Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00224 007653 13856318 na godz. na dobę w sumie
Prawo spółdzielcze. Komentarz. Wydanie 3 - ebook/pdf
Prawo spółdzielcze. Komentarz. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 329
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0575-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-94%), audiobook).

Prawo spółdzielcze. Komentarz dotyczy najważniejszych zagadnień związanych z prawem spółdzielczym. Publikacja w przystępny sposób przedstawia regulacje dotyczące zasad tworzenia i funkcjonowania spółdzielni. Omówiono w niej obowiązujące przepisy ustawy, odnoszące się m.in. do wszystkich grup, typów i rodzajów spółdzielni, spółdzielni produkcji rolnej, spółdzielni kółek rolniczych, spółdzielni pracy i spółdzielni mieszkaniowych, związków spółdzielczych i Krajowej Rady Spółdzielczej. Jednocześnie zwrócono uwagę na najważniejsze nowelizacje oraz istotne zmiany Prawa spółdzielczego. W opracowaniu przedstawiono także relacje, w jakich pozostają przepisy Prawa spółdzielczego do przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i Kodeksu cywilnego.

W obecnym wydaniu uwzględniono najnowsze orzecznictwo i poglądy doktryny oraz praktyczne wskazówki dotyczące stosowania Prawa spółdzielczego.

Publikacja jest skierowana do praktyków stosujących przepisy Prawa spółdzielczego, tj. sędziów, radców prawnych, adwokatów, notariuszy, a także członków zarządów i rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych.

Krystyna Kwapisz-Krygel – radca prawny, prowadzi kancelarię w Warszawie. Specjalizuje się w zagadnieniach prawa gospodarczego i prawa pracy. Zajmuje się stałą obsługą prawną podmiotów gospodarczych i osób fizycznych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . USTAWA z dnia 16 wrześ nia 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1443) . . . . . . . . . . . . . . 15 7 9 Część I SPÓŁDZIELNIE TYTUŁ I. Przepisy wspólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Dział I. Spółdzielnia i jej statut (art. 1–5) . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Dział II. Tryb zakładania i rejestrowania spółdzielni (art. 6–14) . . . 35 Dział III. Członkowie, ich prawa i obowiązki (art. 15–34) . . . . . . 50 Dział IV. Organy spółdzielni (art. 35–59) . . . . . . . . . . . . . . . . 98 Rozdział 1. Walne zgromadzenie (art. 36–43) . . . . . . . . . . . 102 Rozdział 2. Rada nadzorcza (art. 44–47) . . . . . . . . . . . . . . 127 Rozdział 3. Zarząd (art. 48–55) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Rozdział 4. Przepisy wspólne dla rady i zarządu (art. 56–58) . . 146 Rozdział 5. Zebrania grup członkowskich (art. 59) . . . . . . . . 152 Dział V. Samorząd pracowniczy (art. 60–65) . . . . . . . . . . . . . . 154 Dział VI. Zmiana statutu spółdzielni (art. 66) . . . . . . . . . . . . . . 155 Dział VII. Gospodarka spółdzielni (art. 67–90) . . . . . . . . . . . . . 156 Dział VIII. Lustracja (art. 91–95) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 Dział IX. Łączenie się spółdzielni (art. 96–102) . . . . . . . . . . . . . 180 Dział X. Przyłączenie jednostki organizacyjnej spółdzielni do innej spółdzielni (art. 103–107) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 Dział XI. Podział spółdzielni (art. 108–112) . . . . . . . . . . . . . . . 191 Dział XII. Likwidacja spółdzielni (art. 113–129) . . . . . . . . . . . . 206 224 Dział XIII. Upadłość spółdzielni (art. 130–137) . . . . . . . . . . . . . TYTUŁ II. Przepisy szczególne dla spółdzielni produkcji rolnej, spółdzielni kółek rolniczych i spółdzielni pracy . . . . . . 230 Dział I. Spółdzielnie produkcji rolnej (art. 138–179) . . . . . . . . . . 230 5 Spis treści Rozdział 1. Rolnicze spółdzielnie produkcyjne (art. 138–172) . . 230 Oddział 1. Przedmiot działalności i członkostwo (art. 138–140) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 232 243 Oddział 2. Wkłady gruntowe i pieniężne (art. 141–154a) . . . Oddział 3. Praca (art. 155–162) . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oddział 4. Dochodzenie i ochrona roszczeń z tytułu pracy (art. 163–165) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 Oddział 5. Fundusze spółdzielni, dochód i jego podział (art. 166–172) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 Rozdział 2. Rolnicze spółdzielnie specjalistyczne (art. 173–177) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 Rozdział 3. Inne spółdzielnie zajmujące się produkcją rolną (art. 178) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 Rozdział 4. Rozpoznawanie sporów (art. 179) . . . . . . . . . . . 254 Dział II. Spółdzielnie kółek rolniczych (usług rolniczych) (art. 180) 254 Dział III. Spółdzielnie pracy (art. 181–203) . . . . . . . . . . . . . . . 255 Dział IV. Spółdzielnie mieszkaniowe (art. 204–239) . . . . . . . . . . . 281 Dział V. Spółdzielnie socjalne (art. 203a–203d) . . . . . . . . . . . . . 282 Dział VI. Przekształcenia spółdzielni pracy (art. 203e–203x) . . . . . 282 Część II ZWIĄZKI SPÓŁDZIELCZE I KRAJOWA RADA SPÓŁDZIELCZA TYTUŁ I. Związki spółdzielcze (art. 240–257) . . . . . . . . . . . . . . 301 TYTUŁ II. Krajowy samorząd spółdzielczy (art. 258–267) . . . . . . . 308 Część IIa PRZEPISY KARNE (art. 267a–267d) . . . . . . . . . . . . . . . 315 Część III ZMIANY W PRZEPISACH OBOWIĄZUJĄCYCH ORAZ PRZEPISY PRZEJŚCIOWE I KOŃCOWE Rozdział 1. Zmiany w przepisach obowiązujących (art. 268–270) . . . . 321 Rozdział 2. Przepisy przejściowe i końcowe (art. 271–281) . . . . . . . . 321 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wykaz aktów prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 329 6 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów Biul. SN GP k.c. – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – „Gazeta Prawna” – ustawa z  23  kwiet nia 1964  r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 121) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2  kwiet nia 1997  r. k.p. k.p.c. KRS k.s.h. Lexis.pl M.P. M.P.Pr. NSA OSA OSAB OSN OSNC OSNC-ZD OSNCP OSNP OSNPG OSNSK OTK ZU Prok. i Pr. PUG SA (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.) – ustawa z 26 czerw ca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 17 lis topada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 101) – Krajowy Rejestr Sądowy – ustawa z  15  wrześ nia 2000  r. – Kodeks spó łek hand lowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1030) – Serwis Prawniczy Lexis Nexis – Monitor Polski – „Monitor Prawa Pracy” – Naczelny Sąd Administracyjny – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Białymstoku – Orzecznictwo Sądu Najwyższego (do 1962 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna. Zbiór Dodat- kowy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna oraz Izba Ad- ministracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r. do 1994 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Wydawnictwo Prokuratury Generalnej – Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – Sąd Apelacyjny 7 Wykaz skrótów SIP SN tekst jedn. tekst pierw. TK u.k.r.s. u.p.s. u.p.u.n. u.s.m. – system informacji prawnej Wolters Kluwer – Sąd Najwyższy – tekst jednolity – tekst pierwotny – Trybunał Konstytucyjny – ustawa z  20  sierp nia 1997  r. o  Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1203 ze zm.) – ustawa z 16 wrześ nia 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1443) – ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.) – ustawa z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1222) Uwaga: przepisy powołane w  opracowaniu bez bliższego oznaczenia są przepisami ustawy – Prawo spółdzielcze. www.lexisnexis.pl Wprowadzenie W  okresie od wejścia w  życie ustawy z  16  wrześ nia 1982  r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z  2013  r., poz.  1443) do dnia dzisiej- szego ustawa ta była wielokrotnie nowelizowana. Najistotniejsze zmiany są zaznaczone w niniejszym komentarzu. Ustawa – Prawo spółdzielcze – reguluje zasady tworzenia i funkcjono- wania spółdzielni. W myśl zasady wyrażonej w art. 1 spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o  zmiennym składzie osobowym i  zmiennym funduszu udziałowym. Ponadto to dobrowolne zrzeszenie prowadzi w interesie swoich członków wspólną działalność gospodarczą. Ustawa weszła w życie 1 stycznia 1983 r. Z tą chwilą utraciła moc obo- wiązująca uprzednio ustawa z  17  lutego 1961  r. o  spółdzielniach i  ich związkach (Dz.U. Nr 12, poz. 61 ze zm.), a także wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze i  związkowe, przy czym do czasu wydania no- wych przepisów dotyczących sposobu prowadzenia rejestru spółdzielni, a także sposobu i czasu przechowywania ksiąg i dokumentów zlikwido- wanych spółdzielni, stosowało się przepisy dotychczasowe. W piś miennictwie jest dyskutowany problem ewentualnej odrębności Prawa spółdzielczego w  wąskim znaczeniu, tzn. przepisów ustawy – Prawo spółdzielcze i wydanych na jej podstawie przepisów wykonaw- czych, a  także m.in. przepisów ustawy o  spółdzielniach mieszkanio- wych. Dyskusja w tym zakresie toczy się wokół okreś lenia związków Prawa spółdzielczego z  prawem cywilnym. Reprezentowane są dwie koncepcje teoretyczne. Pierwsza, zwana teorią umowy, tłumaczy cha- rakter stosunków spółdzielczych wyłącznie w kategoriach cywilistycz- 9 Wprowadzenie nych. Druga, okreś lana jako teoria korporacyjna, wskazuje na swo- istość wspomnianych stosunków, których nie można interpretować w  sposób właś ciwy dla prawa cywilnego. Współcześnie, zarówno w piś miennictwie, jak i orzecznictwie, zdecydowanie przeważa teoria umowy. Świadczy o  tym przede wszystkim okoliczność, że stosunek członkostwa w spółdzielni (art. 18 § 1 u.p.s.) i stosunki od niego po- chodne (art. 18 § 7 u.p.s.) są postrzegane jako stosunki par excellence cywilnoprawne. Decydujące znaczenie przypisuje się bowiem temu, że podlegają one cywilistycznej metodzie regulacji stosunków społecz- nych, która charakteryzuje się równorzędnością (autonomicznością) stron stosunku prawnego oraz brakiem bezpośredniego przymusu ze strony organów państwa. Zasadniczym celem rozwiązań wprowadzonych przez ustawę – Prawo spółdzielcze, jak zauważa A. Żabski, było stworzenie takich mechani- zmów prawnych, które zapewniłyby samodzielność i  samorządność oraz samofinansowanie organizacji spółdzielczych. Jednakże samo- rządność i  samodzielność organizacji spółdzielczych nie polega je- dynie na przyznaniu im uprawnień, ale także na nałożeniu obowiązku korzystania z nich w odpowiedni sposób, ponosząc odpowiedzialność za podjęte działania (A.  Żabski, Komentarz dla wszystkich do ustawy Prawo spółdzielcze, Warszawa 1983, s.  7–8). Samodzielność była w  dużym stopniu zapewniona przez przepisy zabezpieczające spół- dzielnię przed nadmierną ingerencją centralnych związków spółdziel- czych. Samorządność spółdzielni była regulowana przez te przepisy, które normowały ustrój spółdzielni, czyli jej organy, zasady ich two- rzenia i podziału kompetencji między nimi. Ponieważ przepisy te na- leżą co do zasady do dziedziny prawa cywilnego, do rozwiązywania problemów ustrojowych spółdzielni w  sprawach, w  których przepisy z  zakresu Prawa spółdzielczego nie zawierają stosownych regulacji oraz nie odsyłają do stosowania przepisów innych ustaw, zastoso- wanie znajdą przepisy Kodeksu cywilnego. Przepisy ustawy – Prawo spółdzielcze pozostają z  przepisami Kodeksu cywilnego w  relacji lex specialis derogat legi generali. Prawo spółdzielcze w wąskim znaczeniu jest zatem częścią prawa cywilnego. W zasadzie wszystkie jego insty- tucje można wyjaś nić za pomocą podstawowych pojęć prawa cywil- 10 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie nego, w szczególności takich jak: stosunek cywilnoprawny, podmioty tego stosunku, prawo podmiotowe, zdolność prawna, zdolność do czynności prawnych, osobowość prawna, oświadczenie woli, czyn- ność prawna, umowa czy odpowiedzialność cywilna. Jest przy tym charakterystyczne, że dwa przepisy ustawy – Prawo spółdzielcze (art. 25 § 2 i art. 145 § 2) odsyłają do stosowania wprost okreś lonych przepisów Kodeksu cywilnego, a  dwa kolejne (art.  178 §  2 i  art.  180 §  3) odsyłają do odpowiedniego stosowania okreś lonych przepisów Kodeksu cywilnego. Należy także zaznaczyć, iż relacja przepisów ustawy z  15  grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz.  1222) do ustawy – Prawo spółdzielcze została wyraźnie okreś- lona zgodnie z  regułą lex specialis derogat legi generali (art.  1 ust.  7 u.s.m.). Ponadto w  ustawie o  spółdzielniach mieszkaniowych kilka- krotnie odsyła się do stosowania okreś lonych przepisów ustawy – Prawo spółdzielcze, wprost (art. 54 ust. 1) albo odpowiednio (art. 11 ust. 13 i art. 24), a w jednym wypadku wyłącza się stosowanie wskaza- nego przepisu ustawy – Prawo spółdzielcze (art.  542 u.s.m.). Z  kolei w Prawie spółdzielczym trzykrotnie wskazuje się na szczególne regu- lacje zamieszczone w  ustawie o  spółdzielniach mieszkaniowych (art. 18 § 2, art. 45 § 4 i art. 59 § 1). Ani ustawa – Prawo spółdzielcze, ani ustawa o spółdzielniach miesz- kaniowych nie zawierają odpowiednika art. 2 k.s.h., według którego w sprawach ze stosunku spółki hand lowej (art. 1 § 1 k.s.h.) nieuregu- lowanych w  ustawie stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, a  gdy wymaga tego właś ciwość (natura) tego stosunku, przepisy Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio. Jak zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 17 wrześ nia 2008 r. (III CSK 79/08, Lexis.pl nr 2143643), trudno bowiem byłoby wskazać na takie stosunki spół- dzielcze, których właś ciwość (natura) sprzeciwiałaby się stosowaniu wprost przepisów Kodeksu cywilnego. Okoliczność ta sprawia, że w  sprawach ze stosunków prawnych nieuregulowanych w  ustawie – Prawo spółdzielcze ani w  ustawie o  spółdzielniach mieszkaniowych przepisy Kodeksu cywilnego w  zasadzie stosuje się wprost, chyba że ustawy te zawierają przepisy odsyłające do stosowania innych ustaw. 11 Wprowadzenie Istotna zmiana ustawy – Prawo spółdzielcze została dokonana nowelą z 23 października 1987 r. – ustawą o zmianie niektórych ustaw regu- lujących zasady funkcjonowania gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 33, poz.  181). Zniosła ona bowiem wymóg uzys kania przez założycieli spółdzielni oświadczenia o celowości założenia spółdzielni oraz zwią- zane z tym obowiązkiem inne przepisy, m.in. dotyczące terminu wy- stąpienia do sądu z wnios kiem o rejestrację oraz roli sądu przy ocenie oświadczenia o celowości przy odmowie jego wydania. Zmiany te były podyktowane prowadzonymi pracami legislacyjnymi związanymi z wdrażaniem reformy gospodarczej. Kolejna istotna zmiana Prawa spółdzielczego została dokonana na mocy ustawy z 7 lipca 1994 r. o zmianie ustawy – Prawo spółdzielcze oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 90, poz. 419 ze zm.). Wprowadzono nową definicję pojęcia „spółdzielnia” i zakresu jej dzia- łania. Szczegółowo te zmiany zostaną omówione w  komentarzu do art.  1, w  tym miejscu jednak należy zaznaczyć, iż w  nowej definicji zwrócono uwagę na zrzeszeniowy charakter spółdzielni, dobrowol- ność członkostwa i  łączącą się z  tym zmienność składu osobowego oraz funduszu udziałowego. Podkreś lono pozycję członka spółdzielni, w którego interesie jest podejmowana i prowadzona przez spółdzielnię działalność gospodarcza. Dokonano zmiany podejścia do majątku spółdzielni, który jest prywatną włas nością jej członków. Niniejszy komentarz uwzględnia zmiany dokonane w  2011  r. mocą ustawy z  25  marca 2011  r. o  ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 106, poz. 622 ze zm.) oraz ustawy z 9 czerw ca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz nie- których innych ustaw (Dz.U. Nr 133, poz. 767). Komentarz został opracowany na podstawie tekstu jednolitego ustawy – Prawo spółdzielcze (Dz.U. z  2013  r., poz.  1443) ogłoszonego 4 grudnia 2013 r. Obwieszczeniem Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z  24  października 2013  r. Ogłoszenie tekstu jednolitego nie spowodowało zmiany treści normatywnej aktu. Ustawa z 16 lis topada 1982 r. – Prawo spółdzielcze jest podzielona na dwie zasadnicze części (I  i  II), a  te z  kolei na dwa tytuły. W  części I 12 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie tytule I znajdują się uregulowania dotyczące wszystkich grup, typów i rodzajów spółdzielni. W części I tytule II – przepisy dotyczące spół- dzielni produkcji rolnej, spółdzielni kółek rolniczych, spółdzielni pracy i  spółdzielni mieszkaniowych. Część II  reguluje Związki spół- dzielcze (tytuł I) i Krajową Radę Spółdzielczą (tytuł II). Część IIa za- wiera przepisy karne, natomiast część III przepisy zmieniające, przej- ściowe i końcowe. W literaturze przedmiotu wielokrotnie podejmowano próby klasyfiko- wania rodzajów spółdzielni, opierając się na takich kryteriach, jak charakter prowadzonej działalności, terenowy zakres działania czy odpowiedzialność członków spółdzielni za jej zobowiązania. W  odniesieniu do charakteru prowadzonej działalności K.  Kruczalak dzieli to kryterium na dodatkowe kategorie, zwracając uwagę, iż ist- nieją spółdzielnie użytkowników i spółdzielnie pracowników. Podobny podział przyjmują także inni autorzy, np. Henryk Dalecki (Uprawnienia organów samorządu spółdzielczego w świet le ustawy Prawo spółdzielcze: poradnik dla członków organów samorządu spółdzielczego, Warszawa 2007). Spółdzielnie użytkowników dążą do zaspokojenia różnorodnych po- trzeb gospodarczych swoich członków lub potrzeb społecznych. Wśród tych spółdzielni można wyróżnić spółdzielnie hand lowe, mieszka- niowe, rzemieślnicze, przetwórcze. Spółdzielnie pracowników zatrudniają natomiast swoich członków w  celach zarobkowych na podstawie spółdzielczego stosunku pracy. Można tu wyróżnić spółdzielnie produkcyjne, pracy, inwalidów czy rolnicze spółdzielnie specjalistyczne (K.  Kruczalak, Prawo hand lowe. Zarys wykładu, Warszawa 1997, s. 332). Biorąc pod uwagę terenowy zakres działania, wyróżnia się spół- dzielnie gminne, wojewódzkie i krajowe. Spółdzielnie z odpowiedzialnością udziałami, spółdzielnie z odpowie- dzialnością ograniczoną i spółdzielnie z odpowiedzialnością nieograni- czoną to podział spółdzielni zaproponowany przez K. Kruczalaka przy przyjęciu jako kryterium rodzaju odpowiedzialności (K.  Kruczalak, 13 Wprowadzenie Prawo hand lowe…, s.  333). W  spółdzielniach z  odpowiedzialnością udziałami członkowie odpowiadają za zobowiązania spółdzielni tylko do wysokości zadeklarowanych udziałów. W  spółdzielniach z  odpo- wiedzialnością ograniczoną członkowie odpowiadają za zobowiązania spółdzielni nie tylko do wysokości zadeklarowanych udziałów, ale i do wysokości okreś lonych w statucie kwot. Należy także zaznaczyć, że członkowie spółdzielni nie odpowiadają bezpośrednio wobec wierzycieli. Wierzyciele mogą kierować swoje roszczenia tylko do spółdzielni, która, będąc osobą prawną, odpo- wiada całym swoim majątkiem. Członkowie spółdzielni odpowiadają zaś tylko wobec spółdzielni. Takie rozumienie tej instytucji znajduje odzwierciedlenie w  obecnym brzmieniu art.  3 u.p.s., który zalicza włas ność należącą do spółdzielni jako osoby prawnej do kategorii włas ności prywatnej, a nie jak wcześ niej – spółdzielczej. Nie pozbawia on także spółdzielni włas ności jej majątku i  nie czyni spółdzielców współwłaś cicielami w rozumieniu prawa cywilnego. Zdolność prawną spółdzielnia nabywa z  chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Ponadto spółdzielnia podlega wpisowi do rejestru spółdzielni prowadzonego przez Krajową Radę Spółdzielczą. W najnowszym orzecznictwie bardzo wyraźnie został zaznaczony po- gląd dotyczący charakteru uchwał organu spółdzielni – jako majątko- wego lub niemajątkowego. Sąd Najwyższy wskazuje, aby okreś lając charakter uchwały, decydujące znaczenie przypisywać kryterium przedmiotu uchwały, pozwalającemu na okreś lenie, jakie prawa i inte- resy – o  charakterze majątkowym lub niemajątkowym – podlegają ochronie prawnej w  danym postępowaniu. Chodzi mianowicie o  to, czy żądanie uchylenia kwestionowanej uchwały (jej prawnej elimi- nacji) ma prowadzić do ochrony majątkowego czy niemajątkowego (zindywidualizowanego) interesu powoda lub pozwanego (por. posta- nowienie SN z 28 maja 2013 r., V CZ 7/13, Lexis.pl nr 7417992). Komentarz odzwierciedla stan prawny na dzień 1 kwietnia 2014 r. Krystyna Kwapisz-Krygel USTAWA z dnia 16 wrześ nia 1982 r. Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1443) CZęŚć I Spółdzielnie TYTUŁ I Przepisy wspólne DZIAŁ I Spółdzielnia i jej statut Art. 1. § 1. Spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieogra- niczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowa- dzi wspólną działalność gospodarczą. § 2. Spółdzielnia może prowadzić działalność społeczną i oświa- towo-kulturalną na rzecz swoich członków i ich środowiska. ZMIANY Zgodnie z  pierwotnym brzmieniem art.  1 spółdzielnia była dobro- wolnym liczbie członków i zmiennym funduszu udziałowym. Prowadząc działalność i  samorządnym zrzeszeniem o  nieograniczonej 15 Art. 1 Ustawa z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze gospodarczą, miała kierować się potrzebami zrzeszonych członków oraz założeniami okreś lonymi w centralnych i terytorialnych planach społeczno-gospodarczych. Mogła także prowadzić działalność spo- łeczno-wychowawczą dla stałego podnoszenia materialnego i  kultu- ralnego poziomu życia i świadomości społecznej swych członków oraz dla dobra Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Obecne brzmienie art.  1 zostało nadane ustawą z  7  lipca 1994  r. o zmianie ustawy – Prawo spółdzielcze oraz o zmianie niektórych in- nych ustaw (Dz.U. Nr 90, poz. 419 ze zm.). Powołany przepis ekspo- nuje charakterystyczne cechy spółdzielni, a  mianowicie jej zrzesze- niowy charakter, dobrowolność, zmienny skład osobowy, zmienny fundusz udziałowy, prowadzenie działalności gospodarczej w  inte- resie członków. Ponadto, zgodnie z art. 1 § 2 u.p.s., spółdzielnia może prowadzić działalność społeczną i  oświatowo-kulturalną na rzecz swoich członków i ich środowiska. DEFINICJA Ustawa z 16 wrześ nia 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1443) reguluje zasady tworzenia i funkcjonowania spół- dzielni. W  myśl zasady wyrażonej w  art.  1 spółdzielnia jest dobro- wolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób (czyli korporacją), o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym. Ponadto to dobrowolne zrzeszenie w  interesie swoich członków pro- wadzi wspólną działalność gospodarczą. Omawiany artykuł zawiera więc legalną definicję spółdzielni. Wymienia on zarówno cechy decy- dujące o tym, którą instytucję można nazwać spółdzielnią, jak i cechy, które odróżniają spółdzielnię od innych formacji czy osób prawnych. W  tym miejscu, za H.  Daleckim (Uprawnienia organów samorządu spółdzielczego w  świet le ustawy Prawo spółdzielcze: poradnik dla członków organów samorządu spółdzielczego, Warszawa 2007, s. 7), na- leży przytoczyć brzmienie uchwały XXX Jubileuszowego Kongresu Międzynarodowego Związku Spółdzielczego, w której przyjęto Dekla- rację Spółdzielczej Tożsamości i Zasad Spółdzielczych („Monitor Spół- dzielczy” 1999, nr  1, tłum. A.  Piechowski) następującej treści: Spół- 16 www.lexisnexis.pl Część I. Spółdzielnie Art. 1 dzielnia jest autonomicznym zrzeszeniem osób, które zjednoczyły się dobrowolnie w  celu zaspokojenia aspiracji i  potrzeb ekonomicznych, społecznych i kulturalnych poprzez współposiadane i demokratycznie kontrolowane przedsiębiorstwo. Odmienną definicję spółdzielni proponuje H. Cioch (Zarys prawa spół- dzielczego, Warszawa 2007, s. 16), przyjmując, iż spółdzielnia jest do- browolnym i  samorządnym zrzeszeniem o  zmiennym składzie oso- bowym i  zmiennym funduszu udziałowym nieograniczonej liczby osób, które zrzeszyły się w celu wspólnego prowadzenia działalności gospodarczej dla zaspokajania swych dążeń i potrzeb ekonomicznych, kulturalnych i  socjalnych. Prowadzi ona także działalność społeczną na rzecz swych członków, ich rodzin oraz lokalnego środowiska spo- łecznego. Zgodnie z powyższymi definicjami spółdzielnia stanowi zespół osób, które dla osiąg nięcia wspólnego celu podejmują się współdziałania w sposób zorganizowany. Jest ona zrzeszeniem osób, a nie kapitałów, i  to odróżnia ją od spó łek kapitałowych. Jak zauważa K.  Kruczalak (Prawo hand lowe. Zarys wykładu, Warszawa 1997, s. 332), spółdzielcy w sposób samodzielny decydują o istnieniu spółdzielni i kierunkach jej działalności. Prowadzenie przez spółdzielnię działalności gospodar- czej nie oznacza, iż musi ona prowadzić przedsiębiorstwa zarobkowe. Zgodnie z definicją Tomasza Bieńka zawartą w glosie do uchwały SN z  13  grudnia 2000  r. (III  CZP 43/2000, Biul.  SN 2000, nr  12, s.  6; Lexis.pl nr 348272) przedsiębiorstwo to w ujęciu przedmiotowym bę- dzie oznaczało zespół składników materialnych i  niematerialnych, przeznaczonych do realizacji celów statutowych spółdzielni. Zgodnie z  brzmieniem art.  1 cele statutowe spółdzielni powinny się sprowa- dzać do prowadzenia wspólnej działalności gospodarczej, mogą jed- nakże obejmować również prowadzenie na rzecz członków spółdzielni i ich środowiska działalności społecznej i oświatowo-kulturalnej. Spółdzielnia, w  przeciwieństwie do spółki, jest zrzeszeniem osób, a nie zrzeszeniem kapitałów. Jak każde zrzeszenie stawia sobie za cel realizację okreś lonych wspólnych zadań gospodarczych i  – fakulta- tywnie – społeczno-wychowawczych. W  celu realizacji tych zadań 17 Art. 1 Ustawa z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze prowadzi przedsiębiorstwo. Członkowie okreś lają cele i zadania spół- dzielni, zapewniają podstawowe środki finansowe, np.  w  formie udziałów, wkładów, utrzymują z  nią stosunki hand lowe, świadczą włas ną pracę i zarządzają jej działalnością przez organy statutowe. DOBROWOLNOŚĆ Zasada dobrowolności oznacza, iż nie jest dopuszczalny przymus w ja- kiejkolwiek postaci, zarówno w zakresie zakładania, jak i przynależ- ności do danej spółdzielni. Jej konsekwencją jest zasada zmiennego składu osobowego i  zmiennego funduszu udziałowego, na których podstawie członkowie mają wolny dostęp do spółdzielni. W literaturze przedmiotu można spotkać się także z  zasadą „otwartych drzwi”, która oznacza, że spółdzielnia nie powinna stwarzać sztucznych ba- rier osobom zamierzającym do niej wstąpić, jeżeli odpowiadają one wymaganiom przewidzianym w  ustawie lub w  statucie (K.  Pietrzy- kowski, Spółdzielnia a spółka hand lowa, PUG 1991, nr 6, s. 65). Należy jednak pamiętać, iż statut spółdzielni może ten dostęp ograniczyć przez przyjęcie jakiegoś kryterium, np. zawodowego czy wiekowego. Jak przykładowo zauważa W.E. Łyszczak (Statutowy bryk, „Rzeczpo- spolita” 1996, nr 11, s. 14), jeżeli w statucie spółdzielni nie ma posta- nowienia, że osoba prawna może być członkiem spółdzielni, jest to wystarczające do odmowy przyjęcia w poczet członków osoby prawnej starającej się o członkostwo. Ponadto zasada otwartych drzwi nie ma charakteru cywilnoprawnego, nie wynika z niej bowiem dla zainteresowanej osoby roszczenie o przy- jęcie do spółdzielni. Jednakże sprzeczne z prawem, i w związku z tym nieważne, byłoby postanowienie statutu w ogóle wyłączające przyjmo- wanie nowych członków albo przewidujące możliwość przyjmowania członków tylko w  miejsce tych, których członkostwo ustało. Zasada otwartych drzwi pozostaje w ścisłym związku z cechą spółdzielni jako zrzeszenia o zmiennym składzie członkowskim i zmiennym funduszu udziałowym. Jak zauważył Sąd Najwyższy w  wyroku z  17  marca 1986  r. (I  CR 485/85, OSNCP 1987, nr  2–3, poz.  40; Lexis.pl nr  302036), dopusz- 18 www.lexisnexis.pl
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo spółdzielcze. Komentarz. Wydanie 3
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: