Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00387 007240 10027159 na godz. na dobę w sumie
Prawo urzędnicze. Wydanie 3 - ebook/pdf
Prawo urzędnicze. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 346
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-9519-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W podręczniku omówiono polskie regulacje prawne odnoszące się do statusu zawodowego osób zatrudnionych w administracji państwowej na stanowiskach urzędniczych. W doktrynie normy prawne z tego zakresu określa się mianem prawa urzędniczego. Prawo to nie jest odrębną gałęzią prawa, lecz zgodnie z przeważającym stanowiskiem doktryny wchodzi w skład prawa pracy. Składają się na nie obecnie trzy osobne segmenty zatrudnienia w admnistracji publicznej: samorządowej, rządowej oraz państwoej pozarządowej. Wobec powyższego zakresem podmiotowym prawa urządniczego objętych jest kilkaset tysięcy osób stanowiących aparat wykonawczy organów państwa, co samo świadczy o wysokiej randze i znaczeniu tego podsystemu normatywnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Jakub Stelina Prawo urzędnicze 3. wydanie PODRĘCZNIKI PRAWNICZE J. Stelina • Prawo urzędnicze Polecamy w serii: C. Kulesza, P. Starzyński POSTĘPOWANIE KARNE Ł. Gruszczyński PRAWO MIĘDZYNARODOWE GOSPODARCZE K. Bilewska PRAWO HANDLOWE, wyd. 2 L. Gardocki PRAWO KARNE, wyd. 19 W. Wołodkiewicz, M. Zabłocka PRAWO RZYMSKIE. INSTYTUCJE, wyd. 6 L. Florek PRAWO PRACY, wyd. 18 Z. Radwański, A. Olejniczak ZOBOWIĄZANIA – CZĘŚĆ OGÓLNA, wyd. 12 Jakub Stelina Prawo urzędnicze 3. wydanie WYDAWNICTWO C. H.BECK WARSZAWA 2017 Wydawca: Aneta Flisek Recenzent wydawniczy: prof. UW dr hab. Łukasz Pisarczyk © Wydawnictwo C.H.Beck 2017 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: KJS Katarzyna Słomka Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-9518-0 ISBN e-book 978-83-255-9519-7 Spis treści Przedmowa do trzeciego wydania .................................................................................. IX Wykaz skrótów .............................................................................................................. XI Wykaz podstawowej literatury ........................................................................................ XIII Rozdział I. Prawo urzędnicze w systemie prawa ...................................................... § 1. Pojęcie, zakres i przedmiot prawa urzędniczego .............................................. § 2. Modele prawa urzędniczego .............................................................................. § 3. Istotne cechy oraz charakter prawny urzędniczego stosunku pracy ................ § 4. Przyporządkowanie gałęziowe prawa urzędniczego ......................................... § 5. Funkcje prawa urzędniczego  ............................................................................ Rozdział II. Historia polskiego prawa urzędniczego ................................................ § 6. Uwagi wprowadzające ....................................................................................... § 7. Okres międzywojenny (1918–1939) ..................................................................   § 8. Okres PRL (1944–1989) .................................................................................... § 9. Okres po 1989 r. ................................................................................................. Rozdział III. Źródła i struktura polskiego prawa urzędniczego............................. § 10. Uwagi wstępne ................................................................................................. § 11. Źródła prawa urzędniczego o charakterze między- i ponadnarodowym ....... § 12. Źródła prawa urzędniczego o charakterze powszechnie obowiązującym ......   I. Uwagi wstępne .........................................................................................   II. Źródła prawa urzędniczego w administracji samorządowej ...................   III. Źródła prawa urzędniczego w administracji rządowej ...........................   IV. Źródła prawa urzędniczego w administracji państwowej pozarządowej   § 13. Specyficzne źródła prawa pracy w urzędach ..................................................           Rozdział IV. Stosunki pracy w administracji samorządowej ..................................   § 14. Uwagi wprowadzające .....................................................................................   § 15. Pracodawcy samorządowi ................................................................................   § 16. Dyferencjacja statusu urzędników samorządowych ........................................   I. Relacja między zakresami terminów „pracownicy samorządowi”  1 1 10 17 30 33 34 34 39 52 65 72 72 75 78 78 80 81 84 87 91 91 96 98       98 a „urzędnicy samorządowi” .....................................................................   II. Podstawy zatrudnienia .............................................................................   99 III. Rodzaje stanowisk urzędniczych ............................................................. 103 IV. Stanowiska nieurzędnicze w samorządzie terytorialnym ....................... 105 § 17. Nawiązanie stosunku pracy w administracji samorządowej ........................... 105 VI                                     I. Kwalifikacje pracownicze ........................................................................ 105 II. Zakazy zatrudniania ................................................................................. 110 III. Nawiązanie stosunku pracy z wyboru ..................................................... 112 IV. Nawiązanie stosunku pracy z powołania ................................................ 115 V. Nawiązanie stosunku pracy na podstawie umowy o pracę ....................   118 1. Nabór na wolne stanowiska urzędnicze ..............................................   118 2. Zawarcie umowy o pracę .................................................................... 121 3. Służba przygotowawcza ...................................................................... 126 § 18. Zmiany stosunku pracy urzędników samorządowych .................................... 127 § 19. Ustanie stosunku pracy urzędników samorządowych ..................................... 134 I. Uwagi wstępne ......................................................................................... 134 II. Rozwiązanie stosunku pracy z wyboru ................................................... 135 III. Rozwiązanie stosunku pracy z powołania .............................................. 137 IV. Rozwiązanie stosunku pracy pozostałych urzędników samorządowych 141 1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 141 2. Wypowiedzenie umowy o pracę ......................................................... 142 3. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia ............................. 147 V. Wygaśnięcie stosunku pracy urzędników samorządowych .................... 150 § 20. Obowiązki urzędników samorządowych ......................................................... 152 I. Uwagi wstępne ......................................................................................... 152 II. Obowiązki ogólne wynikające z ustawy o pracownikach  samorządowych ........................................................................................ 153 III. Obowiązek wykonywania poleceń służbowych ...................................... 156 IV. Okresowe oceny kwalifikacyjne .............................................................. 157 V. Zakaz dodatkowych zajęć ........................................................................ 162 VI. Obowiązek złożenia oświadczenia majątkowego ................................... 165 VII. Zakaz przyjmowania świadczeń majątkowych ....................................... 167 § 21. Uprawnienia urzędników samorządowych ......................................................   168 I. Uwagi wstępne .........................................................................................   168 II. Prawo do wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy .........   169 III. Prawo do wypoczynku ............................................................................. 173         Rozdział V. Stosunki pracy w administracji rządowej (służba cywilna) ............... 174 § 22. Pojęcie i organizacja służby cywilnej ............................................................. 174 I. Uwagi wstępne ......................................................................................... 174 II. Szef Służby Cywilnej............................................................................... 176 III. Rada Służby Publicznej ...........................................................................   180 IV. Dyrektorzy generalni oraz kierownicy urzędów .....................................   181 § 23. Zakres podmiotowy korpusu służby cywilnej .................................................   184 § 24. Określenie pracodawcy w służbie cywilnej ....................................................   190 § 25. Nawiązanie stosunku pracy w służbie cywilnej .............................................   192 I. Warunki kwalifikacyjne ............................................................................   192 II. Rekrutacja do służby cywilnej ................................................................   194 III. Zawarcie umowy o pracę i służba przygotowawcza ..............................   199 IV. Mianowanie .............................................................................................. 202 § 26. Obsada wyższych stanowisk w służbie cywilnej ............................................   209 § 27. Zmiany stosunku pracy w służbie cywilnej .................................................... 211 § 28. Ustanie stosunku pracy w służbie cywilnej .................................................... 220 I. Uwagi wstępne ......................................................................................... 220         Spis treści VII II. Wygaśnięcie stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej ............. 221 III. Rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem służby cywilnej  oraz osobą zatrudnioną na wyższym stanowisku w służbie  cywilnej – wzmianka ............................................................................... 224 IV. Rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej  ............... 226 1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 226 2. Wypowiedzenie stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej .......... 227 3. Rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z urzędnikiem  służby cywilnej ....................................................................................   229 4. Uprawnienia urzędnika służby cywilnej w związku z wadliwym  rozwiązaniem stosunku pracy – wzmianka ........................................ 230 § 29. Obowiązki członków korpusu służby cywilnej ............................................... 230 I. Uwagi wstępne ......................................................................................... 230 II. Obowiązki ogólne .................................................................................... 233 III. Obowiązek wykonywania poleceń służbowych ......................................   238 IV. Obowiązki związane z zachowaniem bezstronności ..............................   239 V. Okresowe oceny kwalifikacyjne .............................................................. 241 § 30. Uprawnienia członków korpusu służby cywilnej ........................................... 243 I. Uwagi wstępne ......................................................................................... 243 II. Prawo do wynagrodzenia ......................................................................... 245 III. Prawo do wypoczynku .............................................................................   248 IV. Uprawnienia emerytalno-rentowe ...........................................................   249 Rozdział VI. Stosunki pracy w służbie zagranicznej ................................................ 250 § 31. Pojęcie i organizacja służby zagranicznej ....................................................... 250 § 32. Korpus służby zagranicznej ............................................................................. 254 § 33. Stopnie dyplomatyczne .................................................................................... 256 § 34. Nawiązanie, zmiany i ustanie stosunku pracy w służbie zagranicznej ..........   258 § 35. Prawa i obowiązki członków służby zagranicznej ......................................... 260 I. Uwagi wstępne ......................................................................................... 260 II. Reprezentowanie państwa za granicą ...................................................... 261 III. Wynagrodzenie i inne świadczenia  ........................................................ 262 IV. Prawo do wypoczynku ............................................................................. 264 V. Inne uprawnienia i obowiązki ................................................................. 265                                   Rozdział VII. Stosunki pracy w administracji państwowej (nierządowej) oraz organach władzy publicznej ................................................................. 267 § 36. Uwagi wprowadzające ..................................................................................... 267 § 37. Korpus urzędników państwowych (nierządowych) ........................................   269 § 38. Nawiązanie stosunku pracy z urzędnikami państwowymi ............................. 272 I. Uwagi wprowadzające ............................................................................. 272 II. Podstawy nawiązania stosunku pracy  .................................................... 273 III. Aplikacja administracyjna i legislacyjna ................................................. 275 § 39. Zmiany stosunku pracy urzędników państwowych ........................................ 276 § 40. Ustanie stosunku pracy urzędników państwowych .........................................   279 § 41. Obowiązki urzędników państwowych .............................................................   283 § 42. Uprawnienia urzędników państwowych ..........................................................   286 I. Uwagi wstępne .........................................................................................   286 Spis treści VIII     II. Wynagrodzenie i inne świadczenia .........................................................   287 III. Uprawnienia emerytalno-rentowe ............................................................   289 IV. Prawo do wypoczynku .............................................................................   289 V. Uprawnienia honorowe ............................................................................   290 § 43. Urzędnicy zatrudnieni w sądach i prokuraturze .............................................   290 Rozdział VIII. Odpowiedzialność pracownicza urzędników ....................................   297 § 44. Uwagi wprowadzające .....................................................................................   297 § 45. Odpowiedzialność polityczna ...........................................................................   298 § 46. Odpowiedzialność majątkowa (za wyrządzone szkody) ................................. 300 I. Odpowiedzialność materialna .................................................................. 300 II. Szczególna odpowiedzialność odszkodowawcza za rażące      naruszenie prawa ...................................................................................... 302 § 47. Odpowiedzialność osobista za naruszenie obowiązków ................................. 304 I. Uwagi wstępne ......................................................................................... 304 II. Odpowiedzialność porządkowa ............................................................... 306 III. Odpowiedzialność dyscyplinarna .............................................................   308 1. Charakter prawny odpowiedzialności dyscyplinarnej ........................   308 2. Odpowiedzialność dyscyplinarna w służbie cywilnej ........................ 311 3. Odpowiedzialność dyscyplinarna w urzędach państwowych  (nierządowych) .................................................................................... 315 IV. Odpowiedzialność karna .......................................................................... 317         Rozdział IX. Rozstrzyganie sporów ze stosunku pracy ........................................... 321 Indeks rzeczowy ............................................................................................................. 327 Spis treści Przedmowa do trzeciego wydania Oddawana do rąk Czytelników książka jest trzecim, gruntownie zmienio- nym wydaniem podręcznika, który ukazał się w latach 2009 i 2013. Co prawda  w ciągu czterech ostatnich lat żadna z obowiązujących pragmatyk urzędniczych  nie została zastąpiona przez nowy akt prawny, niemniej wiele z nich podda- no istotnym nowelizacjom (dotyczy to zwłaszcza ustawy o służbie cywilnej),  które zdezaktualizowały w poważnym zakresie wiele fragmentów podręczni- ka, czyniąc z niego materiał w coraz mniejszym stopniu przydatny dla celów  dydaktycznych. Z tego względu, jak również z uwagi na wyczerpanie nakładu,  przygotowane zostało kolejne wydanie mojego Prawa urzędniczego, uwzględ- niające nie tylko wszystkie zmiany stanu prawnego, jakie miały miejsce od ro- ku 2013, ale również najważniejsze publikacje i orzeczenia sądowe odnoszące  się do problematyki zatrudnienia urzędniczego. W tym miejscu pragnę bardzo serdecznie podziękować prof. Łukaszowi Pi- sarczykowi z Uniwersytetu Warszawskiego za cenne uwagi recenzyjne, które  przyczyniły się do poprawy walorów niniejszego podręcznika. W pracy uwzględniono stan prawny na dzień 31.1.2017 r. Gdańsk, marzec 2017 r. Autor Wykaz skrótów 1. Akty prawne Konstytucja RP  ..........................  Konstytucja  Rzeczypospolitej  Polskiej  z  2.4.1997  r.  KP ............................................... Kodeks pracy NSAU ustawa z 11.5.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyj- (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.) PomocSpołU  ..............................  ustawa  z  12.3.2004  r.  o  pomocy  społecznej  (tekst  jedn.  nym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) PracSamU ..................................  ustawa  z  21.11.2008  r.  o  pracownikach  samorządowych  (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 902 ze zm.) PracUPU ....................................  ustawa z 16.9.1982 r. o pracownikach urzędów państwo- wych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1511 ze zm.) ProkU .........................................  ustawa  z  28.1.2016  r.  –  Prawo  o  prokuraturze  (Dz.U.  PrUSP .........................................  ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszech- PSłCywU z 1922 r. ..................... ustawa z 17.2.1922 r. o państwowej służbie cywilnej (tekst nych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 2062 ze zm.) z 2016 r. poz. 177 ze zm.) SamGminU ................................  ustawa z 8.3.1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn.  SamPowiatU ..............................  ustawa  z  5.6.1998  r.  o  samorządzie  powiatowym  (tekst  SłCywU  ......................................  ustawa  z  21.11.2008  r.  o  służbie  cywilnej  (tekst  jedn.  SłZagrU  ......................................  ustawa z 27.7.2001 r. o służbie zagranicznej (tekst jedn.  StrażGminU  ...............................  ustawa  z  29.8.1997  r.  o  strażach  gminnych  (tekst  jedn.  jedn. Dz.U. z 1949 r. Nr 11, poz. 72) Dz.U. z 2016 r. poz. 446 ze zm.) jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 814 ze zm.) Dz.U. z 2016 r. poz. 1345 ze zm.) Dz.U. z 2017 r. poz. 161 Dz.U. z 2016 r. poz. 706 ze zm.) 2. Czasopisma OwSS ..........................................  Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych  PiP ...............................................  Państwo i Prawo PiZS.............................................  Praca i Zabezpieczenie Społeczne RPEiS ..........................................  Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny ST ................................................  Samorząd Terytorialny XII Wykaz skrótów 3. Inne skróty art. ..............................................  artykuł Dz.U. ........................................... Dziennik Ustaw KSAP .........................................  Krajowa Szkoła Administracji Publicznej im. Prezydenta  Rzeczpospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego nast. .............................................  następna (-e, -y) Nr ................................................ numer RM  .............................................  Rada Ministrów s. ................................................. strona tekst jedn. .................................... tekst jednolity z. .................................................. zeszyt ze zm. ......................................... ze zmianami Wykaz podstawowej literatury K. Baran (red.), Prawo urzędnicze. Komentarz, Warszawa 2015 E. Bojanowski, Prawnoorganizacyjna odpowiedzialność pracowników organu administracji  państwowej, Gdańsk 1981 Z. Cieślak, J. Jagielski, K. Rączka, Komentarz do ustawy o służbie cywilnej, Warszawa 1998 A. Dubowik, Ł. Pisarczyk, Prawo urzędnicze, Warszawa 2011 A. Giedrewicz-Niewińska, Wybór jako podstawa nawiązania stosunku pracy z pracownikami  samorządowymi, Warszawa 2008 Z. Góral, Prawo pracy w samorządzie terytorialnym, Warszawa 1999 W. Hekajło, Ustawa o państwowej służbie cywilnej (pragmatyka służbowa), Warszawa 1924 H. Izdebski, Historia administracji, Warszawa 1997 J. Jagielski, K. Rączka, Komentarz do ustawy o służbie cywilnej, Warszawa 2001 W. Jaśkiewicz,  Pracownicy  administracji,  [w:]  System  prawa  administracyjnego,  pod  red.  J. Jendrośki, t. 2, Wrocław 1977 W. Jaśkiewicz, Stosunki służbowe w administracji, Warszawa–Poznań 1969 W. Jaśkiewicz, Studia nad sytuacją prawną pracowników państwowych, t. 1, Poznań 1961 W. Jaśkiewicz, Studia nad sytuacją prawną pracowników państwowych, t. 2, Poznań 1966 J. Kościołek, Państwowa służba cywilna. Jednolity tekst pragmatyki i komentarz, Łódź 1947 T. Kuczyński, Właściwość sądu administracyjnego w sprawach stosunków służbowych, Wro- cław 2000 T. Kuczyński, E. Mazurczak-Jasińska, J. Stelina, Stosunek służbowy, [w:] System Prawa Ad- ministracyjnego, t. 11, Warszawa 2011 B. Kudrycka, Neutralność polityczna urzędników, Warszawa 1998 Z. Leoński, Odpowiedzialność dyscyplinarna w prawie Polski Ludowej, Poznań 1959 T. Liszcz, R. Borek-Buchajczyk, W. Perdeus, Prawo urzędnicze, Lublin 2005 T. Maciejewski, Historia administracji, Warszawa 2002 J. Piątkowski, A. K. Kolasiński, A. Kolasiński, Stosunki pracy w administracji publicznej (na  tle prawa wspólnotowego), Toruń 2008 Pracownicy administracji w PRL, pod red. J. Łętowskiego, Wrocław 1984 M. Rycak, A. Rycak, J. Stelina, Ustawa o pracownikach samorządowych. Komentarz, War- szawa 2016 G. Rydlewski, Służba cywilna w Polsce, Warszawa 2001 XIV Wykaz podstawowej literatury Status prawny służby państwowej w wybranych krajach zachodnioeuropejskich, IPiSS, War- szawa 1985 J. Stelina, Charakter prawny stosunku pracy z mianowania, Gdańsk 2005 J. Stelina, Stosunki pracy osób pełniących funkcje organów państwa, Warszawa 2016 Stosunki pracy pracowników samorządowych, pod red. M. Steca, Warszawa 2008 Stosunki  pracy  w  służbie  cywilnej  i  samorządzie  terytorialnym,  praca  zbiorowa  pod  red.  W. Sanetry, Białystok 2001 Z. Sypniewski, Nawiązanie i zmiany stosunku pracy na podstawie mianowania, Warszawa– Poznań 1976 H. Szewczyk, Zatrudnienie w służbie cywilnej, Bydgoszcz–Katowice 2006 E. Ura, Prawo urzędnicze, Warszawa 2007 Zagadnienia prawne stosunków pracy w administracji państwowej, praca zbiorowa pod red.  W. Piotrowskiego, Poznań 1981 T. Zieliński, Stosunek prawa pracy do prawa administracyjnego, Warszawa 1977 Rozdział I. Prawo urzędnicze w systemie prawa § 1. Pojęcie, zakres i przedmiot prawa urzędniczego Jednostki organizacyjne, a więc osoby prawne i inne struktury, i to zarówno  prawa prywatnego (spółki, fundacje, spółdzielnie etc.), jak i publicznego (pań- stwo i jego organy), nie mają bytu fizykalnego, lecz należą do świata abstrak- cji. Są bowiem jedynie pewnymi konstrukcjami prawnymi, splotami stosunków  prawnych, „istnieją” zatem tylko ze względu na obowiązywanie określonych  norm  prawnych,  nakazujących  traktowanie  owych  jednostek  jako  osobnych  bytów, oderwanych od osób fizycznych zaangażowanych w ich powstanie czy  działalność. Wymienione struktury organizacyjne, pomimo swego niefizykalne- go charakteru, uczestniczą jednak w obrocie prawnym, pomimo iż „same z sie- bie” nie mogą nic zdziałać. Dzieje się tak dlatego, że prawo zarówno publicz- ne, jak i prywatne, stanowi szereg reguł związanych z reprezentacją jednostek  organizacyjnych. Najczęściej wykorzystywaną w takich przypadkach formułą  jest konstrukcja organu działającego w imieniu takich jednostek oraz ewentu- alnie aparatu pomocniczego. Wynika stąd, że koniecznym warunkiem działania  wszelkich jednostek organizacyjnych jest zaangażowanie czynnika ludzkiego.  To ludzie bowiem podejmują w imieniu takich podmiotów działania wywołu- jące liczne skutki prawne. Zresztą w świadomości społecznej państwo i jego  organy to nie tylko określone instytucje, ale także osoby piastujące funkcje pu- bliczne i działające w imieniu państwa. Owa działalność, z uwagi na obowiązu- jące regulacje prawne, jest niejako zarachowywana państwu. Widzimy zatem,  że bez czynnika ludzkiego żadna z organizacji nie mogłaby po prostu funkcjo- nować, jak również, że jakość podejmowanych działań zależy od tego, jaki po- ziom reprezentują osoby działania te wykonujące.  Oczywiście w całokształt działalności państwa zaangażowanych jest wiele  osób. Według tradycyjnego ujęcia osoby te wykonują służbę państwową. Po- jęcie to ma różne znaczenia. W znaczeniu funkcjonalnym „służba państwowa”,  to określona działalność osób reprezentujących państwo lub działających w je- go imieniu, natomiast w znaczeniu strukturalnym to ogół organów i instytucji  państwa. Wyróżnić też należy „służbę państwową” w znaczeniu podmiotowym,  1 2 Nb. 1–2 2 Rozdział I. Prawo urzędnicze w systemie prawa przez którą rozumiemy osoby wykonujące zadania publiczne. W dawniejszej li- teraturze służbę państwową (w znaczeniu podmiotowym) dzielono na trzy ro- dzaje: przymusową (np. zasadnicza służba wojskowa), zawodową (np. admini- stracja) i honorową (np. deputowani)1. Z perspektywy prawa urzędniczego kluczowe znaczenie ma oczywiście wy- odrębnienie zawodowej służby państwowej. Obecnie w jej skład wchodzą oso- by pozostające w różnorodnych stosunkach zatrudnienia z państwem lub jego  jednostkami  organizacyjnymi,  a  powołane  do  wykonywania  zadań  o  charak- terze publicznym. Zadania te dotyczą ogółu funkcji państwa jako organizacji  politycznej. Funkcje te w najogólniejszy sposób sformułowano w art. 5 Kon- stytucji RP2, stanowiącym, iż: „Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości  i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka  i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego  oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego roz- woju”.  Realizacja tak zakreślonych zadań państwa wymaga zaangażowania wielu  organów władzy i instytucji państwowych wraz z armią zawodowych i nieza- wodowych wykonawców, w tym funkcjonariuszy i urzędników. Konkludując, należy stwierdzić, że zawodową służbę państwową (w zna- czeniu podmiotowym) tworzą obecnie pracownicy administracji, władzy i kon- troli państwowej oraz funkcjonariusze służb zmilitaryzowanych. Przechodząc z kolei na grunt prawa urzędniczego należy w pierwszej kolej- ności zauważyć, że termin ten nie występuje w tekstach aktów prawnych, jest  to więc pojęcie języka prawniczego, a więc języka doktryny i praktyki praw- niczej (charakter ustawowy ma natomiast pojęcie urzędnika). W Polsce posłu- giwano się nim powszechnie w okresie przedwojennym3, jak i we wczesnych  latach powojennych4. Mianem prawa urzędniczego określano przede wszystkim regulacje praw- ne służby państwowej, głównie cywilnej, a podstawowym aktem z tego zakre- su była tzw. pragmatyka urzędnicza, czyli ustawa z 17.2.1922 r. o państwowej  3 4 5 6 1 Por. W. Jaśkiewicz, Studia nad sytuacją prawną pracowników państwowych, t. 1, Po- 2 Por. W. Skrzydło,  Konstytucja  Rzeczypospolitej  Polskiej.  Komentarz,  Kraków  2002,  3  Zob.  np.  Z. Fenichel,  Polskie  prawo  urzędnicze  a  prawo  pracowników  prywatnych,  [w:] Polskie prawo prywatne i procesowe, Kraków 1936, s. 448 i nast.; L. Zieleniewski, Pra- wo urzędnicze, Kraków 1937. 4 Por. M. Jaroszyński, Zagadnienia urzędnicze na obecnym etapie, PiP 1949, z. 4, s. 10  znań 1961, s. 57. s. 15. i 14. Nb. 3–6 § 1. Pojęcie, zakres i przedmiot prawa urzędniczego 3 służbie cywilnej (tekst jedn. Dz.U. z 1949 r. Nr 11, poz. 72). W okresie powo- jennym prawo urzędnicze podlegało licznym zmianom, zmieniała się też prak- tyka w zakresie funkcjonowania administracji publicznej. W coraz większym  stopniu dotychczasowy model zatrudnienia w aparacie administracyjnym pań- stwa  był  zastępowany  rozwiązaniami  alternatywnymi.  Wszystko  to  sprawia- ło, że w istotny sposób zmieniał się charakter prawny prawa regulującego sta- tus urzędników. Wcześniej prawo urzędnicze było częścią prawa publicznego  ( administracyjnego),  a  urzędnicy  państwowi  nie  posiadali  statusu  pracowni- czego, lecz publicznoprawny status funkcjonariuszy. W nowym, powojennym,  ustroju  społeczno-politycznym  stan  ten  ulegał  stopniowej  zmianie,  motywo- wanej  przede  wszystkim  względami  polityczno-ideologicznymi  (głównie  li- kwidacją wrogiej klasowo kasty urzędniczej). Dlatego w coraz większym stop- niu  prawo  urzędnicze  nasycane  było  elementami  prawa  prywatnego,  przede  wszystkim prawa pracy. Znamienne dla tego okresu było upowszechnienie roli  umowy o pracę jako podstawy zatrudnienia w aparacie państwowym (w miej- sce  nominacji),  ograniczenia  wymogów  formalnych  (tzw.  rygorów  selekcyj- nych) warunkujących uzyskanie pracy w urzędach, czy też wreszcie osłabienie  trwałości stosunku służbowego i utrata wielu przywilejów socjalnych pracow- ników państwowych. Towarzyszyło temu eliminowanie terminu „prawo urzęd- nicze” i zastępowanie go innymi określeniami (prawo służby państwowej, pra- wo pracowników państwowych, prawo pracowników administracji5).  Zmiana używanej terminologii była zatem werbalnym odzwierciedleniem  przemian prawa urzędniczego, które w coraz większym stopniu traciło swój pu- blicznoprawny charakter i zrównywało uprzywilejowaną dotąd pozycję urzęd- ników z sytuacją ogółu zatrudnionych. Dopiero powrót do klasycznych kon- cepcji prawa urzędniczego po uchwaleniu w 1982 r. ustawy o pracownikach  urzędów  państwowych  spowodował  ponowne  posługiwanie  się  tym  określe- niem w języku prawniczym6. Od początku lat 90. XX w. jest ono już w po- wszechnym użyciu7. 7 5  Zob.  np.  T. Bigo,  Organizacja  zawodu  urzędniczego  (Państwowa  służba  zawodo- wa), [w:] Prawo administracyjne, pod red. M. Jaroszyńskiego, Warszawa 1952, s. 65 i nast.;  W. Jaśkiewicz, Studia nad sytuacją prawną pracowników państwowych, t. 1, Poznań 1961,  t. 2, Poznań 1966; tenże, Stosunki służbowe w administracji, Warszawa–Poznań 1969; Pra- cownicy administracji w PRL, pod red. J. Łętowskiego, Wrocław 1984. 6 Por. J. Łętowski, Podstawowe problemy nowego prawa urzędniczego, PiP 1983, z. 8,  s. 17. 7 T. Liszcz, R. Borek-Buchajczuk, W. Perdeus, Prawo urzędnicze, Lublin 2005; E. Ura,  Prawo  urzędnicze, Warszawa  2007;  A. Dubowik,  Ł. Pisarczyk,  Prawo  urzędnicze, Warsza- wa 2011. Nb. 7 4 Rozdział I. Prawo urzędnicze w systemie prawa 8 9 Podstawowym problemem teoretycznym dla prawa urzędniczego jest okre- ślenie zakresu jego odniesienia. Sama nazwa „prawo urzędnicze” sugeruje, iż  zakres ten jest wyznaczany kręgiem adresatów norm wchodzących w skład tego  prawa, a więc urzędników. W znaczeniu potocznym mianem „urzędnika” okre- śla się często osoby zatrudnione na stanowiskach związanych z administrowa- niem czy wykonywaniem merytorycznej działalności danej instytucji. W takim  ujęciu urzędnikami są nie tylko pracownicy urzędów administracji publicznej,  ale  także  pracownicy  merytoryczni  różnorodnych  instytucji  użyteczności  pu- blicznej, a nawet jednostek prywatnych (w takim szerokim znaczeniu funkcjo- nuje np. pojęcie urzędnika bankowego, urzędnika pocztowego)8. Z pewnością  jednak tak szerokie zakreślenie znaczenia terminu „urzędnik” nie jest właściwe  i to zarówno ze względów formalnych, jak i merytorycznych. Przede wszyst- kim tradycyjnie w naukach prawnych pojęcie urzędnika wiąże się z funkcjono- waniem organów i instytucji państwa. Stąd prawo urzędnicze ograniczyć należy  wyłącznie do sfery publicznej. Przemawiają za tym również względy formalne,  a więc – jak będzie o tym mowa w rozdziale 3 (zob. Nb. 215–220) – obowiązy- wanie osobnych aktów prawnych (tzw. pragmatyk) regulujących status urzędni- ków państwowych, podczas gdy prawa i obowiązki „urzędników” innych insty- tucji regulują ogólne przepisy prawa pracy.  Zawężenie zakresu prawa urzędniczego jedynie do sfery publicznej wyma- ga dalszego doprecyzowania. Wydaje się, iż możliwe są tu trzy teoretyczne uję- cia:    1) w najszerszym z nich prawo urzędnicze obejmuje ogół osób zatrudnionych  w  sferze  państwowej,  a  więc  we  wszystkich  urzędach,  instytucjach  i  in- nych  państwowych  jednostkach  organizacyjnych,  niezależnie  od  rodzaju  wykonywanych przez daną jednostkę zadań. Urzędnikami w najszerszym  znaczeniu  byliby  zatem  zarówno  pracownicy  urzędów  administracji  pu- blicznej, funkcjonariusze publiczni (policjanci, żołnierze, funkcjonariusze  Straży Granicznej, państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej etc.),  jak  i  inni  pracownicy  państwowi  (nauczyciele, pracownicy  socjalni,  pra- cownicy agencji państwowych etc.). Omawiana koncepcja prawa urzędni- czego  sprowadza  się  zatem  do  wyodrębnienia  w  jedną  grupę  ogółu  pra- cowników państwowych i poddania ich zbliżonemu reżimowi prawnemu.  W  tym  ujęciu  ogół  stosunków  prawnych  osób  zatrudnionych  w  jednost- kach państwowych powinien być regulowany jednolicie ogólną pragmaty- ką urzędniczą, przy czym nie jest wykluczone, by status prawny niektórych  grup pracowników państwowych był regulowany pragmatykami szczegó- 8 A. Dubowik, Ł. Pisarczyk, Prawo urzędnicze, s. 17. Nb. 8–9 § 1. Pojęcie, zakres i przedmiot prawa urzędniczego 5 łowymi. Jednak w takich przypadkach ogólna pragmatyka urzędnicza znaj- dowałaby zastosowanie w sprawach nieuregulowanych przepisami szcze- gólnymi. Prawo urzędnicze byłoby więc traktowane najczęściej jako część  prawa administracyjnego i wyraźnie przeciwstawiane prawu pracowników  sektora  prywatnego,  a  więc  prawu  pracy.  Taki  sposób  delimitacji  prawa  urzędniczego miał miejsce w Polsce w okresie przed II wojną światową.  W doktrynie podnoszono bowiem, że za urzędników uważane powinny być  wszystkie osoby powołane do świadczenia usług natury publicznej9, często  zresztą utożsamiano pojęcia urzędnika i pracownika państwowego10: –  ustawa o państwowej służbie cywilnej wyłączała wyraźnie ze swego za- kresu określone grupy pracowników państwowych (sędziów, prokurato- rów, aplikantów sądowych, pracowników państwowych kolei żelaznych,  poczt,  telegrafów,  i  telefonów,  nauczycieli  wszystkich  szkół  państwo- wych), do innych zaś miała zastosowanie posiłkowe (m.in. do urzędni- ków Kontroli Państwowej, policjantów, celników i dozorców więzien- nych). Grupy expressis verbis wyłączone spod zakresu podmiotowego  tej ustawy kategorialnie przynależały zatem do państwowej służby cy- wilnej, choć ich status prawny regulowany był odrębnie; –  obecnie omawiana koncepcja prawa urzędniczego przyjmowana jest na- dal w niektórych państwach europejskich. Przykładowo w prawie nie- mieckim państwowa służba cywilna obejmuje zatrudnienie przez osobę  prawną prawa publicznego, a więc Federacji, krajów związkowych, in- nych ciał (np. gmin, powiatów), zakładów i fundacji prawa publicznego.  Kryterium zaliczania do służby publicznej nie jest więc rodzaj wykony- wanych czynności, lecz rodzaj jednostki, na rzecz której świadczy się  służbę11. Podobnie we Francji prawem publicznym (droit de la fonction publique) obejmuje się ogół osób zatrudnionych przez państwo, jednak  tylko część z nich posiada status „urzędników służby cywilnej”12. Zbli- żone do francuskich regulacje prawne obowiązują także w Hiszpanii13;   2) w nieco węższym znaczeniu prawo urzędnicze należałoby wiązać jedynie  z wykonywaniem funkcji publicznych. W tym znaczeniu prawo urzędni- cze  obejmowałoby  zarówno  osoby  zatrudnione  w  urzędach  publicznych,  9 Por. F. Ochimowski, Prawo administracyjne, Warszawa 1919, s. 460. 10 Z. Fenichel, Polskie prawo urzędnicze, s. 450. 11 Por. F. Wagner, Beamtenrecht, Heidelberg 2002, s. 1. 12 A. de Laubadere,  J.-C. Venezia,  Y. Gaudemet,  Droit  Administratif,  L.G.D.J.  2001,  s.  25–26;  R. Chapus,  Droit  adminisratif  gènèral,  t.  2,  Montchrestien  2001,  s.  124  i  nast.,  F. Melleray, Droit de la fonction publique, Paris 2013, s. 125. 13 M. Sánchez Morón, Derecho de la función pública, Madrid 2013, s. 17. Nb. 9
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo urzędnicze. Wydanie 3
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: