Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00249 004529 14836802 na godz. na dobę w sumie
Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz - ebook/pdf
Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 658
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-385-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> komentarze prawnicze
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Prawo wekslowe i czekowe należą do najtrudniejszych dziedzin prawa, i to nie tylko dlatego, że weksle i czeki powróciły do obrotu gospodarczego po długim okresie zastoju w czasach PRL, lecz także ze względu na daleko idące skutki prawne, jakie wywołuje posługiwanie się tymi papierami wartościowymi. Niniejsza książka jest poświęcona tej właśnie problematyce.
Prezentowana pozycja stanowi pogłębione opracowanie zagadnień prawa wekslowego i czekowego w dostosowaniu do potrzeb praktyki. Uwzględnia obszerne orzecznictwo Sądu Najwyższego, ale również najnowsze wypowiedzi nauki prawa i piśmiennictwo obce. Komentarz jest adresowany przede wszystkim do sędziów, radców prawnych i adwokatów, jak również aplikantów przygotowujących się do wykonywania tych zawodów, a także pracowników banków i innych instytucji finansowych.
Dr hab. Jacek Jastrzębski – adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, dwukrotny stypendysta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, autor publikacji z zakresu prawa odszkodowawczego, prawa papierów wartościowych oraz ogólnej problematyki prawa zobowiązań, adwokat.
Prof. UW dr hab. Maciej Kaliński – kierownik Katedry Prawa Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, Wiceprzewodniczący Rady Legislacyjnej przy Premierze RP, dwukrotny stypendysta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, autor publikacji z zakresu prawa odszkodowawczego, reprywatyzacji oraz prawa wekslowego i czekowego.
Stan prawny na 16 kwietnia 2012 roku.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Prawo wekslowe i czekowe Komentarz Jacek Jastrzębski • Maciej Kaliński Wydanie 2 Stan prawny na 16 kwietnia 2012 roku Warszawa 2012 Komentarz do poszczególnych części napisali: Jacek Jastrzębski: wprowadzenie do Prawa wekslowego, art. 1–10, art. 69, art. 76–95, art. 101–104 Prawa wekslowego, wprowadzenie do Prawa czekowego, art. 1–2, art. 6–13, art. 51, art. 59, art. 62–77 Prawa czekowego art. 11–68, art. 70–75, art. 96–100 Prawa wekslowego, art. 3–5, art. 14–50, art. 52–58, art. 60–61, art. 78–81 Prawa czekowego Maciej Kaliński: Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Hanna Czerniewska Redakcja techniczna: Magorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978-83-7806-385-8 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e -mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 CZĘŚĆ PIERWSZA Prawo wekslowe Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 I. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 II. Uwagi historyczno -porównawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 III. Weksel jako papier wartościowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 IV. Powstanie zobowiązania wekslowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 V. Legitymacja formalna i przenoszenie praw wekslowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 VI. Samodzielność i niezależność stosunków prawa wekslowego i powszechnego . . . 23 VII. Wykładnia weksla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 VIII. Funkcje weksla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 IX. Znaczenie gospodarcze weksla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 X. Dochodzenie roszczeń wekslowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 USTAWA z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 TYTUŁ I. Weksel trasowany (art. 1–100) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 DZIAŁ I. Wystawienie i forma wekslu (art. 1–10) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 DZIAŁ II. Indos (art. 11–20) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 DZIAŁ III. Przyjęcie (art. 21–29) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 DZIAŁ IV. Poręczenie wekslowe (art. 30–32) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 DZIAŁ V. Płatność (art. 33–37) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 304 DZIAŁ VI. Zapłata (art. 38–42) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 DZIAŁ VII. Zwrotne poszukiwanie spowodu nieprzyjęcia lub niezapłacenia (art. 43–54) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 DZIAŁ VIII. Wyręczenie (art. 55–63) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 1. Przepisy ogólne (art. 55) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 2. Przyjęcie przez wyręczenie (art. 56–58) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 372 3. Zapłata przez wyręczenie (art. 59–63) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 DZIAŁ IX. Wtóropisy i odpisy wekslu (art. 64–68) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 1. Wtóropisy (art. 64–66) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 2. Odpisy (art. 67–68) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 5 Spis treści DZIAŁ X. Zmiany (art. 69) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 DZIAŁ XI. Przedawnienie (art. 70–71) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 DZIAŁ XII. Przepisy ogólne (art. 72–75) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 410 DZIAŁ XIII. Roszczenie z tytułu niesłusznego zbogacenia (art. 76) . . . . . . . . . . . . . . . . 414 DZIAŁ XIV. Kolizja ustaw (art. 77–84) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 429 DZIAŁ XV. Protest (art. 85–95) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443 DZIAŁ XVI. Weksle zaginione (art. 96–100) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 465 TYTUŁ II. Weksel własny (art. 101–104) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477 TYTUŁ III. Przepisy końcowe i przejściowe (art. 105–111) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496 CZĘŚĆ DRUGA Prawo czekowe Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 501 I. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 501 II. Uwagi historyczno -porównawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 501 III. Czek jako papier wartościowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 503 IV. Powstanie zobowiązania czekowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 505 V. Legitymacja formalna i przenoszenie praw czekowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 506 VI. Samodzielność i niezależność stosunków prawa czekowego i powszechnego. Umowa czekowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 506 VII. Funkcje czeku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 509 VIII. Znaczenie gospodarcze czeku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 512 USTAWA z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo czekowe (Dz.U. Nr 37, poz. 283 ze zm.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 515 DZIAŁ I. Wystawienie i forma czeku (art. 1–13) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 515 DZIAŁ II. Przeniesienie (art. 14–24) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 564 DZIAŁ III. Poręczenie czekowe (art. 25–27) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 574 DZIAŁ IV. Przedstawienie i zapłata (art. 28–36) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 576 DZIAŁ V. Czek zakreślony i czek rozrachunkowy (art. 37–39) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 588 DZIAŁ VI. Zwrotne poszukiwanie spowodu niezapłacenia (art. 40–48) . . . . . . . . . . . . 595 DZIAŁ VII. Wtóropisy (art. 49–50) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 603 DZIAŁ VIII. Zmiany (art. 51) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 606 DZIAŁ IX. Przedawnienie (art. 52–53) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 609 DZIAŁ X. Przepisy ogólne (art. 54–58) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 612 DZIAŁ XI. Roszczenie z tytułu niesłusznego zbogacenia (art. 59) . . . . . . . . . . . . . . . . . 616 DZIAŁ XII. Skutki braku pokrycia (art. 60–61) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 618 DZIAŁ XIII. Kolizja ustaw (art. 62–68) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 627 DZIAŁ XIV. Protest (art. 69–77) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 636 DZIAŁ XV. Czeki zaginione (art. 78–81) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 641 DZIAŁ XVI. Przepisy końcowe i przejściowe (art. 82–88) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 645 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 647 Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 655 6 Wykaz skrótów Wykaz skrótów I. Źrodła prawa d.p.p.m. – ustawa z 12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm.); uchylona k.c. k.c. niem. k.h. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – Kodeks cywilny niemiecki – rozporządzenie z 27 października 1933 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 82, k.p.c. k.s.h. k.z. p.p.m. p.u.n. poz. 600 ze zm.); uchylone – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.); uchylone – ustawa z 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 80, poz. 432) – ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.) pr.bank. – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) pr.czek. pr.dew. pr.not. – ustawa z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo czekowe (Dz.U. Nr 37, poz. 283 ze zm.) – ustawa z 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe (Dz.U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.) – ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, pr.weksl. – ustawa z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.) poz. 1158 ze zm.) II. Organy promulgacyjne Dz.U. Dz.Urz. NBP M.P. – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy Narodowego Banku Polskiego – Monitor Polski III. Sądy SA SN SO SW – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Sąd Okręgowy – Sąd Wojewódzki IV. Czasopisma i zbiory orzeczeń Biul. SN – „Biuletyn Sądu Najwyższego” 7 Wykaz skrótów KPP MoP NP OSA OSAB OSN OSNC OSNCP OSNKW OSNPG OSP OSPiKA PB PiP PN PPA PPC PPH PPiA PPW Pr.Sp. Prok. i Pr. PS PUG RPES WPP Zb.Orz. Zb.Urz. – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – „Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych” – „Orzecznictwo Sądów Apelacji Białostockiej” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna oraz Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna i Wojskowa” – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Biuletyn Prokuratury Generalnej” – „Orzecznictwo Sądów Polskich” – „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” – „Prawo Bankowe” – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Notarialny” – „Przegląd Prawa i Administracji” (czasopismo wyd. we Lwowie w latach 1876– 1939) – „Polski Proces Cywilny” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Przegląd Prawa i Administracji” – „Prawo Papierów Wartościowych” – „Prawo Spółek” – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Wojskowy Przegląd Prawniczy” – „Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego” (od 1945 r.) – „Zbiór Urzędowych Orzeczeń Sądu Najwyższego” (przedwojenny) V. Systemy informacji prawnej Lex LexPolonica – system informacji prawnej wydawnictwa Wolters Kluwer – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska Sp. z o.o. VI. Inne art. lit. n. nr pkt por. poz. s. tekst jedn. ust. w zw. t. ze zm. zob. – artykuł – litera – następny (następna) – numer – punkt – porównaj – pozycja – strona (strony) – tekst jednolity – ustęp – w związku – tom – ze zmianami – zobacz Uwaga: W części pierwszej artykuły bez bliższego oznaczenia są artykułami ustawy z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.), natomiast w części drugiej – artykułami ustawy z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo czekowe (Dz.U. Nr 37, poz. 283 ze zm.). 8 Część pierwsza Prawo wekslowe Wprowadzenie Wprowadzenie Jacek Jastrzębski I. Uwagi ogólne Przedstawione w tym miejscu krótkie uwagi zmierzają do stworzenia tła dla szcze- gółowych rozważań poświęconych konkretnym przepisom Prawa wekslowego. Dlatego nie pretendują one do wyczerpującego przedstawienia natury weksla. Ich celem jest jedynie naszkicowanie kwestii ogólnych, mających uniwersalne znacze- nie dla wykładni norm Prawa wekslowego. Zagadnienia wiążące się ściśle z po- szczególnymi instytucjami legis cambiariae jedynie tu zasygnalizowano. Są one przedmiotem rozważań w związku z tymi przepisami Prawa wekslowego, które ich bezpośrednio dotyczą. Poniższe uwagi dotyczą zagadnień, które nie zostały przypisane do poszczególnych przepisów ustawy wekslowej. Formułując ogólne uwagi na temat weksla, należy mieć na uwadze, że istota wek- sla i jego konstrukcja prawna ściśle wiąże się z pełnionymi przezeń funkcjami. Normatywne ukształtowanie weksla jako papieru wartościowego – w szczególno- ści samodzielność i surowość formalna zobowiązań wekslowych – nie jest celem samym w sobie, ale służy pełnieniu określonych funkcji gospodarczych (A. Szpu- nar, M. Kaliński, Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, Warszawa 2003, s. 26). Jest również wynikiem długotrwałej ewolucji historycznej. Te względy uzasadniają wiele szczegółowych rozwiązań normatywnych prawa wekslowego (np. art. 7, 8). II. Uwagi historyczno -porównawcze Weksel jest jedną z nielicznych klasycznych instytucji prawa prywatnego, które nie wywodzą się z prawa rzymskiego (R. Jastrzębski, Funkcje weksla w II Rzeczy- pospolitej, Warszawa 2003, s. 11; A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 14; nieco odmiennie A. Doliński, Polskie prawo wekslowe, Poznań 1925, s. 57, 58). Intensyw- ny rozwój instytucji będących prototypami weksla wiąże się z rozwojem handlu Jacek Jastrzębski 11 Część pierwsza. Prawo wekslowe w średniowiecznych miastach włoskich (por. P. Machnikowski, Prawo wekslowe, Warszawa 2009, s. 13). Wobec konieczności posługiwania się wieloma walutami, co najmniej od XIII w. weksel był instrumentem mogącym służyć wymianie prze- pływów pieniężnych denominowanych w różnych walutach (por. M.H. Koziński, Weksle, w: System Prawa Prywatnego, t. 18, red. A. Szumański, Warszawa 2005, s. 147; S. Wróblewski, Prawo wekslowe i czekowe z 28 kwietnia 1936 r., Kraków 1936, s. 1 i 2). Realizując funkcję płatniczą, pozwalał także uniknąć konieczności przewożenia większych ilości pieniądza kruszcowego (por. I. Heropolitańska, Pra- wo wekslowe i czekowe. Praktyczny komentarz, Warszawa 2011, s. 28). Jego dru- ga funkcja polegała na wymianie obecnych przepływów pieniężnych na przyszłe (cambium pecuniae absentis pro pecuniae praesentis, M.H. Koziński, Weksle, w: Sys- tem..., s. 147). Stanowiło to zalążek kredytowej funkcji weksla. Trafnie wskazuje się, że weksel był związany z przestrzennym lub czasowym rozmijaniem się prze- pływów pieniężnych, przy czym dystans przestrzenny wiązał się z rozwojem funk- cji płatniczej (por. S. Wróblewski, Prawo..., s. 3), czasowy zaś – funkcji kredytowej (por. M.H. Koziński, Weksle, w: System..., s. 147 i 148). Dopiero kolejnym etapem było wykształcenie mechanizmów alienacji praw wek- slowych: najpierw jednorazowej, później powtarzalnej. Rezultatem tego procesu było ukształtowanie indosu jako szczególnego mechanizmu przenoszenia praw, urzeczywistniającego postulat obiegowości weksla (por. M. Kaliński, Początki in- dosu wekslowego, „Studia Iuridica” 1999, t. 37; P. Machnikowski 2009, s. 14). Prawo wekslowe miało przez długi czas charakter zwyczajowy, niekiedy było uj- mowane w formie statutów miejskich. Tendencja do normowania obrotu wekslo- wego ujawniła się wyraźnie dopiero w XVII w. (por. także P. Machnikowski 2009, s. 14; I. Heropolitańska, Prawo..., s. 29). Ramy komentarza nie pozwalają na bliższą prezentację genezy ani ewolucji weksla i obrotu wekslowego. Pozostaje w tym miejscu odesłać do opracowań z zakresu historii gospodarczej oraz historii prawa (por. R. Jastrzębski, Funkcje..., s. 11 i n.; M. Kaliński, Początki..., passim; M.H. Koziński, Weksle, w: System..., s. 147–150). Istotna praktycznie jest konkluzja, iż tendencja do regulowania lub kodyfi kowania obrotu wekslowego doprowadziła w XIX w. do powstania trzech zasadniczych sys- temów prawa wekslowego: francuskiego (romańskiego), niemieckiego (germań- skiego) i anglosaskiego (por. A. Doliński, Polskie..., s. 69–71; R. Jastrzębski, Funk- cje..., s. 15–17; M.H. Koziński, Weksle, w: System..., s. 150 i 151; P. Machnikowski 2009, s. 14–16; I. Rosenblüth, Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz, t. I, Kraków 1936, s. 3–5; A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 16 i 17). Wobec dokonanej następnie częściowej unifi kacji, obecnie współistnieją zasadniczo dwa systemy wekslowe: konwencyjny (oparty w przeważającej mierze na modelu niemieckim) oraz anglosaski. W związku z międzynarodowym obrotem wekslowym kwestie te mogą mieć znaczenie praktyczne (por. uwagi do art. 77–84). 12 Jacek Jastrzębski Wprowadzenie Dla systemu francuskiego – ukształtowanego postanowieniami Code de Commerce z 1807 r., będącymi jednak usankcjonowaniem dotychczas przyjmowanych roz- wiązań – charakterystyczny jest ścisły związek zobowiązań wekslowych z poza- wekslowymi stosunkami prawnymi. Nie dochodziło do wyłączenia zarzutów ze stosunków pozawekslowych, a wystawienie weksla miało znaczenie dowodowe oraz umożliwiające wierzycielowi wekslowemu skorzystanie z pewnych ułatwień w dochodzeniu praw (por. A. Górski, Prawo wekslowe i czekowe, Warszawa 1925, s. 13–15; R. Jastrzębski, Funkcje..., s. 15; M.H. Koziński, Weksle, w: System..., s. 151, A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 16). Związek zobowiązań wekslowych z pozawekslowym przejawia się również w tym, że wystawienie i przeniesienie weksla wiąże się z przeniesieniem praw do pokrycia (A. Szpunar, M. Kaliński, Ko- mentarz..., s. 16). Trafnie zwrócono przy tym uwagę, że koncepcja przejścia pokry- cia – korzystna dla nabywcy weksla z punktu widzenia regulacji upadłościowych – może być dla niego mniej dogodna w kwestii ograniczenia ekscepcji dłużnika (por. S. Wróblewski, Prawo..., s. 304). Ponadto, z takim ukształtowaniem systemu – wiążącym z wystawieniem weksla jedynie ograniczone skutki materialnopraw- ne – korespondował jego mniejszy formalizm (np. brak obowiązku użycia słowa „weksel” w dokumencie). Jego reminiscencje przejawiają się do dziś w szczegóło- wych rozwiązaniach prawa francuskiego (np. możliwość odbicia podpisu sposo- bem mechanicznym). Niemiecki system prawa wekslowego, ukształtowany ustawami krajowymi z po- łowy XIX w., opierał się na ścisłym rozdzieleniu stosunków wekslowych od poza- wekslowych stosunków prawnych. Wiąże się z tym formalizm regulacji wekslo- wej, stanowiący pochodną daleko idących skutków wystawienia weksla. Weksel rodzi bowiem samodzielne zobowiązanie dłużnika wekslowego, a nie ogranicza się – jak w prawie francuskim – do ułatwienia realizacji zobowiązań pozawek- slowych. Niezależność (samodzielność) zobowiązań wekslowych w modelu nie- mieckim przejawia się ograniczeniem dopuszczalności zarzutów wynikających ze stosunków osobistych (por. art. 17). Kwestia będzie jeszcze przedmiotem rozważań. System anglosaski ukształtowany został w XIX w. angielską ustawą z 1882 r. (Bill of Exchange Act) oraz amerykańską z 1869 r. (Negotiable Instruments Law). Jego cechą charakterystyczną jest mniejszy niż w systemie niemieckim rygoryzm, co dotyczy zarówno formy weksla (np. brak konieczności użycia nazwy „weksel”), jak i kształtowania treści zobowiązania wekslowego (np. możliwość ratalnego określenia płatności sumy wekslowej, dopuszczalność wystawienia weksla na okaziciela, por. szerzej R. Jastrzębski, Funkcje..., s. 17; M.H. Koziński, Weksle, w: System..., s. 151). Ze względu na internacjonalizację obrotu wekslowego i potrzebę opracowania wspólnych reguł w tym zakresie podjęto prace nad unifi kacją prawa wekslowego Jacek Jastrzębski 13 Część pierwsza. Prawo wekslowe w skali międzynarodowej. Pierwszą próbę stanowiła haska konwencja wekslowa z 1912 r. Nie została ona ratyfi kowana ze względu na wybuch I wojny światowej, jednak miała pewien wpływ na kształtowanie późniejszych ustawodawstw kra- jowych (np. polskiego rozporządzenia z 1924 r.). Dorobek konferencji haskiej zo- stał także wykorzystany przy pracach nad konwencjami genewskimi (por. szerzej R. Jastrzębski, Funkcje..., s. 17–19). Fundamentalne znaczenie dla współcześnie obowiązujących porządków prawa wekslowego miały działania unifi kacyjne zwieńczone przyjęciem trzech konwen- cji genewskich. Ze względu na znaczenie konwencji genewskich dla obowiązujące- go prawa warto przypomnieć podstawowe wiadomości z tego zakresu (por. także I. Heropolitańska, Weksel w obrocie zagranicznym, Warszawa 1994, s. 17; M.H. Ko- ziński, Weksle, w: System..., s. 152, 153; P. Machnikowski 2009, s. 16–18; R. Ja- strzębski, Funkcje..., s. 20 i tam cytowana literatura). Porządek genewski obejmuje trzy konwencje, z których każda może być ratyfi ko- wana niezależnie. Pierwsza konwencja to konwencja w sprawie jednolitej ustawy o wekslach traso- wanych i własnych (Dz.U. z 1937 r. Nr 26, poz. 175). Załącznikiem nr I do niej jest „Ustawa jednolita dotycząca wekslu trasowanego i własnego”, załącznik zaś nr II w 23 artykułach przewiduje możliwość tzw. rezerwatów krajowych. Chodzi o kwestie, co do których możliwe jest ich odmienne uregulowanie w prawie krajo- wym, odbiegające od postanowień ustawy jednolitej. Druga z konwencji to konwencja genewska o uregulowaniu pewnych kolizji ustaw w przedmiocie weksli trasowanych i własnych (Dz.U. z 1937 r. Nr 26, poz. 177). Zawiera ona regulacje kolizyjnoprawne, którym odpowiadają art. 77–84 pr.weksl. Doprowadziła do unifi kacji norm kolizyjnych wśród państw, które ją ratyfi kowa- ły. Należy jednak mieć na względzie dwie okoliczności. Po pierwsze, o stosowaniu norm kolizyjnych decyduje pierwotna kwestia jurysdykcji. Modelowe regulacje konwencyjne zawierają rozwiązania pozwalające sądom krajowym chronić włas- nych obywateli (por. art. 2 ust. 3 i art. 3 ust. 3 drugiej konwencji wekslowej). Stąd skutki zastosowania konwencyjnych norm kolizyjnych mogą być różne w zależno- ści od przynależności państwowej sądu. Po drugie, konwencji tej nie ratyfi kowa- ły państwa anglosaskie, które w związku z tym stosują własne reguły kolizyjne (sceptycyzm państw anglosaskich wobec idei unifi kacji prawa wekslowego szero- ko omawia już A. Górski, Prawo..., s. 3–7). Znaczenie trzeciej konwencji, dotyczącej opłaty stemplowej w przedmiocie weksli trasowanych i własnych (Dz.U. z 1937 r. Nr 26, poz. 179), wyraża się w tym, iż, pozostawiając państwom swobodę w nakładaniu opłat fi skalnych i podatków od weksli, nakazuje ona uniezależnić ważność zobowiązań wekslowych od uiszcze- nia tego rodzaju danin. 14 Jacek Jastrzębski Wprowadzenie Największe znaczenie ma pierwsza konwencja genewska, określająca zbiór regula- cji merytorycznych rządzących obrotem wekslowym. Jej ratyfi kacja doprowadzi- ła de facto do zastąpienia dwóch systemów (francuskiego i niemieckiego) jednym systemem konwencyjnym. Należy podkreślić, że rozwiązania ustawy jednolitej realizują założenia modelu niemieckiego, który zdecydowanie wyparł koncepcje romańskie (por. A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 18). Residua systemu francuskiego przejawiają się w pierwszej konwencji wekslowej głównie w zakre- sie wyłączeń określonych w załączniku nr II (np. art. 16: „Kwestia, czy wystawca ma obowiązek dostarczyć pokrycia w terminie płatności i czy posiadacz ma pra- wa specjalne do tego pokrycia, pozostaje poza ustawą jednolitą. To samo dotyczy wszystkich innych kwestii odnoszących się do stosunku, na którego podstawie wystawiono weksel”). Poza systemem konwencyjnym pozostały państwa anglosa- skie, które nie ratyfi kowały pierwszej ani drugiej konwencji genewskiej. Niektóre z nich przystąpiły jednak do trzeciej konwencji o uniezależnieniu ważności zobo- wiązań wekslowych od uiszczenia opłat publicznoprawnych (por. M.H. Koziński, Weksle, w: System..., s. 153). Polska ratyfi kowała wszystkie trzy konwencje wekslowe (w kwestii polskich za- strzeżeń do pierwszej konwencji genewskiej por. Ł. Ruciński, Polskie zastrzeżenia do konwencji genewskiej w sprawie jednolitej ustawy wekslowej, PPW 2001, nr 8, s. 30 i n.). Ich postanowienia zostały transponowane do prawa polskiego przy- jęciem w 1936 r. nowej ustawy wekslowej (ustawa z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe, Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.), która zastąpiła obowiązujące od 1925 r. rozporządzenie Prezydenta RP z 14 listopada 1924 r. o prawie wekslowem (Dz.U. Nr 100, poz. 926 ze zm.). Znaczenie rozporządzenia wekslowego z 1924 r. było duże, ponieważ doprowa- dziło ono do unifi kacji prawa wekslowego na ziemiach polskich, podlegającego do końca 1924 r. kilku systemom prawnym, opartym na diametralnie rozbieżnych za- łożeniach (por. A. Doliński, Polskie..., s. 51–56; R. Jastrzębski, Funkcje..., s. 23–30). Nowsza ustawa wekslowa, uwzględniająca postanowienia konwencji genewskich, zastąpiła je z mocą obowiązującą od 1 lipca 1936 r. (zmiany dokonane względem rozporządzenia wekslowego z 1924 r. analizują R. Jastrzębski, Funkcje..., s. 32–34; Rosenblüth 1936, t. I, s. 9–11). Ustawa ta obowiązuje do dziś. Ustawodawca polski stosunkowo ściśle zrealizował model regulacji konwencyjnej, najbliższy systemom germańskim. Powoduje to, że polskie Prawo wekslowe wyka- zuje szereg podobieństw do niemieckiej ustawy wekslowej. W szczególności hołduje zasadzie samodzielności zobowiązania wekslowego i jego daleko idącej niezależno- ści od stosunków pozawekslowych. Uzasadnia to – także ze względu na specyfi kę polskiego obrotu wekslowego, zawieszonego de facto na przeszło pół wieku w la- tach powojennych – posiłkowanie się bogatym dorobkiem niemieckiej doktryny przy rozstrzyganiu kwestii wątpliwych, nieprzesądzonych ustawodawczo. Jacek Jastrzębski 15 Część pierwsza. Prawo wekslowe III. Weksel jako papier wartościowy Nie budzi wątpliwości zakwalifi kowanie weksla jako papieru wartościowego. Ana- liza pojęcia papieru wartościowego wykracza poza zakres niniejszego komentarza. Tradycyjnie wyróżnia się szersze ujęcie papieru wartościowego – obejmujące pa- piery wartościowe imienne, oraz ujęcie węższe – ograniczone do papierów na zle- cenie i na okaziciela. Z dystynkcją tą wiąże się rozróżnienie dwóch teorii papierów wartościowych: teorii wykonania – zakładającej, iż władanie dokumentem musi być konieczne dla realizacji prawa majątkowego, oraz teorii obiegowości – zgodnie z którą istoty papierów wartościowych należy poszukiwać w odstąpieniu od reguł przelewu na rzecz reżimów przenoszenia praw w większym stopniu sprzyjającym sprawności i pewności obrotu. Wokół tych dwóch teorii narosło w nauce polskiej sporo nieporozumień. Należy bowiem mieć na uwadze, że szerokie ujęcie papieru wartościowego, wywodzą- ce się od H. Brunnera, nie dotyczyło wyłącznie kwestii wykonywania praw, ale także zasad jego alienacji. H. Brunner przez pojęcie realizacji prawa (Verwer- thung) rozumiał nie tylko jego wykonywanie (Ausübung), także przeniesienie (Übertragung) (por. H. Brunner, Die Werthpapiere, w: Handbuch des deutschen Handels-, See- und Wechselrechts, red. W. Endemann, Leipzig 1882, s. 147). Wska- zywano więc, że istota papieru wartościowego wyraża się w znaczeniu, jakie do- kument ma dla wykonywania oraz przenoszenia praw. W tym duchu formułował defi nicję papieru wartościowego S. Grzybowski, któremu w doktrynie polskiej nieściśle przypisywane jest głoszenie teorii obiegowości. W istocie defi nicja pro- ponowana przez S. Grzybowskiego (System prawa cywilnego, t. III, cz. 2, Zobo- wiązania – część szczegółowa, Ossolineum 1976, s. 985–986) odpowiada defi nicji brunnerowskiej oraz treści art. 965 prawa obligacyjnego szwajcarskiego, a nie ulega wątpliwości, że zarówno koncepcja H. Brunnera, jak i regulacja prawa szwajcarskiego obejmuje papiery wartościowe imienne (H. Brunner, Die Werth- papiere..., s. 152 i n.; dla prawa szwajcarskiego por. R. Furter, w: Basler Kom- mentar zum Schweizerischen Privatrecht. Obligationenrecht II. Art. 530–1186 OR, red. H. Honsell, Basel–Genf–München 2002, s. 1802 i n.). Należy podkreślić, że związane z tą koncepcją stwierdzenie, iż w przypadku papieru wartościowego obieg dokumentu i obieg prawa stają się jednym obiegiem, dotyczy także papie- rów imiennych. Jednak nie może ono być rozumiane w ten sposób, że prawo podąża za dokumentem. Teorię obiegowości we właściwym jej rozumieniu re- prezentował E. Ulmer, łącząc istotę papieru wartościowego z możliwością na- bycia prawa majątkowego od nieuprawnionego, wynikającą ze związania prawa z dokumentem (E. Ulmer, Das Recht der Wertpapiere, Stuttgart – Berlin 1938, s. 20 i 21). Ponieważ tę możliwość wyłączył w odniesieniu do papierów imien- nych, przeto kategoria papierów wartościowych została przezeń ograniczona do papierów na zlecenie i na okaziciela. 16 Jacek Jastrzębski Wprowadzenie Należy odnotować, że poza dwiema naszkicowanymi koncepcjami w XX–wiecznej doktrynie prawa zgłoszono także inne koncepcje opisujące istotę papierów wartościo- wych, w szczególności szwajcarską koncepcję klauzul dokumentowych, rozwiniętą przez P. Jäggiego w połowie XX wieku i recypowaną do prawa polskiego przez F. Zol- la (Klauzule dokumentowe. Prawo dokumentów dłużnych ze szczególnym uwzględnie- niem papierów wartościowych, Warszawa 2004, s. 37 i n.). Szczegółowa analiza tej problematyki wykracza poza ramy komentarza, zwłaszcza że charakter weksla jako papieru wartościowego nie budzi wątpliwości niezależnie od przyjętej koncepcji. Moim zdaniem należy przyjąć, że istota papieru wartościowego wyraża się w związ- ku między sposobem ujawnienia i wykonywania prawa (tzw. legitymacją formalną) a mechanizmem jego alienacji. Nie jest przypadkiem, że podział papierów warto- ściowych dokonywany ze względu na sposób ustalania legitymacji formalnej ex de- fi nitione pokrywa się z podziałem ze względu na zasady przenoszenia praw. Jeżeli szczególny sposób identyfi kacji uprawnionego wpływa na zasady alienacji prawa, to mamy do czynienia z papierem wartościowym, w braku zaś tego wpływu – ze znakiem legitymacyjnym lub innym dokumentem dowodowym (szerzej w tej kwe- stii J. Jastrzębski, Pojęcie papieru wartościowego wobec dematerializacji, Warszawa 2009, s. 109–116). W przypadku weksla związek ten nie budzi wątpliwości. Prze- jawia się on w ścisłej zależności legitymacyjnej i przenośnej funkcji indosu (por. szerzej uwagi do art. 11 i 16). Jej dobitnym wyrazem jest regulacja art. 16. Już w tym miejscu warto zaznaczyć, że do zerwania związku między legityma- cyjną a przenośną funkcją papieru wartościowego dochodzi w razie zanegowania możliwości przenoszenia praw z nieuzupełnionego weksla in blanco sposobami prawa wekslowego (tj. inaczej niż tylko ze skutkami przelewu). Oznacza to rów- nież zanegowanie charakteru weksla in blanco jako papieru wartościowego, a co za tym idzie – jako weksla (por. P. Machnikowski 2009, s. 202; P. Machnikowski, Weksel własny in blanco, Warszawa 2002, s. 167, 168; także J. Jastrzębski, Poję- cie..., s. 238, 239). Weksel zalicza się do szerszej kategorii papierów wartościowych na zlecenie, bę- dąc jednocześnie prototypem i modelem tego rodzaju papierów wartościowych. Można ukształtować weksel w sposób odpowiadający istocie papieru imiennego, przez opatrzenie go klauzulą zakazującą indosowania („nie na zlecenie”). W pra- wie polskim (inaczej niż np. w prawie angielskim) nie jest natomiast możliwe wystawienie weksla na okaziciela. Inna rzecz, że podobny efekt można osiągnąć, opatrując weksel indosem in blanco (por. Rosenblüth 1936, t. I, s. 29; A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 13). Odwołując się do innych klasyfi kacji i typologii papierów wartościowych, należy zauważyć, że weksel jest papierem dłużnym (in- korporuje zobowiązanie pieniężne) i konstytutywnym (formalnie niewadliwy do- kument weksla stanowi warunek konieczny powstania zobowiązania wekslowego, por. A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 14). Jacek Jastrzębski 17 Część pierwsza. Prawo wekslowe Z samodzielnością zobowiązań wekslowych i ich niezależnością od stosunków poza- wekslowych – znajdującą wyraz w „bezwarunkowości” polecenia lub przyrzeczenia zapłaty oraz w art. 17 – wiąże się kwalifi kowanie weksla do kategorii papierów „abstrakcyjnych” (por. A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 13, 14). Wydaje się jednak, że cecha ta stanowi przede wszystkim pochodną przyjętego mechanizmu alienacji praw, nie zaś „abstrakcyjności” czy „kauzalności” papieru jako takiego, zwłaszcza że przyjmowane w cywilistyce pojęcie kauzalności odnosi się do czyn- ności prawnych, nie zaś do opisu zależności praw podmiotowych (por. szerzej w tej kwestii J. Jastrzębski, Pojęcie..., s. 193–197). Stąd należałoby raczej mówić o samo- dzielności zobowiązania wekslowego niż o abstrakcyjności weksla jako papieru war- tościowego. Walor poznawczy takiej kwalifi kacji byłby bowiem znikomy. Istotne znaczenie praktyczne ma natomiast zaliczenie weksla do tzw. papierów wartościowych wiary publicznej lub inaczej: praw skrypturalnych (por. F. Zoll, Klauzule..., s. 162 i n.; o pojęciu papierów wiary publicznej por. już H. Brunner, Die Werthpapiere..., s. 190; E. Ulmer, Das Recht..., s. 20; o pojęciu praw skrypturalnych por. np. E. Jacobi, Die Wertpapiere im Bürgerlichen Recht des Deutschen Reiches, Jena 1901, t. VII, z. 1, s. 10, 167 i n.). Skrypturalność zobowiązania wekslowego kon- sekwentnie podkreśla M.H. Koziński (Weksle, w: System..., s. 171 i 172), wiążąc je w szczególności z pisemnością oświadczeń wekslowych (podobnie W. Pyzioł, Cze- ki, w: System Prawa Prywatnego, t. 18, Suplement, red. A. Szumański, Warszawa 2006, s. 79). Należy mieć na uwadze, że pojęcie skrypturalności praw inkorporo- wanych w niektórych papierach wartościowych ma w nauce prawa jednoznaczną konotację, związaną z „publiczną wiarą” dokumentu (por. E. Jacobi, Die Wertpapie- re..., s. 167 i n.; por. szerzej w tej kwestii J. Jastrzębski, Pojęcie..., s. 178 i n.). Taka kwalifi kacja wiąże się z ochroną zaufania obrotu nie tylko co do przysługiwania posiadaczowi weksla wierzytelności wekslowej, ale także co do tego, że prawa we- kslowe istnieją, a ich rzeczywista treść odpowiada treści dokumentu (aspekt ten uwzględniają również M.H. Koziński, Weksle, w: System..., s. 171 oraz – w odnie- sieniu do czeku – W. Pyzioł, Czeki, w: System..., s. 79; por. A. Doliński, Polskie..., s. 102; A. Górski, Prawo..., s. 22). Rozwiązanie to determinuje wiele rozwiązań szczegółowych Prawa wekslowego, choćby regulację art. 10, oraz zasady stosowa- nia przepisów legis cambiariae, w szczególności w zakresie wykładni weksla (por. niżej pkt VII). Tak sformułowana zasada ogólna stanowi również ratio legis norm wyjątkowych (np. art. 69). IV. Powstanie zobowiązania wekslowego Istotną kwestią budzącą rozbieżności doktrynalne jest problem charakteru czyn- ności prawnej prowadzącej do zaciągnięcia zobowiązania wekslowego. Ze wzglę- du na charakter weksla jako papieru konstytutywnego zaciągnięcie zobowiąza- nia wekslowego wymaga powstania formalnie niewadliwego dokumentu weksla. 18 Jacek Jastrzębski Wprowadzenie Czynność prowadząca do zaciągnięcia zobowiązania wekslowego jednocześnie po- woduje więc związanie prawa z dokumentem w sposób uzasadniający kwalifi kację tego ostatniego jako papieru wartościowego. Nie jest możliwe powstanie wierzy- telności wekslowej bez formalnie prawidłowego dokumentu weksla. Stwierdzenie to może wydawać się oczywiste, ale dobrze obrazuje różnicę między wekslem a pa- pierami deklaratywnymi, ponadto może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygania przypadków granicznych (zob. weksel in blanco). Nie sposób bowiem twierdzić, że powstaje zobowiązanie wekslowe, a jednocześnie negować charakter wystawione- go dokumentu jako weksla (szerzej uwagi do art. 10). W nowszej doktrynie stosunkowo szeroko reprezentowana jest umowna koncep- cja zobowiązania wekslowego (por. uchwałę składu 7 sędziów SN z 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 168; wyrok SN z 25 marca 2004 r., II CK 103/03, PB 2005, nr 5, s. 6 i n.; wyrok SN z 16 września 2004 r., IV CK 712/03, OSNC 2005, nr 7–8, poz. 143; wyrok SN z 3 listopada 2010 r., V CSK 142/10, OSNC-ZD 2011, nr D, poz. 73; M. Czarnecki, L. Bagińska, Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz, Warszawa 2005, s. 41; A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 35; M. Kaliński, Umowny charakter zobowiązania wekslowego, cz. II, PPW 2000, nr 12, s. 11; W. Langowski, Indos wekslowy, Kraków 1998, s. 42–45; P. Machnikow- ski 2009, s. 49–52; A. Szpunar, O powstaniu zobowiązania wekslowego, PUG 1992, nr 1, s. 1 i n.; w kierunku koncepcji umownej A. Doliński, Polskie..., s. 92; Rosen- blüth 1936, t. I, s. 21, odmiennie jednak S. Wróblewski, Prawo..., s. 16–22; obec- nie L. Ogiegło, Charakter prawny powstania zobowiązania wekslowego, „Rejent” 1995, nr 9, s. 37). O ile w piśmiennictwie wyrażane są nadal poglądy odmienne (por. np. M.H. Koziński, Weksle, w: System..., s. 168–170; por. także M. Świderska, Charakter prawny zobowiązania wekslowego w związku ze skutecznością zarzutów opartych na wadach oświadczenia woli, PPH 2010, nr 5, s. 47, 48), o tyle judyka- tura zdecydowanie przychyla się do koncepcji kontraktowej. Upatruje ona źródła zobowiązań wekslowych wystawcy, akceptanta, awalisty i indosanta w umowie o wydanie weksla. Za przebrzmiałe można uznać koncepcje kreacyjne, uznające podpis na formalnie prawidłowym wekslu za warunek konieczny i wystarczający powstania zobowią- zania wekslowego. Podstawowego argumentu przeciwko koncepcjom kreacyjnym dostarczają rozwiązania Prawa wekslowego. W szczególności dotyczy to art. 7, który nakazuje rozróżnić istnienie formalnie prawidłowego podpisu od istnienia materialnie ważnego zobowiązania wekslowego. Oznacza to, że poza własnoręcz- nym, formalnie poprawnym podpisem, do powstania zobowiązania wekslowego konieczne są dalsze przesłanki, bez których nie powstanie materialnie ważne zo- bowiązanie wekslowe. Z wnioskiem tym koresponduje regulacja art. 16 ust. 2. Nie ulega więc wątpliwości, że sam podpis i formalna niewadliwość weksla – jak- kolwiek są warunkiem koniecznym powstania zobowiązania wekslowego – to Jacek Jastrzębski 19 Część pierwsza. Prawo wekslowe jednak nie są wystarczające. Konieczne jest wystąpienie dalszych elementów. Ich identyfi kacja i kwalifi kacja mogą być przedmiotami dyskusji, które wykraczają poza zakres niniejszych uwag (por. szerzej M. Kaliński, Umowny..., cz. I i II, PPW 2000, nr 11 i 12). Teorie wekslowe rozwijane zwłaszcza w XIX-wiecznej nauce nie- mieckiej charakteryzują się tu znaczną kreatywnością i różnorodnością. Obecnie powszechnie przyjmuje się, że obok formalnej niewadliwości dokumentu wekslo- wego do powstania zobowiązania konieczne jest jego znalezienie się w obiegu, co zasadniczo następuje przez jego wydanie przez sygnatariusza. Wątpliwości mogą dotyczyć kwalifi kacji wydania jako czynności jednostronnej (emisja) albo umowy. Wiele argumentów przemawia za zakwalifi kowaniem jego jako umowy. Wynika to nie tylko z quasi -kontraktowej konstrukcji wydania (art. 348 k.c.) związanej z koniecznością współdziałania stron, ale także z argumentów o charakterze prag- matycznym (por. szerzej A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 34, 35). Pojęcie „umowa” jest pojęciem o jednoznacznej, utrwalonej konotacji, podczas gdy pojęcie „emisja” byłoby tworzone specjalnie na potrzeby szczególnej kategorii zobowią- zań, jaką są zobowiązania wekslowe. Uznanie czynności prawnej wystawcy za umowę otwiera drogę do stosowania ogólnego instrumentarium prawa cywilnego przewidzianego dla umów. Stwarza to możliwość racjonalnego równoważenia in- teresów stron. Ostatecznie należy więc przychylić się do koncepcji umownej, upa- trującej źródła zobowiązań wekslowych w umowie o wydanie weksla. Warto zauważyć, że w literaturze niemieckiej koncepcja ta dominuje od ponad półwiecza. Nie stanowi to oczywiście samoistnego argumentu na rzecz przyjęcia jej w prawie polskim. Należy jednak mieć na uwadze względy merytoryczne, które leżą u podstaw jej dominacji. Ponadto rozwinięte teorie emisyjne (por. np. E. Ulmer, Das Recht..., s. 32–41) na tyle nieznacznie różnią się od teorii umownej w skutkach ich zastosowania, że rozbieżności sprowadzają się w zasadzie do kwestii termino- logicznych. Wobec korzyści wynikających z możliwości zastosowania instrumen- tarium kontraktowego stanowi to niewątpliwie argument za koncepcją umowną. Podobnie A. Doliński (Polskie..., s. 92), zdaniem którego: „obie teorie pokrywają się w pewnym zakresie [...] jednak konstrukcyjnie słuszna jest tylko teoria kontrak- towa”. Nie bez znaczenia jest również argument, że teoria umowna lepiej tłuma- czy przypadki normalne i typowe, zaś teorie czynności jednostronnej (kreacyjne i emisyjne) wyrosły z krytyki koncepcji kontraktowej i uogólniają wnioski doty- czące przypadków skrajnych lub patologicznych (tak A. Doliński, Polskie..., s. 92). Dodatkowo zatarcie różnic między zaawansowanymi teoriami emisyjnymi a teorią umowną wynika z konieczności uzupełnienia każdej z nich teorią pozoru prawne- go, chroniącą dalszego nabywcę weksla w dobrej wierze przed skutkami wadliwo- ści czynności prawnej mającej stanowić źródło zobowiązania wekslowego. Teoria pozoru prawnego uzupełnia koncepcję umowną ze względu na potrzebę ochrony pewności i zaufania obrotu (Czarnecki, Bagińska 2005, s. 42; M. Kaliński, Umow- ny..., cz. II, s. 16 i n.; A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 34, 35). 20 Jacek Jastrzębski Wprowadzenie Należy podkreślić, że konieczność uzupełnienia koncepcji umownej teorią pozoru prawnego nie stanowi argumentu przemawiającego przeciwko teorii kontrakto- wej, a na rzecz koncepcji czynności jednostronnej. Konieczność uzupełnienia teo- rii podstawowej koncepcją pozoru prawnego dostrzegano bowiem także w odnie- sieniu do teorii emisyjnych (por. E. Ulmer, Das Recht..., s. 42–44). Uzasadnienie teorii pozoru prawnego wiąże się z tym, że ochrona obrotu wymaga, aby osoby trzecie mogły działać w zaufaniu co do istnienia wierzytelności wekslo- wej o treści wynikającej z dokumentu. Zaufanie to ma swoją podstawę w wystę- powaniu formalnie niewadliwego dokumentu weksla. Gdyby zarzuty dotyczące niepowstania zobowiązania wekslowego z przyczyn niewynikających z treści wek sla były skuteczne bez ograniczeń wobec dalszych nabywców weksla, to obrót wekslowy by zamarł. Nabywca weksla musiałby bowiem zawsze liczyć się z nie- istnieniem zobowiązania wekslowego mimo niewadliwości dokumentu weksla i własnoręczności podpisów rzekomych dłużników wekslowych – np. ze względu na wady oświadczeń woli albo na brak wydania. Argument ten zachowuje aktual- ność niezależnie od tego, czy wydanie konstruowane będzie jako umowa, czy jako czynność jednostronna (emisja). Teoria pozoru prawnego zakłada, że istnienie poprawnego formalnie dokumentu wekslowego o określonej treści uzasadnia zaufanie uczestników obrotu co do ist- nienia wierzytelności wekslowej o treści odpowiadającej dokumentowi. Może to prowadzić do wyłączenia zarzutów dotyczących czynności będącej źródłem zobo- wiązania wekslowego wobec indosatariusza. Konieczne jest staranne wyważenie interesów dłużników wekslowych oraz potencjalnych nabywców weksla. Przyjmuje się, że zarzut dłużnika dotyczący braku lub wadliwości czynności praw- nej stanowiącej źródło zobowiązania wekslowego może podlegać wyłączeniu wo- bec dalszego nabywcy weksla jedynie przy spełnieniu następujących przesłanek: stworzony pozór musi być przypisywalny sygnatariuszowi weksla, a nabywca weksla nabywający weksel sposobami Prawa wekslowego musi działać w dobrej wierze. Kwestia przypisywalności pozoru jako determinanty wyłączenia zarzutów dłużnika wekslowego była przedmiotem analizy w literaturze. Należy przyjąć, że odpowiedzialność za stworzenie prawnego pozoru odpowiedzialności wekslowej może być przypisana sygnatariuszowi weksla wówczas, gdy jego zachowanie moż- na uznać za działanie w rozumieniu prawnym, a zatem za zachowanie sterowane ludzką wolą (por. E. Jacobi, Wechsel- und Scheckrecht unter Berücksichtigung des ausländischen Rechts, Berlin 1954, s. 117 – „Handlung”; M. Kaliński, Umowny..., cz. II, s. 18, podobnie A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 35; szerzej J. Ja- strzębski, Wady oświadczeń woli przy czynnościach wekslowych na tle umownej kon- cepcji zobowiązania wekslowego, w: Europeizacja prawa prywatnego, red. M. Paz- dan, W. Popiołek, E. Rott -Pietrzyk, M. Szpunar, t. I, Warszawa 2008, s. 495 i n.). Prowadzi to do wniosku, że odpowiedzialność uzasadniona stworzeniem pozoru Jacek Jastrzębski 21 Część pierwsza. Prawo wekslowe prawnego nie ma swojego źródła w czynności prawnej ani w oświadczeniu woli, lecz w działaniu sygnatariusza. Nie jest przypisywalny pozór prawny stworzony w warunkach określonych w art. 82 k.c. albo przez osobę nieposiadającą zdolno- ści do czynności prawnych – wówczas zarzut zachowuje skuteczność wobec każ- dego posiadacza weksla. Jednak sama nieważność czynności prawnej polegają- cej na wydaniu weksla nie implikuje nieprzypisywalności pozoru (J. Jastrzębski, Wady..., s. 496, 497). Z kolei jako podstawę dla stosowania kryterium dobrej wiary nabywcy jako determinanty wyłączenia zarzutów dotyczących braku lub wadli- wości wydania wskazuje się art. 10 lub – moim zdaniem trafniej – art. 16 ust. 2 (por. tej kwestii szerzej A. Baumbach, W. Hefermehl, Wechselgesetz und Scheck- gesetz mit Nebengesetzen und einer Einführung in das Wertpapierrecht, München 1997, s. 209–212; Jacobi 1954, s. 116 i 117; M. Kaliński, Umowny..., cz. II, s. 17; także J. Jastrzębski, Wady..., s. 507–510). Teoria pozoru prawnego, zakładająca ochronę zaufania nabywcy wywołanego istnieniem i treścią formalnie poprawnego dokumentu, stanowi także podstawę wielu szczegółowych rozwiązań Prawa wekslowego (np. art. 10, 69). Konkludując: pozór prawny, którego stworzenie może być przypisane sygnatariu- szowi, chroni dalszego nabywcę weksla będącego w dobrej wierze przed skutkami wadliwości umowy o wydanie weksla (lub – w razie przyjęcia koncepcji emisyjnej – wadliwości innej czynności mającej stanowić źródło zobowiązania wekslowego). Chodzi tu o ochronę zaufania wywołanego znalezieniem się w obrocie formalnie niewadliwego weksla. Pozór prawny nie chroni dalszego nabywcy, jeżeli nie jest przypisywalny lub jeżeli nabywca nie działał w dobrej wierze. Nie znajduje zasto- sowania także w relacjach z pierwszym kontrahentem wekslowym, gdzie zarzuty dotyczące umowy o wydanie weksla są dopuszczalne bez ograniczeń. V. Legitymacja formalna i przenoszenie praw wekslowych Kwestia legitymacji formalnej i związana z tym problematyka przenoszenia praw wekslowych jest przedmiotem szerszych rozważań w związku z instytucją indosu. W tym miejscu wypada jedynie zasygnalizować, że związek między legitymacyjną a przenośną funkcją indosu stanowi w przypadku weksla podstawę jego zakwali- fi kowania jako papieru wartościowego. Legitymacja formalna posiadacza weksla stwarza możliwość alienacji praw wekslowych na zasadach odmiennych wzglę- dem reżimu przelewu. Można zauważyć, że trzecia funkcja indosu – gwarancyjna (art. 15 pr.weksl.) – nie jest konieczna z punktu widzenia konstrukcji weksla jako papieru wartościowego, jakkolwiek ma istotne znaczenie dla zasad obrotu wekslo- wego. Weksel należałoby jednak uważać za papier wartościowy na zlecenie, choć- by indosant nie ponosił odpowiedzialności na zasadzie art. 15 (co można osiągnąć 22 Jacek Jastrzębski Wprowadzenie przez zamieszczenie stosownej klauzuli). Z kolei ewentualne wyłączenie funkcji legitymacyjnej lub przenośnej indosu prowadzi do zakwestionowania charakteru weksla jako papieru wartościowego na zlecenie. Indos (art. 11) jest autonomicznym reżimem przenoszenia praw, wyłączającym stosowanie ogólnych zasad dotyczących przelewu wierzytelności (por. także art. 517 k.c.). Jego specyfi ka wyraża się w szczególności w możliwości nabycia wierzytelności od nieuprawnionego (art. 16 ust. 2) oraz w tym, że indos przeno- si wierzytelność wekslową izolowaną od całokształtu stosunków prawnych łą- czących dłużnika z indosantem, wyłączając skuteczność zarzutów ze stosunków osobistych (art. 17). Należy mieć na uwadze, że przesłanką zastosowania wielu regulacji Prawa wekslowego, w tym szczególnie istotnych norm realizujących postulat ochrony zaufania i pewności obrotu wekslowego, jest przeniesienie wek sla sposobem Prawa wekslowego, tzn. przez indos. Uwaga ta jest o tyle istot- na, że weksel może być przenoszony także przez przelew. Wówczas nie znajdują jednak zastosowania szczególne regulacje sprzyjające jego obiegowości, wyni- kające z ukształtowania weksla jako papieru wartościowego na zlecenie. Doty- czy to w szczególności koncepcji pozoru prawnego, której stosowanie wiąże się z reżimem indosu jako zasadniczego trybu alienacji praw wekslowych. Dalsze uwagi dotyczące funkcji i charakterystyki indosu zawierają uwagi szczegółowe dotyczące art. 11 i n. VI. Samodzielność i niezależność stosunków prawa wekslowego i powszechnego Prawo polskie – wzorem modelu konwencyjnego i systemu niemieckiego – hołdu- je zasadzie niezależności zobowiązania wekslowego względem pozawekslowych stosunków prawnych. Stanowi to podstawę formułowania tezy o abstrakcyjności zobowiązania wekslowego (por. np. M.H. Koziński, Weksle, w: System..., s. 178). Może być jednak dyskusyjne, czy terminologicznie nie jest właściwsze pojęcie sa- modzielności (nieakcesoryjności, por. M. Kaliński, O abstrakcyjności wekslowych czynności przysparzających, KPP 2001, nr 2, s. 262–265). W każdym razie – ujmu- jąc sprawę obrazowo – w przyjętym modelu stosunki wekslowe oraz stosunki po- zawekslowe funkcjonują niejako w dwóch różnych płaszczyznach. Ich wzajemne interferencje występują jedynie w zakresie, w jakim ekscepcje ze stosunków poza- wekslowych uznawane są za skuteczne wobec wierzyciela wekslowego (por. także M. Kaliński, O abstrakcyjności..., s. 253). Zależność tę ilustruje regulacja art. 17, należy jednak mieć na względzie, że przepis ten znajduje zastosowanie dopiero w razie indosowania weksla. Jako przykład regulacji Prawa wekslowego, której stosowanie odwołuje się również do stosunków pozawekslowych, można wskazać również art. 76, gdzie analiza stosunków pozawekslowych jest istotna dla oceny Jacek Jastrzębski 23 Część pierwsza. Prawo wekslowe przesłanki szkody lub niesłuszności wzbogacenia (w zależności od przyjętej kon- cepcji stosowania art. 76, por. szerzej uwagi do art. 76). Podstawowe znaczenie dla analizy wzajemnej relacji stosunków wekslowych i po- zawekslowych ma stwierdzenie, że ze względnego charakteru stosunków obli- gacyjnych wynika, iż dłużnik może podnieść wobec wierzyciela jedynie zarzuty przysługujące mu wobec niego osobiście. Zasadniczo niedopuszczalne są ekscep- cje ze stosunków łączących dłużnika z osobami trzecimi lub wierzyciela z osobami trzecimi (exceptiones ex iure tertii). Stwierdzenie to ma charakter ogólny i pozor- nie oczywisty, jednak warto je przypomnieć, gdyż uzmysławia ono, że wszystkie regulacje pozwalające dłużnikowi podnosić zarzuty ze stosunków łączących go z osobami trzecimi mają charakter wyjątkowy (np. art. 513 k.c.). Jakie wnioski wypływają z powyższego stwierdzenia dla analizy stosunków wek- slowych? Zobowiązanie wekslowe jest niezależne od stosunku prawnego, któ- ry był gospodarczą przyczyną jego zaciągnięcia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 20 sierpnia 2008 r., I ACa 521/08, Lex nr 466426: „Jeżeli posiada- czem weksla jest remitent czyli pierwszy wierzyciel, to przysługują mu dwa rosz- czenia: ze stosunku podstawowego (kauzalnego) oraz z weksla“, por. również wy- rok SN z 14 listopada 2006 r., II CSK 205/06, OSNC 2007, nr 9, poz. 139; wyrok SN z 20 czerwca 2008 r., IV CSK 65/08, LexPolonica nr 2019483; a także postano- wienie SN z 13 lutego 2009 r., II CSK 452/08, Lex nr 599754: „Posiadaczowi ta- kiego weksla, będącemu pierwszym wierzycielem, przysługuje, w odniesieniu do wystawcy, zarówno roszczenie ze stosunku podstawowego, jak i z weksla, z tym, że tylko raz może on uzyskać zaspokojenie swej wierzytelności i do niego należy wybór roszczenia”). Niezależność ta nie może być postrzegana w kategoriach nad- przyrodzonych. Tak długo bowiem, jak długo weksel nie jest indosowany, przed- stawia się ona analogicznie do niezależność dwóch dowolnych stosunków obliga- cyjnych inter partes. Jeżeli te same strony są podmiotami stosunków wynikających z umowy sprzedaży i z umowy pożyczki, to istnieją między nimi dwa niezależne stosunki obligacyjne. Niektóre zarzuty oparte na jednym z tych stosunków mogą oddziaływać na możliwość realizacji praw wynikających z drugiego stosunku (np. potrącenie), co wynika z tożsamości podmiotowej stron, ale zasadniczo obie wierzytelności są niezależne. Gdyby okazało się, że umowa pożyczki jest nieważ- na, nie wpływa to na możliwość domagania się spełnienia świadczenia z umowy sprzedaży. Jeżeli jednak strony umowy pożyczki zawarły umowę prolongacyjną, to wynikający z niej zarzut – wynikający z osobistych stosunków stron – jest sku- teczny między tymi stronami. Zgodnie z ogólną zasadą dłużnik może podnosić wszystkie zarzuty przysługujące mu osobiście względem wierzyciela, ale żadnych ponad to. Dotyczy to również wierzyciela z zobowiązania wekslowego. Dlatego mówi się, że w stosunkach między bezpośrednimi kontrahentami wekslowymi sa- modzielność (abstrakcyjność) zobowiązania wekslowego ulega osłabieniu. Wobec pierwszego wekslobiorcy dłużnik wekslowy może bowiem bronić się zarzutami 24 Jacek Jastrzębski Wprowadzenie wynikającymi ze stosunków osobistych łączących go z remitentem (por. wyrok SN z 26 kwietnia 2002 r., III CKN 1050/99, LexPolonica nr 2415282; z 20 kwietnia 2004 r., V CK 427/03, PB 2005, nr 4, s. 32; z 9 lutego 2005 r., II CK 426/04, LexPo- lonica nr 389558; z 19 czerwca 2008 r., V CSK 48/08, LexPolonica nr 2003735). Dopuszczalność zarzutów ze stosunków osobistych przysługujących dłużnikowi wekslowemu względem jego pierwotnego kontrahenta wekslowego (remitenta) nie wymaga wyraźnej regulacji, bowiem wynika z ogólnych zasad prawa zobowią- zań. Należy przy tym mieć na uwadze, że możliwość obrony dłużnika wekslowego wobec pierwszego wekslobiorcy przez odwoływanie się do zarzutów osobistych nie dotyczy tylko przypadków weksla in blanco, lecz jest ogólną zasadą znajdującą zastosowanie także w razie wystawienia weksla zupełnego. Modyfi kacje dotyczą- ce podnoszenia zarzutów występujące względem zasad prawa powszechnego wy- nikają tu przede wszystkim z regulacji procesowych (por. pkt X). Sytuacja ulega jednak istotnej zmianie w razie indosowania weksla. Wówczas ujawnia się specyfi ka reżimu prawnego indosu względem reżimu przelewu. W ra- zie przeniesienia wierzytelności przez przelew prawo nie przechodzi do majątku nabywcy w sposób oderwany od całokształtu stosunków prawnych istniejących między dotychczasowym wierzycielem a dłużnikiem. Wynika to z art. 513 k.c. Z kolei indos przenosi wierzytelność wekslową wyizolowaną z całokształtu stosun- ków pozawekslowych istniejących między dłużnikiem wekslowym a indosantem. Dotyczy to w szczególności pozawekslowej umowy prolongacyjnej – oparty na niej zarzut osobisty nie podąża za wierzytelnością wekslową. Okoliczności takie będą miały znaczenie dla dopuszczalności skutecznej realizacji praw wekslowych przez indosatariusza jedynie w wąskich granicach art. 17. Następuje tu więc powrót do ogólnej zasady – przełamanej w art. 513 k.c. – iż dłużnik może podnosić jedynie zarzuty przysługujące mu osobiście przeciwko wierzycielowi, już nie zaś ekscep- cje, jakie ma wobec osób trzecich. Samodzielność stosunków wekslowych względem pozawekslowych stosunków prawnych wyraża się więc zasadniczo w tym, iż przeniesienie praw wekslowych następuje w sposób oderwany od całokształtu stosunków prawnych dotychczaso- wych podmiotów zobowiązania wekslowego. Na indosatariusza przechodzi wie- rzytelność wekslowa odizolowana od pozostałych stosunków prawnych istnieją- cych między dłużnikiem wekslowym a indosantem. Ponieważ specyfi ka ta ujaw- nia się dopiero w razie indosowania weksla, przeto mówi się, że abstrakcyjność zobowiązania wekslowego przejawia się najsilniej po przeniesieniu weksla przez indos (por. A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz..., s. 31). Nie oznacza to, że przed indosowaniem weksla zobowiązanie wekslowe nie mia- ło charakteru samodzielnego. Zawsze jest ono niezależnym zobowiązaniem ma- jącym swe źródło w umowie o wydanie weksla, nigdy zaś kwalifi kowaną (doku- mentową) postacią roszczenia z umowy pożyczki czy sprzedaży (inaczej jednak Jacek Jastrzębski 25 Część pierwsza. Prawo wekslowe F. Zoll, Klauzule..., s. 95). W tym w szczególności przejawia się specyfi ka modelu niemieckiego względem francuskiego, że wystawienie weksla jest źródłem samo- dzielnego, nowego zobowiązania, nie zaś modyfi kacją istniejącego zobowiązania z umowy pożyczki czy sprzedaży. Faktem jest jednak, iż ogólne zasady dotyczące skuteczności zarzutów prowadzą do wniosku, że w relacji między bezpośrednimi kontrahentami wekslowymi zarzuty ze stosunków pozawekslowych mogą w sze- rokim zakresie wpływać na możliwość skutecznego dochodzenia praw wekslo- wych (z zastrzeżeniem specyfi ki procesowej). Powyższe uwagi determinują również charakter zależności między zobowiąza- niem wekslowym a tzw. stosunkiem podstawowym. Ze względu na powszechność stosowanej konwencji terminologicznej kwestia ta wymaga krótkiego komentarza. Przez pojęcie „stosunek podstawowy” rozumie się zwykle stosunek prawny stano- wiący z ekonomicznego punktu widzenia przyczynę wystawienia weksla. Okreś- lenie to stosowane jest głównie w związku z wystawianiem weksli kaucyjnych (gwarancyjnych). Jeżeli zobowiązanie wekslowe służy zabezpieczeniu wykonania zobowiązań z umowy pożyczki, sprzedaży czy leasingu, to ten stosunek prawny (pożyczka, sprzedaż, leasing) stanowi – w obiegowej terminologii – „stosunek podstawowy”. Przekonująco wskazuje się jednak dalsze stosunki prawne plasu- jące się między tak rozumianym stosunkiem podstawowym a stosunkiem prawa wekslowego (M. Kaliński, O abstrakcyjności..., s. 286 i n.). Szczegółowa analiza tych kwestii wykracza poza zakres komentarza, zostaną one jednak uwzględnio- ne w zakresie, w jakim wpływają na znaczenie uwarunkowań (zarzutów) zwią- zanych z tzw. „stosunkiem podstawowym“ z punktu widzenia realizacji praw wekslowych. Załóżmy, że wystawiono weksel własny na zabezpieczenie wierzytelności z umo- wy pożyczki albo w celu wykonania zobowiązania z umowy sprzedaży. Samo- dzielność zobowiązania wekslowego wyraża się w tym, że wydanie weksla kreuje nowe zobowiązanie. Wierzyciel dysponuje dwiema wierzytelnościami: z umowy pożyczki oraz z weksla (trafnie Sąd Najwyższy w wyroku z 6 października 2004 r., I CK 156/04, LexPolonica nr 2252737). Jednak weksel wysta
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: