Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00496 010929 7498431 na godz. na dobę w sumie
Prawo rzymskie w pigułce - ebook/pdf
Prawo rzymskie w pigułce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 238
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-5511-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W opracowaniu uwzględniono następujące zagadnienia:

  • prawo osobowe: podmioty prawa, czynności prawne, status niewolnika, działanie w cudzym imieniu,
  • prawo małżeńskie: zawarcie małżeństwa, stosunki majątkowe, posag, rozwiązanie małżeństwa,
  • patria potestas,
  • opieka i kuratela,
  • prawo rzeczowe: podział rzeczy, własność, posiadanie, służebności, zastaw,
  • prawo spadkowe: sukcesja, testament, nabycie spadku, pozycja dziedzica, zapisy i fideikomisy,
  • zobowiązania: z kontraktów, czynów niedozwolonych.

Pozycja zawiera również kazusy.

Opracowanie wszystkich najważniejszych zagadnień z zakresu prawa rzymskiego, których znajomość pomoże Ci w zdaniu egzaminu.

Masz ochotę na więcej? Korzystaj z materiałów online.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Na egzamin! PRAWO RZYMSKIE w pigułce szybko zwięźle i na temat Wydawnictwo C.H. Beck PRAWO RZYMSKIE w pigułce Inne w tej serii: Prawo handlowe w pigułce Prawo fi nansowe w pigułce Prawo gospodarcze publiczne w pigułce Prawo konstytucyjne w pigułce Prawo rodzinne i nieletnich w pigułce Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych w pigułce Prawo cywilne w pigułce Postępowanie cywilne w pigułce Prawo karne w pigułce Postępowanie karne w pigułce Prawo i postępowanie administracyjne w pigułce Polecamy inne nasze publikacje: W. Wołodkiewicz, M. Zabłocka PRAWO RZYMSKIE. INSTYTUCJE, wyd. 5 Podręczniki Prawnicze A. Dębiński, J. Misztal-Konecka, M. Wójcik PRAWO RZYMSKIE PUBLICZNE Akademia Prawa www.ksiegarnia.beck.pl PRAWO RZYMSKIE w pigułce WYDAWNICTWO C. H. BECK WARSZAWA 2013 Redaktor prowadzący: Aneta Gacka-Asiewicz Wykorzystano materiały autorstwa dr Agnieszki Kacprzak i dr. Jerzego Krzynówka © Wydawnictwo C. H. Beck 2013 Wydawnictwo C. H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: IDENTIA Druk i oprawa: Perfekt S.A., Warszawa ISBN 978-83-255-5510-8 ISBN e-book 978-83-255-5511-5 Spis treści Wstęp ............................................................................................................................................. VII Wykaz skrótów ......................................................................................................................... IX DZIAŁ PIERWSZY. PRAWO RZYMSKIE ............................................................................. Rozdział I. Prawo osobowe ................................................................................................. Część I. Podmioty prawa ................................................................................................ Część II. Czynności prawne ........................................................................................... Część III. Niewolnik – podmiot czy przedmiot prawa .......................................... Część IV. Działanie w cudzym imieniu ....................................................................... Rozdział II. Prawo małżeńskie ........................................................................................... Część I. Zawarcie małżeństwa ...................................................................................... Część II. Małżeńskie prawo majątkowe ..................................................................... Część III. Posag ................................................................................................................... Część IV. Rozwiązanie małżeństwa ............................................................................. Część V. Zwrot posagu .................................................................................................... Rozdział III. Patria potestas ................................................................................................. Rozdział IV. Opieka i kuratela ............................................................................................ Część I. Opieka ................................................................................................................... Część II. Kuratela ................................................................................................................ Rozdział V. Prawo rzeczowe ................................................................................................ Część I. Podział rzeczy ..................................................................................................... Część II. Własność ............................................................................................................. Część III. Posiadanie ......................................................................................................... Część IV. Służebności gruntowe i osobiste .............................................................. Część V. Zastaw .................................................................................................................. Rozdział VI. Prawo spadkowe ............................................................................................ Część I. Podstawowe pojęcia ........................................................................................ Część II. Sukcesja beztestamentowa .......................................................................... 1 3 3 10 21 24 27 27 29 30 32 33 36 39 39 42 44 44 47 64 68 75 81 81 84 VI 92 Część III. Testament .......................................................................................................... Część IV. Nabycie spadku ............................................................................................... 98 Część V. Pozycja dziedzica po nabyciu spadku ...................................................... 101 Część VI. Zapisy i fideikomisy ....................................................................................... 104 Rozdział VII. Zobowiązania ................................................................................................. 108 Część I. Definicja ................................................................................................................ 108 Część II. Zobowiązania z kontraktów ......................................................................... 111 Część III. Zobowiązania powstałe z czynów niedozwolonych ......................... 146 DZIAŁ DRUGI. KAZUSY .......................................................................................................... 169 Kazus 1. Nabycie obywatelstwa przez Latyna ........................................................ 171 Kazus 2. Pożyczka zaciągnięta przez filius familias ............................................... 173 Kazus 3. Odpowiedzialność właściciela za umowę niewolnika ....................... 175 Kazus 4. Odpowiedzialność noksalna ....................................................................... 177 Kazus 5. Skutki majątkowe conventio in manu ....................................................... 178 Kazus 6. Ustanowienie posagu .................................................................................... 179 Kazus 7. Zwrot posagu .................................................................................................... 180 Kazus 8. Negotium claudicans ....................................................................................... 181 Kazus 9. Nabycie skarbu znalezionego przez niewolnika oddanego w użytkowanie ............................................................................................................. 183 Kazus 10. Actio negatoria, immissiones ...................................................................... 184 Kazus 11. Nabycie i utrata posiadania ....................................................................... 185 Kazus 12. Traditio longa manu ...................................................................................... 188 Kazus 13. Wydanie rzeczy .............................................................................................. 189 Kazus 14. Nieruchomość jako przedmiot zastawu ............................................... 190 Kazus 15. Śmierć we wspólnym niebezpieczeństwie .......................................... 192 Kazus 16. Dziedziczenie po filius familias pełniącym służbę wojskową ........ 193 Kazus 17. Następcza niemożliwość świadczenia ................................................... 195 Kazus 18. Pożyczka – problem porozumienia stron ............................................. 199 Kazus 19. Relacja między wydaniem rzeczy a porozumieniem stron przy pożyczce ......................................................................................................................... 202 Kazus 20. Powstanie spółki (consensus) .................................................................... 204 Kazus 21. Umowa sprzedaży czy najmu dzieła? .................................................... 206 Kazus 22. Negotiorum gestio – wzajemne roszczenia stron ............................... 208 Kazus 23. Iniuria – zakres przedmiotowy ................................................................. 210 Kazus 24. Przedmiot kradzieży .................................................................................... 212 Kazus 25. Wina akwiliańska ........................................................................................... 214 DZIAŁ TRZECI. LEGES (WYBRANE) ................................................................................... 217 Spis treści Wstęp Zapewne czujesz presję przed zbliżającym się egzaminem i zastanawiasz się jak przebrnąć przez setki stron tekstu tak, aby wiadomości zostały w Twojej głowie. Konieczne są notatki, zakreślacze itp., których zadaniem jest pomóc Ci w uporządkowaniu wiedzy. Co jednak jeśli czasu jest coraz mniej, a po przeczytaniu tych setek stron nie starczyło go już na notatki i rysowanie tabel? Rozwiązanie stanowi właśnie ta publikacja. To kompak­ towe opracowanie wszystkich najważniejszych zagadnień, których znajo­ mość pomoże w  zdaniu egzaminu. Przedstawiamy Ci idealne narzędzie zarówno do nauki, jak i  do powtórki przed egzaminem. Dzięki zwięzłe­ mu ujęciu tematu, tabelom, wykresom i wyróżnieniom szybko przyswoisz i powtórzysz wiedzę, a podejście do egzaminu stanie się mniej stresującym przeżyciem. Korzystaj także z testów, do których odeśle Cię QR Code z okładki. Powodzenia! Redakcja Wykaz skrótów 1. Źródła C.1.1.1.1 .................. Codex Iustinianus (Kodeks Justyniański), księga 1, tytuł 1, konstytucja 1, § 1 Coll. ......................... Collatio legum Mosaicarum et Romanarum. Prywatny zbiór prawa z lat 390–438 n.e., zawierający fragmenty pism jurystów rzymskich oraz konstytucji cesarskich, a także ich zestawienie z Prawem Mojżeszowym G.1.1 ........................ Gaius, Institutiones (Instytucje), księga 1, fragment 1 I.1.1.1 ....................... Institutiones Iustiniani (Instytucje Justyniańskie), księga 1, tytuł 1, § 1 Tit. ex corp. Ulp. .... Tituli ex corpore Ulpiani (czasem cytowane także jako Regulae Ulpiani). Kompilacja z IV w. n.e., zawierająca po­ klasyczne opracowanie fragmentów Instytucji Gaiusa oraz dzieł o charakterze podręcznikowym z okresu dynastii Sewerów, w tym Instytucji Ulpiana 2. Juryści Call. ......................... Callistratus, II/III w. n.e. Cels. ......................... Celsus, Publius Iuventius, II w. n.e.; przywódca szkoły Pro­ kulianów, w swoich pismach często polemizował z Julia­ nem, którego jednak nigdy nie wymieniał z imienia Gai. .......................... Gaius, II w. n.e.; Sabinianin; zajmował się nauczaniem pra­ wa, autor Instytucji, jedynego zachowanego do czasów współczesnych starożytnego podręcznika prawa rzymskiego Jav. ............................ Javolenus Priscus, Caius Octavius, ur. ok. 60 r. n.e.; przy­ wódca szkoły Sabinianów Jul. ............................ Julianus, Salvius, II w. n.e.; najsławniejszy przedstawiciel szkoły Sabinianów. Urzędnik w kancelarii Hadriana, na którego polecenie dokonał kodyfikacji edyktu pretorskiego Modest. ................... Modestinus, Herennius, III w. n.e.; uczeń Ulpiana, ostatni przedstawiciel jurysprudencji klasycznej X Wykaz skrótów Pap. .......................... Papinianus, Aemilius, II w. n.e.–212 r. n.e.; najbardziej uhonorowany przez potomnych jurysta rzymski; zgodnie z ustawami Teodozjusza i Walentyniana dotyczącymi cy­ towania, jego stanowisko miało być rozstrzygające dla sę­ dziego w razie niezgodności poglądów między jurystami Paul. ......................... Paulus, Julius, II/III w. n.e.; karierę zaczynał jako asesor Papiniana. Wyciągi z jego dzieł stanowią ok. 1/6 Digestów Justyniańskich Pomp. ...................... Pomponius, Sextus, II w. n.e.; Sabinianin; nie piastował żadnych urzędów, lecz poświęcił się nauce prawa. Na­ pisał m.in. dzieło o historii prawodawstwa rzymskiego pt. Enchiridion Ulp. .......................... Ulpianus, Domitius, II w. n.e.–228 r. n.e.; najobszerniej re­ prezentowany autor w Digestach Justyniańskich. Podobnie jak Paulus, był asesorem Papiniana DZIAŁ PIERWSZY. PRAWO RZYMSKIE Rozdział I. Prawo osobowe Część I. Podmioty prawa 1. Definicja. W czasach antycznych zdolność prawna przysługiwała tyl­ ko określonej grupie osób, które można było zakwalifikować jako wol­ nych obywateli Rzymu, niepodlegających zwierzchnictwu pater fami- lias. Stąd po dział ludzi dokonywany według trzech kryteriów: • według status libertatis: servi – liberi (stanu wolności: niewolnicy – • według status civitatis: cives – peregrini (stanu obywatelstwa: obywate­ wolni), le – obcokrajowcy), • według status familiae: sui iuris – alieni iuris (stanu w rodzinie: wła­ snowolni – podlegający władzy). PODMIOTY PRAWA PERSONAE (OSOBY) FIZYCZNE status familiae status civitatis status libertatis alieni iuris peregrini sui iuris latini sprzymierzeńcy i inni dediticii cives servi liberi ingenui liberti PRAWNE • aerarium populi romani • fiscus • municipia • collegia, sodalitates Corpus habent Podmioty prawa 4 Rozdział I. Prawo osobowe 2. Początek bytu osoby fizycznej. Podobnie jak dzisiaj, początkiem bytu prawnego osoby fizycznej było uro dze nie. Dziecko musiało przyjść na świat żywe. W przypadku śmierci dziecka w krótkim czasie od uro­ dzenia wymagano dowodu, że urodziło się ono żywe. Najprostszym do­ wodem żywego urodzenia był płacz lub krzyk dziecka. Podmiotowości odmawiano płodom zdeformowanym, nawet w przypadku żywego uro­ dzenia. 3. Dziecko poczęte (nasciturus). Dziecko poczęte, a jeszcze niena­ rodzone nie było traktowane jako osoba fizyczna. Jeśli jednak dziec­ ko urodziłoby się po śmierci ojca (postumus), powstawał problem, czy należy dopuścić je do spadku w kręgu spadkobierców ustawowych (sui heredes). Już ustawa XII tablic rozstrzygała to zagadnienie na korzyść dziecka poczętego. Stopniowo zakres praw możliwych do nabycia przez nasciturusa rozszerzano. W  średniowieczu sformułowano regułę na- sciturus iam pro nato habetur (mającego się urodzić uważa się za już urodzonego). Warunkiem nabycia praw było jednak urodzenie się dziecka żywego, w przeciwnym wypadku fakt poczęcia nie miał żadnego wpływu na sytuację prawną. 4. Kommorienci. Są  to  osoby, które zginęły we  wspólnym niebez­ pieczeństwie w taki sposób, że nie można oznaczyć kolejności śmierci poszczególnych osób. Oznaczenie kolejności śmierci ma znaczenie dla określenia nabycia praw w  drodze spadkobrania przez poszczególne osoby. 5. Status libertatis. W starożytności sytuacja prawna człowieka zależa­ ła od tego, czy był niewolnikiem, czy osobą wolną. Zaliczenie do osób wolnych było podstawowym warunkiem uznania człowieka za podmiot prawa. Niewolnicy pozbawieni byli zdolności prawnej w każdym aspekcie. Jedy­ nie w prawie naturalnym wszyscy ludzie byli uważani za równych. Część I. Podmioty prawa 5 Z kolei ludzi wolnych (homini liberi) dzielono na: • ingenui – wolno urodzonych – którzy urodzili się z wolnej matki, • liberti – wyzwoleńców. Wyzwolenie (manumissio) niewol ni ka powo­ dowało nabycie przez wyzwoleńca obywatelstwa rzymskiego. Wyzwo­ leniec stawał się osobą fizyczną w rozumieniu prawa rzymskiego. 6. Formalne sposoby wyzwolenia iure civili • manumissio testamento – zapis testamentowy przyznający wolność nie wolnikowi testatora, • manumissio vindicta – nadanie niewolnikowi wolności za pomocą for­ malnej procedury wzorowanej na postępowaniu sądowym w sprawach o stwierdzenie wolności osób błędnie uznawanych za niewolników, • manumissio censu – wpisanie niewolnika na listę obywateli przy oka­ zji dokonywania spisu obywateli (lustrum). Spisy takie w okresie re­ publiki sporządzane były przez cenzorów co 5 lat. W okresie cesar­ stwa stopniowo zaprzestano ich przeprowadzania, • manumissio in ecclesia – po uznaniu chrześcijaństwa (edykt medio­ lański z 313 r.) w gminach chrześcijańskich rozwinął się nowy spo­ sób wyzwalania niewolników – przez oświadczenie właściciela złożo­ ne wobec biskupa i wiernych gminy chrześcijańskiej. 7. Sytuacja prawna wyzwoleńca. Wyzwoleniec podlegał prawu pa­ tronatu, które znacznie ograniczało jego swobodę osobistą i majątkową. Z prawa patronatu wynikały obowiązki natury zarówno społecznej, jak i prawnej, a patronowi przy sługiwały określone uprawnienia, m.in.: • wyzwoleniec powinien traktować patrona zawsze jako osobę świętą i uczciwą, powinien okazywać mu szacunek i posłuszeństwo, • patron mógł wymusić złożenie przysięgi rodzącej obowiązek prawny, że po wyzwoleniu otrzyma określone świadczenia (iusiurandum liberti), • wyzwoleniec był zobowiązany czynić datki, wykonywać pracę i  do­ starczać środków utrzymania według swoich możliwości, jeśli patron znalazł się w nie dostatku, • patron, w przypadku bezpotomnej śmierci wyzwoleńca był powołany do spadku po nim, • w prawie pretorskim patron otrzymywał połowę majątku wyzwoleńca, nawet gdy miał on sui heredes, żonę in manu lub adoptowanego syna. 6 Rozdział I. Prawo osobowe Prawo patronatu wiązało się także z pewnymi obowiązkami ze stro­ ny patrona. Patron miał obowiązek wspierania swojego wyzwoleńca, np. pomagania mu w prowadzeniu spraw sądowych, a także w razie po­ trzeby żywienia go. Na mocy konstytucji Marka Aureliusza patron, któ­ ry od mówiłby alimentacji swojego wyzwoleńca, tracił prawo patronatu. 8. Degradacja obywatela rzymskiego do statusu niewolnika. W  czasach archaicznych niewypłacalny dłużnik mógł być sprzedany w niewolę przez wierzyciela, ale jedynie trans Tiberim, co oznaczało – poza granice państwa, w niewolę na obcym terytorium. Lex Poetelia Papiria de nexis z 326 r. p.n.e. ostatecznie zniosła tę możliwość. Gaius wspomina sc. Claudianum, na podstawie którego obywatelka współżyją­ ca z cu dzym niewolnikiem wbrew woli jego właś ciciela, stawała się nie­ wolnicą. Także obywatel, który unikał wpisania na listę w celu określenia jego cenzusu, był sprzedawany w niewolę. W czasach Cesarstwa skazanie na śmierć, walkę ze zwierzętami lub pracę w kopalniach było równo­ znaczne z utratą wolności. Sytuacje degradacji obywatela do statusu niewolnika na terytorium Rzy­ mu należały zatem do rzadkości i co do zasady można przyjąć, że obywa­ tel rzymski nie mógł zostać niewolnikiem na terenie Rzymu. 9. Sytuacja obywatela rzymskiego, który dostał się do niewoli u wrogów. Rzymianin pojmany w czasie wojny przez przeci wnika sta­ wał się niewolnikiem. Jednak w  celu zabezpieczenia praw obywatela, który dostał się do  niewoli, wprowadzono instytucję ius postliminii. Ulp. 10.4: „Jeśli obywatel sui iuris zo stałby schwytany przez obcych, cho­ ciaż staje się u wrogów niewolnikiem, to jednak, gdyby powrócił, otrzy­ ma wszystkie poprzednie prawa na mocy prawa powrotu”. Wyjątkami były matrimonium i possessio. Mianowicie wraz z powrotem obywatel nie odzyskiwał dawnej pozycji posiadacza, nie odżywało również mał­ żeństwo, ponieważ oparte były one na wyrażaniu woli bycia małżonkiem (affectio maritalis) oraz woli zatrzymania rzeczy dla siebie (animus rem sibi habendi). Niewolnik, jako pozbawiony zdolności zawarcia małżeń­ stwa i nabycia własności, nie mógł przejawiać intencji związanych z tymi sytuacjami. Część I. Podmioty prawa 7 Jeżeli obywatel umarł w niewoli, niemożliwa była sukcesja po nim, zarówno testamentowa, jak i beztestamentowa, ponieważ osoba niewol­ na nie mogła pozostawić po sobie spadku, a przy sporządzeniu testa­ mentu wymagano, aby testator zachował zdolności do jego sporządze­ nia aż do chwili śmierci. W celu umożliwienia sukcesji testamentowej po obywatelach, którzy zmarli w niewoli, wprowadzono fictio legis Cor- neliae. Na mocy tej fikcji osoba, która utraciła wolność wskutek pojma­ nia przez wrogów, a następnie zmarła, traktowana była tak, jak gdyby zmarła jako wolny człowiek, tj. w chwili pojmania. 10. Obywatel rzymski (status civitatis) a. Urodzenie. Przede wszystkim obywatelstwo nabywały dzieci uro­ dzone ze  związku małżeń skiego (iustum matrimonium), w  którym to przypadku, nie zależnie od obywatelstwa matki, dzieci stawały się oby­ watelami rzymskimi. Natomiast dzieci urodzone poza takimi związ­ kami otrzymywały, zgodnie z zasadą ius gentium, obywatelstwo matki. Lex Minicia z 90 r. p.n.e. odmawiała obywatelstwa dzieciom urodzonym ze  związku oby watelki rzymskiej i  cudzoziemca, który nie miał conu­ bium. b. Nadanie. Drugim sposobem nabycia obywatelstwa było nadanie go w drodze indywidualnego lub grupowego przywileju. Wiele grup tradycyjnie żyjących z  Rzymianami w  dobrych stosunkach korzystało z ius conubii i ius commercii. W pierwszym przypadku było to prawo zawarcia przez cudzoziemca małżeństwa ważnego iure civili, w drugim – możliwość nabywania praw chronionych w prawie cywilnym. c. Wyzwolenie. Formalne wyzwolenie prowadziło do  nabycia oby­ watelstwa. Po zostaje do rozważenia kwestia dochodzenia do obywatel­ stwa wy zwoleńców nieformalnych. Status nieformalnych wyzwoleńców regulowała lex Iunia Norbana z  19  r.  n.e., stąd określano ich mianem Latynów Juniańskich (Latini Iuniani). Ustawa przewidywała, że  owi wyzwoleńcy żyją jak wolni, lecz umierają jak niewolnicy, co  ozna­ czało, że odmówiono im zdolności w prawie spadkowym, a ich mają­ tek po śmierci przypadał patronowi. Prawo jednak przewidywało wiele 8 Rozdział I. Prawo osobowe sposobów, którymi ta kategoria Latynów mogła uzyskać obywatelstwo rzymskie: • posiadanie jednorocznego dziecka z małżeństwa z Rzymianką lub La­ • 6­letnia służba wojskowa w rzymskiej straży miejskiej, • dostarczenie statku do przewozu zboża do Rzymu na okres 6 lat, • wybudowanie w mieście Rzym domu o wartości co najmniej 160 000 tynką, sesterców, • prowadzenie młyna w Rzymie przez co najmniej 3 lata. 11. Osoba prawna. Rzymianie nie stworzyli pojęcia takich osób, na­ tomiast uświadamiali sobie, że pewne grupy społeczne, pomimo zmian składu osobowego, zachowują ciągłość, a zatem i odrębną od jednostek tożsamość. Cechami charakterystycznymi tych organizacji są: posia­ danie wyodrębnionego majątku, samodzielnego budżetu oraz zarządcy dokonującego czynności w  interesie organizacji jako całości. Jednak tworzenie organizmów o  strukturze osób prawnych podlegało regla­ mentacji. Wprawdzie ustawa XII tablic przewidywała swobodę zakła­ dania stowarzyszeń i swobodnego określenia treści statutu takich orga­ nizacji, pod warunkiem nienaruszania reguł prawa pu blicznego, jednak z początkiem pryncypatu zniesiono swobodę zakładania stowarzyszeń, a każde nowo powstałe musiało uzyskać akceptację Senatu. W imieniu korporacji działał jej zarządca, bądź jako pojedyncza oso­ ba, bądź jako kolegium. Jego ustanowienie nie było aktem indywidual­ nego udzielenia pełnomocnictwa przez poszczególnych członków kor­ poracji, a  skutki działania zarządcy dotyczyły korporacji jako całości, a nie poszczególnych członków. Szczególnym problemem była odpowiedzialność za  zobowiązania z de liktów popełnionych przez zarządców. Ulp. D.4.3.15.1: „Rozważa­ no, czy przeciwko municipium można udzielić skargi z tytułu podstę­ pu. Sądzę, że z jej własnego podstępu ( municipium) nie można udzielić (skargi): w jakiż sposób bowiem municipia mogą dopuścić się podstę­ pu? Lecz jeśli cokolwiek zostało dla niej nabyte w wyniku podstępu tych, którzy zarządzają jej majątkiem, uważam, że  należy udzielić skargi (z bezpodstawnego wzbogacenia). W przypadku zaś podstępu dekurio­ nów przeciwko nim samym kieruje się skargę z tego tytułu”. Część I. Podmioty prawa 9 12. Korporacje. Istniały cztery rodzaje organizacji, które były uznawa­ ne za korporacje: • Populus Romanus – res publicae populi Romani – aerarium popu- li Romani – już w  początkach republiki oddzielano podmiotowość organizacji politycznej od podmiotowości poszczególnych obywate­ li. Struktura państwowa, której wyrazem było imperium magistratus, sytuowała się w  pozycji nadrzędnej w  stosunku do  poszczególnych obywateli. Dlatego nawet w stosunkach o charakterze prywatnopraw­ nym, np. umowy najmu czy sprzedaży (locationes, venditiones), stoso­ wano reguły właściwe dla prawa publicznego, a proces prywatny był niedopusz czalny do rozwiązywania sporów na tym tle między obywa­ telem a strukturą polityczną civitas; • Fiscus – majątek, który należał do princepsa jako instytucji życia pu­ blicznego. Według konstytucji republikańskiej princeps pozosta­ wał prywatną osobą wyposażoną we władzę publiczną; to pozwalało uznać, że przynajmniej w części jego majątek podlega regułom prawa prywatnego, z uwzględnieniem uprzywilejowania tej masy majątko­ wej. Z biegiem czasu wykształciły się specyficzne regulacje dla stosun­ ków z fiscusem, przesuwając je w obszar stosunków o charakterze pu­ blicznoprawnym. W imieniu fiscusa działali procuratores – zarządcy hierarchicznie podporządkowani princepsowi i występujący jako peł­ nomocnicy (zastępcy bezpośredni); • Municipia, civitates, coloniae – były wspólnotami obywatelskimi róż­ nymi od  civitas Romanorum, będącymi w  pozycji podporządkowa­ nej wobec republiki, ale cieszącymi się wewnętrzną autonomią. Colo­ niae były to wspólnoty utworzone przez Rzym na terenach podległych władzy Rzymu, wyposażone w  autonomię tak jak municipia, czyli dawne niezależne miasta, które weszły pod zwierzchnictwo rzymskie; • Sodalitates, collegia, corpora, societates – były to organizacje o cha­ rakterze stowarzyszeń istniejące od najdawniejszych czasów, najczę­ ściej powstające jako konfraternie w celu sprawowania wspólnie kultu religijnego lub zapewnienia pochówku swoim członkom. Później tak­ że w celu organizacji wspólnych imprez i wzajemnego wspierania się członków. Wewnętrzny porządek tych organizacji wynikał ze spisane­ go statutu, który drobiazgowo regulował funkcjonowanie i wewnętrz­ ne struktury organizacyjne. Lex Iulia de collegiis, przegłosowana z ini­
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo rzymskie w pigułce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: