Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00795 010973 7459694 na godz. na dobę w sumie
Prawo rodzinne i opiekuńcze. Wydanie 5 - ebook/pdf
Prawo rodzinne i opiekuńcze. Wydanie 5 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 283
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-6639-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Seria „Skrypty Becka” przeznaczona jest dla studentów wydziałów prawa i aplikantów. Książki z tej serii zawierają najistotniejsze wiadomości z określonej dziedziny prawa oraz pozwalają na szybka i efektywna naukę.

W Skrypcie „Prawo rodzinne i opiekuńcze” przedstawiono zagadnienia objęte uniwersyteckim kursem tego przedmiotu, zawarte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz pozakodeksowych przepisach dotyczących funkcjonowania rodziny.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

SKRYPTY BECKA Prawo rodzinne i opiekuńcze W sprzedaży: T. Smyczyński PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE, t. 11, wyd. 2 System Prawa Prywatnego K. Gromek KODEKS RODZINNY I OPIEKUŃCZY. KOMENTARZ, wyd. 4 Komentarz Becka T. Smyczyński PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE, wyd. 6 Podręczniki Prawnicze M. Snitko-Pleszko PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE, wyd. 2 Ćwiczenia Becka J. Ignaczewski (red.) ALIMENTY, wyd. 3 Sądowe Komentarze Tematyczne KODEKS RODZINNY I OPIEKUŃCZY, wyd. 18 Twoje Prawo www.ksiegarnia.beck.pl Prawo rodzinne i opiekuńcze dr hab. Marek Andrzejewski Uniwersytet Szczeciński 5. wydanie zmienione i uaktualnione WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2014 Wydawca: Aneta Flisek Recenzent wydawniczy: dr hab. Janusz Gajda © Wydawnictwo C.H.Beck 2014 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: TiM-Print, Warszawa Druk i oprawa: Totem, Inowrocław ISBN 978-83-255-6638-8 ISBN e-book 978-83-255-6639-5 SPIS TREŚCI 5 Wykaz skrótów ............................................................................................................ XI Wykaz literatury .......................................................................................................... XIII Przedmowa do wydania Piątego ............................................................................... XV Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające ................................................................. 1 § 1. Prawo rodzinne i prawo opiekuńcze w systemie prawa ................................... 3 I. Pojęcie prawa rodzinnego ........................................................................ 3 II. Prawo opiekuńcze .................................................................................... 4 III. Prawo rodzinne a prawo dotyczące rodziny ............................................ § 2. Źródła prawa rodzinnego i prawa dotyczącego rodziny ................................... 6 I. Konstytucja RP ........................................................................................ 6 II. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ................................................................ 7 III. Źródła prawa dotyczącego rodziny .......................................................... 1. Ważniejsze ratyfikowane umowy międzynarodowe ........................... 2. Ważniejsze ustawy ............................................................................... § 3. Podstawowe pojęcia dotyczące rodziny ............................................................ I. Rodzina ..................................................................................................... II. Małżeństwo .............................................................................................. III. Dziecko ..................................................................................................... IV. Pokrewieństwo ......................................................................................... V. Powinowactwo ......................................................................................... § 4. Zasady prawa rodzinnego ................................................................................. § 5. Stan cywilny ...................................................................................................... § 6. Sądy rodzinne i inne instytucje powołane do ochrony rodziny ....................... I. Sądy rodzinne ........................................................................................... II. Prokuratura ............................................................................................... III. Rzecznik Praw Obywatelskich ................................................................ IV. Rzecznik Praw Dziecka ........................................................................... V. Organy pomocy społecznej ...................................................................... VI. Organizacje pozarządowe, Kościół katolicki oraz inne kościoły 10 10 14 17 17 19 19 21 22 24 28 30 30 32 32 33 34 i związki wyznaniowe .............................................................................. Rozdział II. Małżeństwo ............................................................................................. § 7. Pojęcie i funkcja społeczna małżeństwa ............................................................ § 8. Zasady prawa małżeńskiego .............................................................................. I. Wstęp ......................................................................................................... 34 36 37 38 38 VI Spis treści II. Zasada monogamii ................................................................................... III. Zasada równouprawnienia małżonków ................................................... IV. Zasada świeckości małżeństwa ................................................................ V. Zasada trwałości związku małżeńskiego ................................................ § 9. Standardy międzynarodowe prawa małżeńskiego ........................................... § 10. Małżeństwo a inne formy trwałego pożycia ..................................................... I. Konkubinat ............................................................................................... II. Związki homoseksualne ........................................................................... § 11. Zawarcie związku małżeńskiego ...................................................................... I. Przesłanki zawarcia małżeństwa ............................................................. II. Przesłanki unieważnienia zawartego związku małżeńskiego ................ 1. Uwaga wstępna .................................................................................... 2. Przeszkody małżeńskie ....................................................................... 2.1. Wstęp ............................................................................................ 2.2. Brak wymaganego wieku ............................................................ 2.3. Ubezwłasnowolnienie całkowite ................................................. 2.4. Choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy ........................ 2.5. Zakaz wielożeństwa ..................................................................... 2.6. Zbyt bliskie pokrewieństwo ........................................................ 2.7. Powinowactwo w linii prostej ...................................................... 2.8. Więź adopcyjna ............................................................................ 3. Inne podstawy unieważnienia małżeństwa ......................................... 4. Unieważnienie małżeństwa – informacje proceduralne ..................... III. Forma zawarcia małżeństwa .................................................................... 1. Zawarcie małżeństwa przed kierownikiem USC ................................ 2. Wyznaniowa forma zawarcia małżeństwa .......................................... § 12. Prawa i obowiązki małżonków ......................................................................... I. Uwaga wstępna ......................................................................................... II. Wspólne pożycie małżonków ................................................................... III. Obowiązek wzajemnej pomocy ............................................................... IV. Obowiązek współdziałania dla dobra rodziny ......................................... V. Ustrój podstawowy stosunków majątkowych małżonków ...................... VI. Wzajemna reprezentacja małżonków ....................................................... § 13. Nazwisko małżonków ....................................................................................... § 14. Małżeńskie ustroje majątkowe .......................................................................... I. Wstęp ........................................................................................................ II. Standardy międzynarodowe ..................................................................... III. Ustawowy ustrój majątkowy .................................................................... 1. Wprowadzenie ..................................................................................... 2. Składniki majątku wspólnego małżonków (art. 31 KRO) .................. 3. Składniki majątków osobistych małżonków (art. 33 KRO) ................ 4. Zarząd majątkiem wspólnym .............................................................. 4.1. Pojęcie zarządu i równouprawnienie małżonków w jego sprawowaniu ................................................................................ 4.2. Sprzeciw współmałżonka ............................................................ 4.3. Czynności prawne, do dokonania których potrzebna jest zgoda współmałżonka ............................................................................ 38 39 40 40 40 41 41 43 43 43 46 46 47 47 47 48 48 50 51 52 53 53 54 55 55 56 60 60 60 61 61 64 64 65 67 68 70 71 71 72 74 76 76 77 78 Spis treści 4.4. Czynności prawne określone w art. 37 KRO, a ochrona osób trzecich ......................................................................................... 4.5. Zarząd majątkiem wspólnym małżonków przed nowelizacją Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 17.6.2004 r. (kwestie wybrane) ........................................................................ 4.6. Zgoda sądu na dokonanie czynności prawnej dotyczącej zarządu majątkiem wspólnym ..................................................... 4.7. Pozbawienie małżonka prawa do samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym ................................................................... 5. Odpowiedzialność małżonków za zobowiązania ................................ 6. Przesunięcia składników między majątkami ...................................... 7. Ustanie ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej i ustrój przymusowy ............................................................................ 8. Skutki ustania ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej ............... IV. Umowne ustroje majątkowe ..................................................................... § 15. Ustanie małżeństwa – uwagi ogólne ................................................................. I. Sposoby ustania małżeństwa ................................................................... II. Zasada trwałości małżeństwa .................................................................. 1. Trwałość a nierozerwalność ................................................................ 2. Podstawy prawne zasady trwałości małżeństwa ................................ III. Rozwód i separacja – standardy międzynarodowe .................................. § 16. Rozwód .............................................................................................................. I. Zagadnienia wstępne ................................................................................ II. Przesłanki materialnoprawne rozwodu ................................................... 1. Rozkład pożycia małżeńskiego ........................................................... 2. Przesłanki wyłączające rozwód ........................................................... 2.1. Wstęp ............................................................................................ 2.2. Rozwód a zagrożenie dobra dziecka ........................................... 2.3. Sprzeczność rozwodu z zasadami współżycia społecznego ....... 2.4. Żądanie rozwodu przez małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia .......................................................................... III. Skutki prawne rozwodu ........................................................................... 1. Uwaga wstępna .................................................................................... 2. Wina rozkładu pożycia ........................................................................ 3. Władza rodzicielska po rozwodzie ..................................................... 4. Kontakty z dzieckiem po rozwodzie ................................................... 5. Dostarczanie środków utrzymania ...................................................... 6. Korzystanie ze wspólnego mieszkania po rozwodzie ......................... 7. Podział majątku wspólnego ................................................................. 8. Uwagi końcowe ..................................................................................... IV. Postępowanie sądowe w sprawach o rozwód – wybrane informacje ...... § 17. Separacja ........................................................................................................... I. Funkcja społeczna .................................................................................... II. Przesłanki orzeczenia separacji ............................................................... III. Skutki separacji ........................................................................................ IV. Wybrane informacje proceduralne .......................................................... V. Zniesienie separacji .................................................................................. VII 79 81 83 83 84 86 87 90 91 95 96 96 96 97 98 99 99 101 101 103 103 104 105 105 107 107 108 110 111 112 114 115 116 116 118 118 119 119 120 121 VIII Spis treści Rozdział III. Rodzice – dzieci .................................................................................... § 18. Pochodzenie dziecka ......................................................................................... I. Funkcja społeczna i międzynarodowe standardy prawne ....................... II. Ustalenie i zaprzeczenie macierzyństwa ................................................. III. Ustalenie ojcostwa .................................................................................... 1. Wstęp ................................................................................................... 2. Pochodzenie dziecka urodzonego przez kobietę zamężną – domniemanie i zaprzeczenie ojcostwa męża matki ......................... 3. Pochodzenie dziecka urodzonego przez kobietę niezamężną ............. 3.1. Uwaga wstępna ............................................................................ 3.2. Uznanie ojcostwa ......................................................................... 3.2.1. Uznanie dziecka w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sprzed nowelizacji z 6.11.2008 r. – podstawowe informacje ........................... 3.2.2. Uznanie ojcostwa – charakter prawny .............................. 3.3. Sądowe ustalenie ojcostwa .......................................................... 3.3.1. Domniemanie ojcostwa z art. 85 KRO ............................. 3.3.2. Wyrok w sprawie o ustalenie ojcostwa ............................. 4. Dowody powoływane w sprawach sądowych o ustalenie i zaprzeczenie ojcostwa ....................................................................... 5. Dylematy związane ze sztucznym wspieraniem ludzkiej prokreacji § 19. Pozycja rodziców względem dziecka w świetle standardów międzynarodowych i Konstytucji RP ............................................................... § 20. Władza rodzicielska .......................................................................................... I. Uwaga terminologiczna ........................................................................... II. Charakter prawny władzy rodzicielskiej ................................................. III. Powstanie i wygaśnięcie władzy rodzicielskiej ....................................... IV. Treść i sprawowanie władzy rodzicielskiej ............................................. 1. Piecza nad osobą dziecka .................................................................... 2. Piecza nad majątkiem dziecka ............................................................. 3. Reprezentacja ustawowa dziecka ......................................................... § 21. Ingerencje sądu w sferę władzy rodzicielskiej................................................... I. Uwaga wstępna ......................................................................................... II. Zawieszenie władzy rodzicielskiej ........................................................... III. Ograniczenia władzy rodzicielskiej ......................................................... IV. Pozbawienie władzy rodzicielskiej .......................................................... V. Pozbawienie a ograniczenia władzy rodzicielskiej związane z umieszczeniem dziecka poza rodziną ................................................... § 22. Piecza zastępcza ................................................................................................ I. Uwaga wstępna ......................................................................................... II. Pojęcie pieczy zastępczej ......................................................................... III. Piecza zastępcza – standardy międzynarodowe ...................................... IV. Funkcja społeczna instytucji pieczy zastępczej ...................................... V. Formy pieczy zastępczej i specyfika ich funkcjonowania ....................... 1. Uwaga wstępna .................................................................................... 2. Rodzinne formy pieczy zastępczej ...................................................... 3. Rodziny zastępcze a przysposobienie ................................................. 4. Instytucjonalne formy pieczy zastępczej ............................................. 122 122 123 124 126 126 126 129 129 130 130 131 134 134 136 137 138 140 143 143 144 146 147 147 150 152 153 153 153 154 156 157 160 160 161 162 164 166 166 166 167 169 Spis treści VI. Osoby pełniące funkcję rodziny zastępczej lub prowadzące rodzinny dom dziecka .............................................................................................. VII. Ocena zasadności pobytu dziecka w pieczy zastępczej i ocena funkcjonowania rodzinnych form tej pieczy ........................................... VIII. Sprawowanie pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej .................................................................................. IX. Wsparcie socjalne dla wychowanków pieczy zastępczej ........................ 1. Świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania wychowanków rodzinnych form pieczy ....................................................................... 2. Pomoc dla osób usamodzielnianych .................................................... § 23. Postępowanie w sprawach z zakresu władzy rodzicielskiej i pieczy zastępczej – wybrane zagadnienia ...................................................... I. Uwaga wstępna ......................................................................................... II. Pozycja prawna dziecka w sprawach dotyczących ingerencji w sferę władzy rodzicielskiej ................................................................... III. Umieszczanie dzieci w pieczy zastępczej – wybrane aspekty proceduralne ............................................................................................. IV. Postępowanie o odebranie dziecka podlegającego władzy rodzicielskiej lub opiece .................................................................................................. § 24. Kontakty rodziców i osób bliskich z dzieckiem ............................................... I. Wzajemne kontakty dziecka z rodzicami i osobami bliskimi jako prawo człowieka ............................................................................... II. Spory dotyczące kontaktów z dzieckiem ................................................. III. Kontakty z innymi osobami niż rodzice i kontakty z dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej ......................................................... IV. Egzekwowanie orzeczeń dotyczących kontaktów z dzieckiem .............. § 25. Imię i nazwisko dziecka .................................................................................... § 26. Przysposobienie (adopcja) ................................................................................. I. Pojęcie i funkcja przysposobienia ............................................................ II. Przysposobienie w świetle standardów międzynarodowych .................. III. Przesłanki ustanowienia przysposobienia ............................................... 1. Dobro przysposabianego ..................................................................... 2. Przesłanki dotyczące stron stosunku przysposobienia ....................... 2.1. Wstęp ............................................................................................ 2.2. Przysposabiany ............................................................................ 2.3. Przysposabiający .......................................................................... 3. Zgoda na przysposobienie ................................................................... 3.1. Charakterystyka prawna zgody na przysposobienie ................... 3.2. Zgoda przysposabianego ............................................................. 3.3. Zgoda współmałżonka osoby przysposabiającej ........................ 3.4. Zgoda rodziców przysposabianego dziecka lub jego opiekuna .. IV. Dodatkowe przesłanki ustanowienia adopcji związanej z przeniesieniem dziecka za granicę ........................................................ V. Rodzaje przysposobień ............................................................................. 1. Przysposobienie niepełne .................................................................... 2. Przysposobienie pełne ......................................................................... 3. Przysposobienie całkowite (nierozerwalne, blankietowe) .................. VI. Rozwiązanie adopcji ................................................................................ IX 172 173 174 177 177 178 180 180 180 183 184 185 185 186 188 189 190 193 193 197 197 197 198 198 199 200 200 200 201 202 202 204 205 205 207 209 210 X Spis treści 1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 2. „Ważne powody” rozwiązania przysposobienia ................................. 3. Sprzeczność rozwiązania przysposobienia z dobrem dziecka ............ 4. Legitymacja czynna w sprawach o rozwiązanie przysposobienia ..... 5. Skutki rozwiązania przysposobienia ................................................... VII. Wybrane kwestie proceduralne ................................................................ § 27. Obowiązki alimentacyjne ................................................................................. I. Funkcja społeczna obowiązków alimentacyjnych ................................... II. Pojęcie i charakter obowiązków alimentacyjnych ................................... III. Alimentacja – standardy międzynarodowe ............................................. IV. Przesłanki obowiązku alimentacyjnego .................................................. 1. Osoby uprawnione i zobowiązane do alimentacji ............................... 2. Kolejność obowiązku alimentacyjnego ............................................... 3. Niezaspokojone usprawiedliwione potrzeby uprawnionego ............... 4. Zarobkowe i majątkowe możliwości dłużnika .................................... 5. Zgodność żądania alimentów z zasadami współżycia społecznego ... 6. Dodatkowa przesłanka obowiązku alimentacyjnego pasierba lub pasierbicy względem ojczyma lub macochy ................................. V. Sposób realizacji obowiązków alimentacyjnych ..................................... 1. Forma świadczeń ................................................................................. 2. Zmiana wysokości świadczeń ............................................................. 3. Zabezpieczenie wykonania obowiązków alimentacyjnych ................ 4. Przedawnienie roszczeń alimentacyjnych ........................................... VI. Dochodzenie alimentów – wybrane informacje proceduralne ................ VII. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (fundusz alimentacyjny) ........................................................................... VIII. Niealimentacja jako czyn karalny ............................................................ Rozdział IV. Opieka prawna i kuratela .................................................................... § 28. Pojęcie i funkcja społeczna opieki prawnej ...................................................... § 29. Opieka nad małoletnim ..................................................................................... I. Ustanowienie opieki ................................................................................. II. Opiekun .................................................................................................... III. Sprawowanie opieki ................................................................................. IV. Nadzór sądu opiekuńczego nad sprawowaniem opieki ........................... V. Zwolnienie opiekuna i ustanie opieki ...................................................... § 30. Opieka nad osobą dorosłą ubezwłasnowolnioną całkowicie ............................ I. Wstęp ........................................................................................................ II. Przesłanki ubezwłasnowolnienia ............................................................. III. Skutki prawne ubezwłasnowolnienia ....................................................... IV. Postępowanie w sprawach o ubezwłasnowolnienie – wybrane informacje proceduralne (art. 544–560 KPC) ......................................... V. Sprawowanie opieki prawnej nad osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną ................................................................................ § 31. Kuratela ............................................................................................................. Indeks rzeczowy .......................................................................................................... 210 210 212 212 212 213 215 215 217 218 219 219 220 223 226 227 228 228 228 229 230 231 231 233 237 239 239 242 242 242 245 248 249 251 251 252 253 254 255 255 259 WYKAZ SKRÓTÓW art. ................................. artykuł (-y) cyt. ................................ cytowany (-a, -e) Dz.U. ............................. Dziennik Ustaw KC ................................. Kodeks cywilny KK ................................. Kodeks karny KoPD ............................. Konwencja o Prawach Dziecka z 20.11.1989 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 ze zm.) KPA ............................... Kodeks postępowania administracyjnego KPC ............................... Kodeks postępowania cywilnego KPP ............................... Kwartalnik Prawa Prywatnego KRO .............................. Kodeks rodzinny i opiekuńczy MEN .............................. Ministerstwo Edukacji Narodowej MoP ............................... Monitor Prawniczy M.P. ............................... Monitor Polski MPiPS ........................... Minister Pracy i Polityki Społecznej MPS .............................. Minister Polityki Społecznej nast. ............................... następny (-a, -e) NielU ............................. ustawa z 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 382) NP ................................. Nowe Prawo Nr .................................. numer NSA ............................... Naczelny Sąd Administracyjny ONSA ............................ Orzecznictwo NSA orz. ................................ orzeczenie OSNAPiUS ................... Zbiór Orzeczeń SN – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych od 1995 r. OSNC ............................ Zbiór orzeczeń SN – Izba Cywilna od 1995 r. OSNCP .......................... Zbiór orzeczeń SN – Izba Cywilna i Administracyjna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych od 1963 r. do 1994 r. OSNPG ......................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego, wydawnictwo Prokuratury Generalnej OSPiKA ........................ Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych OTK .............................. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Pal. ................................ Palestra XII Wykaz skrótów PiP ................................. Państwo i Prawo pkt ................................. punkt PomSpołU ..................... ustawa z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) post. ............................... postanowienie POW .............................. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze poz. ................................ pozycja PrASC ........................... ustawa z 29.9.1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.) Prok. i Pr. ...................... Prokuratura i Prawo PrPrywM z 1965 r. ........ ustawa z 12.11.1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm.) PrPrywM z 2011 r. ........ ustawa z 4.2.2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 80, poz. 432) przyp. Aut. ..................... przypis Autora PS .................................. Przegląd Sądowy red. ................................ redakcja rozdz. ............................ rozdział RP ................................. Rzeczpospolita Polska RPEiS ............................ Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny RPD ............................... Rzecznik Praw Dziecka RPO ............................... Rzecznik Praw Obywatelskich Rzeczp. .......................... Rzeczpospolita SC .................................. Studia Cywilistyczne SIS ................................. Studia Iuridica Silesiana SN ................................. Sąd Najwyższy SP .................................. Studia Prawnicze System ........................... T. Smyczyński (red.), Prawo rodzinne i opiekuńcze, [w:] Z. Radwań- ski (red.), System Prawa Prywatnego, t. 12, Warszawa 2003 tekst jedn. ...................... tekst jednolity TK ................................. Trybunał Konstytucyjny uchw. ............................. uchwała uchw. SN (7) ................. uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów UE ................................. Unia Europejska USC ............................... Urząd Stanu Cywilnego wyr. ............................... wyrok zd. .................................. zdanie zł .................................... złote (-ych) zm. ................................. zmiany ZUS ............................... Zakład Ubezpieczeń Społecznych WYKAZ LITERATURY H. Dolecki, T. Sokołowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. 2, War- S. Grzybowski, Prawo rodzinne – zarys wykładu, Warszawa 1980 M. Nazar, J. Ignatowicz, Prawo rodzinne, Warszawa 2012 K. Piasecki (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2011 J. S. Piątowski (red.), System prawa rodzinnego i opiekuńczego. Praca zbiorowa, Ossolineum szawa 2013 1986 J. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, Warszawa 1993 K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2012 T. Smyczyński, Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2014 T. Smyczyński (red.), Prawo rodzinne i opiekuńcze, [w:] Z. Radwański (red.), System Prawa Prywatnego, t. 12, wyd. 2, Warszawa 2010 T. Smyczyński (red.), Prawo rodzinne i opiekuńcze, [w:] Z. Radwański (red.), System Prawa Prywatnego, t. 11, wyd. 2, Warszawa 2014 T. Sokołowski, Prawo rodzinne zarys wykładu, Poznań 2014 J. Strzebińczyk, Prawo rodzinne, Warszawa 2013 B. Walaszek, Zarys prawa rodzinnego i opiekuńczego, Warszawa 1971 J. Winiarz, J. Gajda, Prawo rodzinne, Warszawa 2001 A. Zieliński, Prawo rodzinne i opiekuńcze w zarysie, Warszawa 2000 PRZEDMOWA DO WYDANIA PIĄTEGO Ze zdziwieniem i przyjemnością zauważam, że kolejne wydanie skryptu nie wiąże się z nadmiarem zmian legislacyjnych lecz z prostą potrzebą poprawiania i uaktualniania nie- których fragmentów tekstu. Stabilizacja jest tak znaczna (jak na czasy licznych zmian), że 11.7.2012 r. ukazał się urzędowy tekst jednolity Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 2012 r. poz. 788, zm.: Dz.U. z 2012 r. poz. 1529). Kolejne zmiany jednak niebawem nadejdą, czego dowodzą liczne publikacje i konferencje przynoszące wnikliwe analizy i postulaty – jak to się zwykło z optymizmem mówić – udoskonalania prawa. W najbliższym czasie należy spodziewać się zmian prawa dotyczącego osób z niepełnosprawnością. Czynione są zwłaszcza zakusy, by odejść od instytucji ubezwłasnowolnienia na rzecz elastyczniejszych rozwiązań. Bez przerwy też prowadzona jest ewaluacja funkcjonowania pieczy zastępczej z czym wiążą się zapowiedzi nowelizacji uchwalonej trzy lata temu ustawy. Ale to przy- szłość. Tymczasem Autor i Wydawnictwo oddają Czytelnikom piąte wydanie skryptu życząc powodzenia na egzaminach i licząc nieśmiało, że może jego lektura nie zniechęci do prawa tych, którym jest on zadawany na kierunkach nieprawniczych, a studentów prawa skłoni do wybrania seminarium z prawa cywilnego. Poznań–Szczecin, lipiec 2014 r. dr hab. Marek Andrzejewski ROZDZIAŁ I ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE Literatura: F. Adamski, Rodzina. Wymiar społeczno-kulturowy, Kraków 2002; M. An- drzejewski, Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej (dziecko, rodzina, państwo), Kra- ków 2003; tenże, Rola sędziów rodzinnych w zreformowanym systemie opieki nad dziećmi, [w:] M. Racław-Markowska (red.), Pomoc dzieciom i rodzinie w środowisku lokalnym. Debata o nowym systemie, Warszawa 2005; tenże, Rozwiązywanie rodzinnych sporów prawnych – mię- dzy koncyliacją a kontradyktoryjnością, [w:] W. Czapliński (red.), Prawo w XXI wieku. Księ- ga pamiątkowa 50-lecia Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk. Praca zbiorowa, Warszawa 2006; tenże (red.), Prawa dziecka – konteksty prawne i pedagogiczne, Poznań 2012; tenże (red.), Związki partnerskie. Debata na temat projektowanych zmian prawnych, Toruń 2013; M. Arczewska, Role społeczne sędziów rodzinnych, Warszawa 2009; B. Balcerzak-Paradowska, Rodzina i polityka rodzinna na przełomie wieków. Przemiany, zagrożenia, potrzeby działań, Warszawa 2004; B. Banaszkiewicz, Problem konstytucyjnej oceny instytucjonalizacji związków homoseksualnych, KPP 2004, z. 2; tenże, „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny”. O niektórych implikacjach art. 18 Konstytucji RP, KPP 2013, z. 3; H. Goch, P. Kasprzyk (red.), Z zagdanień prawa rodzinnego i rejestracji stanu cywilnego, Lublin 2007; B. Czech (red.), Czy potrzebna jest w Polsce zmiana prawa rodzinnego i opiekuńczego? Materiały z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej zorganizowanej w dniach 21 i 22 września 1995 roku w Katowicach, Katowice 1997; L. Dyczewski, Rodzina, społeczeństwo, państwo, Lublin 1993; tenże, Więź poko- leniowa w rodzinie, Lublin 2002; A. Grześkowiak, Rodzina w projektach konstytucji, [w:] J. Re- beta (red.), Zagadnienia praw rodziny. XII Dni Praw Człowieka w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, 1994, Lublin 1997; H. Haak, Ochrona prawna udzielana przez sąd opiekuńczy, To- ruń 2002; T. Jasudowicz (red.), Prawa rodziny – prawa w rodzinie. Jan Paweł II o małżeństwie i rodzinie. Wypisy z nauczania Ojca Świętego, Toruń 1999; tenże, O potrzebie rzeczywistego upodmiotowienia rodziny, [w:] M. Andrzejewski, L. Kociucki, M. Łączkowska, A. N. Schulz, Księga jubileuszowa prof. dr hab. Tadeusza Smyczyńskiego, Toruń 2008; S. Kawula, J. Brą- giel, A. W. Janke, Pedagogika rodziny. Obszary i panorama problematyki, Toruń 1997; L. Ko- cik, Rodzina w obliczu wartości i wzorów ponowoczesnego świata, Kraków 2006; P. Kryczka (red.), Rodzina w zmieniającym się społeczeństwie, Lublin 1997; A. Mączyński, Konstytucyjne podstawy prawa rodzinnego, [w:] Państwo prawa i prawo karne. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Zolla [P. Kardas, T. Sroka, W. Wróbel (red.)], Warszawa 2012; C. Mik, Międzynarodowe prawo rodzinne Unii Europejskiej na tle ewolucji współpracy sądowej w sprawach cywilnych, [w:] L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpunar, Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa profeso- ra Maksymiliana Pazdana, Kraków 2005; D. Milczarek (red.), Subsydiarność, Warszawa 1996; 2 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające M. Nazar, Wprowadzenie, [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy i inne akty prawne, Kraków 2002; tenże, Konkubinat a małżeństwo, [w:] M. Andrzejewski, L. Kociucki, M. Łączkowska, A. N. Schulz (red.), Księga jubileuszowa prof. dr hab. Tadeusza Smyczyńskiego, Toruń 2008; M. A. Nowicki, Kamienie milowe. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Warszawa 1996; M. Pazdan, O mediacji i projekcie jej unormowania w Polsce, Rejent 2004, Nr 2; Z. Radwański, Uwagi o zakresie Kodeksu cywilnego. Zagadnienie inkorporacji do Kodeksu cywilnego prawa rodzinnego i gospodarczego, RPEiS 1960, z. 4; tenże, Pojęcie i funkcja „dobra dziecka” w polskim prawie rodzinnym i opiekuńczym, SC 1981, t. XXXI; tenże, Badania nad prawem rodzinnym, [w:] Z. Tyszka (red.), Metodologiczne problemy badań nad rodziną, Poznań 1980; tenże, Miej- sce prawa rodzinnego w systemie prawa, [w:] M. Andrzejewski, L. Kociucki, M. Łączkowska, A. N. Schulz (red.), Księga jubileuszowa prof. dr hab. Tadeusza Smyczyńskiego, Toruń 2008; tenże (red.), Zielona Księga. Optymalna wizja Kodeksu cywilnego w Rzeczpospolitej Polskiej, Warszawa 2006; tenże, Problemy kodyfikacji prawa rodzinnego, [w:] J. Błeszyński, J. Rajski (red.), Rozprawy z prawa cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci Witolda Czachórskiego, War- szawa 1985; G. Rdzanek-Piwowar, Ochrona praw dziecka w działalności Rzecznika Praw Oby- watelskich, [w:] Biuletyn RPO Materiały 1996, Nr 30; A. Redelbach, Prawa naturalne – prawa człowieka – wymiar sprawiedliwości. Polacy wobec Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Toruń 2000; A. Ryng, R. Zegadło, Europejska Konwencja o wykonywaniu praw dzieci a prawo polskie, Rodzina i Prawo 2007, Nr 1(4); M. Safjan (red.), Standardy prawne Rady Europy, t. I, Prawo rodzinne, Warszawa 1994; M. K. Slany, Alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego w ponowoczesnym świecie, Kraków 2002; T. Smyczyński, Ochrona praw dziecka, [w:] R. Wieru- szewski (red.), Prawa człowieka. Model prawny, Ossolineum 1991; tenże, Rodzina i prawo rodzin- ne w świetle nowej Konstytucji, PiP 1997, z. 12; tenże, Stosunki między rodzicami a dzieckiem w ustawodawstwie Rady Europy, PiP 1995, z. 1; tenże (red.), Konwencja o Prawach Dziecka. Analiza i wykładnia, Poznań 1998; tenże, Kierunki reformy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, KPP 1999, z. 2; tenże, Prawo rodzinne i stosunki rodzinno-prawne, Studia Prawa Prywatnego 2007, Nr 1; tenże, Stan cywilny i jego ochrona, ZN Uniwersytetu Szczecińskiego. Roczniki Praw- nicze 2009, Nr 19; W. Stojanowska, Dobro dziecka jako instrument wykładni norm konwencji o prawach dziecka oraz prawa polskiego i jako dyrektywa jego stosowania, [w:] T. Smyczyński (red.), Konwencja o prawach dziecka. Analiza i wykładnia, Poznań 1998; taż, Rozwód a dobro dziecka, Warszawa 1979; A. Strzembosz, Polskie prawo rodzinne w świetle konwencji między- narodowych oraz rezolucji i rekomendacji Rady Europy, [w:] J. Rebeta (red.), Zagadnienia praw rodziny. XII Dni Praw Człowieka w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, 1994, Lublin 1997; T. Szlendak, Socjologia rodziny. Ewolucja, historia, zróżnicowanie, Warszawa 2010; P. Telusie- wicz, Służebna rola zwrotu „rodzinny” w przepisach prawa polskiego, Lublin 2013; Z. Tyszka, Socjologia rodziny, Warszawa 1979; E. Wiśniewska, Pojęcie rodziny w ustawodawstwie polskim, Acta UWr 1990, Nr 1152, Prawo CLXXXVI; F. Zedler, Sądy rodzinne. Wybrane zagadnienia organizacyjne i procesowe, Warszawa 1984; A. Zieliński, Instytucja Rzecznika Praw Dziecka w świetle Konstytucji RP, [w:] M. Kosek, J. Słyk (red.), W trosce o rodzinę. Księga pamiątkowa ku czci profesor Wandy Stojanowskiej, Warszawa 2008; Z. Ziembiński, Unormowania prawne a unormowania moralne w zakresie prawa rodzinnego, RPEiS 1977, z. 2; tenże, Wieloaspekto- wość badań nad prawem dotyczącym rodziny, [w:] Z. Tyszka (red.), Metodologiczne problemy badań nad rodziną. Praca zbiorowa, Poznań 1980; tenże, Problemy podstawowe prawoznawstwa, Warszawa 1980; M. Ziemska (red.), Rodzina współczesna, Warszawa 1999. § 1. Prawo rodzinne i prawo opiekuńcze w systemie prawa 3 § 1. Prawo rodzinne i prawo opiekuńcze w systemie prawa I. Pojęcie prawa rodzinnego Prawo rodzinne tworzą normy regulujące podstawowe kwestie związane z funk- cjonowaniem rodziny, takie jak: sposób zawarcia małżeństwa, osobowe i majątkowe relacje między małżonkami, ustanie związku małżeńskiego, a także normy dotyczą- ce relacji łączących rodziców z dziećmi, począwszy od uregulowań odnoszących się do ustalenia pochodzenia dziecka poprzez sprawowanie władzy rodzicielskiej, alimentację, po unormowanie ewentualnego – czasowego lub trwałego – umiesz- czenia dziecka poza rodziną (w formie przysposobienia, umieszczenia w rodzinie zastępczej czy też w placówce opiekuńczo-wychowawczej). Są to, jak powiedziano, jedynie kwestie najbardziej podstawowe spośród ogółu regulacji prawnych doty- czących rodziny. Inne, przyjęte poza Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, bardzo liczne uregulowania są w tym opracowaniu określane jako prawo dotyczące rodziny i zostały scharakteryzowane niżej w rozdz. I, § 1, pkt III. Prawo rodzinne nie ma samodzielnego charakteru. W nauce dominuje trafny pogląd, że jest ono działem prawa cywilnego. Za takim jego zakwalifikowaniem przemawia przede wszystkim cywilistyczna metoda regulacji stosunków rodzin­ noprawnych oparta na równorzędności stron i rozstrzyganiu sporów między nimi przez sąd. Należy jednak dostrzec również specyfikę (cechy szczególne) stosunków praw­ nych powstających na gruncie prawa rodzinnego na tle klasycznych konstrukcji cywilistycznych. Wśród charakterystycznych cech stosunków prawnorodzinnych wymienić należy m.in. to, że: 1) łączą ściśle określone podmioty, a zmiana stron tych stosunków nie jest dopuszczalna; 2) ich uregulowania są skutkiem dążenia ustawodawcy do maksymalnej stabilności grupy rodzinnej i poszanowania jej autonomii (co przejawia się w interweniowa- niu prawa rodzinnego dopiero gdy jest to niezbędne dla rozwiązania rodzinnego problemu prawnego); 3) będące ich podstawą uregulowania prawne mają silny związek z etyką, czego – dowodzi m.in. częste występowanie w nich klauzul generalnych; Liczne są w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym odwołania do: dobra dziecka (zob. art. 56 § 2, art. 611 § 2, art. 95 § 3, art. 106, 109 § 1, art. 113 § 1, art. 114 § 1, art. 118 § 3, art. 119 § 2, art. 120, 125 § 1, art. 149 § 1, art. 154), zasad współżycia społecznego (zob. art. 56 § 2 i 3, art. 611 § 2, art. 144 § 1, art. 1441, 179 § 2), dobra rodziny (zob. art. 10 § 1, art. 23, 39, art. 45 § 2). – – 4) w owych uregulowaniach dużą doniosłość mają normy postępowania, które nie zostały obwarowane sankcją prawną (leges imperfectae); Zob. zwłaszcza: art. 23, 614 § 3, art. 87, 95 § 2, art. 152 zd. 1 KRO. Obecność tego rodzaju unormowań przypisać należy intencji wyrażenia w tekście prawnym aprobowanej przez ustawo-
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo rodzinne i opiekuńcze. Wydanie 5
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: