostaje.je- dynie.zwrócenie.się.do.prokuratora,.który.nie.ma.zakreślonego.terminu. na.wytoczenie.sprawy.o.zaprzeczenie.macierzyństwa..Jeśli.na.podstawie. art..6116.k.r.o..prokurator.stwierdzi,.iż.zaprzeczenia.macierzyństwa.wyma- ga.dobro.dziecka.albo.ochrona.interesu.społecznego,.może.sam.wytoczyć. taką.sprawę.w.sądzie..Nie.może.jednak.tego.zrobić.po.śmierci.dziecka. Powództwo.o.zaprzeczenie.macierzyństwa.wytacza.się.na.podstawie. przepisów.odrębnych.zawartych.w.art..453–458.k.p.c.,.przed.sądem.re- jonowym.(art..17.pkt.1.k.p.c.).właściwym.według.miejsca.zamieszkania. ROZDZIAŁ.I..POchODZeNIe.DZIecKA 21 osoby.pozwanej.(art..27.i.28.k.p.c.)..Pozew.podlega.opłacie.w.wysokości. 200.zł.na.podstawie.art..27.pkt.4.u.k.s. 2.3. Ustalenie macierzyństwa Ustalenia.macierzyństwa.można.żądać.tylko,.gdy: 1).został.sporządzony.akt.urodzenia.dziecka.nieznanych.rodziców, 2).macierzyństwo.kobiety.wpisanej.w.akcie.urodzenia.dziecka.jako.jego. matka.zostało.zaprzeczone. Powództwo.o.ustalenie.macierzyństwa.może.zostać.wytoczone.wy- łącznie.przez.matkę.albo.przez.dziecko..Powództwo.to.dziecko.wytacza. przeciwko.matce,.a.jeżeli.matka.nie.żyje,.powództwo.wytacza.się.przeciwko. kuratorowi.ustanowionemu.przez.sąd.opiekuńczy..Natomiast.matka.wy- tacza.powództwo.o.ustalenie.macierzyństwa.przeciwko.dziecku.(art..6110. k.r.o.)..Matka.nie.może.wytoczyć.powództwa.o.ustalenie.macierzyństwa.po. osiągnięciu.przez.dziecko.pełnoletności.(art..6111.k.r.o.)..Dziecko.nie.ma. natomiast.ograniczeń.czasowych.w.wytoczeniu.takiego.powództwa.i.może. dokonać.tego.również.po.osiągnięciu.pełnoletności..W.czasie.jednak.ma- łoletności.dziecka,.a.zatem.przed.ukończeniem.18..roku.życia,.albo.przed. ukończeniem.16..roku.życia,.jeśli.chodzi.o.kobietę,.która.za.zezwoleniem. sądu.zawiera.małżeństwo.(art..10.k.c..w.zw..z.art..10.§.1.k.r.o.),.dziecko. jest.reprezentowane.przez.przedstawiciela.ustawowego.w.osobie.drugiego. rodzica.–.ojca,.którego.ojcostwo.zostało.prawnie.ustalone,.bądź.opiekuna. prawnego..Matka.może.natomiast.wytoczyć.sprawę.przed.sądem.już.po. ukończeniu.16..roku.życia.(art..4531.k.p.c.)..Należy.również.pamiętać,.iż. ustalenie.macierzyństwa.nie.jest.możliwe.po.śmierci.dziecka..Jeżeli.jednak. za.swego.życia.dziecko.(bądź.dorosła.już.osoba).wytoczyło.powództwo,. po.czym.zmarło,.to.w.jego.miejsce.w.procesie.mogą.wstąpić.jego.zstępni,. czyli.dzieci.(art..6115.k.r.o.)..Mają.na.to.6.miesięcy.od.czasu.zawieszenia. postępowania.przez.sąd.w.związku.ze.śmiercią.dziecka,.które.wytoczyło. sprawę..Powództwo.o.ustalenie.macierzyństwa.może.wytoczyć.także.pro- kurator,.ale.tylko.wtedy.jeżeli.wymaga.tego.dobro.dziecka.lub.ochrona. interesu.społecznego..Prokurator.może.wytoczyć.powództwo.o.ustalenie. macierzyństwa.również.po.dojściu.dziecka.do.pełnoletności,.jak.i.po.jego. śmierci.(art..6116.k.r.o.)..Zwrócenie.się.do.prokuratora.może.mieć.miejsce. w.sytuacji,.gdy.ustalenia.macierzyństwa.domaga.się.ojciec.dziecka,.który. 22 cZęść.I..KOMeNtARZ zgodnie.z.prawem.samodzielnie.takiego.powództwa.wytoczyć.nie.może.. Jeżeli.prokurator.przekona.się,.iż.w.sprawie.zachodzą.przesłanki.w.postaci. dobra.dziecka.lub.potrzeby.ochrony.interesu.społecznego,.wytoczy.on.takie. powództwo.samodzielnie..W.takiej.sprawie.prokurator.w.pozwie.wskazuje. dziecko.(jako.powoda,.na.rzecz.którego.wytacza.powództwo).oraz.pozywa. matkę,.a.jeśli.matka.nie.żyje,.to.kuratora.ustanowionego.na.jej.miejsce. przez.sąd..Mimo.iż.ojciec.dziecka.nie.ma.prawa.wytoczyć.sprawy.o.ustale- nie.macierzyństwa,.to.zawiadamia.się.go.o.toczącym.się.procesie,.ale.tylko. wtedy.gdy.zachodzi.domniemanie.pochodzenia.dziecka.od.męża.matki. Powództwo.o.ustalenie.macierzyństwa.wytacza.się.na.podstawie.prze- pisów.odrębnych.zawartych.w.art..453–458.k.p.c.,.przed.sądem.rejono- wym.(art..17.pkt.1.k.p.c.).właściwym.według.miejsca.zamieszkania.osoby. uprawnionej,.a.zatem.wytaczającej.powództwo.(art..32.k.p.c.).albo.według. właściwości.ogólnej,.czyli.miejsca.zamieszkania.pozwanego.(art..27.i.28. k.p.c.)..Należy.pamiętać,.iż.ustalenie.macierzyństwa.może.nastąpić.wy- łącznie.na.rzecz.kobiety,.która.dziecko.urodziła.pod.względem.fizycznym.. Nie.może.nastąpić.na.rzecz.matki.genetycznej.dziecka,.która.przekazała. matce.zastępczej.(surogatce).swój.materiał.genetyczny..Ustalenie.macie- rzyństwa.nie.może.również.nastąpić.na.rzecz.kobiety,.która.chce.dziecko. przysposobić,.w.tym.w.sytuacji.gdy.biologicznym.ojcem.dziecka.jest.jej. mąż..W.toku.postępowania.sądowego.konieczne.jest.zatem.wykazanie. wszelkimi.dostępnymi.środkami.dowodowymi,.iż.dziecko.zostało.uro- dzone.przez.wskazaną.kobietę..Badania.DNA.również.w.tym.przypadku. nie.mają.znaczenia,.gdyż.w.sprawie.nie.chodzi.o.ustalenie,.kto.jest.matką. genetyczną.dziecka,.ale.kto.dziecko.fizycznie.urodził,.nawet.jeżeli.komór- ka.jajowa.pochodziła.od.kobiety.będącej.jej.dawcą..Pozew.nie.podlega. opłacie.na.podstawie.art..96.ust..1.pkt.1.u.k.s. 3. Ojcostwo 3.1. Domniemanie pochodzenia dziecka z małżeństwa Prawo.przede.wszystkim.ustanawia.domniemanie.pochodzenia.dzie- cka.z.małżeństwa.(art..62.k.r.o.)..Zakłada.zatem,.że.jeżeli.dziecko.uro- dziło.się: 1).w.czasie.trwania.małżeństwa.albo ROZDZIAŁ.I..POchODZeNIe.DZIecKA 23 2).przed.upływem.300.dni.od.ustania.małżeństwa.(przez.rozwód).lub. jego.unieważnienia, to.pochodzi.ono.od.męża.matki,.chociażby.biologicznym.ojcem.dzie- cka.był.inny.mężczyzna..Domniemanie.to.jednak.nie.obowiązuje,.jeżeli. dziecko.urodziło.się.po.upływie.300.dni.od.orzeczenia.przez.sąd.separacji. Małżeństwo.zgodnie.z.prawem.może.ustać.poprzez.rozwód.(art..56. k.r.o.),.ale.może.też.dojść.do.jego.unieważnienia..ten.drugi.przypadek.ma. miejsce.w.sytuacjach.ściśle.określonych.przez.kodeks.rodzinny.i.opiekuń- czy.(art..10–17.k.r.o.),.na.przykład.gdy.małżeństwo.zostało.zawarte.przez. osobę.pozostającą.już.w.związku.małżeńskim.(bigamia)..czym.innym.jest. jeszcze.separacja.(art..611.k.r.o.),.która.nie.powoduje.całkowitego.ustania. małżeństwa,.ale.wywołuje.część.skutków.takich.jak.rozwód,.z.wyjątkiem. m.in..możliwości.zawarcia.ponownego.małżeństwa.czy.zmiany.nazwiska. małżonków.(art..614.k.r.o.). Domniemanie.pochodzenia.dziecka.z.małżeństwa.stanowi.uproszcze- nie.w.ustalaniu.ojcostwa.i.zakłada,.że.dziecko.pochodzi.od.męża.matki,. dopóki.ojcostwo.nie.zostanie.zgodnie.z.prawem.zaprzeczone..Domniema- nie.to.doznaje.też.dalszych.wyjątków,.a.mianowicie.jeżeli.dziecko.urodziło. się.przed.upływem.300.dni.od.rozwodu.albo.unieważnienia.małżeństwa,. ale.już.po.zawarciu.przez.matkę.drugiego.małżeństwa..W.takiej.sytuacji. prawo.uznaje,.że.dziecko.pochodzi.od.drugiego.męża.matki..Na.skutek. zmiany.przepisów,.która.miała.miejsce.z.dniem.1.listopada.2015.r..na.sku- tek.wejścia.w.życie.ustawy.z.dnia.25.czerwca.2015.r..o.leczeniu.niepłodności. (Dz..U..poz..1087),.domniemanie.pochodzenia.dziecka.od.drugiego.męża. matki.nie.obowiązuje,.gdy.dziecko.urodziło.się.w.następnie.procedury.me- dycznej.wspomaganej.prokreacji,.na.którą.wyraził.zgodę.pierwszy.mąż.mat- ki..Wskazana.ustawa.o.leczenie.niepłodności.uregulowała.zasady.leczenia. niepłodności.i.stosowania.procedur.zapłodnienia.wewnątrz-.i.pozaustrojo- wo.w.celu.prokreacji.poprzez.użycie.komórek.rozrodczych.oraz.zarodków. Domniemania.powyższe.mogą.być.obalone.tylko.na.skutek.powódz- twa.o.zaprzeczenie.ojcostwa. 3.2. Zaprzeczenie ojcostwa W.sytuacji.gdy.mąż.matki.dziecka.uważa,.że.dziecko.nie.jest.jego,. konieczne.jest.wytoczenie.przez.niego.powództwa.o.zaprzeczenie.ojco- 24 cZęść.I..KOMeNtARZ stwa..termin.na.założenie.sprawy.jest.ściśle.określony.i.wynosi.6.miesięcy. od.dnia,.kiedy.mąż.dowiedział.się.o.urodzeniu.dziecka..Z.różnych.przy- czyn.dowiedzenie.się.o.urodzeniu.dziecka.może.nastąpić.z.opóźnieniem,. w.szczególności.w.razie.zaginięcia.męża.czy.też.pozostawania.przez.mał- żonków.w.separacji.faktycznej.(bez.orzeczenia.sądu.o.separacji).i.braku. kontaktu.ze.sobą..Najpóźniej.pozew.może.zostać.złożony.do.osiągnięcia. przez.dziecko.pełnoletności..Jeżeli.mąż.matki.dziecka.miał.podejrzenia,. że.dziecko.od.niego.nie.pochodzi,.od.chwili.jego.urodzenia,.ale.pozwu. do.sądu.nie.złożył,.to.termin.na.założenie.sprawy.wygaśnie.i.pozostaje. jedynie.zwrócenie.się.do.prokuratora.z.wnioskiem.o.wytoczenie.takiego. powództwa..Prokurator.nie.ma.jednak.obowiązku.uwzględnienia.takiego. wniosku,.jeżeli.stwierdzi.brak.ku.temu.przesłanek.biorących.pod.uwagę. dobro.dziecka.lub.ochronę.interesu.społecznego.(art..86.k.r.o.)..Proku- rator.może.odmówić.wytoczenia.powództwa,.jeżeli.zwróci.się.do.niego. domniemany.ojciec,.który.po.prostu.przegapił.ten.termin..Prokurator. może.natomiast.pomóc.w.sytuacji,.gdy.małżonkowie.żyli.w.rozłączeniu,. a.oczywiste.jest,.że.dziecko.pochodzi.od.innego.mężczyzny,.czemu.nikt.nie. zaprzecza,.a.doszło.po.prostu.do.przegapienia.końca.terminu.ustawowego. na.założenie.sprawy.o.zaprzeczenie.ojcostwa. Mąż.matki.cierpiący.na.chorobę.psychiczną.bądź.inne.zaburzenia. albo.ubezwłasnowolniony.nie.traci.swoich.praw.do.wytoczenia.powództwa. o.zaprzeczenie.ojcostwa..W.sytuacji.gdy.został.on.całkowicie.ubezwłasno- wolniony.(art..13.§.1.k.c.).z.powodu.choroby.psychicznej.lub.innego.rodza- ju.zaburzeń.psychicznych,.na.które.zapadł.w.ciągu.terminu.do.wytoczenia. powództwa,.sprawę.w.sądzie.może.założyć.jego.przedstawiciel.ustawowy,. czyli.opiekun.prawny.(art..13.§.2.k.c.)..termin.do.wytoczenia.powództwa. wynosi.w.tym.wypadku.6.miesięcy.od.dnia.ustanowienia.przedstawiciela. ustawowego,.a.jeżeli.przedstawiciel.powziął.wiadomość.o.urodzeniu.się. dziecka.dopiero.później,.termin.ten.wynosi.6.miesięcy.od.dnia,.w.którym. tę.wiadomość.uzyskał.przedstawiciel..Jeżeli.jednak.przedstawiciel.usta- wowy.męża.całkowicie.ubezwłasnowolnionego.nie.wytoczył.powództwa. o.zaprzeczenie.ojcostwa,.mąż.może.samodzielnie.złożyć.pozew.do.sądu. po.uchyleniu.ubezwłasnowolnienia..termin.do.wytoczenia.powództwa. wynosi.w.tym.wypadku.6.miesięcy.od.dnia.uchylenia.ubezwłasnowol- nienia,.a.jeżeli.mąż.powziął.wiadomość.o.urodzeniu.się.dziecka.dopiero. później,.termin.ten.wynosi.6.miesięcy.od.dnia,.w.którym.tę.wiadomość. mąż.uzyskał..Jeżeli.natomiast.nie.doszło.do.ubezwłasnowolnienia.cał- ROZDZIAŁ.I..POchODZeNIe.DZIecKA 25 kowitego,.mimo.iż.mąż.matki.zapadł.na.chorobę.psychiczną.lub.innego. rodzaju.zaburzenia.psychiczne.w.ciągu.6.miesięcy.od.dowiedzenia.się. o.urodzeniu.dziecka,.może.on.wytoczyć.powództwo.w.ciągu.6.miesięcy. od.ustania.choroby.lub.zaburzeń,.a.gdy.powziął.wiadomość.o.urodzeniu. się.dziecka.dopiero.później.–.w.ciągu.6.miesięcy.od.dnia,.w.którym.tę. wiadomość.powziął. Jeżeli.pozew.składa.mąż.matki,.powinien.jako.pozwanych.wskazać. dziecko.i.matkę,.a.jeżeli.matka.nie.żyje.–.wskazuje.tylko.dziecko..W.związ- ku.z.tym,.iż.sprawa.toczy.się.pomiędzy.rodzicami.a.dzieckiem,.zachodzi. przypadek.wyłączający.możliwość.reprezentacji.dziecka.przez.jednego. z.rodziców.(art..98.§.2.pkt.2.k.r.o.)..Zachodzi.wtedy.konieczność.wy- znaczenia.kuratora.sądowego.dla.dziecka.przez.sąd.z.urzędu.bądź.na. wniosek.(art..99.k.r.o.)..W.toku.postępowania.sądowego.należy.ustalić,.iż. mąż.matki.nie.jest.ojcem.dziecka.(art..67.k.r.o.)..Mogą.temu.posłużyć.nie. tylko.badania.DNA,.ale.także.zeznania.świadków,.którzy.potwierdzą,.iż. małżonkowie.w.okresie.koncepcyjnym,.czyli.objętym.domniemaniem,.nie. obcowali.ze.sobą,.gdyż.zamieszkiwali.w.znacznej.odległości,.pozostawali. w.separacji.faktycznej,.za.granicą.bądź.mąż.był.ciężko.chory..W.sytuacji. gdy.matka.dziecka.nie.wyraża.zgody.na.pobranie.dziecku.krwi.czy.frag- mentu.tkanki.do.badania,.sąd.może.nakazać.ich.pobranie.od.dziecka. celem.przeprowadzenia.badań.DNA. Należy.jednak.pamiętać,.iż.nie.jest.możliwe.zaprzeczenie.ojcostwa,.je- żeli.dziecko.urodziło.się.w.następstwie.procedury.medycznie.wspomaga- nej.prokreacji,.na.którą.mąż.matki.wyraził.zgodę.(art..68.k.r.o.)..Sytuacja. zgody.małżonków.na.zapłodnienie.in vitro.wyklucza.definitywnie.możli- wość.zaprzeczenia.ojcostwa.męża.matki.w.takiej.sytuacji.z.powołaniem. się,.iż.biologicznym.(genetycznym).ojcem.dziecka.jest.inny.mężczyzna. (anonimowy.dawca)..W.takiej.sytuacji.nawet.dziecko.nie.będzie.mogło. dochodzić.zaprzeczenia.ojcostwa.przez.sądem..W.razie.jednak.braku. zgody.męża.matki.na.poczęcie.dziecka.w.drodze.zabiegu.medycznego,. zaprzeczenie.ojcostwa.przed.sądem.będzie.możliwe. Zaprzeczyć.ojcostwo.może.również.matka,.wytaczając.powództwo. w.ciągu.6.miesięcy.od.urodzenia.dziecka..W.tym.przypadku.pozwanym. w.sprawie.jest.mąż.oraz.dziecko,.a.jeśli.mąż.nie.żyje,.to.wyłącznie.dziecko. (art..69.k.r.o.)..W.sprawie.należy.również.ustanowić.kuratora.sądowego. celem.reprezentowania.dziecka..W.sytuacji.choroby.psychicznej.matki. stosuje.się.te.same.reguły.złożenia.pozwu.i.terminu.na.wytoczenie.sprawy,. 26 cZęść.I..KOMeNtARZ jak.w.przypadku.choroby.psychicznej.męża.matki..Oznacza.to,.iż.przed- stawiciel.ustawowy.matki.całkowicie.ubezwłasnowolnionej.może.wytoczyć. sprawę.w.ciągu.6.miesięcy.od.jego.ustanowienia,.a.jeśli.tego.nie.zrobi,. to.matka.może.tego.dokonać.od.dnia.uchylenia.jej.ubezwłasnowolnienia. albo.ustania.choroby.psychicznej.(jeżeli.nie.doszło.do.ubezwłasnowol- nienia.mimo.podstaw.ku.temu),.pod.warunkiem.iż.na.chorobę.zapadła. w.czasie.biegu.sześciomiesięcznego.terminu.na.wytoczenie.sprawy,.liczo- nego.od.urodzenia.dziecka. Legitymację.czynną,.czyli.prawo.wytoczenia.powództwa,.ma.również. dziecko..Sprawę.w.sądzie.może.wytoczyć.po.dojściu.do.pełnoletności,. ale.nie.później.niż.w.ciągu.3.lat.od.osiągnięcia.tej.pełnoletności..Należy. pamiętać,.że.przez.pełnoletność.rozumie.się.nie.tylko.ukończenie.18..roku. życia,.ale.również.16..roku.życia.w.przypadku.kobiety,.która.za.zgodą.sądu. wstąpiła.w.związek.małżeński..Dla.niej.zatem.termin.zacznie.biec.od.dnia. zawarcia.małżeństwa.i.skończy.się.z.upływem.3.lat.od.tej.daty.(art..10.k.c.. w.zw..z.art..10.§.1.k.r.o.)..Dziecko.w.pozwie.pozywa.męża.swojej.matki. i.matkę,.a.jeżeli.matka.nie.żyje.–.tylko.męża..Jeśli.natomiast.również.mąż. matki.nie.żyje,.pozew.składa.się.przeciwko.kuratorowi.ustanowionemu. w.miejsce.męża.przez.sąd.(art..70.k.r.o.)..Małoletnie.dziecko.reprezento- wane.przez.jednego.z.rodziców.lub.kuratora.sądowego.nie.może.założyć. sprawy.o.zaprzeczenie.ojcostwa..Może.to.zrobić.tylko.po.osiągnięciu. pełnoletności.i.tylko.w.ciągu.3.lat.od.tej.daty..Po.upływie.tego.terminu. prawo.do.złożenia.pozwu.wygasa.i.nie.może.zostać.przywrócone..Również. w.tym.zakresie.stosuje.się.przepisy.dotyczące.określenia.terminu,.jeżeli. dziecko.zapadło.na.chorobę.psychiczną..Jeżeli.w.ciągu.3.lat.od.pełnolet- ności.zachorowało.na.chorobę.psychiczną.i.zostało.ubezwłasnowolnione. całkowicie,.to.przedstawiciel.ustawowy,.czyli.opiekun.prawny,.może.po- wództwo.o.zaprzeczenie.ojcostwa.wytoczyć.w.ciągu.6.miesięcy.od.jego. ustanowienia..Jeśli.tego.nie.zrobi,.dorosłe.dziecko.uzyskuje.dodatkowy. termin.liczony.od.uchylenia.ubezwłasnowolnienia.wynoszący.6.miesięcy.. Jeżeli.natomiast.nie.doszło.do.ubezwłasnowolnienia.całkowitego.mimo. podstaw.ku.temu,.to.termin.6.miesięcy.dla.dorosłego.dziecka.liczyć.należy. od.ustania.choroby.psychicznej.bądź.innego.rodzaju.zaburzeń. Zwrócić.należy.uwagę,.iż.zaprzeczenia.ojcostwa.nie.może.przepro- wadzić.mężczyzna,.który.uważa,.że.dziecko.od.niego.pochodzi.i.który. obcował.fizycznie.z.matką.pozostającą.w.związku.małżeńskim.z.innym. mężczyzną..W.takiej.sytuacji.mężczyzna.ten.może.jedynie.zwrócić.się.do. ROZDZIAŁ.I..POchODZeNIe.DZIecKA 27 prokuratora.z.prośbą.o.przeprowadzenie.takiego.postępowania,.która. nie.musi.zostać.uwzględniona,.jeżeli.prokurator.uzna,.że.prośba.taka.jest. sprzeczna.z.dobrem.dziecka.albo.nie.służy.ochronie.interesu.społecznego. Powództwo.o.zaprzeczenie.ojcostwa.wytacza.się.na.podstawie.przepi- sów.odrębnych.zawartych.w.art..453–458.k.p.c.,.przed.sądem.rejonowym. (art..17.pkt.1.k.p.c.).właściwym.według.miejsca.zamieszkania.osoby.po- zwanej.(art..27.i.28.k.p.c.)..Pozew.podlega.opłacie.w.wysokości.200.zł.na. podstawie.art..27.pkt.4.u.k.s..Należy.pamiętać,.iż.powództwo.o.zaprzecze- nie.ojcostwa.może.wytoczyć.także.prokurator,.jeżeli.wymaga.tego.dobro. dziecka.lub.ochrona.interesu.społecznego.(art..86.k.r.o.)..Wytoczenie. jednak.takiego.powództwa.przez.prokuratora.nie.jest.możliwe.po.śmierci. dziecka. 3.3. Uznanie ojcostwa Uznanie.ojcostwa.i.ustalenie.ojcostwa.jest.odmienną.sytuacją.od.jego. zaprzeczenia..Ustalenie.i.uznanie.ojcostwa.ma.miejsce.tylko.wtedy,.kiedy. nie.zachodzi.domniemanie.pochodzenia.dziecka.z.małżeństwa,.a.zatem. gdy.ojcem.dziecka.nie.jest.mąż.jego.matki,.bo.np..kobieta.i.mężczyzna.nie. byli.małżeństwem,.a.pozostawali.w.konkubinacie,.czyli.pożyciu.faktycz- nym..Ustalenie.i.uznanie.ojcostwa.jest.również.dalszym.etapem.ustalenia. pochodzenia.dziecka.i.jego.ojcostwa,.który.następuje.po.skutecznym. zaprzeczeniu.ojcostwa,.czyli.obaleniu.domniemania,.iż.ojcem.dziecka. jest.mąż.matki..Po.zaprzeczeniu.ojcostwa.ojcem.dziecka.nie.staje.się. automatycznie.inny.mężczyzna,.ale.konieczne.jest.doprowadzenie.do. ustalenia.jego.ojcostwa,.chyba.że.on.sam.dokona.uznania.dziecka..Wte- dy.skierowanie.sprawy.do.sądu.nie.jest.konieczne..Uznanie.dziecka.jest. zatem.dobrowolną.formą.ustalenia.pochodzenia.dziecka.od.konkretnego. mężczyzny..Natomiast.ustalenie.ojcostwa.przed.sądem.wchodzi.w.grę,. gdy.potencjalny.ojciec.dziecka.nie.chce.go.dobrowolnie.uznać.w.urzędzie. stanu.cywilnego..Należy.pamiętać,.iż.uznanie.ojcostwa.nie.jest.możliwe,. jeżeli.toczy.się.sprawa.o.ustalenie.ojcostwa,.która.może.się.toczyć.wyłącz- nie.przed.sądem.(art..72.k.r.o.). Uznanie.ojcostwa.następuje,.gdy.mężczyzna,.od.którego.dziecko.po- chodzi,.oświadczy.przed.kierownikiem.urzędu.stanu.cywilnego,.że.jest.oj- cem.dziecka,.a.matka.dziecka.potwierdzi.jednocześnie.albo.w.ciągu.3.mie- 28 cZęść.I..KOMeNtARZ sięcy.od.dnia.oświadczenia.mężczyzny,.że.ojcem.dziecka.jest.ten.mężczy- zna..Kierownik.urzędu.stanu.cywilnego.wyjaśnia.osobom.zamierzającym. złożyć.oświadczenia.konieczne.do.uznania.ojcostwa.przepisy.regulujące. obowiązki.i.prawa.wynikające.z.uznania.ojcostwa,.przepisy.o.nazwisku. dziecka.oraz.różnicę.pomiędzy.uznaniem.ojcostwa.a.przysposobieniem. dziecka..Przysposobienie.dziecka,.czyli.adopcja,.jest.sytuacją.całkowicie. odmienną,.niezwiązaną.z.pochodzeniem.biologicznym.dziecka,.ale.z.wolą. przyjęcia.dziecka.do.rodziny.pod.względem.prawnym.i.traktowania.jak. własne.dziecko.z.wszelkimi.tego.konsekwencjami..Ponadto.adopcja.może. nastąpić.tylko.przed.sądem.(art..585.i.586.k.p.c.). Kierownik.urzędu.stanu.cywilnego.może.jednak.odmówić.przyjęcia. oświadczenia.o.uznaniu.ojcostwa,.jeżeli.uznanie.takie.jest.niedopuszczal- ne.albo.gdy.urzędnik.będzie.miał.wątpliwości.co.do.pochodzenia.dzie- cka..Uznanie.jest.niedopuszczalne.między.innymi.wtedy,.gdy.nie.doszło. do.zaprzeczenia.ojcostwa,.a.zatem.gdy.nadal.obowiązuje.domniemanie,. że.dziecko.pochodzi.od.męża.matki..Ponadto.uznanie.jest.niemożliwe,. jeżeli.przed.sądem.toczy.się.sprawa.o.ustalenie.ojcostwa..Uznać.dziecka. nie.może.również.mąż.jego.matki,.w.stosunku.do.którego.zapadł.prawo- mocny.wyrok.zaprzeczający.ojcostwo,.albo.mężczyzna,.w.stosunku.do. którego.prawomocnie.oddalono.powództwo.o.ustalenie.ojcostwa,.gdyż. nie.był.on.biologicznym.ojcem.dziecka..Oświadczenie.o.uznaniu.może. złożyć.każdy.mężczyzna.bez.względu.na.swój.wiek,.nawet.podeszły,.ani. stan.cywilny..Nie.ma.zatem.znaczenia,.że.urzędnik.wie,.iż.mężczyzna.ten. pozostaje.w.związku.małżeńskim.z.inną.kobietą.niż.matka.dziecka..Nie. jest.możliwe.również.uznanie.ojcostwa.dziecka.nieznanych.rodziców.albo. dziecka,.którego.ojcostwo.zostało.ustalone.na.rzecz.innego.mężczyzny. w.toku.sprawy.sądowej,.jak.również.gdy.już.inny.mężczyzna.wcześniej. uznał.dziecko.w.urzędzie.stanu.cywilnego..Ponadto.uznanie.ojcostwa.jest. możliwe.tylko,.dopóki.dziecko.nie.osiągnęło.pełnoletności,.co.oznacza,.iż. bez.względu.na.przyczyny,.które.kierują.potencjalnym.ojcem,.nie.może. on.uznać.ojcostwa.w.stosunku.do.osoby.pełnoletniej. Do.uznania.ojcostwa.niezbędne.jest.oświadczenie.matki.dziecka..ta- kie.oświadczenie.może.ona.złożyć.w.urzędzie,.będąc.jednocześnie.obecną. wraz.z.mężczyzną.uznającym.ojcostwo.w.stosunku.do.dziecka,.pod.warun- kiem.oczywiście,.iż.matką.tą.jest.kobieta.wpisana.do.aktu.stanu.cywilnego.. Stąd.nie.jest.możliwe.dokonanie.uznania.ojcostwa.za.zgodą.domniema- nej.matki.dziecka.nieznanych.rodziców..W.takiej.sytuacji.konieczne.jest. ROZDZIAŁ.I..POchODZeNIe.DZIecKA 29 najpierw.ustalenie.macierzyństwa.tej.kobiety.przed.sądem,.a.dopiero. później.uznanie.przez.mężczyznę.ojcostwa.w.stosunku.do.tego.dziecka. (art..6110.k.r.o.)..Matka.dziecka.może.również.złożyć.swoje.oświadcze- nie.w.ciągu.3.miesięcy.od.dokonania.uznania.dziecka.przez.ojca..Jeżeli. takie.oświadczenie.w.ciągu.najpóźniej.3.miesięcy.nie.zostanie.złożone,. uznanie.dokonane.przez.ojca.będzie.nieważne,.a.ojcu.pozostanie.tylko. wytoczenie.sprawy.przed.sądem.o.ustalenie.ojcostwa..Należy.zwrócić. uwagę,.iż.jeżeli.matka.dziecka.nie.złoży.oświadczenia.potwierdzającego. ojcostwo.uznającego.mężczyzny,.nie.można.jej.zarzucić.nieprawidłowego. wykonywania.władzy.rodzicielskiej..Ojciec.nie.może.też.wystąpić.do.sądu,. aby.sąd.zmusił.matkę.dziecka.do.złożenia.oświadczenia.w.urzędzie,.iż. on.jest.ojcem.dziecka,.gdyż.przysługuje.mu.odrębne.powództwo.do.sądu. o.ustalenie.jego.ojcostwa. Kierownik.urzędu.stanu.cywilnego.może.również.odmówić.przyjęcia. oświadczenia.o.uznaniu.ojcostwa,.jeżeli.będzie.miał.wątpliwości.co.do. pochodzenia.dziecka..Ma.to.szczególne.znaczenie.w.sytuacjach.rozpozna- nia.w.uznaniu.ojcostwa.tzw..dzikiej.adopcji..W.tym.przypadku.uznania. ojcostwa.dokonuje.mężczyzna,.który.nie.jest.ojcem.biologicznym.dzie- cka,.a.chce.dziecko.wychowywać,.a.następnie.po.rezygnacji.przez.matkę. dziecka.z.jej.władzy.rodzicielskiej,.doprowadzić.do.jego.przysposobienia. przez.swoją.żonę,.a.w.tej.relacji.macochę.dziecka..Sytuacje.te.jednak.są. trudne.do.rozpoznania.i.mogą.być.oceniane.jako.próba.wyłudzenia.po- świadczenia.nieprawdy.poprzez.wpisanie.do.aktu.urodzenia.dziecka.da- nych.mężczyzny,.od.którego.dziecko.nie.pochodzi.(art..272.k.k.)..Kwestia. odpowiedzialności.karnej.w.tej.sprawie.nie.jest.jednak.oczywista..Przepisy. zakładają.bowiem,.iż.uznania.ojcostwa.dokona.mężczyzna,.od.którego. dziecko.pochodzi.pod.względem.biologicznym..Urzędnik.stanu.cywilne- go.nie.ma.jednak.możliwości.zweryfikowania,.iż.rzeczywiście.składający. oświadczenie.mężczyzna.jest.biologicznym.ojcem.dziecka,.gdyż.nie.może. żądać.od.niego.przedstawienia.wyników.badań.DNA.albo.przesłuchiwać. świadków.na.okoliczność,.czy.doszło.do.obcowania.fizycznego.stawiają- cych.się.w.urzędzie.rodziców.dziecka. Należy.pamiętać,.iż.uznania.ojcostwa.można.dokonać.również.przed. sądem.opiekuńczym,.a.w.razie.pobytu.za.granicą.również.przed.polskim. konsulem.lub.osobą.wyznaczoną.do.wykonywania.funkcji.konsula,.je- żeli.uznanie.dotyczy.dziecka,.którego.oboje.rodzice.albo.jedno.z.nich. są.obywatelami.polskimi..W.sytuacjach.niebezpieczeństwa.grożącego.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo rodzinne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: