Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00176 005945 14495057 na godz. na dobę w sumie
Prawo rolne - ebook/pdf
Prawo rolne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 446
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0193-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Prawo rolne to kontynuacja znanego podręcznika wydawanego pod redakcją

 

Profesora Andrzeja Stelmachowskiego.

 

Książka w kompleksowy sposób przedstawia zagadnienia objęte zakresem prawa rolnego oraz ewolucję polskiego ustawodawstwa w tym zakresie. Obecne, drugie wydanie zostało zaktualizowane oraz rozszerzone.

 

Modele rozwiązywania kluczowych problemów agrarnych w skali prawnoporównawczej oraz sposoby regulowania zagadnień praktycznych – m.in. szeroko pojęty obrót nierucho-mościami rolnymi, wsparcie rolnictwa ze środków Unii Europejskiej, systemy bezpie-czeństwa i jakości produktów rolnych oraz żywnościowych – ukazano w krajowym po-rządku prawnym, z uwzględnieniem prawa unijnego.

Przyjęcie takiej konstrukcji może być przydatne zarówno dla studentów prawa i administracji, jak i dla praktyków, pracowni-ków administracji publicznej oraz samorządowej i służb prawnych stosujących prawo rolne. Autorzy książki, zrzeszeni w Polskim Stowarzyszeniu Prawników Agrarystów (sekcji Europejskiego Komitetu Prawa Rolnego w Paryżu), reprezentują: Instytut Nauk Prawnych PAN, Uniwersytet w Białymstoku, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet im. M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Śląski, Uniwersytet im. M. Kopernika w Toruniu oraz Uniwersytet Warszawski.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Poszczególne rozdziały i paragrafy napisali: Bieluk Jerzy Blajer Paweł Budzinowski Roman Czechowski Paweł Jeżyńska Beata Jurcewicz Alina Korzycka-Iwanow Małgorzata Kremer Elżbieta Kurowska Teresa Lichorowicz Aleksander Łobos-Kotowska Dorota Marciniuk Konrad Możdżeń-Marcinkowski Michał Niewiadomski Adam Prutis Stanisław Rakoczy Bartosz Stańko Marek Stefańska Krystyna Tomkiewicz Elżbieta Truszkiewicz Zygmunt Wierzbowski Błażej Wojciechowski Paweł Zdziennicki Bohdan Zieliński Andrzej Prawo rolne pod redakcjà naukowà Paw∏a Czechowskiego Wydanie 2 Warszawa 2013 Opracowanie redakcyjne: Joanna Pastuszka Opracowanie techniczne: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978–83–278–0193–7 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02–222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Od Autorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Część pierwsza WPROWADZENIE ROZDZIAŁ I. Pojęcie i przedmiot prawa rolnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 § 1. Prawo rolne, jego przedmiot i definicja Roman Budzinowski . . . . . . . . . . . . . . . . 19 § 2. Prawo rolne i inne dziedziny prawa Roman Budzinowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 § 3. Ewolucja ustawodawstwa prawnorolnego Paweł Czechowski, Małgorzata Korzycka-Iwanow, Adam Niewiadomski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 1. Prawo rolne do roku 1945 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2. Prawo rolne do roku 1989 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 3. Prawo rolne po roku 1989 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 4. Rozwój prawa żywnościowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 5. Teraźniejszość i przyszłość prawa rolnego i żywnościowego . . . . . . . . . . . . . . 42 § 4. Własność rolnicza Małgorzata Korzycka-Iwanow, Stanisław Prutis . . . . . . . . . . . . 44 1. Własność rolnicza według Profesora Andrzeja Stelmachowskiego . . . . . . . . . 44 2. Ochrona własności rolniczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 ROZDZIAŁ II. Źródła prawa rolnego Bohdan Zdziennicki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 ROZDZIAŁ III. Prawne instrumenty polityki rolnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 § 1. Ingerencja państwa w stosunki agrarne Paweł Czechowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 § 2. Interwencjonizm kształtujący czynniki produkcji w rolnictwie Paweł Czechowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 § 3. Modele interwencjonizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 1. Interwencjonizm amerykański Konrad Marciniuk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 2. Interwencjonizm Unii Europejskiej Paweł Czechowski. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3. Interwencjonizm kolektywizacyjny Paweł Czechowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 § 4. Reglamentacja krajowej produkcji rolnej i rejestry produkcji limitowanej Beata Jeżyńska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 1. Ewidencje produkcji rolnej oraz ich funkcje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 1.1. Krajowa ewidencja producentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 6 Spis treści 1.2. Centralny Rejestr Przedsiębiorców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 2. Limitowanie produkcji rolnej jako forma reglamentacji gospodarczej . . . . . . . 65 3. Charakter prawny limitów produkcyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4. Znaczenie limitów produkcyjnych dla gospodarczej pozycji producentów rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 5. Rejestry produkcji limitowanej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 5.1. Rejestry publiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 5.2. Rejestry niepubliczne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 6. Znaczenie danych rejestrowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 6.1. Znaczenie danych w systemie informacji rolniczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 6.2. Znaczenie danych rejestrowych w Zintegrowanym Systemie Rolniczej Informacji Rynkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 ROZDZIAŁ IV. Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej Alina Jurcewicz . . . . . . 74 § 1. Założenia i zasady Wspólnej Polityki Rolnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 § 2. Zadania Wspólnej Polityki Rolnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 § 3. Definicja produktów rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 § 4. Definicja producenta rolnego i gospodarstwa rolnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 § 5. Instrumenty prawne polityki rynkowo-dochodowej w rolnictwie Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 § 6. Polityka struktur rolnych w ramach rozwoju obszarów wiejskich . . . . . . . . . . . . 85 § 7. Ewolucja Wspólnej Polityki Rolnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 ROZDZIAŁ V. Gospodarstwo rolne i przedsiębiorstwo rolne Roman Budzinowski . . . 98 § 1. Gospodarstwo rolne jako kategoria prawna – charakterystyka szczegółowa . . . . 98 § 2. Gospodarstwo rolne a przedsiębiorstwo rolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 ROZDZIAŁ VI. Administracja rolna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 § 1. Pojęcie, cechy i funkcje publicznej administracji rolnej Paweł Czechowski, Michał Możdżeń-Marcinkowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 1. Administracja rolna w systemie administracji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . 108 2. Administracja rolna i podziały terytorialne kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 2.1. Podział pomocniczy – sołectwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 2.2. Terytorialne podziały specjalne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 3. Wpływ członkostwa w Unii Europejskiej na struktury polskiej administracji rolnej Paweł Czechowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 § 2. Rodzaje publicznej administracji rolnej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 1. Rządowa administracja rolna Michał Możdżeń-Marcinkowski . . . . . . . . . . . . . 112 1.1. Rada Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 1.2. Prezes Rady Ministrów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 1.3. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – główne obszary kompetencji . . . . . . 113 1.4. Kompetencje MRiRW w zakresie wydawania aktów normatywnych . . . . 115 1.5. Kompetencje MRiRW jako organu wydającego decyzje administracyjne w I instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 1.6. Kompetencje MRiRW związane z prowadzeniem rejestrów i wykazów . . 116 1.7. Inne działania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 2. Centralne organy rządowej administracji rolnej Michał Możdżeń-Marcinkowski . . . 117 2.1. Agencja Nieruchomości Rolnych Michał Możdżeń-Marcinkowski. . . . . . . . 118 Spis treści 7 2.2. Agencja Rynku Rolnego Paweł Wojciechowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 2.3. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Paweł Wojciechowski . . 123 3. Wyspecjalizowane inspekcje rolne Paweł Wojciechowski. . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 3.1. Państwowa Inspekcja Sanitarna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 3.2. Inspekcja Weterynaryjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 3.3. Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych . . . . . . . . . 128 3.4. Inspekcja Handlowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 3.5. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 4. Samorządowa administracja rolna Michał Możdżeń-Marcinkowski . . . . . . . . . 130 4.1. Administracja rolna w samorządzie gminnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 4.2. Administracja rolna w samorządzie powiatu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 4.3. Administracja rolna w samorządzie województwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 5. Prawne formy koordynacji działań w ramach administracji rolnej Michał Możdżeń-Marcinkowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 Część druga GOSPODARKA ZIEMIĄ ROZDZIAŁ VII.  Kształtowanie stosunków własnościowych w rolnictwie Zygmunt Truszkiewicz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 § 1. Krótka charakterystyka własności rolniczej w okresie międzywojennym. . . . . . . 135 § 2. Przebudowa stosunków własnościowych w rolnictwie w latach 1944–1956 . . . . 136 § 3. Kształtowanie regulacji prawnych dotyczących stosunków własnościowych w rolnictwie w latach 1956–1989 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 § 4. Wpływ przemian ustrojowych z przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych na stosunki własnościowe w rolnictwie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 ROZDZIAŁ VIII. Obrót nieruchomościami rolnymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 § 1. Pojęcie nieruchomości rolnej (gruntu rolnego) Krystyna Stefańska . . . . . . . . . . . 150 § 2. Pojęcie obrotu nieruchomościami rolnymi Konrad Marciniuk . . . . . . . . . . . . . . . 153 § 3. Przeniesienie własności nieruchomości rolnej Konrad Marciniuk . . . . . . . . . . . . . 155 1. Zagadnienia wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 2. Umowa sprzedaży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 3. Umowa darowizny nieruchomości rolnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 4. Umowa dożywocia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 5. Przekazywanie gospodarstw w zamian za emeryturę lub rentę. Umowa z następcą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 6. Przekazanie gospodarstwa za rentę strukturalną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 § 4. Reżim prawny obrotu nieruchomościami rolnymi w świetle ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego Konrad Marciniuk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 1. Zagadnienia wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 2. Ustawowe prawo pierwokupu dzierżawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 3. Prawo pierwokupu Agencji Nieruchomości Rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 4. Kolizja różnych praw pierwokupu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 5. Prawo nabycia nieruchomości rolnej przez Agencję Nieruchomości Rolnych . 167 6. Skutki zawarcia umowy z naruszeniem ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego . . 169 § 5. Ustawowe prawo odkupu przysługujące Agencji Nieruchomości Rolnych Aleksander Lichorowicz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 § 6. Zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej Krystyna Stefańska . . . . . . . . . . 175 8 Spis treści § 7. Obrót nieruchomościami rolnymi z udziałem cudzoziemców Zygmunt Truszkiewicz . . 179 § 8. Rejestry publiczne w obrocie nieruchomościami rolnymi (ewidencja gruntów i księgi wieczyste) Marek Stańko . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 1. Zagadnienia wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 2. Kataster nieruchomości a ewidencja gruntów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 3. Podstawowe zasady funkcjonowania ewidencji gruntów i budynków . . . . . . . 184 4. Księga wieczysta jako podstawa ustalenia stanu prawnego nieruchomości (w tym nieruchomości rolnych) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 5. Ewidencja gruntów i budynków a księgi wieczyste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 ROZDZIAŁ IX.  Formy prawne zmiany generacji inter vivos w rolnictwie Roman Budzinowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 § 1. Ogólna charakterystyka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 § 2. Darowizna i dożywocie jako forma prawna zmiany generacji . . . . . . . . . . . . . . . 193 § 3. Umowa z następcą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 § 4. Przekazanie gospodarstwa rolnego za rentę strukturalną . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 ROZDZIAŁ X.  Dziedziczenie gospodarstw rolnych § 1–8 Zygmunt Truszkiewicz; § 9 i 10 Elżbieta Kremer. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 § 1. Modele dziedziczenia gospodarstw rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 § 2. Pojęcie spadkowego gospodarstwa rolnego i wkładu gruntowego . . . . . . . . . . . . 212 § 3. Szczególny porządek dziedziczenia gospodarstw rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 § 4. Dziedziczenie gospodarstwa rolnego przez osoby prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 § 5. Zapis gospodarstwa rolnego i roszczenie z tytułu zachowku ze spadku rolnego . . 215 § 6. Dziedziczenie spadku rolnego przez obywatela państwa obcego i zapis gospodarstwa rolnego na jego rzecz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 § 7. Szczególne przepisy proceduralne dotyczące ustalania praw do spadku rolnego. . . 218 § 8. Roszczenie o zwrot gospodarstwa rolnego odziedziczonego przez Skarb Państwa. . . 218 § 9. Dział spadku obejmującego gospodarstwo rolne lub wkład gruntowy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 §10. Odpowiedzialność spadkobiercy za długi związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 ROZDZIAŁ XI. Dzierżawa gruntów rolnych Aleksander Lichorowicz, Paweł Blajer . . 224 § 1. Ewolucja modelu dzierżawy rolniczej w krajach Europy Zachodniej. . . . . . . . . . . 224 § 2. Ewolucja polskiej regulacji dzierżaw rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 § 3. Dzierżawa gruntów rolnych według Kodeksu cywilnego oraz ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 § 4. Szczególna regulacja dzierżawy gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 § 5. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 ROZDZIAŁ XII.  Gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Stanisław Prutis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 § 1. Pojęcie, funkcje i kierunki zagospodarowania Zasobu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 1. Pojęcie Zasobu. Składniki mienia państwowego tworzące Zasób . . . . . . . . . . . 243 2. Uprawnienia powiernicze Agencji Nieruchomości Rolnych . . . . . . . . . . . . . . . 244 3. Kierunki rozdysponowania Zasobu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 § 2. Struktury organizacyjno-produkcyjne rolniczego wykorzystania Zasobu. . . . . . . 246 Spis treści 9 1. Spółka Agencji Nieruchomości Rolnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 2. Administrowanie gospodarstwem rolnym Zasobu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 § 3. Sprzedaż państwowych nieruchomości rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 1. Tryby sprzedaży nieruchomości. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 2. Sprzedaż bez przetargu; pierwszeństwo w nabyciu nieruchomości . . . . . . . . . 249 3. Charakter prawny pierwszeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 4. Sprzedaż w trybie przetargowym; rodzaje przetargów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 5. Procedura przetargowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 6. Cena państwowych nieruchomości rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 § 4. Dzierżawa gruntów rolnych Zasobu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 § 5. Zamiana nieruchomości rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 1. Warunki dokonania zamiany nieruchomości. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 2. Procedura zamiany nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 § 6. Przekazywanie nieruchomości w trwały zarząd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 1. Konstrukcja prawna zarządu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 2. Przekazanie w zarząd; wygaśnięcie zarządu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 Część trzecia KSZTAŁTOWANIE PRZESTRZENI ROLNICZEJ ROZDZIAŁ XIII.  Planowanie przestrzenne na obszarach wiejskich Teresa Kurowska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 § 2. Polityka rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 § 3. Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 § 4. Plany zagospodarowania przestrzennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 § 5. Planowanie przestrzenne a wykonywanie prawa własności nieruchomości . . . . . 268 ROZDZIAŁ XIV. Ochrona gruntów rolnych Paweł Czechowski, Konrad Marciniuk . . 273 § 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 § 2. Przedmiot ochrony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 § 3. Kierunki działań związanych z ochroną gruntów rolnych. Ochrona ilościowa i jakościowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 § 4. Reglamentacja zmian przeznaczenia gruntu rolnego na cele nierolne . . . . . . . . . 277 § 5. Wyłączenie gruntu z produkcji rolnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 § 6. Zapobieganie degradacji gleb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 § 7. Rekultywacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 § 8. Finansowanie i kontrola działań ochronnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 ROZDZIAŁ XV.  Ochrona środowiska w zagospodarowaniu przestrzennym i przy realizacji inwestycji Bartosz Rakoczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 § 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 § 2. Zapobieganie szkodom w środowisku i ich naprawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 ROZDZIAŁ XVI. Scalanie i wymiana gruntów Andrzej Zieliński . . . . . . . . . . . . . . . . 290 § 1. Uwagi ogólne. Ewolucja ustawodawstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 § 2. Pojęcie scalania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 § 3. Wszczęcie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 1. Wdrożenie postępowania scaleniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 2. Podjęcie wymiany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 10 Spis treści § 4. Przedmiot postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 § 5. Uczestnicy postępowania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 § 6. Szacunek gruntów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 § 7. Projekt scalenia (wymiany). Decyzja o zatwierdzeniu projektu . . . . . . . . . . . . . . 297 § 8. Wykonanie decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia (wymiany) . . . . . . . . . . . . 298 § 9. Koszty postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 Część czwarta PRODUCENT ROLNY ROZDZIAŁ XVII.  Formy organizacyjno-prawne współdziałania producentów rolnych Stanisław Prutis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 § 1. Zespołowe formy gospodarowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 1. Proste formy kooperacji w rolnictwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 2. Strukturalne formy zespołowego gospodarowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 § 2. Model organizacyjno-prawny rolniczej spółdzielni produkcyjnej . . . . . . . . . . . . . 302 1. Rodzaje spółdzielni produkcji rolnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 2. Statut rolniczej spółdzielni produkcyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 3. Majątek spółdzielni; wkłady i udziały . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 4. Zasady gospodarki finansowej spółdzielni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 § 3. Grupy producentów rolnych i ich związki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 1. Grupy producentów jako forma gospodarowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 2. Akt założycielski grupy producentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 3. Rejestracja oraz nadzór nad działalnością grup . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 4. Związki grup producentów rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 5. Zakres pomocy finansowej udzielonej grupom producentów i tryb jej udzielania . . 308 § 4. Spółki do zagospodarowania wspólnot gruntowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 1. Wspólnoty gruntowe jako relikt nadań własności gruntów. . . . . . . . . . . . . . . . 309 2. Charakter prawny wspólnoty gruntowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 3. Organizacja spółki do zagospodarowania wspólnoty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 ROZDZIAŁ XVIII.  Prawne formy zrzeszania się rolników i ich rola w reprezentowaniu interesów zawodowych Elżbieta Tomkiewicz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 § 1. Konstytucyjne podstawy wolności zrzeszania się rolników . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 § 2. Prawne formy zrzeszania się rolników w polskim systemie prawnym . . . . . . . . . 312 1. Katalog rolniczych organizacji zawodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 2. Społeczno-zawodowe organizacje rolników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 3. Związki zawodowe rolników indywidualnych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 § 3. Izby rolnicze jako forma samorządu rolniczego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 § 4. Rola ponadnarodowych organizacji rolników w kształtowaniu Wspólnej Polityki Rolnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 ROZDZIAŁ XIX. Ubezpieczenie społeczne rolników Błażej Wierzbowski . . . . . . . . 324 § 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 § 2. Organizacja ubezpieczenia społecznego rolników. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 1. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 2. Rada Ubezpieczenia Społecznego Rolników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 3. Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników . . . . . . . . . . . . . . . 326 4. System orzecznictwa lekarskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 Spis treści 11 5. Organy i instytucje współdziałające z Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 § 3. Rodzaje ubezpieczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 1. Ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 2. Ubezpieczenie emerytalno-rentowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 § 4. Zakres podmiotowy ubezpieczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 1. Rolnik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 2. Domownik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 3. Ubezpieczeni w ubezpieczeniu wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim . . . 329 4. Ubezpieczeni w ubezpieczeniu emerytalno-rentowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330 5. Uzupełniający charakter ubezpieczenia społecznego rolników . . . . . . . . . . . . 331 § 5. Ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 1. Zakres ochrony ubezpieczeniowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 2. Pojęcie wypadku przy pracy rolniczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 3. Pojęcie rolniczej choroby zawodowej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 4. Świadczenia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 § 6. Świadczenia z ubezpieczenia emerytalno-rentowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 1. Katalog świadczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 2. Emerytura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 3. Renta rolnicza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 4. Renta rolnicza szkoleniowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 5. Renta rodzinna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 6. Zasiłek pogrzebowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 7. Konstrukcja i zasady obliczania wysokości emerytury lub renty rolniczej . . . . 338 8. Częściowe zawieszenie wypłaty emerytury lub renty rolniczej . . . . . . . . . . . . 338 § 7. Składka z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 1. Składka w ubezpieczeniu wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim . . . . . 339 2. Składka w ubezpieczeniu emerytalno-rentowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 3. Ściąganie składek i zabezpieczenie ich spłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 ROZDZIAŁ XX. Ubezpieczenia majątkowe w rolnictwie Elżbieta Kremer . . . . . . . . 341 § 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 § 2. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 § 3. Ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i zdarzeń losowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 § 4. Ubezpieczenia upraw rolnych i zwierząt gospodarskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA W OBSZARZE ROLNICTWA I ŻYWNOŚCI Część piąta ROZDZIAŁ XXI.  Własność intelektualna w zakresie rolnictwa Małgorzata Korzycka-Iwanow . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 § 1. Ochrona prawna odmian roślin; wyłączne prawo sui generis . . . . . . . . . . . . . . . . 349 1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 2. Zakaz patentowania odmian roślin w europejskim porządku prawnym . . . . . 350 § 2. Główne założenia międzynarodowej Konwencji o ochronie nowych odmian roślin (Konwencja UPOV) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 12 Spis treści § 3. Przesłanki przyznania wyłącznego prawa hodowcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352 § 4. Regulacja ochrony prawnej odmian roślin w Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . 353 § 5. Relacja między twórcą i uprawnionym z tytułu wyłącznego prawa . . . . . . . . . . . 353 § 6. Patentowanie roślin i zwierząt – wynalazek biotechnologiczny . . . . . . . . . . . . . . 354 ROZDZIAŁ XXII. Własność intelektualna w zakresie żywności Małgorzata Korzycka-Iwanow. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 § 1. Ochrona regionalnych produktów żywnościowych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 1. Oznaczenia geograficzne w ustawie – Prawo własności przemysłowej . . . . . . 356 2. Przyczyny objęcia ochroną oznaczeń żywności pochodzącej z określonych regionów w prawie Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 § 2. Rodzaje chronionych oznaczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 358 § 3. Zakres ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia . . . . . . . . . . . . . . 360 Część szósta RYNKI ROLNE ROZDZIAŁ XXIII. Europejskie rynki rolne Paweł Czechowski, Adam Niewiadomski . . 363 § 1. Ukształtowanie się jednolitej wspólnej regulacji rynku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 1. Zakres przedmiotowy regulacji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 2. Mechanizmy interwencyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 3. Prywatne przechowanie produktów rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 4. Dopłaty obowiązkowe i fakultatywne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 5. Specjalne środki interwencyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 6. Kwotowanie (kontyngentowanie) produkcji rolnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 7. Program „Owoce w szkole” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 8. Wspólnotowy Fundusz Tytoniowy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 9. Pomoc techniczna dla nowych rynków. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 10. Nadzwyczajna pomoc publiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 373 11. Wspieranie organizacji producentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 373 12. Handel z państwami trzecimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 373 13. Reguły konkurencji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 14. Szczegółowe przepisy dotyczące poszczególnych sektorów. . . . . . . . . . . . . . . 375 15. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 § 2. Regulacje polskie stanowiące uzupełnienie regulacji europejskich dotyczące rynków rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 ROZDZIAŁ XXIV. Kontraktacja Bohdan Zdziennicki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 INSTRUMENTY PRAWNOFINANSOWE W ROLNICTWIE Część siódma ROZDZIAŁ XXV. Płatności bezpośrednie Dorota Łobos-Kotowska, Jerzy Bieluk . . . . 385 § 1. System Jednolitej Płatności Obszarowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 385 § 2. Rodzaje płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego . . . . . . . . . . . . 387 1. Jednolita płatność obszarowa (JPO), finansowana w całości z budżetu Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 2. Wsparcie specjalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 3. Płatności oddzielne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 4. Płatności uzupełniające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 Spis treści 13 § 3. Charakter prawny płatności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 390 § 4. Właściwość organów administracji w sprawach płatności bezpośrednich . . . . . . 391 § 5. Zasady i tryb przyznawania rolnikom płatności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 1. Charakter prawny postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 2. Zasady postępowania w sprawie przyznania płatności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 3. Wszczęcie postępowania w sprawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 4. Sankcje powierzchniowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 5. Zmiana stron postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 6. Zakończenie postępowania i tryb zaskarżania decyzji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 7. Wypłata świadczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 § 6. Zasady przeprowadzania kontroli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 394 § 7. Płatności bezpośrednie po 2013 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 § 8. Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 ROZDZIAŁ XXVI.  Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Paweł Wojciechowski, Adam Niewiadomski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 § 1. Polityka rozwoju obszarów wiejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 398 2. Podstawy prawne polityki rozwoju obszarów wiejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 3. Cele polityki rozwoju obszarów wiejskich. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 4. Finansowanie polityki rozwoju obszarów wiejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 § 2. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich jako podstawowy instrument polityki rozwoju obszarów wiejskich w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402 2. Treść Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 3. Tryb uchwalenia Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich . . . . . . . . . . . . . . . 403 4. Charakter prawny Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. . . . . . . . . . . . . . . 404 5. Podmioty realizujące Program Rozwoju Obszarów Wiejskich . . . . . . . . . . . . . 404 6. Działania objęte Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich w Polsce. . . . . . . . 406 7. Tryb i zasady ubiegania się o pomoc z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 § 3. Wybrane działania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408 1. Renty strukturalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 408 2. Ułatwianie startu młodym rolnikom. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 410 3. Modernizacja gospodarstw rolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 411 4. Zwiększanie wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej . . . . . . . 412 ROZDZIAŁ XXVII. Obciążenia podatkowe rolnictwa Jerzy Bieluk . . . . . . . . . . . . . 414 § 1. Podatek rolny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 1. Zagadnienia wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 2. Obowiązek podatkowy w podatku rolnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 3. Przedmiot opodatkowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 4. Podstawa opodatkowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 416 § 2. Podatek leśny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 420 § 3. Podatek od nieruchomości. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 421 § 4. Podatek dochodowy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 § 5. Podatek od towarów i usług . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 425 14 Spis treści § 6. Podatek od spadków i darowizn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428 § 7. Podatek od czynności cywilnoprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 429 Część ósma PRAWO ŻYWNOŚCIOWE ROZDZIAŁ XXVIII.  Prawo żywnościowe Małgorzata Korzycka-Iwanow, Paweł Wojciechowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 § 1. Prawo żywnościowe polskie i Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 2. Ewolucja i zakres legislacji polskiej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 3. Ewolucja i zakres prawa żywnościowego Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . 433 4. Cele i zasady publicznego i prywatnego prawa żywnościowego. . . . . . . . . . . . 434 5. Relacja żywnościowego prawa krajowego i żywnościowego prawa Unii Europejskiej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 § 2. Definicja żywności i niektórych jej postaci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 1. Żywność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 2. Suplement diety . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 437 3. Żywność rolnictwa ekologicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 438 4. Żywność genetycznie zmodyfikowana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 440 § 3. Bezpieczeństwo żywności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 442 1. Zakres i funkcje łańcucha żywnościowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 442 2. Niebezpieczny produkt żywnościowy. System Wczesnego Ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszy w Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443 3. Obowiązkowe systemy producenta żywności: HACCP, system identyfikowalności (traceability). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 3.1. System HACCP. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 3.2. System identyfikowalności (traceability). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 446 4. Dobrowolne systemy jakości produktu żywnościowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447 § 4. Odpowiedzialność administracyjna, karna i cywilna w prawie żywnościowym . 448 1. Rodzaje odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448 2. Unijny model sankcji w prawie żywnościowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449 3. Odpowiedzialność cywilna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449 4. Odpowiedzialność karna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 5. Odpowiedzialność administracyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 6. Zbieg odpowiedzialności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 451 Wykaz skrótów 1. Źródła prawa k.c. – ustawa z  23  kwietnia 1964  r. – Kodeks cywilny (Dz.U.  Nr  16, poz. 93 ze zm.) k.k. – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 Konstytucja RP – ustawa z 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Pol- ze zm.) k.p.a. k.p.c. OPŻ p.o.ś. pr.bud. skiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administra- cyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – Ogólne Prawo Żywnościowe (rozporządzenie Parlamentu Euro- pejskiego i Rady nr 178/2002 ustanawiające ogólne zasady i wy- magania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustalające procedury w spra- wie bezpieczeństwa żywności) – ustawa z 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.) – ustawa z  7  lipca 1994  r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm.) pr.spółdz. – ustawa z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. p.w. k.c. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) TFUE u.g.n. u.g.n.r. u.k.u.r. u.k.w.h. u.p.b. cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – ustawa z  21  sierpnia 1997  r. o  gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) – ustawa z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nierucho- mościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1187 ze zm.) – ustawa z  11  kwietnia 2003  r. o  kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 803) – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 707) – ustawa z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.) 16 u.p.z.p. u.s.d.g. Wykaz skrótów – ustawa z  27  marca 2003  r. o  planowaniu i  zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 647 ze zm.) – ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.) ustawa VAT – ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.) u.u.s.r. – ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolni- ków (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) 2. Pozostałe ANR ARiMR Dz.U. ECR EFRROW EOG GMO KPP KRUS KSOW KSP Lex LexisNexis M.P. niepubl. NSA OSNC OSP OSPiKA OTK ZU OTK-A PiP PKWN PPR PROW PUG RM RPEiS r.s.p. SN SP s.p.r. tekst jedn. TK TS UE UE WPR WSA ZUS – Agencja Nieruchomości Rolnych – Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – Dziennik Ustaw – European Court Reports – Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich – Europejski Obszar Gospodarczy – żywność zmodyfikowana genetycznie – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich – „Krakowskie Studia Prawnicze” – system informacji prawnej Wolters Kluwer Polska – Lexis.pl – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska – Monitor Polski – niepublikowany – Naczelny Sąd Administracyjny – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna” – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” – „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy” – „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A” – „Państwo i Prawo” – Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego – „Przegląd Prawa Rolnego” – Program Rozwoju Obszarów Wiejskich – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – Rada Ministrów – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – rolnicza spółdzielnia produkcyjna – Sąd Najwyższy – „Studia Prawnicze” – spółdzielnia produkcji rolnej – tekst jednolity – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Unia Europejska – Wspólna Polityka Rolna – Wojewódzki Sąd Administracyjny – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Od Autorów Książka, którą oddajemy do rąk Czytelników, jest podręcznikiem akademickim prze- znaczonym dla studentów prawa i administracji. Zakres treściowy tej publikacji oraz jej układ tematyczny nawiązują do koncepcji wielokrotnie wznawianego podręcznika opracowanego pod kierunkiem nieobecnego już wśród nas Profesora Andrzeja Stel- machowskiego, który przez blisko cztery dekady był jego współautorem i redaktorem naukowym. Autorzy podręcznika reprezentujący wiodące ośrodki naukowe w  Polsce są wieloletnimi współpracownikami Profesora Andrzeja Stelmachowskiego, zrzeszony- mi w Polskim Stowarzyszeniu Prawników Agrarystów, z których to inicjatywy powstały poprzednie wydania podręcznika. Obecne wydanie podręcznika uwzględnia niezbędne zmiany związane z  dostosowa- niem prawa rolnego i żywnościowego do prawa Unii Europejskiej, jak również z rozwo- jem współczesnego polskiego prawa rolnego. redaktor naukowy prof . dr hab . Paweł Czechowski Część pierwsza WPROWADZENIE Rozdział I Pojęcie i przedmiot prawa rolnego 1 2 § 1. Prawo rolne, jego przedmiot i definicja 9 Przedmiotem prawa rolnego są stosunki społeczne w rolnictwie, a prawo rolne jest po prostu prawem rolnictwa. Takie wyrażenie określa wyraźnie przedmiot prawa rolnego od strony negatywnej – prawo to nie jest prawem ani przemysłu, ani handlu, ani usług. Odmienność rolnictwa (zwłaszcza tradycyjnego) od wymienionych tu sfer aktywności człowieka była i jest oczywista. Patrząc wszakże od strony pozytyw- nej, określenie prawa rolnego jako prawa rolnictwa nie prowadzi do jasnych ustaleń, gdy chodzi o doprecyzowanie jego przedmiotu i wyodrębnienie w systemie prawa. Jed- ną z przyczyn jest zmienność samego pojęcia rolnictwa – zarówno w ujęciu społeczno- -ekonomicznym, jak i prawnym. Takie ogólne określenie przedmiotu prawa rolnego jest nadto za szerokie (stosunki społeczne w rolnictwie są także przedmiotem regulacji innych gałęzi prawa), a jedno- cześnie za wąskie, skoro ustawodawca rozszerza reżim „rolny” także na te dziedziny, które – same przez się – do rolnictwa nie należą. Z tego względu doktryna stara się określić przedmiot omawianej tu dziedziny prawa w sposób bardziej szczegółowy, od- wołując się do wybranego aspektu rolnictwa i jego odzwierciedlenia w regulacji praw- nej. Dążenie do sprecyzowania przedmiotu towarzyszyło rozwojowi nauki o prawie rol- nym niemalże od jego narodzin, znajdowało wyraz w różnych koncepcjach dotyczących wyodrębnienia tej dziedziny prawa, ulegających zmianom wraz z rozwojem rolnictwa oraz ustawodawstwa. Można je najlepiej prześledzić na tle ewolucji prawa rolnego. Niewątpliwie prawo rolne nie może poszczycić się tak długą tradycją, jak np.  prawo cywilne1. Wprawdzie regulacja prawna rolnictwa występowała już nawet w antycznych porządkach prawnych, ale jej kształtowanie się nie jest równoznaczne z  genezą pra- wa rolnego we współczesnym rozumieniu. Prawo to bowiem wyodrębniło się dopiero na pewnym etapie rozwoju społeczeństwa, gospodarki i ustawodawstwa, gdy – wraz 1 A.  Stelmachowski, w:  J.  Selwa, A.  Stelmachowski, Prawo rolne, Warszawa 1970, s.  9. Szerzej o  genezie prawa rolnego zob.  R.  Budzinowski, Problemy ogólne prawa rolnego . Przemiany podstaw legislacyjnych i koncepcji doktrynalnych, Poznań 2008, s. 106 i n. 3 4 5 20 Część pierwsza . Wprowadzenie z rozwojem kapitalizmu – społeczeństwo przestało mieć wyłącznie charakter rolniczy. W Europie nastąpiło to w końcu XIX i na początku XX wieku, gdy ewidentne stały się różnice między rolnictwem a przemysłem i handlem, a rolnictwo – ze względu na cechy swoiste – wymagało specjalnej (czasem szczególnej) regulacji. 9 Wyróżnia się dwa modele rozwoju prawa rolnego2. W  modelu romańskim prawo to wywodzi się w większym stopniu z prawa cywilnego; widać tu przejście w regulowaniu spraw rolnych od prawa cywilnego (powszechnego) do prawa szczegól- nego w obrębie tej gałęzi prawa. W rezultacie doszło do wydzielenia prawa rolnego jako działu prawa cywilnego, regulacja administracyjna stosunków rolnych była zaś trakto- wana (jak np. we Włoszech) jedynie jako legislacja rolna. Z kolei w modelu germań- skim rozwój legislacji rolnej związany jest z narastaniem ustawodawstwa specjalnego dotyczącego rolnictwa przede wszystkim w obszarze prawa administracyjnego. Były to akty prawne związane z realizacją reformy rolnej, uwłaszczenia czy osadnictwa, a tak- że z zakresu różnych technicznych zagadnień produkcji rolnej oraz tzw. policji rolnej. 9 Jednakże dopiero łączne ujęcie regulacji z zakresu prawa cywilnego oraz pra- wa administracyjnego dotyczących rolnictwa stało się impulsem do wyod- rębnienia prawa rolnego. Dzięki temu ta dziedzina prawa oddala się i wyróżnia od prawa cywilnego, a jednocześnie nie da się zamknąć w ramach prawa administracyj- nego. Kodeksy cywilne z XIX wieku, oparte na indywidualistycznych założeniach, nie uwzględniały swoistości rolnictwa, nie były w stanie sprostać – z uwagi na rozwój sto- sunków kapitalistycznych – potrzebom tego działu gospodarki. Nowa regulacja o cha- rakterze szczególnym nie traktowała już ziemi tylko jako przedmiot prawa własności, ale jako dobro produkcyjne, służące do prowadzenia działalności rolniczej. Również akty z zakresu prawa administracyjnego dotyczyły własności ziemi, ułatwiały dostęp do tego czynnika produkcji rolnej (np. w drodze reformy rolnej, osadnictwa czy uwłasz- czenia). Dlatego zasadnie mówi się o  agrarnych (gruntowych) korzeniach prawa rolnego, skoncentrowanego na problematyce gruntowej, związanego zwłaszcza z  kształtowa- niem własności rolnej lub umów dotyczących korzystania z gruntów. Dominację tej pro- blematyki tłumaczy ówczesny niski poziom rozwoju rolnictwa. Z uwagi na jego słabe wyposażenie techniczne ziemia była czynnikiem produkcji o dominującym znaczeniu ekonomicznym i społecznym. Wprawdzie i wówczas występowała regulacja dotycząca ochronnych czy technicznych aspektów produkcji rolnej, ale nie ona wyznaczała kolej- ne etapy ewolucji prawa rolnego jako dziedziny legislacji. Dopiero wprowadzenie postępu technicznego spowodowało wzrost znaczenia innych czynników produkcji rolnej. Wskutek tego ekonomiczna rola maszyn i urządzeń dorów- nywała albo nawet przewyższała rolę samej ziemi. W rezultacie głównym przedmiotem zainteresowania ustawodawcy stała się problematyka rolniczej jednostki wytwórczej (gospodarstwa rolnego), a nie poszczególnych czynników produkcji rolnej (zwłaszcza ziemi). Wzrost ingerencji publicznej w sprawy rolnictwa po drugiej wojnie światowej, w tym realizacja Wspólnej Polityki Rolnej w krajach Unii Europejskiej, przyniosły znacz- ne rozszerzenie przedmiotu regulacji. Wyszła ona poza samą problematykę gruntową, 2 O romańskim i germańskim modelu rozwoju prawa rolnego zob. A. Lichorowicz, Pojęcie i przed- miot prawa rolnego, w: A. Stelmachowski (red.), Prawo rolne, wyd. 5, Warszawa 2009, s. 23. Rozdział I . Pojęcie i przedmiot prawa rolnego 21 objęła proces produkcji, a w końcu – jej rezultaty w postaci produktów rolnych. Zwień- czeniem tego procesu stała się dominacja regulacji dotyczących rynku rolnego. 9 Komercjalizacja rolnictwa wpłynęła na szerokie ujmowanie działalności rolni- czej, wykraczającej poza samą działalność wytwórczą. Doprowadziła ona rów- nież do eksponowania nieprodukcyjnych funkcji rolnictwa (ekologicznych, zdrowot- nych, terytorialnych), przyniosła odejście od ujmowania rozwoju tego działu gospodar- ki w izolacji do wiązania go z rozwojem innych działów gospodarki, a także z rozwojem obszarów wiejskich. Wspólna Polityka Rolna rozciągnęła przedmiot unijnej (dawniej: wspólnotowej) regulacji na kwestie ochrony środowiska w rolnictwie, zapewnienia bez- pieczeństwa żywności i odpowiedniej jej jakości oraz na problematykę rozwoju obsza- rów wiejskich. Jeśli dawna regulacja dotycząca rolnictwa pełniła funkcję ochronną względem tych, którzy uprawiali ziemię, to współczesna w coraz większym stop- niu ochroną obejmuje również konsumentów. Rozwojowi prawa rolnego jako dziedziny legislacji, rozbudowie przedmiotu regulacji, towarzyszyły bardzo liczne i zróżnicowane koncepcje jego wyodrębnienia jako gałę- zi w systemie prawa3. Zmierzały one do ustalenia jego przedmiotu (treści), aczkolwiek w niejednakowy sposób. Można je podzielić na dwie grupy. Pierwsza grupa obejmuje te, które opierają się na założeniu, że taki przedmiot da się w sposób wystarczający okreś- lić, i  z  reguły znajdują one syntetyczny wyraz w  postaci klasycznej definicji poprzez bezpośrednie określenie przedmiotu prawa rolnego. Druga grupa koncepcji wychodzi od nie zawsze wyraźnie sformułowanego założenia, że taki przedmiot jest niezmiernie trudno precyzyjnie oznaczyć (także w postaci syntetycznej). Dlatego proponuje „rekon- strukcję systemu prawa rolnego” poprzez pośrednie wskazanie przedmiotu tej gałęzi prawa. 8 W doktrynie prawa rolnego państw Europy Zachodniej (także w nauce polskiej) dominują koncepcje mieszczące się w ramach pierwszej grupy. Ta dominacja wy- nika nie tylko z  faktu, że w  badaniach z  reguły zakłada się istnienie (możliwego do wyraźnego określenia) przedmiotu rozważanej tu dziedziny prawa, ale także z tego, że kryterium przedmiotowe jest niezwykle istotne w ustaleniu bardziej szczegółowej struktury porządku prawnego4. Definiując zaś przedmiot, raczej nie poprzestaje się je- dynie na wskazaniu kręgu stosunków społecznych poddanych regulacji prawnej (miesz- czących się w zakresie rolnictwa), ale sięga się także do swoistości samej regulacji. Rolę wyróżnika owego przedmiotu pełnią nie tyle kryteria podmiotowe, ile przedmiotowe. 1 Na uwagę zasługują przynajmniej trzy koncepcje odwołujące się do kryterium przedmiotowego. Chodzi tu o koncepcję prawa rolnego, po pierwsze, jako prawa związanego z  gruntem rolnym czy prawa rolniczej własności gruntowej, po drugie, jako prawa regulującego określoną działalność, po trzecie, jako prawa przedsiębiorstwa rolnego. Poza tym należy też wspomnieć o koncepcjach uwzględniających już bardzo współczesne aspekty regulacji prawnorolnej, związane z komercjalizacją produkcji czy z bezpieczeństwem żywności. 6 7 8 3 Szerzej o koncepcjach wyodrębnienia prawa rolnego w systemie prawa: R. Budzinowski, Proble- my ogólne..., s. 174 i n. 4 Za pomocą kryterium metody regulacji prawnej nie można uzyskać określenia bardziej szczegó- łowej struktury porządku prawnego. 22 Część pierwsza . Wprowadzenie 9 Koncepcja ujmująca prawo rolne jako prawo dotyczące gruntu (rolnego) czy rol- niczej własności gruntowej została ukształtowana najwcześniej. Tłumaczy to jej związek z agrarnymi (gruntowymi) korzeniami tej dziedziny prawa. Znalaz ła ona wy- raz w postaci licznych definicji prawa rolnego traktujących je właśnie jako prawo włas- ności gruntowej. Koncepcja ta podkreślała wyjątkowy status gruntu rolnego i rolniczej własności gruntowej; to ta własność była głównym punktem odniesienia dla konstru- owania całości, obejmowała m.in. regulacje dotyczące pobierania pożytków, ale także racjonalizacji użytkowania gruntów, przy czym nie chodziło tu o własność w ogólności (instytucję prawa cywilnego), ale o specjalną własność, tj. „własność rolną” jako typo- wą instytucję prawa rolnego (rozdz. I § 4). Z biegiem czasu, wraz z rozwojem rolnictwa i ustawodawstwa, omawiana tu koncep- cja stawała się – w warunkach europejskich – coraz bardziej anachroniczna. Widoczne niedostatki ujęcia prawa rolnego jako prawa dotyczącego gruntu rolnego czy własności rolnej na kolejnym etapie rozwoju rolnictwa i  ustawodawstwa skłoniły doktrynę do poszukiwania bardziej adekwatnej koncepcji, która chroniłaby także prowadzących działalność wytwórczą w  rolnictwie. Znalazła ona wyraz w  ujęciu – zresztą bardzo zróżnicowanym – prawa rolnego jako prawa dotyczącego działalności prowadzonej w rolnictwie. Zmieniło to tym samym optykę ujmowania własności gruntowej. Stała się ona instrumentem prowadzenia tej działalności, składnikiem gospodarstwa rolnego. Centrum prawa rolnego, przynajmniej u narodzin tej koncepcji, pozostawała działal- ność wytwórcza (działalność rolnicza z natury). Ten sam kierunek wyrażały też ujęcia prawa rolnego, które miały na uwadze gospodarstwo rolne albo „eksploatację rolną”. W każdym razie prawo rolne w ramach omawianej tu koncepcji nabierało już bardziej dynamicznego charakteru. Wyróżnieniu natomiast działalności rolniczej spośród in- nych rodzajów aktywności człowieka wychodziła naprzeciw koncepcja cyklu rolno-bio- logicznego (agrariet`a) sformułowana przez Antonio Carrozzę5. 9 W gruncie rzeczy z omówionego wyżej ujęcia wywodzi się koncepcja prawa rol- nego jako prawa przedsiębiorstwa rolnego, mająca zwolenników w niektórych państwach (rozdz. V). Impulsem do jej sformułowania stał się dalszy rozwój rolnictwa, w tym wzrost znaczenia działalności rolniczych tzw. powiązanych z działalnością rol- niczą z natury oraz „odkrycie” przedsiębiorstwa jako podstawowej instytucji prawnej. Słabością tej koncepcji, jak zauważono, jest sprowadzanie wykonywania rolnictwa do działalności przedsiębiorczej; nie zawsze przecież użytkowanie gruntu (podstawowy przedmiot rolnictwa) wyraża się w postaci przedsiębiorstwa, jak również nie zawsze podmioty prowadzące taką działalność są w ustawodawstwie traktowane jako przed- siębiorcy. Niemniej jednak ta koncepcja, wychodząca od działalności, okazała się bar- dzo płodna, pozwoliła bowiem uwypuklić nowe aspekty i nowe profile prawa rolnego. W czasach już współczesnych daje ona możliwość umiejscowienia prawa rolnego między działalnością gospodarczą, rozwojem terytorialnym i ochroną środowiska naturalnego. 10 11 Właśnie nowe dziedziny prawnej regulacji rolnictwa uzasadniają dalsze poszukiwania takiej koncepcji prawa rolnego, która by jak najpełniej odpowiadała obecnemu stanowi ustawodawstwa. Warto wspomnieć o koncepcji tego prawa skupiającej uwagę na han- dlu produktami rolnymi (prawo rolne jako prawo komercjalizacji produktów rolnych),
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo rolne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: