Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00357 007491 15355619 na godz. na dobę w sumie
Prawo środowiska Unii Europejskiej - ebook/pdf
Prawo środowiska Unii Europejskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 599
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5243-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> międzynarodowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja jest pierwszym na rynku zbiorem zawierającym wybór aktów prawnych Unii Europejskiej dotyczących obrotu prawnego Unii w dziedzinie środowiska. Wybrane dokumenty zostały poprzedzone wprowadzeniem do prawa środowiska UE i podstawowymi informacjami dotyczącymi regulacji systemowych i sektorowych tej dziedziny prawa. Przedstawione zagadnienia i akty dotyczą m.in.: mechanizmów oceny oddziaływania na środowisko, dostępu do informacji, ochrony i jakości wód, ochrony powietrza, gospodarki odpadami, ochrony przyrody, systemu zarządzania środowiskiem, odpowiedzialności za naruszenie prawa środowiska oraz pakietu energetyczno-klimatycznego.

Zamierzeniem towarzyszącym prezentowanemu opracowaniu było zebranie w jednej publikacji dokumentów, które najczęściej są przedmiotem analizy i rozważań prowadzonych w ramach zajęć na różnych kierunkach studiów akademickich. Dokonując wyboru, brano pod uwagę również ich praktyczne znaczenie dla systemu funkcjonowania norm prawa środowiska.

Adresaci:
Książka jest przeznaczona przede wszystkim dla pracowników naukowych i studentów studiów prawniczych, administracyjnych, nauk politycznych oraz wyspecjalizowanych studiów ochrony środowiska, takich jak np. Międzywydziałowe Studia Ochrony Środowiska na Uniwersytecie Warszawskim. Może być przydatna również dla pracowników administracji państwowej i samorządowej, prawników praktykujących w dziedzinie prawa środowiska, a także dla wszystkich zainteresowanych prawem i ochrona środowiska.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PRAWO ŚRODOWISKA UNII EUROPEJSKIEJ wybór i wprowadzenie Maria Magdalena Kenig-Witkowska Warszawa 2012 Stan prawny na 1 sierpnia 2012 r. Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Adam Choiński Opracowanie redakcyjne „Littera” Maria Beata Wawrzyńczak-Jędryka © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2012 ISBN 978-83-264-3968-1 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów ....................................................................................................................... Podstawowa literatura ........................................................................................................... Przedmowa .............................................................................................................................. Wprowadzenie ........................................................................................................................ Podstawy traktatowe polityki UE w dziedzinie środowiska ................................... Cele i zasady polityki UE w dziedzinie środowiska ................................................... Źródła i akty prawa środowiska Unii Europejskiej .................................................... Akty prawa środowiska UE ............................................................................................ Procedury stanowienia prawa środowiska na podstawie art. 192 TFUE ............... Rozdział I. Mechanizmy oceny oddziaływania na środowisko ............................... Rozdział II. Dostęp do informacji o środowisku ......................................................... Rozdział III. Ochrona i jakość wód ............................................................................... Rozdział IV. Gospodarka odpadami .............................................................................. Rozdział V. Jakość powietrza .......................................................................................... Rozdział VI. Ochrona przyrody .................................................................................... Rozdział VII. System zarządzania środowiskiem ....................................................... Rozdział VIII. Odpowiedzialność za naruszenie prawa środowiska ...................... Rozdział IX. Zmiany klimatu – Pakiet energetyczno-klimatyczny .......................... Przemysł i środowisko ..................................................................................................... Dokumenty Rozdział I. Mechanizmy oceny oddziaływania na środowisko ................................... Dyrektywa Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne (Dz. Urz. WE L z 1985 r. Nr 175, s. 40 z późn. zm.) ... Dyrektywa 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko (Dz. Urz. WE L z 2001 r. Nr 197, s. 30)................................................. 9 11 17 19 19 20 21 21 22 22 24 25 27 28 29 31 32 34 35 37 37 49 5 Spis treści Rozdział II. Dostęp do informacji o środowisku ............................................................ Dyrektywa 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylająca dyrektywę Rady 90/313/EWG (Dz. Urz. WE L z 2003 r. Nr 41, s. 26) .................................................................................................... Rozporządzenie nr 1367/2006 (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 września 2006 r. w sprawie zastosowania postanowień Konwencji z Aarhus o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska do instytucji i organów Wspólnoty (Dz. Urz. UE L z 2006 r. Nr 264, s. 13) ................................................................................................................. Dyrektywa 2003/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. przewidująca udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniająca w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy Rady 85/337/EWG i 96/61/WE (Dz. Urz. UE L z 2003 r. Nr 156, s. 17 z późn. zm.) ............................................................................ 61 61 75 89 Rozdział III. Ochrona i jakość wód .................................................................................... 101 Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L z 2000 r. Nr 327, s. 1 z późn. zm.) .................................................................................................................. 101 Dyrektywa 2008/56/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej) (tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz. Urz. UE L z 2008 r. Nr 164, s. 19) .......... 133 Dyrektywa 2006/118/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu (Dz. Urz. UE L z 2006 r. Nr 372, s. 19) ......................... 157 Dyrektywa Rady 98/83/WE z dnia 3 listopada 1998 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. Urz. WE L z 1998 r. Nr 330, s. 32 z późn. zm.) .................................................................................................................. 169 Rozdział IV. Gospodarka odpadami ................................................................................... 183 Dyrektywa 2008/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz. Urz. UE L z 2008 r. Nr 312, s. 3) ....................... 183 Rozporządzenie nr 1013/2006 (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. Urz. UE L z 2006 r. Nr 190, s. 1 z późn. zm.) .............................................................................. 217 6 Spis treści Rozdział V. Jakość powietrza ............................................................................................... 275 Dyrektywa 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (Dz. Urz. UE L z 2008 r. Nr 152, s. 1) ................................................................................................. 275 Dyrektywa 94/63/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie kontroli emisji lotnych związków organicznych (LZO) wynikających ze składowania paliwa i jego dystrybucji z terminali do stacji paliw (Dz. Urz. WE L z 1994 r. Nr 365, s. 24 z późn. zm.) ..................................... 301 Dyrektywa Rady (70/220/EWG) z dnia 20 marca 1970 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do działań, jakie mają być podjęte w celu ograniczenia zanieczyszczania powietrza przez emisje z pojazdów silnikowych (Dz. Urz. WE L 1970 r. Nr 76, s. 1 z późn. zm.) .................................................................................................................. 311 Dyrektywa 2001/81/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2001 r. w sprawie krajowych poziomów emisji dla niektórych rodzajów zanieczyszczenia powietrza (Dz. Urz. WE L z 2001 r. Nr 309, s. 22 z późn. zm.) ............................................................................................ 317 Rozdział VI. Ochrona przyrody .......................................................................................... 329 Dyrektywa 2009/147/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (wersja ujednolicona) (Dz. Urz. UE L z 2010 r. Nr 20, s. 7) ............................................................................................ 329 Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz. Urz. WE L z 1992 r. Nr 206, s. 7 z późn. zm.) ........................................................................................................... 339 Rozdział VII. System zarządzania środowiskiem ........................................................... 355 Rozporządzenie nr 1221/2009 (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie dobrowolnego udziału organizacji w systemie ekozarządzania i audytu we Wspólnocie (EMAS), uchylające rozporządzenie (WE) nr 761/2001 oraz decyzje Komisji 2001/681/WE i 2006/193/WE (Dz. Urz. UE L z 2009 r. Nr 342, s. 1) .......................................................................................... 355 Dyrektywa Rady 96/62/WE z dnia 27 września 1996 r. w sprawie oceny i zarządzania jakością otaczającego powietrza (Dz. Urz. WE L z 1996 r. Nr 296, s. 55 z późn. zm.) ............................................................................................ 393 Dyrektywa 2002/49/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 czerwca 2002 r. odnosząca się do oceny i zarządzania poziomem hałasu w środowisku (Dz. Urz. WE L z 2002 r. Nr 189, s. 12 z późn. zm.) ...................... 399 7 Spis treści Rozdział VIII. Odpowiedzialność za naruszenie prawa środowiska ......................... 411 Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu (Dz. Urz. UE L z 2004 r. Nr 143, s. 56 z późn. zm.) ......................... 411 Rozdział IX. Zmiany klimatu – Pakiet Energetyczno-Klimatyczny............................. 429 Rozporządzenie nr 2037/2000 (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową (Dz. Urz. WE L z 2000 r. Nr 244, s. 1 z późn. zm.) .................................................. 429 Dyrektywa 2009/28/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/ WE (tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz. Urz. UE L z 2009 r. Nr 140, s. 16) .. 459 Decyzja nr 2009/406/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wysiłków podjętych przez państwa członkowskie, zmierzających do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w celu realizacji do roku 2020 zobowiązań Wspólnoty dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych (Dz. Urz. UE L z 2009 r. Nr 140, s. 136 z późn. zm.) ....... 511 Dyrektywa 2009/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2009 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz. Urz. UE L z 2009 r. Nr 140, s. 63) .................................................................................................. 529 Dyrektywa 2009/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniająca dyrektywę Rady 85/337/EWG, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE, 2008/1/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 (tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz. Urz. UE L z 2009 r. Nr 140, s. 114 z późn. zm.) .................................... 567 Wykaz skrótów – Konwencja o  międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i  roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem, podpisana w Waszyngtonie 3 marca 1973 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 27, poz. 112 – załącznik, z późn. zm.) (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) – Komitet Stałych Przedstawicieli Państw Członkowskich (Comité des Représentants Permanents) – Dziennik Urzędowy Wspólnoty Europejskiej/Unii Europejskiej (seria L – ustawo dawstwo, seria C – informacja, dokumenty przygotowawcze i powiadomienia) – European Court Reports – Europejska Agencja Środowiska (European Environment Agency) – Europejski system zarządzania środowiskiem i audytu środowi- skowego (Eco-Management and Audit Scheme) – Europejska Wspólnota Energii Atomowej – Europejska Wspólnota Gospodarcza – Zintegrowane Zapobieganie i  Ograniczanie Zanieczyszczeń ( Integrated Pollution Prevention and Control) – Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (International Organisation for Standardization) – Jednolity Akt Europejski (Dz. U. z  2004  r. Nr  90, poz. 864/5 – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (Organisation for Economic Co-operation and Development) – ocena oddziaływania na środowisko – procedura zgody po uprzednim poinformowaniu (Prior Informed z późn. zm.) Consent) – Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (wersja skonsolidowana Dz. Urz. UE C 84 z 30.03.2010, s. 1) – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolido- wana Dz. Urz. UE C 83 z 30.3.2010, s. 47) – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Traktat o Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 83 z 30.3.2010, s. 13) 9 CITES COREPER Dz. Urz. WE/UE ECR EEA EMAS EWEA EWG IPPC ISO JAE OECD OOS PIC TEWEA TFUE TS TUE Wykaz skrótów TWE UE UNEP WE – Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (wersja skonsolido- wana Dz. Urz. UE C 321E z 29.12.2006, s. 37) – Unia Europejska – Program Narodów Zjednoczonych do spraw Ochrony Środowi- ska (United Nations Environmental Programme) – Wspólnota Europejska Podstawowa literatura Albertini A., Austin D.H., Strict Liability as a Deterrent in Toxic Waste Management: Empirical Evidence from Accident and Spill Data, Journal of Environmental Economics and Ma- nagement 1999, nr 38 Arcuri A., Controlling environmental risk in Europe: the Complementary role of an EC environ- mental libility regime, Tijdschrift voor Milieuaansprakelijkheid 2001 Backes C.W., Verschuuren J., The Precautionary Principle in International, European and Dutch Wildlife Law, Colorado Journal of International Environmental Law and Policy 1998, nr 9 Bailey P.M., The Creation and Enforcement of Environmental Agreements, European Environ- Banach M., Umowy międzynarodowe w  dziedzinie środowiska, Przyczynek do systematyki mental Law Review, October 1999 umów, Kraków 1996, s. 5–15 Barcz J. (red.), Ustrój Unii Europejskiej, Warszawa 2010 Bergkamp L., The Proposed EC Environmental Liability Regime and EC Law Principles, Envi- ronmental Liability Law Review 2001 Bergkamp L., The Proposed Environmental Liability Directive, Environmental Liability Law Review, November 2002 Bergkamp L., The Proposed Environmental Liability Directive, European Environmental Law Review, November/December 2003 Beyer P., Coffey C., Klasing A., von Homeyer I., The Draft Constitution for Europe and the Environment — the impact of institutional changes, the reform of the instruments and the principle of subsidiarity, Environmental Liability Law Review, July 2004 Birnie P., Boyle A.E., International Law and Environment, Oxford 2002 Blumann C., Kompetencja wspólnotowa a kompetencja państwowa (w:) J.-C. Masclet (red.), Wspólnota Europejska a środowisko naturalne, Konferencja w Angers, Lublin 1999 Bongaerts J., Carbon Dioxide Emissions and Cars: En Environmental Agreement at EU level, Environmental Liability Law Review, July 1999 Borchardt K.D., L’ABC du droit communautaire, Luxemburg 2000 Boyle A.E., International Law and the Environment, Oxford 1992 Brodecki Z. (red.), Ochrona środowiska, Warszawa 2005 Brodecki Z., Koncewicz T., Kupczyk P., Pchałek M., Ochrona przyrody przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości. Komentarz, Warszawa 2010 Charles-le Bihan D., Wkład wspólnej polityki rybołówstwa do strategii Wspólnoty w zakresie środowiska naturalnego (w:) J.-C. Masclet (red.), Wspólnota Europejska a środowisko na- turalne. Konferencja w Angers, Lublin 1999 11 Podstawowa literatura Ciechanowicz J., Harmonizacja polskiego prawa ochrony środowiska z prawem Wspólnot Euro- pejskich na przykładzie nadzwyczajnych zagrożeń środowiska, Przegląd Prawa Europej- skiego 1997, nr 1 Ciechanowicz-McLean J., Prawo i polityka ochrony środowiska, Warszawa 2009 Cieśliński A., Umowa stowarzyszeniowa w systemie prawa Wspólnot Europejskich, Wrocław 1999 Comte F., Criminal Environmental Law and the Community Competence, Environmental Lia- bility Law Review, December 2003 Cuadrat-Grzybowska K., Perkowski M., Ochrona środowiska (w:) M. Perkowski (red.), Inte- gracja europejska. Wprowadzenie, Warszawa 2002 Czapliński W., Ostryhanski R., Saganek P., Wyrozumska A. (wybór i  redakcja), Prawo Wspólnot Europejskich. Orzecznictwo, Warszawa 2001 Daemen T.J., The European Community’s Evolving Precautionary Principle – Comparisons with the United States and Ramifications for Doha Round Trade Negotiations, Environmental Liability Law Review, January 2003 Dhondt N., Integration of Environmental Protection intro other EC Policies, Europa Law Pub- lishing 2003 Law 2003, vol. 15, nr 1 Edwards V., European Court of Justice Environmental Cases 2002, Journal of Environmental Faure M., The Harmonization, Codification and Integration of Environmental Law: A Search for Definitions, European Environmental Law Review, June 2000 Faure M., European Environmental Criminal Law: Do We Really Need It?, European Environ- nr 1 Freestone D., Hey E., The Precautionary Principle and International Law: The Challenge of mental Law Review, January 2004 Implementation, Chichester 1996 French D., The Changing Nature of „Environmental Protection”: Recent Developments Regar- ding Trade and the Environment in the European Union and the World Trade Organization, Netherlands International Law Review 2000, nr 1 Gillies D., A Guide to Environmental Law, Londyn 1999 Gormley L.W., Prohibiting Restrictions on Trade within the EEC. The Theory and Application of Articles 30–36 of the EEC Treaty, Amsterdam 1985 Górka K., Poskrobko B., Radecki W., Ochrona środowiska, Warszawa 2001 Grabowska G., Człowiek i środowisko w prawie międzynarodowym, Państwo i Prawo 1996, Grabowska G., Europejskie prawo środowiska, Warszawa 2001 Gubrynowicz A., Ochrona powietrza w prawie międzynarodowym, Warszawa 2005 Handler T., Regulating the European Environment, Colorado Springs 1994 Hansen L.G., Environmental Regulation through Voluntary Agreements, Institute of Local Government Studies – Denmark, November 1996 Hattan E., The Implementation of UE Environmental Law, Journal of Environmental Law 2003, vol. 15, nr 3 Hey E., The Precautionary Concept in Environmental Law and Policy, The Georgetown Inter- national Environmental Law Review 1992, nr 4 Huglo J.-G., Wdrażanie wspólnotowych norm ochrony środowiska przez państwa członkowskie (w:) J.-C. Masclet (red.), Wspólnota Europejska a środowisko naturalne. Konferencja w An- gers, Lublin 1999 12 Podstawowa literatura Jans J.H., European Environmental Law, Europa Law Publishing 2000 Jans J.H., National Legislative Autonomy? The procedural Constraints of European Law, Legal Jans J.H. (ed.), The European Convention and the Future of European Environmental Law, Eu- Issues of European Integration 1998/I ropa Law Publishing 2003 Jans J.H., Vedder H.H.B., European Environmental Law. After Lisbon, Europa Law Publis- 1999, III–143 Krämer L., EU Casebook on Environmental Law, Oxford 2002 Krämer L., EU Environmental Law, London 2011 Krämer L., Focus on European Environmental Law, London 1992 13 hing 2011 1995 Warszawa 2011 Jendrośka J., Konwencja z Aarhus, Prawo i Środowisko 1999, nr 2 Johnson S.P., Corcelle G., The Environmental Policy of the European Communities, Londyn Kenig-Witkowska M.M., Międzynarodowe prawo środowiska. Wybrane zagadnienia systemowe, Kenig-Witkowska M.M., Ius contrahendi w prawie środowiska Unii Europejskiej (w:) E. Pion- tek, A. Zawidzka (red.), Eseje z prawa Unii Europejskiej, Kraków 2003 Kenig-Witkowska M.M., Koncepcja sustainable development w prawie międzynarodowym, Pań- stwo i Prawo 1998, nr 8 Kenig-Witkowska M.M., Shaping and Developing the European Union Policy on the Environ- ment (w:) E. Piontek, K. Karasiewicz (red.), Quo Vadis Europe III?, Warszawa 2009 Kenig-Witkowska M.M., Prawo do środowiska w prawie międzynarodowym, Państwo i Prawo 2000, nr 9 Kenig-Witkowska M.M., Sustainable Development in Polish Law (w:) N. Schrijver, F. Weiss, International Law and Development. Principle and Practice, Leiden/Boston 2004 Kenig-Witkowska M.M., Zasada ostrożności w prawie środowiska Unii Europejskiej (w:) A. Ła- zowski, R. Ostrihansky (red.), Współczesne wyzwania europejskiej przestrzeni prawnej. Księga pamiątkowa dla uczczenia 70. urodzin Profesora Eugeniusza Piontka, Kraków 2005 Kenig-Witkowska M.M. Integration Principle (w:) E. Piontek, K. Karasiewicz (red.), Quo Vadis Europe II, Warszawa 2008 Kenig-Witkowska M.M. (red.), Prawo instytucjonalne Unii Europejskiej, 5 wyd., Warszawa Kenig-Witkowska M.M., Prawo środowiska Unii Europejskiej. Zagadnienia systemowe, wyd. 3, Kenig-Witkowska M.M., Reviewing Principles of International Environmental Law from the Rio + 20 Perspective, Studia Iuridica LIV, Warszawa 2012 Kiss A., Shelton D., Manual of European Environmental Law, Cambridge University Press Warszawa 2011 2011 1999 Kocot K., Prawnomiędzynarodowe zasady sozologii, Warszawa–Wrocław 1977 Krämer L., Access to Letters of Formal Notice and Reasoned Opinions in Environmental Law Matters, European Environmental Law Review, July 2003 Krämer L., EC Environmental Law, London 2011, 5th ed. Krämer L., EC Treaty and Environmental Protection, London 1995 Krämer L., Environmetal Protection and art. 30 EEC Treaty, Common Market Law Review Podstawowa literatura Krämer L., Focus on European Environmental Law, II ed., Londyn 1997 Lenaerts K., van Nuffel P., Podstawy prawa europejskiego, Warszawa 1998 Lomborg B., The Sceptical Environmentalist: The Real State of the Environment, Cambridge 2001 London C., Droit communautaire de l’environmen, Revue trimestrielle de droit communau- taire 1999, no 35 Łazowski A., Ochrona praw jednostek w prawie Wspólnot Europejskich. Pozasądowe mechani- zmy ochrony praw przed instytucjami i organami Wspólnot Europejskich, Kraków 2002 Machińska H., Polityka ochrony środowiska (w:) D. Milczarek, A.Z. Nowak (red.), Integracja europejska. Wybrane problemy, Warszawa 2003 Machińska H., Stosowanie prawa wspólnotowego w porządku wewnętrznym państwa na przy- kładzie prawa ochrony środowiska, Biuletyn Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego 1998, nr 3–4 Machowski J., Problemy prawne ochrony środowiska, Warszawa 2000 Macleod I., Hendry I.D., Hyett S., The External Relations of the European Communities, Ox- Masclet J.-C. (red.), Wspólnota Europejska a środowisko naturalne. Konferencja w Angers, Lub- ford 1996 lin 1999 McGoldrick, D., International Relations of the European Union, Londyn 1997 Menkes J., Prawo do środowiska jako prawo człowieka, Lublin 1999, s. 21–50 Menkes J., Środowisko naturalne w świetle prawa międzynarodowego – aspekty teoretyczne (w:) J. Gilas (red.), Prawnomiędzynarodowa ochrona środowiska naturalnego, Warszawa 1991 Mering L., Ochrona środowiska w prawie wspólnotowym i w prawie polskim. Harmonizacja pol- skiego prawa ochrony środowiska z normami prawa Wspólnot Europejskich, Sopot 1999 Mik C., Europejskie prawo wspólnotowe. Zagadnienia teorii i praktyki, t. I, Warszawa 2000 Morrison F.L., Wolfrum R., International, Regional and National Environmental Law, Haga– Londyn–Boston 2000 Paczuski R., Prawo ochrony środowiska Unii Europejskiej, Toruń 1999 Radecki W., Odpowiedzialność prawna w ochronie środowiska, Warszawa 2002 Radecki W., Przestępstwa przeciwko środowisku. Rozdział XXII. Komentarz. Dodatkowe teksty prawne, Warszawa 2001 Raux J., Kompetencje Wspólnoty Europejskiej w zakresie zawierania umów w dziedzinie środo- wiska (w:) J.-C. Masclet (red.), Wspólnota Europejska a środowisko naturalne. Konferencja w Angers, Lublin 1999 Rawlings R., Engaged Elites: Citizen Action and Institutional Attitudes in Commission Enforce- ment, European Law Journal 2000, nr 6 Rémond-Gouilloud M., A la recherche du future. La prise en compte du long term par le droit de l’evironnement, Revue juridique de l’environnement 1992, no 2 Rémond-Gouilloud M., Du droit de detruire: essai sur le droit d’environnement, P.U.F. 1989 Równy K., Ekologiczne warunki członkostwa w Unii Europejskiej i zbliżanie się do nich w Polsce, cz. I, Podstawy wymogów ekologicznych w prawie wspólnotowym, Prawo i Środowisko 1997, nr 3 Równy K., Obowiązek przezorności zasadą międzynarodowego europejskiego prawa ekologiczne- go, Prawo i Środowisko 1996, nr 4 Sevenster H., The Environmental Guarantee After Amsterdam: Does the Emperor have New Clothes?, Yearbook of European Environmental Law 2000 14 Podstawowa literatura Sheridan M., Lavrysen L. (eds), Environmental Law Principle in Practice, London 2002 Skubisz R. (red.), Tefelska-Skrzydło E., Wróbel A., Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, Warszawa 2003 Smets H., Wyjątki od zasady „zanieczyszczający płaci” (w:) J.-C. Masclet (red.), Wspólnota Eu- ropejska a środowisko naturalne. Konferencja w Angers, Lublin 1999 Sommer J., Inkorporacja prawa wspólnotowego w państwach członkowskich, Prawo i Środowi- Sommer J., Zobowiązania Polski w zakresie ochrony środowiska, Rocznik Polskiej Polityki Za- Somsen H. (eds), Protecting the European Environment: enforcing EC environmental law, Lon- sko 2000, nr 4 granicznej 1995 dyn 1996 Szafarz R., Rozwój międzynarodowego prawa Europy, z problematyki „europejskiej przestrzeni prawnej”, Warszawa 1994 Sznajder M., Rynek wewnętrzny a polityka ochrony środowiska w Unii Europejskiej, Łódź 1998 Thieme D., European Community External Relations in the Field of Environment, European Environmental Law Review, August/September 2001 Wientraub B.A., Science, International Environmental Regulation, and the Precautionary Prin- ciple: Setting Standarts and Defining Terms, New York University Environmental Law Journal 1992, nr 1 Wiers J., Trade and Enviromnet in the EC and the WTO, Europa Law Publishing 2003 Wierzbowski B., Rakoczy B., Podstawy prawa ochrony środowiska, Warszawa 2004 Przedmowa Wybór dokumentów z  dziedziny prawa środowiska Unii Europejskiej zawiera przepisy najważniejszych aktów prawnych dotyczących tej dziedziny obrotu prawnego UE. Jest przeznaczony dla wszystkich zainteresowanych prawem środowiska, jak rów- nież stosujących szeroko pojęte prawo europejskie i prawo międzynarodowe w prak- tyce. Zamierzeniem przyświecającym dokonanemu wyborowi było zgromadzenie w jednej publikacji podstawowych aktów prawnych prawa środowiska Unii Europej- skiej. Dokonany wybór nie ma charakteru wyczerpującego, zważywszy m.in. na fakt, że liczba aktów prawa pochodnego w dziedzinie środowiska jest bardzo duża. Przy wybo- rze dokumentów kierowano się przede wszystkim kryterium reprezentatywności i zna- czenia wybranych aktów prawnych dla problematyki ochrony środowiska. Podział na działy, których dotyczą normy prawa środowiska, wynika z  praktyki obrotu prawnego uwzględniającej najbardziej reprezentatywne regulacje sektorowe. Ze względu na obszerność niektórych aktów prawnych w zbiorze nie znalazły się za- łączniki do nich dołączone. Dotyczy to zwłaszcza tych dyrektyw, do których załączniki są często uaktualniane. Wybrane dokumenty zostały poprzedzone wprowadzeniem omawiającym podsta- wowe zagadnienia systemowe i materialne prawa środowiska Unii Europejskiej. Stając przed wyborem między umieszczeniem w zbiorze możliwie dużej liczby reprezentatyw- nych aktów prawa środowiska a jej ograniczeniem na rzecz szczegółowego omówienia zawartości rzeczowej regulacji dotyczących poszczególnych działów, wybrano pierwszy wariant. Tak więc zagadnienia sektorowe, których dotyczą akty prawne zawarte w zbio- rze, zostały omówione w sposób dający korzystającemu jedynie podstawowe informacje dotyczące regulacji prawnych w poszczególnych sektorach. Teksty cytowanych w  zbiorze umów międzynarodowych pochodzą z  Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej, jako formalnego źródła prawa obowiązującego w Unii Europejskiej. Warszawa, sierpień 2012 Maria Magdalena Kenig-Witkowska Wprowadzenie Podstawy traktatowe polityki UE w dziedzinie środowiska Generalnie, pojęcie prawa środowiska Unii Europejskiej jest częścią porządku prawnego UE, która bezpośrednio lub pośrednio reguluje obrót prawny UE związany ze środowiskiem. Tak rozumiane prawo środowiska reguluje również sprawy odpadów i zaopatrzenia w energię1. Z  przeglądu prawa pierwotnego i  pochodnego UE wynika, że elementami poję- cia środowiska są: człowiek, fauna, flora, gleba, woda, powietrze, klimat, krajobraz, jak też zasoby materialne, dziedzictwo kulturalne, naturalne otoczenie i zasoby naturalne, a także zasoby wodne. Pojęcie środowiska obejmuje również elementy otoczenia spo- łecznego człowieka, dotyczące społecznych warunków życia jednostki i społeczeństwa. Generalnie, pojęcie prawa środowiska Unii Europejskiej jest częścią porządku prawnego UE, która bezpośrednio lub pośrednio reguluje obrót prawny UE związany ze środowi- skiem. Prawo tak rozumianego środowiska reguluje również sprawy odpadów i zaopa- trzenia w energię. Podstawom prawnym polityki UE w dziedzinie środowiska poświęcony jest tytuł XX TFUE (art. 191–193). Artykuł 191 TFUE stanowi o celach i zasadach tej polityki, nato- miast art. 192 TFUE określa procedury podejmowania decyzji w sprawach dotyczących środowiska. Jeżeli chodzi o finansowanie polityki określonej w tytule XX TFUE, to art. 192 TFUE wyraźnie stanowi, że finansują ją państwa członkowskie, bez uszczerbku dla określo- nych działań o charakterze unijnym. Oznacza to, że zaniechania państwa w realizacji polityki UE są niezgodne z traktatmi i podlegają jurysdykcji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Szeroko rozumiane podstawy polityki UE w dziedzinie środowiska mogą dotyczyć również innych przepisów TFUE, służących pośrednio za podstawę realizacji celów tej polityki, zasadniczo regulując inne dziedziny polityk Unii Europejskiej, jak np. przepis art. 114 TFUE dotyczący harmonizacji przepisów państw członkowskich. 1 Szerzej na ten temat zob. M.M. Kenig-Witkowska, Prawo środowiska Unii Europejskiej. Zagad- nienia systemowe, Warszawa 2011. 19 Wprowadzenie Cele i zasady polityki UE w dziedzinie środowiska Cele polityki dotyczącej środowiska wymienione w Traktacie z Lizbony nie mają charakteru sektorowego związanego z poszczególnymi elementami składającymi się na pojęcie środowiska, jak np. cele związane z ochroną jakości powietrza, wody, ochroną gleby, eksploatacja zasobów naturalnych, zarządzaniem środowiskiem itp. Cele sekto- rowe realizowane są w oparciu o standardy przyjmowane w instrumentach prawa po- chodnego UE, które dość często zmieniają się wraz z procesem ich realizacji, w związku z postępem naukowo-technicznym w dziedzinach objętych regulacją, jak też ze stan- dardami wynikającymi ze zobowiązań międzynarodowych Unii, i które są elementami realizacji celów generalnych UE w dziedzinie środowiska. Artykuł 3 TUE stanowi, że jednym z celów Unii jest osiąganie trwałego i zrówno- ważonego rozwoju Europy, którego dominantą jest ochrona środowiska. Traktat o Unii Europejskiej formułuje tym samym pośrednio cel, jakim jest ochrona środowiska. Prze- pis ten jest zapowiedzią wprowadzenia partykularnych celów polityki UE w dziedzinie środowiska, które zostały sprecyzowane w tytule XX TFUE. W przepisach tych znalazły się też postanowienia dotyczące zasad, na których ma się opierać prowadzenie polityki UE w tej dziedzinie. Z wytycznych dotyczących polityki UE w dziedzinie środowiska najdalej idącą wy- tyczną jest art. 11 TFUE, który stanowi, że wymogi środowiska naturalnego muszą być brane pod uwagę przy określeniu i realizacji wszystkich polityk oraz działań Unii. Treść art. 11 określa więc jasno konsekwencje, jakie należy wyciągać z powszechnego w płasz- czyźnie prawa UE wymogu ochrony środowiska, narzucając obecność czynnika środo- wiska nie tylko na etapie formułowania polityk, ale też na etapie ich wdrażania. Artykuł 191 TFUE wymienia partykularne cele UE w dziedzinie środowiska, któ- rymi są: 1) zachowanie, ochrona i  poprawa jakości środowiska; 2)  ochrona zdrowia ludzkiego; 3) ostrożne i racjonalne wykorzystanie zasobów naturalnych; 4) promowanie środków na płaszczyźnie międzynarodowej zmierzających do rozwiązywania regional- nych lub światowych problemów środowiska naturalnego, w szczególności zwalczania zmian klimatu; 5) wysoki poziom ochrony z  uwzględnieniem różnorodności sytuacji w różnych regionach Unii. Zasady polityki UE w  dziedzinie środowiska można podzielić na: 1)  ogól ne za- sady traktatowe prawa UE bezpośrednio powiązane z ochroną środowiska, tj. zasada pomocniczości i proporcjonalności (art. 5 TUE) oraz zasada integracyjna (art. 11 TFUE); 2) zasady szczególne polityki UE w dziedzinie środowiska, tj. zasada ostrożności; zasada działania zapobiegawczego; zasada naprawiania szkody, w pierwszym rzędzie u źródła; zasada „zanieczyszczający płaci” (art. 191 TFUE). Stosowanie zasad dotyczących polityki Unii Europejskiej w  dziedzinie środowi- ska opiera się na określonych w art. 191 ust. 3 TFUE kryteriach, które muszą być brane pod uwagę w tym procesie. Są nimi: 1) dostępne dane naukowo-techniczne; 2) warunki środowiska naturalnego w różnych regionach Wspólnoty; 3) potencjalne zyski i koszty działań lub ich braku; 4) gospodarczy i społeczny rozwój Unii Europejskiej jako całości oraz równomierny rozwój jej regionów. W praktyce Unii kryteria te odgrywają rolę po- mocniczą. 20 Wprowadzenie Źródła i akty prawa środowiska Unii Europejskiej Źródłem materialnym prawa środowiska UE jest wola państw członkowskich, które przyznały Unii Europejskiej i instytucjom działającym w jej ramach instytucjonalnych kompetencje do tworzenia prawa. W znaczeniu formalnym, źródłem prawa środowi- ska Unii Europejskiej sensu largo są rozmaite rodzaje aktów dotyczących środowiska, regulujące funkcjonowanie przestrzeni prawnej UE w tej dziedzinie. Mogą to więc być zarówno akty prawne o charakterze wiążącym, jak i niewiążącym. Źródłami formalny- mi prawa środowiska UE sensu stricto są tylko te akty prawa UE, które mają charakter prawnie wiążący. Akty prawa środowiska UE Do kategorii aktów pierwotnego prawa środowiska zaliczyć należy traktaty zało- życielskie Wspólnot i Unii Europejskiej, ich kolejne modyfikacje i traktaty akcesyjne. Po- nadto do kategorii tej zaliczamy ogólne zasady prawa i prawo zwyczajowe. Generalnie, źródłem prawa środowiska UE są regulacje przyjmowane na podstawie Traktatu o funk- cjonowaniu Unii Europejskiej. Instytucje UE nieczęsto posługują się rozporządzeniem, jako instrumentem dla tworzenia norm prawa środowiska. Rozporządzenia wchodzą do porządku prawnego państw członkowskich bez konieczności ich transpozycji, obowiązują w całości oraz cha- rakteryzują się bezpośrednią skutecznością. Dyrektywy są najczęściej używanym instrumentem prawa UE w dziedzinie śro- dowiska. Dyrektywy mają charakter prawnie wiążący, ograniczony do zamierzonego w dyrektywie celu, pozostawiając państwom członkowskim decyzje w sprawie sposo- bu wprowadzenia ich w życie. Co do zasady dyrektywy nie obowiązują bezpośrednio i wchodzą do porządków prawnych państw członkowskich w drodze procesu imple- mentacyjnego. Generalnie, są to akty prawne mające na celu zbliżanie prawodawstw państw członkowskich UE, przede wszystkim w drodze ustalania standardów norm śro- dowiska oraz harmonizacji systemów krajowych w tej dziedzinie. Decyzje mają charakter wiążący w stosunku do adresatów, do których są skierowa- ne. Podejmowane w dziedzinie środowiska dotyczą szerokiego spektrum przedmioto- wego. Zalecenia i opinie, w przeciwieństwie do rozporządzeń, dyrektyw i decyzji nie ma- ją mocy prawnie wiążącej. Rezolucje zawierają oświadczenia woli instytucji UE w od- niesieniu do programu realizowanej polityki. Rezolucje nie mają charakteru prawnie wiążącego, ale ich treść może mieć znaczenie dla interpretacji aktów prawnych o cha- rakterze wiążącym. Komunikaty, które Komisja kieruje do innych instytucji unijnych a zwłaszcza do Parlamentu i Rady, na ogół wyjaśniają stanowiska Komisji w stosunku do określonych spraw czy problemów, nie mają charakteru prawnie wiążących. Często komunikaty są aktami poprzedzającymi propozycje legislacyjne Komisji i  ukazują się w postaci Białych i Zielonych Ksiąg. 21 Wprowadzenie Programy działania, wprowadzane przy pomocy rezolucji, jako instrumentu praw- nie niewiążącego, często stanowią podstawę do wydania aktów prawa pochodnego o charakterze wiążącym. Porozumienia środowiskowe, mimo że nie zostały określone w  żadnym z  Trak- tatów, są instrumentem prawnym używanym od pewnego czasu na obszarze obrotu prawnego Unii Europejskiej i to zarówno na poziomie UE, jak i państw członkowskich2. Źródłem prawa środowiska UE są również umowy międzynarodowe dotyczące środowiska3. Procedury stanowienia prawa środowiska na podstawie art. 192 TFUE O procedurach przyjmowania aktów prawnych w dziedzinie realizacji polityki Unii Europejskiej dotyczącej środowiska stanowią przepisy art. 192 TFUE. Standardową pro- cedurą jest procedura przewidziana w art. 192 ust. 1 TFUE. Procedurę opartą na przepi- sie art. 191 ust. 1 TFUE, uzupełnia przepis ust. 5 tego artykułu. Procedura dotycząca wy- łączeń przedmiotowych od procedury standardowej zawarta jest w art. 192 ust. 2 TFUE. Programy działania podlegają procedurze przewidzianej w art. 192 ust. 3 TFUE. Podsta- wę prawną dla podejmowania przez UE i państwa członkowskie środków w dziedzinie środowiska we współpracy z podmiotami trzecimi stanowi przepis art. 192 ust. 4 TFUE. Warunki tej współpracy mogą stanowić przedmiot umów międzynarodowych zawiera- nych przez Unię i zainteresowane strony zgodnie z art. 218 TFUE. Z przepisów Traktatu z Lizbony i praktyki Unii Europejskiej dotyczącej dziedziny środowiska wynika, że akty prawne dotyczące tej dziedziny mogą być również przyj- mowane na innych podstawach niż art. 192 TFUE. Wskazuje na to np. praktyka Unii Eu- ropejskiej stanowiącej prawo środowiska na podstawie art. 113, 114, 207, 39, 91, 170–190 TFUE. Rozdział I. Mechanizmy oceny oddziaływania na środowisko Generalnie, celem mechanizmów oceny oddziaływania na środowisko (OOS) jest kontrola prewencyjna zamierzonych działań publicznych i prywatnych z perspektywy ich wpływu na środowisko. Celem regulacji unijnych przyjmowanych w tym przedmio- cie jest zharmonizowanie procedur OOS funkcjonujących w państwach członkowskich UE i  zapewnienie podobnych warunków dla prowadzenia działalności inwestycyjnej w  całym obszarze obrotu prawnego Unii. Regulacja prawna tych mechanizmów za- 2 Więcej na temat porozumień środowiskowych zob. M.M. Kenig-Witkowska, Prawo środowiska Unii Europejskiej..., rozdział IV. 3 Szerzej na ten temat zob. M.M. Kenig-Witkowska, Prawo środowiska Unii Europejskiej…, s. 112 i n. 22 Wprowadzenie warta została w dyrektywie 85/337 EWG (znowelizowanej przez dyrektywę 97/11/WE). W świetle przepisów dyrektywy termin „ocena oddziaływania na środowisko” to środek gwarantujący, że organ podejmujący decyzję będzie dysponował kompleksową analizą skutków podjęcia danej decyzji dla środowiska. Zgodnie z art. 3 dyrektywy, OOS okre- śla, opisuje i ocenia we właściwy sposób (zgodnie z art. 4–11), bezpośrednie i pośrednie skutki przedsięwzięcia dla ludzi, flory, fauny, gleby, wody, powietrza klimatu, krajo- brazu, dóbr materialnych i  dziedzictwa kultury oraz oddziaływania między tymi ele- mentami. Dyrektywa zawiera w załącznikach I i II listę przedsięwzięć, które wymagają przeprowadzenia procedury OOS. Przedsięwzięcia wymienione w załączniku I zawsze wymagają przeprowadzenia takiej procedury, natomiast przewidziane w załączniku II wymagają przeprowadzenia OOS wtedy, kiedy odpowiednie organy państwa o tym za- decydują po uprzednim przeprowadzeniu procedury selekcji, z zastosowaniem kryte- riów przewidzianych w załączniku III. Dyrektywa przewiduje, że sposób przeprowadzenia procedury OOS powinien obejmować obowiązek przeprowadzenia procedury zapewniającej udział społeczeń- stwa w  podejmowaniu decyzji, obowiązek przeprowadzenia konsultacji z  organami mającymi kompetencje w zakresie ochrony środowiska oraz obowiązek, po stronie in- westora, przedstawienia dokumentacji, zgodnie z przepisami dyrektywy, która nakazuje również zapewnienie zainteresowanej społeczności prawa do procedury odwoławczej. Regulacje dotyczące OOS na obszary Natura 2000 są zawarte w tzw. dyrektywie siedliskowej (dyrektywa 92/43/EWG, art. 6 ust. 3–4). Zgodnie z tymi przepisami, każde przedsięwzięcie, które może istotnie oddziaływać na obszar Natura 2000, a które nie jest bezpośrednio związane lub niezbędne do zarządzania danym obszarem Natura 2000, podlega odpowiedniej ocenie jego oddziaływania na ten obszar, z  perspektywy zało- żeń dotyczących jego ochrony. W przypadku niestwierdzenia znaczącego negatywne- go oddziaływania, właściwy organ może wyrazić zgodę na realizację przedsięwzięcia. W przypadku stwierdzenia, że dane przedsięwzięcie będzie miało negatywne oddzia- ływanie na obszar Natura 2000, udzielenie zgody uzależnione jest od zaistnienia takich przesłanek, jak wykazanie braku alternatyw w realizacji przedsięwzięcia, wykazanie, że jest ono konieczne z punktu widzenia nadrzędnego interesu publicznego oraz zapew- nienie środków kompensujących, koniecznych dla zapewnienia ochrony spójności ob- szarów Natura 2000. W 2001 r. została przyjęta dyrektywa 2001/42/WE w sprawie oceny wpływów niektó- rych planów i programów na środowisko, nazywana dyrektywą strategicznej oceny śro- dowiska, ponieważ jej celem jest zapewnienie, że OOS przeprowadzana jest dla planów i programów, które mogą wywrzeć znaczący wpływ na stan środowiska. Dyrektywa ma charakter proceduralny, co oznacza, że jej wymogi powinny być brane pod uwagę w ist- niejących procedurach w państwach członkowskich UE albo powinny być włączone do specjalnych procedur. Tam, gdzie jest to właściwe, państwa powinny uwzględnić wpro- wadzanie OOS na różnych szczeblach hierarchii planów i programów. Należy zwrócić uwagę na operacyjny charakter pojęcia oceny wpływu na środowisko zawartego w tej dyrektywie, która stanowi, że OOS oznacza przygotowanie sprawozdania dotyczące- go środowiska, przeprowadzenie konsultacji, uwzględnienie sprawozdania i wyników konsultacji przy podejmowaniu decyzji i dostarczenie informacji na temat decyzji, co odróżnia je od celowościowej definicji OOS zawartej w dyrektywie 85/337/WE. 23 Wprowadzenie Rozdział II. Dostęp do informacji o środowisku W  1990  r. Wspólnota Europejska przyjęła dyrektywę 90/313/EWG o  swobodnym dostępie do informacji, która została zastąpiona w 2003 r. przez dyrektywę 2003/4/WE w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska. Celem dyrektyw jest zagwarantowanie prawa dostępu do informacji o środowisku, które posiadają orga- ny władzy publicznej lub które są dla niej przeznaczone, oraz określenie podstawowych warunków i praktycznych ustaleń dotyczących realizacji prawa do informacji o środo- wisku. Występujący o taką informację nie musi więc udowadniać, że ma partykularny osobisty powód dla jej uzyskania. Dyrektywa zawiera szeroką definicję pojęcia „informacje o  środowisku”, która obejmuje, w  formie pisemnej, wizualnej, dźwiękowej, elektronicznej lub innej formie materialnej, informację dotyczącą m.in. stanu elementów środowiska; czynników, któ- re wpływają lub mogą wpłynąć na środowisko, środków i działań, które mają na celu ochronę tych elementów; raportów na temat realizacji przepisów prawnych dotyczą- cych ochrony środowiska; analiz kosztów i korzyści oraz innych analiz gospodarczych; stanu ludzkiego zdrowia i bezpieczeństwa (art. 2). Państwa członkowskie UE mogą zade- cydować o odmowie dostępu do informacji o środowisku w przypadkach określonych w art. 4 dyrektywy, np. organ władzy publicznej nie posiada informacji będącej przed- miotem wniosku, wniosek jest wyraźnie nieuzasadniony, sformułowany zbyt ogólnie, dotyczy materiału będącego w trakcie opracowania, bądź dotyczy materiałów przezna- czonych do wewnętrznego komunikowania się organów. Organ władzy publicznej mo- że też odmówić udostępnienia informacji o środowisku, jeżeli ich ujawnienie wpłynie na poufność działań organów publicznych; stosunki międzynarodowe, bezpieczeństwo publiczne lub obronę narodową; toczące się postępowanie sądowe; poufność informa- cji handlowych lub przemysłowych; prawa własności intelektualnej; poufność danych osobowych; interesy lub ochronę interesów osoby, która informacje będące przedmio- tem wniosków dostarczyła dobrowolnie; ochronę środowiska, którego informacje doty- czą, jak np. teren występowania rzadkiego gatunku (art. 4). Warto zauważyć, że prawo o dostępie do informacji o środowisku zostało usytuowane w szerszym kontekście praw człowieka i nie jest prawem, które dyrektywa odnosi tylko do obywateli Unii Europej- skiej, ale ma charakter powszechny. W 2001 r. UE przyjęła rozporządzenie 1049/2001 w sprawie dostępu do dokumen- tów instytucji unijnych, oparte na przepisach uchylonej później dyrektywy 90/313/WE w  sprawie swobodnego dostępu do informacji o  środowisku4. Rozporządzenie to ma zastosowanie do wszelkich złożonych wniosków o  uzyskanie dostępu do informacji o środowisku, będących w posiadaniu instytucji lub organów UE, bez dyskryminacji ze względu na obywatelstwo, narodowość lub miejsce zamieszkania, a w przypadku osób prawnych, bez dyskryminacji ze względu na zarejestrowaną siedzibę lub faktyczne główne miejsce prowadzenia działalności. W 2006 r. UE przyjęła rozporządzenie 1367/2006, które dotyczy zastosowania posta- nowień Konwencji z Aarhus o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podej- mowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska 4 Dz. Urz. WE L 197 z 21.7.2001, s. 30. 24 Wprowadzenie do instytucji i organów Unii Europejskiej, której celem jest realizacja zobowiązań wy- nikających z Konwencji z Aarhus dla UE. Rozporządzenie z 2006 r. tylko w niewielkim stopniu zmienia przepisy rozporządzenia z 2001 r., z których najważniejsze to: 1) rozsze- rzenie zakresu podmiotowego prawa do informacji; 2) odmowa dostępu do informacji o środowisku została ograniczona do przypadków wymienionych w art. 6 rozporządze- nia 1367/2006, który stanowi, że podstawy odmowy podlegają wykładni zawężającej, z uwzględnieniem interesu publicznego, któremu służy ujawnienie informacji oraz tego czy wnioskowane informacje dotyczą emisji do środowiska; 3) jeżeli wniosek o infor- mację o środowisku zostanie odrzucony, wnioskodawca może wystąpić do Trybunału Sprawiedliwości UE ze skargą w trybie art. 263 TFUE. W  przypadku gdy instytucja lub organ Unii Europejskiej otrzymuje wniosek o uzyskanie dostępu do informacji dotyczącej środowiska, która nie jest w posiadaniu Unii, wnioskodawca jest informowany o tym stanie rzeczy jak najszybciej (nie później niż w ciągu 15 dni roboczych) o instytucji lub organie, do których należy zwrócić się o udzielenie wnioskowanych informacji, lub przekazuje wniosek odpowiedniej instytu- cji lub organowi i informuje o tym wnioskodawcę. Rozdział III. Ochrona i jakość wód Prawodawstwo UE generalnie związane z  ochroną wód, dotyczy zarówno stan- dardów jakości wody, ochrony przed zanieczyszczeniami i zasad zarządzania zasobami wodnymi. Pierwsze dyrektywy w tej materii pojawiły się niemal 40 lat temu5. Od tego czasu przyjęto i zmieniono kilkadziesiąt aktów prawnych dotyczących wody. Wprowa- dzona w roku 2000 do obrotu prawnego UE tzw. ramowa dyrektywa wodna (2000/60/ WE) rozszerzyła zakres ochrony wód na wody powierzchniowe i gruntowe oraz włą- czyła do swoich przepisów cele wielu funkcjonujących w tej materii regulacji, które będą wygasały do roku 2013 r. Jakość wody przeznaczonej do spożycia reguluje dyrektywa w sprawie jakości wo- dy pitnej 80/778/EWG6, w której zawarto nakaz kontroli jakości wody pitnej w punk- tach jej poboru, zaś w aneksie I określono jej parametry jakościowe. Od listopada 2003 r. obowiązuje w tej materii dyrektywa 98/83/WE w sprawie jakości wody wodociągowej przeznaczonej dla ludności do picia, która rozszerza definicję wody przeznaczonej do spożycia o wodę do gotowania, przygotowywania posiłków i dla innych celów domo- wych, niezależnie od pochodzenia7. Jakość wody w kąpieliskach reguluje dyrektywa 76/160/EWG, która dotyczy wszel- kich wód słodkich płynących lub stojących lub ich części oraz wód morskich, w których kąpiel jest w wyraźny sposób dozwolona8. Przepisy dyrektywy zobowiązują państwa 5 Na przykład dyrektywa 75/440/EWG dotycząca wymaganej jakości wód powierzchnio- wych przeznaczonych do poboru wody pitnej w  państwach członkowskich, Dz. Urz. WE L 194 z 25.7.1975, s. 26. 6 Dz. Urz. WE L 229 z 30.8.1980, s. 11. 7 Dz. Urz. WE L 330 z 5.12.1998, s. 2. 8 Dz. Urz. WE L 31 z 5.2.1976, s. 1. 25 Wprowadzenie członkowskie do podjęcia wszelkich koniecznych działań, aby jakość wód w  kąpie- liskach była zgodna z  dopuszczalnymi parametrami. Przepisy dyrektywy pozostają w  bezpośrednim związku z  ramową dyrektywą wodną 2000/60/WE9, ponieważ zobo- wiązania państw w tym zakresie są włączone do planów gospodarowania dorzeczami i zlewiskami. Ochronie wód podziemnych poświęcona jest dyrektywa 80/68/EWG w  sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniami spowodowanymi przez niektóre substancje niebezpieczne10. Dyrektywa wprowadziła zakaz wszystkich zrzutów w od- niesieniu do niektórych substancji, których listę zawiera wykaz I. W odniesieniu do sub- stancji wymienionych w wykazie II ustanowiła ona procedurę udzielania pozwoleń. Dyrektywa 76/464/EWG w  sprawie zanieczyszczenia spowodowanego przez nie- które niebezpieczne substancje odprowadzone do środowiska wodnego UE ma charak- ter ramowy, a jej celem było zapewnienie spójności we wprowadzaniu w życie konwen- cji międzynarodowych dotyczących tej materii na terenie obszaru obrotu prawnego Unii Europejskiej11. W 1994 r. Komisja Europejska przedstawiła propozycje dyrektywy, która była od- powiedzią na postulaty państw członkowskich odnośnie do deregulacji i  ramowego podejścia do aktów prawnych UE dotyczących ochrony i jakości wód. Ostateczny tekst dyrektywy 2000/60/WE przyjęto w 2000 r., a weszła w życie w 2003 r.12 Generalnym ce- lem dyrektywy jest osiągnięcie do 2015 r. w Unii Europejskiej „dobrego stanu” ekologicz- nego i chemicznego wód. Dyrektywa ustanawia ramy ochrony dla śródlądowych wód powierzchniowych, wód podziemnych, wód przejściowych oraz wód przybrzeżnych. Jej celami jest też zapobieganie i kontrola zanieczyszczeń, promowanie zrównoważone- go korzystania z wód, ochrona środowiska, poprawa stanu ekosystemów wodnych oraz umniejszanie skutków powodzi i susz. Ramowa dyrektywa odwołuje się do wielu już przyjętych i obowiązujących dyrektyw „wodnych”, wprowadzając w nich zmiany. Mimo że jednym z celów UE jest współpraca w rozwiązywaniu globalnych i regio- nalnych problemów środowiska, do roku 2008 UE nie przyjęła żadnej regulacji prawnej dotyczącej ochrony środowiska morskiego, chociaż kilka z wyżej wspomnianych dyrek- tyw odnosi się również do wód morskich. Dopiero w 2008 r. przyjęto dyrektywę 2008/56 ustanawiającą ramy działania Wspólnoty w dziedzinie środowiska morskiego13. Dyrek- tywa ta do systemu prawa UE dotyczącego wód włącza środowisko morskie i, podobnie jak dyrektywa ramowa 2000/60/WE dotycząca polityki wodnej, jest przykładem nowej, zintegrowanej, ekosystemowej polityki morskiej UE w dziedzinie środowiska. Jej celem jest zapewnienie „dobrego stanu środowiska” we wszystkich regionach i podregionach morskich Europy, co wymaga m.in. ochrony ekosystemów morskich. W związku z tym dyrektywa stanowi, że np. rybołówstwo i innego rodzaju działalność nie powinny po- wodować spadku populacji ryb, mięczaków i skorupiaków eksploatowanych w celach handlowych poniżej bezpiecznych granic oraz że gatunki obce nie powinny stanowić zagrożenia dla ekosystemów. „Dobry stan środowiska” wymaga także odpowiednich 9 Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, s. 1. 10 Dz. Urz. WE L 20 z 26.1.1980, s. 43. 11 Dz. Urz. WE L 129 z 18.5.1976, s. 23. 12 Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, s. 1. 13 Dz. Urz. UE L 164 z 25.6.2008, s. 1. 26 Wprowadzenie warunków fizycznych i  chemicznych, które wspomagają zdrowe ekosystemy. Wymo- gi w tej materii skierowane są do państw członkowskich, które podejmą odpowiednie działania. Każde z państw członkowskich UE, zgodnie z harmonogramem ustalonym przez dyrektywę, ma obowiązek opracowania strategii morskiej dla własnych wód mor- skich. Rozdział IV. Gospodarka odpadami Zasadnicze znaczenie dla prawa UE dotyczącego odpadów ma dyrektywa 2008/98/ WE w sprawie odpadów14, o której mówi się, że ma charakter ramowy. Obok niej funk- cjonują dyrektywy regulujące szczególne rodzaje odpadów15. Dyrektywa 2008/98/WE ma generalne zastosowanie do wszystkich rodzajów odpadów. Zasadnicze znaczenie dla materii objętej jej regulacją ma pojęcie odpadów, które na gruncie art. 3 dyrektywy oznacza każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się został zobowiązany. Z zakresu stosowania dyrek- tywy są wyłączone: wyziewy gazowe emitowane do atmosfery; grunt i budynki trwale związane z gruntem; zanieczyszczona gleba i inny materiał występujący w stanie natu- ralnym; odpady promieniotwórcze; wycofane z użytku materiały wybuchowe; odchody, jeżeli nie są objęte przepisem art. 2 lit. b. Dyrektywa nie dotyczy też: ścieków; produk- tów ubocznych pochodzenia zwierzęcego; zwłok zwierzęcych; odpadów powstałych w wyniku poszukiwania, wydobywania, przetwarzania i składowania zasobów mine- ralnych; osadów przemieszczanych w  obrębie wód powierzchniowych, w  zakresie, w jakim zostały objęte innymi przepisami UE. Dyrektywa wprowadza również pojęcie produktów ubocznych, których przemieszczanie nie podlega przepisom dyrektywy. Są to substancje lub przedmioty powstające w  wyniku procesu produkcyjnego, którego podstawowym celem nie jest ich produkowanie. Warto pamiętać, że niektóre określone rodzaje odpadów przestają być odpadami w rozumieniu przepisów dyrektywy, gdy zo- stały poddane procesowi odzysku, w tym recyklingu i spełniają określone w przepisach dyrektywy kryteria. Przepisy dyrektywy ustalają następującą hierarchię postępowania z odpadami, jako kolejność priorytetów w przepisach prawa i polityce dotyczących zapobiegania powsta- waniu odpadów oraz gospodarowania odpadami: 1) zapobieganie; 2) przygotowywanie do ponownego użytku; 3) recykling; 4) inne metody odzysku; 5) unieszkodliwienie. Dyrektywa 2008/98/WE wprowadza koncepcję rozszerzonej odpowiedzialności producenta, stanowiąc, że każda osoba fizyczna lub prawna, która zawodowo opraco- wuje, wytwarza, przetwarza, obrabia, sprzedaje lub wwozi produkty, ponosi rozszerzo- ną odpowiedzialność producenta. Zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci” stanowi też, że koszty gospodarowania odpadami muszą być ponoszone przez pierwotnego wy- twórcę odpadów lub przez obecnego lub poprzednich posiadaczy odpadów. Państwa 14 Dz. Urz. UE L 152 z 11.6.2008, s. 1. 15 Zob. J.H. Jans, H.H.B. Veder, European Environmental Law. After Lizbon, Europa Law Publish- ing 2011, s. 437 i n. 27 Wprowadzenie członkowskie UE mogą postanowić, że koszty gospodarowania odpadami będą pono- szone częściowo lub w całości przez producenta produktu, z którego powstaną odpady, jak też częściowo przez dystrybutorów tych produktów. Zagadnienia związane z  przemieszczaniem odpadów reguluje rozporządzenie 1013/2006/WE16. Rozporządzenie określa procedury oraz systemy kontroli przemiesz- czania odpadów, rodzaju przesyłanych odpadów oraz trybu postępowania z odpadami w miejscu przeznaczenia. Jego przepisy mają zastosowanie do przemieszczania odpa- dów pomiędzy państwami członkowskimi UE na terytorium UE albo tranzytem przez państwa trzecie, przywożonych i wywożonych do UE i z UE do/z państw trzecich; prze- wożonych w ramach tranzytu przez terytorium UE. Z zakresu stosowania rozporządze- nia wyłącza się m.in. wyładowywanie na wybrzeżu odpadów, w tym ścieków i pozosta- łości wytworzonych w trakcie normalnej eksploatacji statków i platform przybrzeżnych (na określonych warunkach), odpady wytworzone na pokładach pojazdów, pociągów, statków powietrznych i pływających, chyba że odpady takie są wyładowywane w celu ich odzysku lub unieszkodliwienia, przemieszczania odpadów radioaktywnych, prze- mieszczania odpadów z Antarktydy do UE, przywóz do UE odpadów wytworzonych przez siły zbrojne lub organizacje pomocowe. Rozdział V. Jakość powietrza Problematyka jakości powietrza atmosferycznego jest uregulowana w przestrzeni ob- rotu prawnego Unii Europejskich głównie w dyrektywach. Podstawowym instrumentem prawnym odnoszącym się do jakości powietrza jest dyrektywa 2008/50/WE17, której prze- pisy dotyczą oceny jakości powietrza w odniesieniu do takich związków, jak dwutlenek siarki, dwutlenek azotu i tlenki azotu, pyłu zawieszonego ołowiu, benzenu, tlenku węgla, uzupełniona przez dyrektywę 2010/75/WE18 odnoszącą się do wielkich instalacji przemysło- wych. Celem przyjętych regulacji jest ustanowienie środków, które pozwalają na zdefinio- wanie i określenie celów dotyczących jakości powietrza; ocenę jakości powietrza; uzyski- wanie informacji na temat jakości powietrza i jej udostępnienie społeczeństwu; utrzymanie jakości powietrza i jego poprawę; promowanie współpracy między państwami w zakresie ograniczenia zanieczyszczenia powietrza. Państwa członkowskie UE wyznaczają właściwe organy i podmioty odpowiedzialne za ocenę jakości powietrza, akceptacje systemów po- miarowych, zapewnienie właściwych pomiarów, analizę metod oceny, koordynację – na swoim terytorium – unijnych programów zapewnienia jakości powietrza oraz współpracę z innymi państwami. Państwa członkowskie wyznaczają strefy i aglomeracje na całym swo- im terytorium, na których prowadzą ocenę jakości i zarządzają jakością powietrza. Jakości powietrza dotyczy również dyrektywa 2001/81/WE19 w sprawie krajowych poziomów emisji dla niektórych rodzajów zanieczyszczeń powietrza, która reguluje 16 Dz. Urz. UE L 190 z 12.7.2006, s. 1. 17 Dz. Urz. UE L 152 z 11.6.2008, s. 1. 18 Dz. Urz. UE L 334 z 17.12.2010, s. 17. 19 Dz. Urz. WE L 309 z 27.11.2001, s. 22. 28 Wprowadzenie sprawę ograniczenia emisji substancji zakwaszających i eutrofizujących oraz prekurso- rów ozonu. Przepisy dyrektywy przepisy obejmują emisję zanieczyszczeń powstających w wyniku działalności człowieka, pochodzących z emisji dwutlenku siarki, tlenków azo- tu, lotnych związków organicznych i amoniaku. Natomiast nie obejmują emisji pocho- dzących z międzynarodowej żeglugi morskiej, emisji z samolotów poza cyklem lądowa- nia i startu oraz emisji na Wyspach Kanaryjskich, emisji w departamentach zamorskich Francji oraz na Maderze i Azorach. Chronologicznie, regulacje dotyczące emisji zanieczyszczeń pochodzących z  ru- chomych źródeł były pierwszymi odnoszącymi się do zanieczyszczeń powietrza. I tak dyrektywa 70/220/EWG20 w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich od- noszących się do działań, jakie mają być podjęte w celu ograniczenia zanieczyszczenia powietrza przez spaliny z silników z zapłonem iskrowym, jako pierwszy akt prawny w tej materii regulowała niektóre zagadnienia dotyczące kontroli zanieczyszczeń po- wietrza. Przepisy dyrektywy odnoszą się do emisji zanieczyszczeń z  rury wydecho- wej pojazdu, par paliwa, wydalania gazów ze skrzyni biegów oraz trwałości urządzeń ograniczających emisję zanieczyszczeń, dla których przewidziano wymóg i procedurę homologacji. W procesie wielokrotnych zmian przepisy dyrektywy w tej materii uległy zaostrzeniu. Jakości powietrza dotyczy m.in. również dyrektywa 94/63/WE21, w sprawie emisji lotnych związków organicznych (LZO) wynikających ze składników paliw i jego dystry- bucji z terminalu do stacji paliw. Przepisy dyrektywy stosuje się do eksploatacji instalacji pojazdów drogowych, pociągów i jednostek pływających po drogach śródlądowych wy- korzystywanych do transportu i magazynowania benzyny. W tym kontekście należy przypomnieć, że UE jest również stroną Konwencji ge- newskiej w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległo- ści22, protokołu do tej Konwencji23, Konwencji wiedeńskiej o ochronie warstwy ozono- wej24, Protokołu montrealskiego w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową25, co znajduje odzwierciedlenie w obrocie prawnym UE. Rozdział VI. Ochrona przyrody Unia Europejska jest stroną wielu konwe
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo środowiska Unii Europejskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: