Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00390 006918 13878977 na godz. na dobę w sumie
Prawo spółek. Wydanie 3 - ebook/pdf
Prawo spółek. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 1246
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8128-897-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka ,,Prawo spółek' jest adresowana nie tylko do studentów wydziałów prawa polskich uczelni jako podręcznik akademicki oraz do aplikantów sędziowskich, adwokackich, radcowskich i notarialnych jako repetytorium z tego zakresu, ale także dla prawników praktyków zajmujących się prawem spółek oraz wspólników bądź akcjonariuszy spółek, członków zarządów i rad nadzorczych spółek kapitałowych lub kontrahentów spółek (wierzycieli, dłużników).

W książce wykorzystano obszerną literaturę przedmiotu oraz liczne orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych, a także dyrektywy Unii Europejskiej z zakresu prawa spółek.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Spółka cywilna § 1. Źródła prawa 1 2 3 Spółka cywilna jest stosunkiem zobowiązaniowym uregulowanym w art. 860–875 KC. Do oceny prawnej tego stosunku mają również zasto- sowanie przepisy ogólne prawa cywilnego (księga pierwsza KC), a także przepisy tzw. części ogólnej prawa zobowiązań zawarte w księdze trze- ciej KC. Lakoniczność kodeksowej regulacji spółki cywilnej skłania do posta- wienia pytania o dopuszczalność analogicznego stosowania do niej nie- których przepisów Kodeksu spółek handlowych o spółce jawnej, której regulacja jest o wiele bardziej rozbudowana. Na pytanie to należy, moim zdaniem, odpowiedzieć co do zasady twierdząco, mając na względzie fakt, iż mimo istotnych różnic w konstrukcji prawnej obie te spółki wykazują szereg cech wspólnych. W związku z tym można przyjąć, iż do spółki cy- wilnej można stosować na zasadzie analogii – przykładowo – art. 38, 40, 42, 56 oraz 66 KSH. Przy analogicznym stosowaniu przepisów o spół- ce jawnej do spółki cywilnej należy jednak uwzględniać fakt, iż w od- różnieniu od spółki cywilnej spółka jawna posiada podmiotowość prawną (art. 8 KSH) oraz własny majątek (który nie jest majątkiem wspólnym wspólników). Przepisy art. 860–875 KC są w zasadzie przepisami względnie obowią- zującymi. Wyjątek w tym względzie stanowią: art. 864 § 2 (statuujący soli- darną odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki), art. 869 § 2 (dotyczący prawa wspólnika do wypowiedzenia swojego udziału z waż- nych powodów) oraz art. 874 (dotyczący prawa wspólnika do żądania rozwiązania stosunku spółki z ważnych powodów). Zasadniczo dyspozy- tywny charakter przepisów KC o spółce umożliwia potencjalnym wspólni- kom uregulowanie ich wzajemnych praw i obowiązków w sposób najpeł- niej odpowiadający ich interesom z uwzględnieniem celu spółki, rodzaju (przedmiotu) jej działalności, zamierzonego czasu jej trwania itp. Strony Wojciech Pyzioł Nb� 1–3 2 Rozdział I� Spółka cywilna pragnące skorzystać z dyspozytywnego w zasadzie charakteru przepisów dotyczących spółki muszą jednak mieć na względzie, że ustawodawca zde- cydował się na przyjęcie określonego modelu normatywnego spółki cy- wilnej, na który składają się określone cechy konstytutywne tego rodzaju stosunku prawnego. Zawarcie umowy o treści odbiegającej od tego modelu (tzn. „wyłączającej” którąkolwiek z cech konstytutywnych) może – w za- leżności od konkretnego przypadku – prowadzić albo do uznania umo- wy za nieważną w całości lub części (z uwagi na sprzeczność z przepisa- mi prawa lub właściwością [naturą] stosunku prawnego – zob. art. 3531 w zw. z art. 58 KC), albo też do stwierdzenia, że ukształtowany przez stro- ny stosunek prawny nie może być kwalifikowany jako stosunek spółki cy- wilnej. To ostatnie odnosi się m.in. – moim zdaniem – do tzw. spółki we- wnętrznej oraz do tzw. spółki cichej. § 2. Charakter prawny spółki cywilnej 4 I. Model normatywny spółki cywilnej W świetle art. 860 § 1 KC spółka cywilna jest stosunkiem prawnym o charakterze obligacyjnym, którego strony (wspólnicy) zobowiązane są do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w spo- sób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Źródłem po- wstania stosunku prawnego spółki cywilnej jest umowa (umowa spółki) zawarta przez co najmniej dwa podmioty, którymi mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne, a także jednostki organizacyjne nie- będące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (tzw. ułomne osoby prawne), w szczególności osobowe spółki handlowe bądź tzw. wspólnoty mieszkańców. Ogólnikowość treści tzw. definicji ustawowej spółki cywilnej (art. 860 KC) sprawia, że nie jest możliwe dokonanie charakterystyki stosunku spół- ki cywilnej wyłącznie na podstawie tej definicji. W tym celu niezbędne jest uwzględnienie całokształtu regulacji prawnej zawartej w tytule XXXI księgi trzeciej KC i sformułowanie na jej podstawie katalogu cech składa- jących się na (wybrany przez polskiego ustawodawcę spośród wielu moż- liwych) normatywny model spółki cywilnej. Celem tego zabiegu jest umożliwienie dokonania rozgraniczenia pomiędzy stosunkiem spółki cy- wilnej a innymi podobnymi stosunkami prawnymi, które zawierają w swej treści zobowiązanie stron do współdziałania dla realizacji różnego rodzaju „wspólnych” celów (gospodarczych, charytatywnych, kulturalnych itp.). Nb� 4 Wojciech Pyzioł 5 6 § 2� Charakter prawny spółki cywilnej 3 Za cechy konstytutywne stosunku prawnego spółki cywilnej należy, moim zdaniem, uznać: a) „wspólny cel gospodarczy”, do którego wszyscy wspólnicy zobowią- zani są dążyć poprzez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów; b) ustrój majątkowy wspólności łącznej, którego podmiotami są wszyscy wspólnicy; c) łączne występowanie wspólników w charakterze strony stosunków prawnych zawiązywanych z osobami trzecimi – wspólnicy „łącznie” są wierzycielem względnie dłużnikiem osoby trzeciej; d) odpowiedzialność solidarną wszystkich wspólników ich majątkami osobistymi za zobowiązania zaciągnięte w ramach wspólnej działal- ności; e) prowadzenie spraw spółki przez samych wspólników (wszystkich lub niektórych) – za niedopuszczalne należy uznać powierzenie spraw spółki osobom trzecim z wyłączeniem wszystkich wspólników; f) wzajemną reprezentację wspólników w stosunkach zewnętrznych (z osobami trzecimi) – wspólnik reprezentujący „spółkę” działa za- równo w imieniu własnym, jak i w imieniu wszystkich pozostałych oraz na rachunek „spółki” (czyli wszystkich wspólników); g) przysługiwanie każdemu wspólnikowi prawa do udziału we wspólnie wypracowanym zysku – za niedopuszczalną należy uznać tzw. lwią spółkę, w ramach której tylko niektórzy wspólnicy mieliby prawo do udziału w zysku. Również za niedopuszczalną należy uznać umo- wę spółki cywilnej przewidującą, że ewentualnie wypracowany zysk w ogóle nie będzie podlegał podziałowi między wspólników, ale prze- znaczany w całości na inne cele (np. charytatywne). Ad a) W literaturze pojęcie wspólnego celu gospodarczego jest rozumia- ne w różny sposób. Większość autorów uważa, że wspólnym celem gospo- darczym jest uzyskanie korzyści materialnych dających się wycenić w pie- niądzu (choć niekoniecznie w sposób precyzyjny). Korzyści te przybierają najczęściej postać zysku ze wspólnie prowadzonej działalności; mogą one jednak także polegać na zaoszczędzeniu wydatków, jakie poszcze- gólni wspólnicy musieliby ponieść, działając nie w ramach spółki, lecz indywidualnie (przykład: kilku adwokatów prowadzących indywidualne kancelarie adwokackie zawiera umowę spółki w celu wspólnego zaku- pu i utrzymywania lokalu biurowego). Pogląd, wedle którego osiągnięcie zysku mieści się w pojęciu wspólnego celu gospodarczego w rozumieniu art. 860 § 1 KC, należy uznać za nietrafny. Jego akceptacja musiałaby z ko- nieczności prowadzić do wniosku, że cel niemal wszystkich spółek cywil- Wojciech Pyzioł Nb� 5–6 4 Rozdział I� Spółka cywilna nych (za wyjątkiem spółek zawiązanych w celu zaoszczędzenia wydatków – por. wyżej) jest jednakowy. Bardziej właściwe wydaje się stanowisko, w myśl którego wspólnym celem gospodarczym jest konkretne przedsię- wzięcie gospodarcze, które wspólnicy zamierzają wspólnie realizować. Przedsięwzięcie to może mieć charakter jednorazowy (np. wspólna reali- zacja określonej inwestycji na potrzeby samych wspólników albo na za- mówienie osoby trzeciej, wspólny zakup partii towarów w celu ich dalszej odsprzedaży z zyskiem itp.) albo przybrać postać prowadzenia wspólnego przedsiębiorstwa rozumianego jako stała, zarobkowa działalność gospo- darcza w określonej dziedzinie wykonywana we wspólnym imieniu i na wspólny rachunek wspólników. W zdecydowanej większości przypadków zamierzonym przez wspólników efektem wspólnie prowadzonej działal- ności jest osiągnięcie (przez „spółkę”) dodatniego wyniku finansowego. Nie jest to jednak cechą konstytutywną omawianego stosunku prawne- go – dopuszczalne jest zawarcie umowy spółki, która z założenia nie ma przynosić zysku pod warunkiem, iż jej celem jest osiągnięcie jakichś ko- rzyści „gospodarczych”. Bez znaczenia jest natomiast charakter i sposób „zagospodarowania” tych korzyści przez wspólników (np. umowa spółki zawarta w celu wspólnej realizacji określonego rodzaju prac badawczych, których rezultaty miałyby być następnie wykorzystane przez wszystkich bądź niektórych wspólników). Umowa spółki może oczywiście zawierać postanowienie, w myśl którego osiągnięcie (osiąganie) zysku jest „celem spółki”. Znaczenie tego rodzaju postanowienia umownego należy oceniać in concreto. W większości przypadków postanowienie takie należy rozu- mieć jako klauzulę określającą czas trwania spółki (spółka ulega rozwią- zaniu w razie nieosiągnięcia zysku przez określony czas, np. przez 2 lata obrachunkowe). Gdy chodzi o osiąganie zysku, to nie stanowi on, co do zasady, celu „wspólnego”, lecz jest jedynie motywem wspólnika (wspól- ników) skłaniającego go (ich) do zawarcia umowy spółki. Każdy bowiem potencjalny wspólnik – z zasady – dlatego zawiera umowę spółki, ponie- waż liczy na przypadający na niego udział we wspólnie wypracowanym zysku. Jednak jego tak rozumiany „udział” jest jednak zawsze” pochodny” w stosunku do zysku uzyskanego „wspólnie” w ramach umowy spółki. Za taką oceną przemawia przede wszystkim fakt, iż wypracowany ewentual- nie wspólnie zysk nie pozostaje w zasadzie w „spółce”, lecz ulega (o ile wspólnicy inaczej nie postanowią) podziałowi między wspólników, przy czym prawo każdego wspólnika do udziału w zysku nie może być w umo- wie spółki generalnie wyłączone. W myśl art. 860 § 1 KC dążenie do osią- gnięcia wspólnego celu gospodarczego ma się realizować poprzez działa- nie wspólników w oznaczony sposób, w szczególności przez wniesienie Nb� 6 Wojciech Pyzioł § 2� Charakter prawny spółki cywilnej 5 określonych w umowie wkładów. Formuła ustawowa „w szczególności” nie jest jednoznaczna i może być rozumiana dwojako. Po pierwsze, może ona oznaczać, że „wniesienie wkładu do „spółki” jest możliwym, aczkol- wiek nie koniecznym elementem współdziałania wspólników. Po drugie, można ją rozumieć w ten sposób, że wniesienie do „spółki” wkładu jest elementem koniecznym stosunku obligacyjnego spółki, z tym że nieja- ko „ponadto” wspólnicy mogą zobowiązać się do działania (współdziała- nia) także i w inny (określony w umowie) sposób. Należy opowiedzieć się za pierwszym wariantem interpretacyjnym, mając jednak na względzie, iż brak wspólnego majątku może być raczej tylko stanem przejściowym (chyba że spółka już od początku generuje straty). W normalnym toku rze- czy rezultatem wspólnej działalności będą bowiem przychody wchodzą- ce do majątku wspólnego. Jeżeli umowa spółki nie przewiduje obowiązku wniesienia wkładów, to skutkiem tego będzie to, iż bezprzedmiotowe sta- ną się przepisy KC przewidujące zwrot wkładu lub jego wartości wspól- nikowi występującemu ze spółki (art. 871 § 1 KC) albo wszystkim wspól- nikom po rozwiązaniu spółki (art. 875 § 2 KC). Poza tym, jeśli wspólnicy nie przewidują wniesienia wkładów, to i tak umowa spółki musi określać w sposób konkretny działania wspólników, do których mają oni być zo- bowiązani, aby możliwe było osiągnięcie „wspólnego celu gospodarcze- go”. Niewątpliwie za nieważną (art. 3531 w zw. z art. 58 KC) należałoby uznać umowę spółki, z której wynikałoby, iż choćby tylko jeden ze wspól- ników nie jest zobowiązany ani do wniesienia wkładu, ani też do innego oznaczonego działania na rzecz spółki. Zazwyczaj jednak umowa spółki przewiduje obowiązek (wszystkich lub niektórych wspólników) wniesie- nia oznaczonego wkładu do spółki polegającego na wniesieniu do „spółki” własności rzeczy lub innych praw, bądź też na świadczeniu usług (art. 861 § 1 KC). W tym względzie należy pamiętać, że – w odróżnieniu od handlo- wych spółek kapitałowych – wartość wkładu do spółki cywilnej może być nieznaczna. Ponadto trzeba zaznaczyć, że strony umowy mogą swobodnie określać termin wnoszenia umówionych wkładów oraz że nie muszą być one wnoszone równocześnie przez wszystkich wspólników. Ad b) Z przepisów art. 863, 871 oraz 875 KC wynika pośrednio, że jed- nym ze skutków prawnych zawarcia umowy spółki jest powstanie ustroju majątkowego tzw. wspólności łącznej (do „niepodzielnej ręki”), odnoszą- cego się do aktywów majątkowych, które wspólnicy wnieśli do „spółki” tytułem wkładów oraz aktywów majątkowych nabytych przez nich w ra- mach wspólnie prowadzonej działalności. Wspólność łączną w tym rozu- mieniu należy uznać, moim zdaniem, za jedną z cech konstytutywnych stosunku spółki cywilnej. Zagadnieniem odrębnym jest, czy z zasady wol- Wojciech Pyzioł Nb� 7 7 6 Rozdział I� Spółka cywilna ności umów da się wywieść możliwość zawarcia umowy o treści odpowia- dającej definicji ustawowej umowy spółki (art. 860 § 1 KC), ale zawiera- jącej zarazem klauzulę wyłączającą powstanie ustroju wspólności łącznej między wspólnikami. Tego rodzaju klauzula jest często stosowana w umo- wach o utworzenie tzw. konsorcjum. Kwestia ta jest dyskusyjna. Wydaje się, że tego rodzaju klauzula jest co do zasady dopuszczalna, ale nie może być kwalifikowana jako umowa spółki w rozumieniu KC. W takim jed- nak przypadku strony mogą się umówić co do stosowania „w innych spra- wach” reguł właściwych dla spółki cywilnej (np. co sposobu prowadzenia wspólnych spraw, reprezentacji, zasad udziału w zyskach itp.). Ad c) Stroną stosunków prawnych nawiązywanych z osobami trzecimi w ramach wspólnie prowadzonej działalności są łącznie wszyscy wspólni- cy. Kwestią wysoce dyskusyjną jest, czy wspólnicy mogą w umowie spół- ki postanowić, że w stosunkach zewnętrznych występować będzie jeden (lub niektórzy) ze wspólników działający wyłącznie we własnym imieniu, ale na rachunek wszystkich wspólników. Wymieniony przypadek, okreś- lany mianem tzw. spółki wewnętrznej jest w piśmiennictwie przedmiotem rozbieżnych ocen. Ad d) Wspólnicy jako „zbiorowy” dłużnik odpowiadają z majątku wspólnego za zobowiązania „spółki”, czyli za zaciągnięte wspólnie zo- bowiązania. Oprócz tego odpowiadają oni, solidarnie, swoimi majątkami osobistymi za te zobowiązania (art. 864 KC). Odpowiedzialność solidarna wspólników spółki cywilnej ma – inaczej niż to jest w przypadku odpo- wiedzialności solidarnej wspólników jawnych (zob. art. 31 KSH) – cha- rakter pierwotny, a nie subsydiarny. Odpowiedzialność ta nie może być wyłączona w umowie spółki – stanowi to sui generis cenę za brak wymo- gu posiadania przez spółkę cywilną jakiegokolwiek minimalnego „kapi- tału zakładowego”. Ad e) Prowadzenie spraw spółki należy w zasadzie do wszystkich wspólników. Umowa spółki może jednak stanowić, że tylko niektórzy, względnie nawet tylko jeden wspólnik będzie uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki. Prowadzenie spraw spółki można powie- rzyć osobom niebędącym wspólnikami. Jednak za sprzeczne z „naturą” stosunku spółki (art. 3531 KC) należałoby uznać postanowienie umowy spółki wyłączające wszystkich wspólników od prowadzenia spraw spółki. Ad f) Tak jak w przypadku prowadzenia spraw spółki, tak i w odniesie- niu do kwestii reprezentacji spółki należy uznać, że niedopuszczalne jest wyłączenie prawa wszystkich wspólników do reprezentowania spółki. Jest to naturalną i niejako konieczną konsekwencją faktu, że spółka cywilna będąca wyłącznie stosunkiem obligacyjnym nie posiada swoich organów. Nb� 8–11 Wojciech Pyzioł 8 9 10 11 12 13 14 § 2� Charakter prawny spółki cywilnej 7 Ad g) Prawo każdego wspólnika do udziału we wspólnie wypraco- wanym zysku jest prawem, którego wspólnik nie może być pozbawiony w drodze umowy stron (niedopuszczalność tzw. lwiej spółki – zob. art. 867 § 1 zd. 4 KC). Również za niedopuszczalne należy uznać postanowienie umowne przewidujące, że wypracowany wspólnie zysk nie będzie w ogó- le dzielony między wspólników, lecz w całości przeznaczany na określo- ny inny cel (np. charytatywny). Tego rodzaju postanowienie byłoby, moim zdaniem, niezgodne z wyżej powołanym art. 867 § 1 zd. 4 KC. Niezależnie od powyższego wspólnicy mają prawo swobodnego decydowania o spo- sobie „zagospodarowania” wspólnie wypracowanego zysku. Mogą oni, w szczególności, podjąć uchwałę przewidującą, że wypracowany w da- nym roku obrotowym zysk nie będzie rozdzielony pomiędzy wspólników, lecz pozostawiony we wspólnym ich majątku z przeznaczeniem na cele rozwojowe (np. zakup określonej maszyny, budowę bądź remont hali pro- dukcyjnej itp.), względnie, że zostanie przekazany innym podmiotom na cele charytatywne itp. II. Problem podmiotowości prawnej spółki cywilnej Historycznie rzecz ujmując, spółka cywilna pojawiła się w obrocie prawnym jako stosunek zobowiązaniowy łączący dwie lub więcej osób zamierzających realizować jakiś „wspólny cel gospodarczy”. W taki spo- sób kwalifikuje spółkę polski Kodeks cywilny, sytuując dotyczącą jej re- gulację prawną wśród innych tzw. umów nazwanych – pomiędzy regula- cjami dotyczącymi umowy składu (art. 853–8599) oraz umowy poręczenia (art. 876–887). Zagadnieniem odrębnym jest to, czy spółka cywilna jest wyłącznie sto- sunkiem zobowiązaniowym, czy też – ponadto – odrębnym od samych wspólników podmiotem prawa (osobą prawną bądź tzw. ułomną osobą prawną). Niektóre ustawodawstwa (np. Francja) przypisują spółce cywil- nej osobowość prawną. W wielu innych państwach odrębna podmiotowość prawna spółki cywilnej jest wytworem doktryny i orzecznictwa. Omawia- na kwestia była w latach 1988–2000 (tj. w okresie obowiązywania ustawy z 23.12.1988 r. o działalności gospodarczej, Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) przedmiotem ożywionej dyskusji także i w piśmiennictwie polskim, a tak- że przedmiotem rozbieżnych ocen w orzecznictwie sądowym. Kontrower- sje w omawianym zakresie były spowodowane niezbyt jednoznacznymi regulacjami zawartymi w przytoczonej ustawie. Na ich gruncie niektórzy autorzy prezentowali pogląd, wedle którego podmiotowość prawna mia- łaby przysługiwać tym spółkom cywilnym, które prowadzą działalność Wojciech Pyzioł Nb� 12–14 15 16 17 8 Rozdział I� Spółka cywilna gospodarczą zorganizowaną w formie przedsiębiorstwa. Z chwilą wejścia w życie (z dniem 1.1.2001 r.) ustawy z 19.11.1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) powyższe kontrowersje stały się bezprzedmiotowe. De lege lata nie można mieć żadnych wątpliwości co do tego, iż spół- ka cywilna jest w każdym przypadku wyłącznie stosunkiem zobowiąza- niowym. Żaden przepis ustawowy nie przyznaje spółkom cywilnym czy to przymiotu osoby prawnej (art. 33 KC), czy też statusu „jednostki or- ganizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną” (art. 331 KC). Spółka cywilna jako taka nie jest również „przedsiębiorcą” w rozu- mieniu ustawy z 6.3.2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2018 r. poz. 646 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 4 tej ustawy „przedsiębiorcą” jest „osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca oso- bą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną wykonując działalność gospodarczą”. Spółka cywilna nie mieści się w żadnej z po- wyższych kategorii. Ponadto, ewentualna działalność gospodarcza spół- ki cywilnej nie jest prowadzona w imieniu „spółki” jako takiej (która nie istnieje jako podmiot prawa), a w imieniu wszystkich wspólników dzia- łających łącznie. Powyższej oceny nie zmienia fakt, iż w przepisach KC, a także – niekiedy – w przepisach innych ustaw (np. podatkowych) często jest mowa o „spółce” jako takiej. Termin ten jest używany jako tzw. skrót ustawowy oznaczający, w zależności od kontekstu, w jakim został użyty, albo sam stosunek prawny spółki (por. art. 874 oraz 875 § 1 KC), albo ogół wspólników (por. np. art. 864 oraz 865 § 1 KC), albo wreszcie wspólny majątek wspólników (por. art. 861 KC). O ile spółka cywilna nie jest „przedsiębiorcą”, o tyle „przedsiębior- cami” są poszczególni wspólnicy takiej spółki w zakresie wykonywa- nej przez nich działalności gospodarczej (art. 4 ust. 2 PrPrzed). Wspól- nicy będący osobami fizycznymi podlegają – zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 CEiIoDzGiPI (ustawa z 6.3.2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy – wpisowi do Centralnej Ewidencji i Informacji Gospodarczej (CEIDG). Wśród danych podlegających obowiązkowi wpisu znajduje się numer identyfikacji podatkowej (NIP) oraz numer identyfikacyjny REGON spół- ki cywilnej, której dana osoba fizyczna jest wspólnikiem (art. 5 ust. 1 pkt 3 CEiIoDzGiPI). Natomiast ustawa nie wymaga ani dołączenia do wniosku o wpis do CEIDG „listy” pozostałych wspólników, ani tekstu umo- wy spółki. Praktycznie oznacza to, że spółka cywilna, której wspólni- kami są wyłącznie osoby fizyczne, może działać w sposób sui generis Nb� 15–17 Wojciech Pyzioł § 2� Charakter prawny spółki cywilnej 9 „niejawny” dla pozostałych uczestników obrotu. Z danych zawartych w CEIDG mogą się oni dowiedzieć jedynie, że konkretna osoba fizycz- na jest wspólnikiem spółki cywilnej oraz o numerach NIP i REGON tej spółki. Wspólnicy niebędący osobami fizycznymi podlegają obowiąz- kowi wpisu do rejestru przedsiębiorców (art. 36 ustawy z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 986 ze zm.). W takim przypadku wpis powinien zawierać wzmiankę o wy- konywaniu działalności gospodarczej z innymi podmiotami na podsta- wie umowy spółki cywilnej (art. 38 pkt 1 lit. g KrRejSU). Przedsiębior- ca (wspólnik), który zgłasza do rejestru okoliczność zawarcia umowy spółki, składa do akt rejestrowych odpis umowy spółki. W razie zmia- ny umowy wspólnik jest obowiązany zawiadomić o tym sąd rejestro- wy oraz złożyć do akt rejestrowych tekst jednolity tej umowy (art. 45 ust. 7 KrRejSU). Wpisowi do CEIDG, względnie KRS nie podlegają wspólnicy, którzy w ramach stosunku spółki cywilnej realizują jednorazo- we przedsięwzięcia gospodarcze (tzw. spółka dorazowa). Realizacja jedno- razowego przedsięwzięcia gospodarczego nie mieści się bowiem w pojęciu działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 PrPrzeds, a w konsekwencji – podmioty realizujące wspólnie takie przedsięwzięcie nie nabywają statu- su „przedsiębiorcy” w rozumieniu art. 4 PrPrzeds. III. Spółka cywilna a niektóre instytucje pokrewne 1. Tak zwana spółka wewnętrzna 18 W praktyce zdarza się, iż jeden ze wspólników, działając na rachunek „spółki” (tzn. wszystkich wspólników), występuje na zewnątrz nie jako „wspólnik”, lecz wyłącznie w imieniu własnym. Nabyte w ten sposób wierzytelności oraz zaciągnięte długi są wierzytelnościami (długami) tyl- ko tego wspólnika, a nie wierzytelnościami (długami). Ponieważ jednak wspólnik działa na rachunek „spółki”, ma obowiązek wniesienia nabytych przez siebie wierzytelności do majątku wspólnego, co wymaga dokonania stosownej, odrębnej czynności prawnej. Z drugiej strony, pozostali wspól- nicy są zobowiązani przystąpić do długu zaciągniętego samodzielnie przez wspólnika działającego we własnym imieniu (co również wymaga dokona- nia stosownej czynności prawnej). Powyższy sposób działania można by uznać za dopuszczalny ewentualnie tylko wówczas, gdyby miał charakter incydentalny i następował za zgodą wszystkich pozostałych wspólników. Przedmiotem sporów doktrynalnych jest natomiast kwestia dopuszczalno- ści i skutków prawnych umowy, której treść mieści się w ramach definicji Wojciech Pyzioł Nb� 18 10 Rozdział I� Spółka cywilna ustawowej spółki cywilnej (art. 860 § 1 KC), ale która zarazem zawiera klauzulę przewidującą, iż w stosunkach zewnętrznych wspólnicy w ogó- le nie będą występować łącznie jako strona stosunków prawnych, lecz na rachunek spółki działać będzie w imieniu własnym jeden ze wspólników (lub kilku z nich). Umowę tego rodzaju określa się w doktrynie mianem „umowy spółki cywilnej ze skutkiem wyłącznie wewnętrznym” lub po prostu jako „spółkę wewnętrzną”. Celem zawarcia tego rodzaju umowy jest zazwyczaj zatajenie przed potencjalnymi kontrahentami faktu wspól- nego prowadzenia działalności gospodarczej albo (także) „uchylenie” za- sady solidarnej odpowiedzialności wspólników (art. 864 KC). De lege lata – na gruncie przepisów ustawy o swobodzie działalno- ści gospodarczej oraz przepisów ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym (w aktualnym brzmieniu tych ustaw) zawarcie umowy spółki cywilnej ze skutkiem wyłącznie wewnętrznym należy uznać za niedopuszczalne. Byłaby to, moim zdaniem, umowa mająca na celu tzw. obejście prawa (art. 58 KC), w szczególności zaś obejście przepisów nakazujących ujaw- nianie w CEIDG bądź w KRS nakazujących ujawnianie w tych rejestrach faktu prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej, a także bezwzględnie obowiązującego przepisu art. 864 KC statuującego solidarną odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki. 19 2. Problem kwalifikacji prawnej tzw. spółki cichej W świetle uchylonych przepisów art. 682–695 KH tzw. spółka cicha była stosunkiem zobowiązaniowym dwustronnym, w ramach którego podmiot zwany wspólnikiem cichym uczestniczył wkładem w przedsiębiorstwie kup- ca, partycypując w jego zyskach i stratach (art. 682 i 684 KH). Wkład wspól- nika cichego wchodził do majątku kupca (brak ustroju wspólności łącznej), który był wyłącznie uprawniony i zobowiązany do prowadzenia przedsię- biorstwa, przy czym wspólnik cichy nie odpowiadał wobec osób trzecich za zobowiązania zaciągnięte przez kupca „w ramach” jego przedsiębiorstwa. De lege lata nie budzi wątpliwości, że dopuszczalne jest zawarcie umo- wy przewidującej uczestniczenie wkładem w przedsiębiorstwie prowadzo- nym przez inną osobę w zamian za udział w zyskach przez nią osiągnię- tych. Sporna jest jednak kwalifikacja prawna takiej umowy. Niektórzy autorzy uważają, że spółka cicha mieści się obecnie w pojęciu spółki cy- wilnej (a ściślej – że jest rodzajem tzw. spółki wewnętrznej), co w konse- kwencji oznaczałoby, że podlega ona przepisom KC o spółce. Inni nato- miast są zdania, iż spółka cicha jest obecnie umową nienazwaną. Nb� 19 Wojciech Pyzioł
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo spółek. Wydanie 3
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: