Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00414 007365 11264320 na godz. na dobę w sumie
Prawo właściwe dla dobrego imienia osoby fizycznej i jego ochrony - ebook/pdf
Prawo właściwe dla dobrego imienia osoby fizycznej i jego ochrony - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-7541-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> własności intelektualnej
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W monografii przedstawiono tematykę transgranicznego naruszenia dobrego imienia osoby fizycznej, zwłaszcza w zakresie prawa właściwego dla dobrego imienia oraz kolizyjnoprawne kwestie jego ochrony. Oprócz rozważań poświęconych łącznikom istniejącym w obrębie tego zagadnienia w normach prawa kolizyjnego państw europejskich, szczególna uwaga została poświęcona nowym rozwiązaniom przyjętym przez krajowego ustawodawcę w art. 16 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe.

Autorka omawia także konstrukcje dotyczące prawa właściwego dla ochrony dobrego imienia w systemach common law - w Wielkiej Brytanii oraz Stanach Zjednoczonych. Odwołuje się również do aktualnych wydarzeń mających miejsce na gruncie prawa europejskiego w przedmiocie prawa właściwego dla ochrony dóbr osobistych oraz wskazuje potencjalne rozwiązania tego kontrowersyjnego tematu.

Adresaci:
Książka przeznaczona jest dla prawników praktyków specjalizujących się w zagadnieniach transgranicznych oraz dla przedstawicieli doktryny prawa cywilnego. Będzie przydatna także osobom zajmującym się problematyką prasy oraz kolizyjnoprawnymi aspektami deliktów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

POLECAMY W SERII: OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W UNII EUROPEJSKIEJ MARIUSZ KRZYSZTOFEK STATUS PRAWNY DZIENNIKARZA REDAKCJA NAUKOWA WOJCIECH LIS CZARNA LISTA NIEUCZCIWYCH PRAKTYK HANDLOWYCH A GRANICE PRAWA ZWALCZANIA NIEUCZCIWEJ KONKURENCJI W UNII EUROPEJSKIEJ. ANALIZA PRAWNOPORÓWNAWCZA MONIKA NAMYSŁOWSKA CYWILNOPRAWNA OCHRONA WIZERUNKU OSÓB POWSZECHNIE ZNANYCH W DOBIE KOMERCJALIZACJI DÓBR OSOBISTYCH JOANNA SIEŃCZYŁO-CHLABICZ, JOANNA BANASIUK LOBBING W PROCESIE KSZTAŁTOWANIA PRAWA AUTORSKIEGO W UNII EUROPEJSKIEJ. STUDIUM PRZYPADKÓW: CZAS TRWANIA PRAW POKREWNYCH, DZIEŁA OSIEROCONE, ACTA AGNIESZKA VETULANI-CĘGIEL GRA KOMPUTEROWA JAKO PRZEDMIOT PRAWA AUTORSKIEGO IRENEUSZ MATUSIAK PRAWO WŁAŚCIWE DLA DOBREGO IMIENIA OSOBY FIZYCZNEJ I JEGO OCHRONY Justyna Balcarczyk Warszawa 2014 Publikacja dofi nansowana przez Uniwersytet Wrocławski Stan prawny na 1 września 2014 r. Recenzent Dr Marek Świerczyński Redakcja serii Janusz Barta Ryszard Markiewicz Alicja Pollesch Wydawca Monika Pawłowska Redaktor prowadzący Ewa Wysocka Łamanie Wolters Kluwer Układ typografi czny Marta Baranowska Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl P(cid:202)(cid:189)(cid:221)(cid:187)(cid:131) I(cid:254)(cid:144)(cid:131) K(cid:221)(cid:174)(cid:141)(cid:257)(cid:187)(cid:174) © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2014 ISBN 978-83-264-3427-3 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl I dedicate this book to my husband Prawo kolizyjne w zakresie zniesławienia przypomina przygnębiające bagno wypełnione dygocącymi trzęsawiskami i zamieszkałe przez wykształconych, lecz ekscentrycznych profesorów, którzy teoretyzują o tajemniczych kwestiach w dziwnym i niezrozumiałym żargonie. Zwykły sąd lub prawnik czuje się zagubiony, gdy musi się w to zanurzyć. W.L. Prosper, Interstate Publication, Michigan Law Review 1953, vol. 51, s. 959 Spis treści Wykaz skrótów / 13 Wstęp / 25 Rozdział 1 Prawo właściwe dla dobrego imienia / 29 1.1. 1.2. 1.3. Uwagi ogólne / 29 Porządki prawne, które nie przewidują odrębnych rozwiązań kolizyjnych dla dóbr osobistych / 31 Porządki prawne, które przewidują odrębne rozwiązania kolizyjne dla dóbr osobistych / 35 1.3.1. 1.3.2. 1.3.3. Uwagi ogólne / 35 Doktryna włoska i portugalska / 37 Regulacja krajowa / 44 1.3.3.1. Sytuacja do czasu uchwalenia ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe / 44 Sytuacja w świetle ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe / 48 Zastosowany łącznik / 50 Wady łącznika obywatelstwa / 57 Ewolucja podejścia do łącznika obywatelstwa / 69 Ocena łącznika z art. 16 ust. 1 p.p.m. / 74 Rozgraniczenie zakresu statutów / 84 Zakres statutu z art. 16 ust. 1 p.p.m. / 91 1.3.3.2. 1.3.3.3. 1.3.3.4. 1.3.3.5. 1.3.3.6. 1.3.3.7. 1.3.3.8. 7 Spis treści 2.1. 2.2. Rozdział 2 Prawo właściwe dla ochrony dobrego imienia w systemach kontynentalnych / 98 Uwagi ogólne / 98 Porządki prawne, które nie przewidują odrębnych rozwiązań kolizyjnych dla dóbr osobistych / 103 2.2.1. 2.2.2. Uwagi ogólne / 103 Porządki prawne, które opierają prawo właściwe na łączniku miejsca deliktu / 105 2.2.2.1. 2.2.2.2. Modele reguły legis loci delicti / 106 Wada powiązania loci delicti – wielomiejscowość deliktu / 130 Modyfikacje zasady lex loci delicti / 138 2.2.3. 2.2.4. 2.2.5. 2.2.6. 2.2.2.3. Miejsce zwykłego pobytu lub zamieszkania poszkodowanego / 152 Ochrona słabszej strony / 155 Miejsce zwykłego pobytu lub zamieszkania pozwanego / 156 Zgodność z fundamentalnymi zasadami prawa miejsca wydawcy / 158 2.3. Porządki prawne, które przewidują odrębne rozwiązania kolizyjne dla ochrony dóbr osobistych / 160 2.3.1. 2.3.2. Uwagi ogólne / 160 Doktryna polska / 161 2.3.2.1. Sytuacja do czasu uchwalenia ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe / 161 Sytuacja w świetle ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe / 164 Uwagi ogólne na tle normy art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe / 165 Zakres statutu / 176 Ocena art. 16 ust. 2 p.p.m. / 178 2.3.2.2. 2.3.2.3. 2.3.2.4. 2.3.2.5. Bułgaria / 180 Węgry / 182 Belgia / 184 Litwa / 185 2.3.3. 2.3.4. 2.3.5. 2.3.6. 8 Spis treści 2.4. 2.5. Rumunia / 186 Czechy / 187 2.3.7. 2.3.8. Norma regulująca prawo właściwe dla odpowiedzi prasowej oraz sprostowania / 187 Klauzula porządku publicznego / 196 2.5.1. 2.5.2. Uwagi wstępne / 196 Naruszenie klauzuli porządku publicznego przez brak ochrony dla dobrego imienia bądź jej niewystarczający zakres / 202 Naruszenie klauzuli porządku publicznego przez zakres roszczeń przyznanych poszkodowanemu przez prawo właściwe / 208 2.5.3. Rozdział 3 Prawo właściwe dla ochrony dobrego imienia w systemach common law / 215 3.1. 3.2. 3.3. Uwagi ogólne / 215 Prawo właściwe dla ochrony dobrego imienia w Wielkiej Brytanii – zasada double actionability / 217 3.2.1. 3.2.2. Uwagi ogólne / 217 Prawo właściwe dla czynów niedozwolonych popełnionych za granicą i dochodzonych w Wielkiej Brytanii / 220 Prawo właściwe dla czynów niedozwolonych popełnionych na terytorium Wielkiej Brytanii / 223 Reforma prawa prywatnego międzynarodowego w latach 80. / 224 Zachowanie status quo i wyłączenie deliktu zniesławienia spod zakresu nowej ustawy kolizyjnej / 230 3.2.3. 3.2.4. 3.2.5. Prawo właściwe dla ochrony dobrego imienia w Stanach Zjednoczonych / 234 3.3.1. 3.3.2. 3.3.3. Uwagi ogólne / 234 Prawo kolizyjne i jego rozwój za oceanem / 236 Prawo właściwe dla ochrony dobrego imienia. Uwagi wstępne / 243 3.3.3.1. Podstawowa zasada kolizyjna dla ochrony dobrego imienia w drugim restatement / 247 9 Spis treści 3.3.3.2. 3.3.3.3. Zasada kolizyjna drugiego restatement dla ochrony dobrego imienia w przypadku zniesławienia wielomiejscowego oraz dokonanego przez środki masowego przekazu / 249 Praktyka sądowa w sprawach transgranicznego naruszenia dobrego imienia / 254 Rozdział 4 Prawo właściwe dla ochrony dobrego imienia w prawie europejskim / 257 4.1. 4.2. Uwagi ogólne / 257 Kształtowanie się treści rozporządzenia Rzym II w zakresie prawa właściwego dla zobowiązań wynikających z naruszenia dobrego imienia / 258 4.2.1. Okres do czasu przyjęcia Traktatu o Unii Europejskiej / 258 Okres po przyjęciu Traktatu o Unii Europejskiej / 264 Wstępne prace nad europejskim instrumentem dotyczącym prawa właściwego dla deliktów / 268 Projekt rozporządzenia o prawie właściwym dla zobowiązań pozaumownych i jego losy ustawodawcze / 275 4.2.4.1. 4.2.2. 4.2.3. 4.2.4. 4.2.5. 10 4.2.4.2. 4.2.4.3. 4.2.4.4. 4.2.4.5. 4.2.4.6. Projekt rozporządzenia o prawie właściwym dla zobowiązań pozaumownych autorstwa Komisji / 275 Stanowisko Parlamentu Europejskiego co do projektu rozporządzenia Rzym II / 278 Stanowisko Rady co do projektu rozporządzenia Rzym II / 281 Dalsze prace Komisji nad projektem rozporządzenia Rzym II / 287 Drugie czytanie projektu rozporządzenia Rzym II / 288 Dalsza procedura legislacyjna. Wyłączenie omawianego zagadnienia spod zakresu rozporządzenia Rzym II / 291 Realizacja tzw. klauzuli przeglądowej / 292 Spis treści 4.3. 4.4. Dalsze prace nad wspólną normą kolizyjną na poziomie europejskim dotyczącą ochrony dobrego imienia / 294 Konsekwencje status quo / 296 4.4.1. 4.4.2. 4.4.3. 4.4.4. 4.4.5. Uwagi wstępne / 296 Forum shopping / 298 Turystyka zniesławieniowa / 301 Rewizja rozporządzenia Bruksela I / 308 Prace Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego / 309 Rozdział 5 Proponowane przez doktrynę łączniki normy odnoszącej się do ochrony dobrego imienia na poziomie europejskim / 311 5.1. 5.2. 5.3. 5.4. Uwagi ogólne / 311 Stanowiska opowiadające się za zachowaniem status quo / 312 Stanowiska opowiadające się za nowelizacją rozporządzenia Rzym II i możliwe łączniki kolizyjne / 315 5.3.1. 5.3.2. Uwagi wstępne / 315 Łącznik prawa państwa zwykłego pobytu poszkodowanego w chwili wyrządzenia czynu niedozwolonego / 316 Łącznik prawa państwa, w którym powstaje szkoda / 317 Lex fori / 320 Zasada prawa państwa pochodzenia / 321 Teoria interesów państwowych / 327 Teoria rozróżnienia na zasady regulujące postępowaniem oraz zasady alokujące stratę / 330 Punkt ciężkości konfliktu / 334 Zasada najściślejszego związku / 336 5.3.3. 5.3.4. 5.3.5. 5.3.6. 5.3.7. 5.3.8. 5.3.9. Konkluzje / 339 Zakończenie / 343 Wykaz literatury / 351 Wykaz orzecznictwa / 395 11 Wykaz skrótów Akty prawne 1. Źródła prawa polskiego k.c. Konstytucja RP k.p.c. p.p.m. p.p.m. z 1926 r. p.p.m. z 1965 r. pr. pras. ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo pry- watne międzynarodowe (Dz. U. Nr 80, poz. 432 z późn. zm.) ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych mię- dzynarodowych (Dz. U. Nr 101, poz. 581 z późn. zm.) ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. Nr 46, poz. 290 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.) 13 Wykaz skrótów u.r.t. u.u.c.o. ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 226 z późn. zm.) ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rze- czypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 680 z późn. zm.) 2. Źródła prawa europejskiego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. UE L 12 z 16.01.2001, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 4, s. 42, z późn. zm.) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (wersja przekształcona) (Dz. Urz. UE L 351 z 20.12.2012, s. 1). dyrektywa 2000/31/WE Parlamentu Europej- skiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (Dz. Urz. UE L 178 z 17.07.2000, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 25, s. 399) Konwencja z dnia 27 września 1968 r. o jurys- dykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych społeczeństwa Bruksela I Bruksela I bis dyrektywa o handlu elektronicznym konwencja brukselska 14 konwencja rzymska projekt Parlamentu projekt prezydencji rozporządzenie 1346/2000 rozporządzenie Bruksela II bis rozporządzenie Rzym I rozporządzenie Rzym II Wykaz skrótów [16.03.2006] w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. UE C 27 z 26.01.1998, s. 1) Konwencja o prawie właściwym dla zobowią- zań umownych, otwarta do podpisu w Rzy- mie dnia 19 czerwca 1980 r. (Dz. Urz. UE C 169 z 08.07.2005, s. 10, z późn. zm.) sprawozdanie w sprawie projektu rozporzą- dzenia Parlamentu Europejskiego i Rady do- tyczącego prawa właściwego dla zobowiązań pozakontraktowych („Rzym II”) (COM[2003] 0427–C5–0338/2003–2003/0168[COD]) Dokument Rady 7432/06 2003/0168 (COD) rozporządzenie Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowa- nia upadłościowego (Dz. Urz. UE L 160 z 30.06.2000, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wyda- nie specjalne, rozdz. 19, t. 1, s. 191, z późn. zm.) rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdyk- cji oraz uznawania i wykonywania orze- czeń w sprawach małżeńskich oraz w spra- wach dotyczących odpowiedzialności rodzi- cielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz. Urz. UE L 338 z 23.12.2003, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wyda- nie specjalne, rozdz. 19, t. 6, s. 243, z późn. zm.) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobo- wiązań umownych („Rzym I”) (Dz. Urz. UE L 177 z 04.07.2008, s. 6, z późn. zm.) rozporządzenie (WE) nr 864/2007 Parlamen- tu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 15 Wykaz skrótów rozporządzenie Rzym III rozporządzenie Rzym IV TFUE traktat lizboński traktat z Amsterdamu traktat z Nicei 16 2007 r. dotyczące prawa właściwego dla zobo- wiązań pozaumownych („Rzym II”) (Dz. Urz. UE L 199 z 31.07.2007, s. 40) rozporządzenie Rady (UE) nr 1259/2010 z dnia 20 grudnia 2010 r. wprowadzające w życie wzmocnioną współpracę w dziedzinie prawa właściwego dla rozwodu i separacji prawnej (Dz. Urz. UE L 343 z 29.12.2010, s. 10) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmo- wania i wykonywania dokumentów urzędo- wych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego po- świadczenia spadkowego (Dz. Urz. UE L 201 z 27.06.2012, s. 107, z późn. zm.) Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 47) Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspól- notę Europejską, sporządzony w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569) Traktat zmieniający Traktat o Unii Europej- skiej, Traktaty ustanawiające Wspólnoty Eu- ropejskie i niektóre związane z nimi akty (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/31 z późn. zm.) Traktat z Nicei zmieniający Traktat o Unii Europejskiej, Traktaty ustanawiające Wspól- noty Europejskie i niektóre związane z nimi akty (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/32 z późn. zm.) TUE TWE/traktat rzymski wstępny projekt rozporządzenia Rzym II Wykaz skrótów Traktat o Unii Europejskiej, sporządzony w Maastricht dnia 7 lutego 1992 r. (wersja skonsolidowana Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 13) Traktat z dnia 25 marca 1957 r. ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.); poprzednio Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą Consultation on a preliminary draft proposal for a council regulation on the law applicable to non-contractual obligations, http: // ec. europa. eu/ justice/ news/ consulting_ public/ rome_ ii/ news_ hearing_ rome2_ en. htm. belgijskie p.p.m. BGB bułgarskie p.p.m. 3. Kodyfikacje prawa prywatnego międzynarodowego Code de droit international privé M.B., 27 juill. 2004, p. 57344 niemiecki kodeks cywilny z 1896 r. – Bürger- liches Gesetzbuch Кодекса на международното частно право, ogłoszone w State Gazetce nr 42 z dnia 17 maja 2005 r., weszło w życie 1 marca 2008 r., dostępne na stronie: http: // www. ifrc. org/ Docs/ idrl/ 868EN. pdf Zákon o mezinárodním právu soukro- mém, Předpis č. 91/2012 Sb., wersja angiel- ska dostępna na stronie http://www. czechlegislation. com/ en/ 91- 2012- sb. American Law Institute, Restatement of the Law, Conflict of Laws, Washington 1969 Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetz- buche EGBGB/niemieckie p.p.m. drugie restatement czeskie p.p.m. 17 Wykaz skrótów estońskie p.p.m. grecki kodeks cywilny hiszpański kodeks cywilny holenderskie p.p.m. w zakresie deliktów litewskie p.p.m. pierwsze restatement portugalskie p.p.m. rumuńskie p.p.m. słoweńskie p.p.m. szwajcarskie p.p.m. The SPEECH Act włoski kodeks cywilny 18 Rahvusvahelise eraõiguse seadus. – RT I 2002, 35, 217; RT I 2009, 59, 385. Tekst w języku angielskim dostępny na stronie: http: // www. legaltext. ee/ en/ andmebaas/ ava. asp? m= 022 Αστικό Κώδικα (Astikos kodikas) na stronie: Código Civil Español, Aprobado por R.D. del 24 de julio de 1889 Wet van 11 april 2001, houdende regeling van het conflictenrecht met betrekking tot verbintenissen uit onrechtmatige daad, do- stępne https: // zoek. officielebekendmakingen. nl/ stb- 2001- 190. html. Valstybės ţinios. 2000. Nr 74–2262 American Law Institute, Restatement of the Law, Conflict of Laws, Washington 1934 Decreto-Lei n.º 47344/66, de 25 de Novembro (Código Civil) Legea 105/1992 cu privire la reglementarea raporturilor de drept internaţional privat, opublikowane w Monitorul Oficial nr 245 z dnia 1 października 1992 r. Zakon o mednarodnem zasebnem pravu in postopku, Uradni list Republike Slovenije 1999, nr 56 Bundesgesetz vom 18. Dezember 1987 über das Internationale Privatrecht (IPRG) Securing the Protection of our Enduring and Established Constitutional Heritage Act, Pub. L. No. 111–223, 124 Stat. 2380 (2010) (codi- fied 28 U.S.C. §§ 4101-05) Codice civile (Regio Decreto 16 marzo 1942, n. 262) Wykaz skrótów włoskie p.p.m. Diritto Internazionale Privato, Legge 31 maggio 1995, n. 218, Suppl. ord. GU Serie gen. 128 del 3 giugno 1995 4. Akty prawa międzynarodowego EKPCiPW konwencja genewska konwencja monachijska konwencja o obywatelstwie europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporzą- dzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) Konwencja dotycząca statusu uchodźców sporządzona w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 119, poz. 515 z późn. zm.) Konwencja Międzynarodowej Komisji Stanu Cywilnego nr 19 o prawie właściwym dla imion i nazwisk sporządzona w Monachium dnia 5 września 1980 r. Tekst w języku angiel- skim dostępny na stronie: http: // ciec1. org/ Conventions/ Conv19Angl. pdf Europejska konwencja o obywatelstwie otwarta do podpisu w Strasburgu 6 listopada 1997 r. Czasopisma i publikatory ADR AEDIPr. BGHZ ECR EIRP ADR Arbitraż i Mediacja Anuario Español de Derecho Internacional Privado Bundesgesetzblatt Entscheidungssammlung des Bundesgerichtshofes in Zivilsachen European Court Reports European Intellectual Property Review 19 Wykaz skrótów EP EPS GRUR Int. GRUR-Prax IPRax JZ KPP KPPM MP NIPR NP OSNC OSNC-ZD OSP OTK OTK-A PiP PPC PPH PPPM PS PWPM Edukacja Prawnicza Europejski Przegląd Sądowy Gewerblicher Rechtsschutz und Urheber- recht, Internationaler Teil Gewerblicher Rechtsschutz und Urheber- recht, Praxis im Immaterialgüter- und Wett- bewerbsrecht Praxis des Internationalen Privat- und Ver- fahrensredits Juristenzeitung Kwartalnik Prawa Prywatnego Kwartalnik Prawa Prywatnego Międzynaro- dowego Monitor Prawniczy Nederlands Internationaal Privaatrecht Nowe Prawo Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywil- na Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywil- na. Zbiór Dodatkowy Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria A Państwo i Prawo Polski Proces Cywilny Przegląd Prawa Handlowego Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodo- wego Przegląd Sądowy Problemy Współczesnego Prawa Międzyna- rodowego Europejskiego i Porównawczego 20 RPEiS SC SP St. Iur. UNSW Law Journal Zb. Orz. MTS ZNUJ ZNUJ PP ZNUJ PPWI ZP BAS EKPC ETPC GEDIP JHA JURI Komitet Rzym II LIBE MTS NSA Wykaz skrótów Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologicz- ny Studia Cywilistyczne Studia Prawnicze Studia Iuridica University of New South Wales Law Journal Zbiór Orzeczeń Międzynarodowego Trybu- nału Sprawiedliwości Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskie- go Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskie- go. Prace Prawnicze Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskie- go. Prace z Prawa Własności Intelektualnej Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Inne Europejska Komisja Praw Człowieka Europejski Trybunał Praw Człowieka Europejska Grupa Prawa Prywatnego Między- narodowego Rada Unii Europejskiej do spraw Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych Komisja Prawna Komitet do (Rzym II) Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawied- liwości i Spraw Wewnętrznych Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości Naczelny Sąd Administracyjny spraw Prawa Cywilnego 21 Wykaz skrótów orzeczenie Fiona Shevill orzeczenie Garcia Avello orzeczenie Grunkin-Paul orzeczenie Konstantinidis orzeczenie Martinez orzeczenie w spra- wach połączonych C-509/09 i C-161/10 raport JLS/2007/C4/028 SA SN SO TK TSUE 22 wyrok TSUE z dnia 7 marca 1995 r. w sprawie C-68/93 Fiona Shevill i inni v. Presse Alliance SA, ECR 1995, s. I-415 wyrok TSUE z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C-148/02 Carlos García Avello v. Państwo Belgijskie, ECR 2003, s. I-11613 wyrok TSUE z dnia 14 października 2008 r. w sprawie C-353/06 Grunkin-Paul, Zb. Orz. 2008, s. I-7639 wyrok TSUE z dnia 30 marca 1993 r. w spra- wie C-168/91 Christos Konstantinidis v. Stadt Allensteig i Landratsamt Calw-Ordnungsamt, ECR 1993, s. I-1191 wyrok TSUE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie C-509/09 eDate Advertising GmbH v. X oraz Olivier Martinez i Robert Martinez v. MGN Limited, LEX nr 969347 wyrok TSUE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie C-509/09 eDate Advertising GmbH v. X oraz C-161/10 Olivier Martinez i Robert Martinez v. MGN Limited, LEX nr 969347 Comparative Study on the Situation in the 27 Member States as regards the Law Appli- cable to Non-contractual Obligations arising out of violations of Privacy and Rights Related to Personality, JLS/2007/C4/028. Fi- nal Report, http://ec. europa. eu/ justice/ civil/ files/ study_ privacy_ en. pdf sąd apelacyjny Sąd Najwyższy sąd okręgowy Trybunał Konstytucyjny Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wniosek Komisji Wykaz skrótów Wniosek Komisji Europejskiej z dnia 14 grudnia 2010 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wy- konywania w sprawach cywilnych i handlo- wych COM(2010) 748, 2010/0383 (COD) 23 Wstęp Twierdzenie dotyczące umiędzynarodowienia życia codziennego pada stosunkowo często w różnych kontekstach. Jego potwierdzenia nie trzeba jednak szukać w fachowej literaturze bądź prasie, lecz wystar- czy przejść się wokół wrocławskiego rynku i przysłuchać turystom. Liczby języków, jakimi się posługują, nie będzie można zliczyć na pal- cach obu rąk. To samo spostrzeżenie można odnieść do portali społecz- nościowych. Ci, którzy z nich korzystają, w żadnym razie nie są ograni- czani terytorialnie ani w kontekście pochodzenia osób, z którymi się kontaktują, ani komentowanych treści, ani w końcu języka, w jakim opinie te są wyrażane. Powyższe doprowadziło do całkowitej zmiany roli prawa prywat- nego międzynarodowego. Ze stosunkowo mocno osadzonej w doktrynie dziedziny prawa kolizjonistyka przekształciła się w zbiór zasad, których znajomość jest niezbędna w dzisiejszej rzeczywistości, teraz bowiem przekroczenia granicy częstokroć nawet nie zauważamy. To, jakiej ko- losalnej zmianie uległo prawo prywatne międzynarodowe, uświadamia- łam sobie za każdym razem, gdy byłam pytana przez osoby niemające wykształcenia prawniczego o temat mojej monografii. Odpowiadając, posługiwałam się przykładem portalu społecznościowego i zamieszczo- nego tam przez osobę przebywającą za granicą nieprzychylnego wpisu. Liczba przykładów, które słyszałam, i rad, których mi udzielano, za każdym razem otwierała mi oczy na to, z jakim zainteresowaniem spotykają się „teorie Savigny ego”. I jak olbrzymie mają znaczenie. Wybór tematyki poniższej monografii jest zakorzeniony w moich zainteresowaniach naukowych z poprzedniego etapu mojej pracy uni- wersyteckiej, zakończonego obroną pracy doktorskiej. Dotyczyła ona problematyki nabierania przez jedno z dóbr osobistych – wizerunek – wartości majątkowej. Jako że od rozpoczęcia opracowywania tej proble- matyki dobra osobiste uznawałam za jedno z najciekawszych zagadnień 25 Wstęp prawa cywilnego, kontynuacja badań w tym zakresie jawiła mi się jako naturalna konsekwencja mojej wcześniejszej ścieżki naukowej. Los w tym przypadku zadecydował trochę za mnie, gdyż po uzyskaniu stopnia adiunkta zostałam poproszona o poprowadzenie zajęć dydak- tycznych dotyczących prawa prywatnego międzynarodowego. Pozwo- liło mi to odkryć tę dziedzinę, którą do tamtego czasu zgłębiałam bar- dziej od strony praktycznej niż naukowej. Dziedzinę, którą określam mianem „matematyki w prawie”. Tym samym połączenie obu tych płaszczyzn naukowych i zajęcie się problematyką dóbr osobistych w ujęciu transgranicznym stało się faktem. Moją pierwszą próbą podjęcia tej tematyki był artykuł opublikowa- ny w 2011 r. w Przeglądzie Prawa Prywatnego Międzynarodowego. Dotyczył on historii legislacyjnej wyłączenia zobowiązań pozaumow- nych wynikających z naruszenia prawa do prywatności i innych dóbr osobistych, w tym zniesławienia, spod zakresu regulacji rozporządzenia (WE) nr 864/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r. dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych („Rzym II”) (Dz. Urz. UE L 199 z 31.07.2007, s. 40). Został na nim oparty rozdział 4 niniejszej monografii. Kolejnym krokiem była publi- kacja przybliżająca turystykę zniesławieniową. Następnie badania kontynuowałam w trakcie rocznego pobytu na Chicago-Kent College of Law w ramach stypendium Fulbrighta oraz w Instytucie Maxa Plancka w Hamburgu, korzystając z dobrodziejstw tamtejszej biblioteki. Te doświadczenia uświadomiły mi wagę analizowanej problematyki oraz liczbę możliwych rozwiązań. Otworzyły mi także oczy na status quo istniejące na gruncie prawa europejskiego oraz na jego konsekwen- cje, które dalece przewyższyły to, co było możliwe do przewidzenia w momencie podjęcia decyzji o nadaniu takiego kształtu powyższemu instrumentowi prawa europejskiego. Poniższa monografia składa się z pięciu rozdziałów, przy czym ustalenie ich kolejności było jednym z większych wyzwań związanych z całą pracą. Rozdział 1 w sposób naturalny analizuje problematykę prawa właściwego dla przedmiotu ochrony. Rozważania toczone są dwutorowo – najpierw analizie poddane są te systemy, które nie przewidują odręb- nej normy wskazującej na prawo właściwe dla dobrego imienia. Celem rozważań będzie poszukiwanie odpowiedzi na pytanie dotyczące powo- du takiego stanu rzeczy. Na drugim biegunie znajdują się natomiast te porządki, które zawierają zasadę kolizyjną dla treści oraz znaczenia 26 Wstęp praw osobowości. Jako że jednym z nich jest ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. Nr 80, poz. 432 z późn. zm.), jej zostanie poświęcona szczególna uwaga. Rozważania zostaną więc skupione zarówno na łączniku przewidzianym w art. 16 ust. 1 p.p.m., jak i na jego ocenie. Dalsze części pracy dotyczą już ochrony dobrego imienia. Proble- matyka ta jest przedmiotem regulacji art. 16 ust. 2 i 3 p.p.m., co jest efektem wyłączenia tego zagadnienia spod zakresu regulacji rozporzą- dzenia Rzym II. Biorąc pod uwagę chronologię, to właśnie tej kwestii należało poświęcić uwagę w rozdziale 2. Takie ułożenie rozważań, choć systemowo poprawne, nie pozwoliłoby na przybliżenie w pierwszej kolejności znaczenia każdego z łączników, wykorzystywanych w różnych systemach prawnych do ustalenia prawa właściwego dla ochrony dob- rego imienia wraz z zaletami oraz wadami. Z tego powodu rozdział 2 dotyczy ochrony dobrego imienia w systemach prawa kontynentalnego, pomimo że pozostawienie tej problematyki w rękach krajowych usta- wodawców jest konsekwencją decyzji podjętej na etapie legislacji euro- pejskiej. Analogicznie do rozdziału 1, ta część pracy oddzielnie analizuje te systemy, które przewidują odrębną normę kolizyjną tyczącą się tej problematyki, od tych porządków, które zaliczają ją do zakresu zasady ogólnej deliktowej. Jako że do pierwszej z tych grup zalicza się także krajowy porządek prawny, jemu zostanie poświęcona szczególna uwaga. Następnie rozważania zostaną przeniesione na grunt legis responsi oraz klauzuli porządku publicznego, która dla omawianego zagadnienia ma niebagatelne znaczenie. Rozdział 3 przybliża rozwiązania istniejące w przedmiocie prawa właściwego dla ochrony dobrego imienia w systemach common law. W tym przypadku rozważania zostaną poprowadzone szerzej i przed przejściem do zagadnienia podstawowego przedstawione będzie tło, na jakim zasada kolizyjna dla ochrony dobrego imienia funkcjonuje. Bez takiego wprowadzenia analiza szczegółowa, bez osadzenia w rze- czywistości systemów anglosaskich, nie byłaby czytelna. Kolejna część pracy – rozdział 4 – opisuje rozwój wydarzeń na arenie europejskiej oraz powody wyłączenia prawa właściwego dla zo- bowiązań pozaumownych wynikających z naruszenia prawa do prywat- ności i innych dóbr osobistych, w tym zniesławienia, spod zakresu re- gulacji rozporządzenia Rzym II. Jest to jeden z przykładów przegranej prawa z polityką i to bardzo bolesny, jako że w momencie podejmowa- nia decyzji w tym zakresie żaden z unijnych polityków nie wyobrażał 27 Wstęp sobie, jak potężnym echem odbije się ta decyzja na arenie międzynaro- dowej i jakie konsekwencje przyniesienie. Ostatni rozdział jest poświęcony przybliżeniu możliwych scenariu- szy na przyszłość oraz postulatów, jakie są wysuwane w literaturze przedmiotu co do wypełnienia luki powstałej w wyniku wyłączenia z art. 1 ust. 2 lit. g rozporządzenia Rzym II. Rozważania zostaną zamknię- te próbą wskazania możliwego scenariusza na przyszłość oraz opinią autorki co do europejskiej zasady kolizyjnej wyznaczającej prawo wła- ściwe dla ochrony dobrego imienia, które to prawo mogłoby potencjal- nie zyskać szerszą akceptację. Na bazie powyższego wprowadzenia oraz oddawanej w ręce mono- grafii wypada wyrazić życzenie, aby pochodzący z amerykańskiej publi- kacji z lat 50. cytat poprzedzający niniejszy wstęp z racji zarówno upływu czasu, jak i zmiany podejścia do kolizjonistyki okazał się już nieaktualny. Niniejsza rozprawa jest przy tym nieśmiałą próbą zaprze- czenia mu. 28 Rozdział 1 Prawo właściwe dla dobrego imienia 1.1. Uwagi ogólne W niniejszym rozdziale przedmiotem omówienia są reguły prawa prywatnego międzynarodowego wyznaczające prawo właściwe dla dobrego imienia. W tej kwestii na płaszczyźnie prawnoporównawczej można jednak wskazać na dwa skrajne poglądy. Zgodnie z pierwszym potrzeba wyodrębnienia niezależnej zasady kolizyjnej tyczącej się tego zagadnienia nie istnieje i wystarczające jest oparcie się na regulacji prawa właściwego dla ochrony dobra osobistego, które uległo narusze- niu. Stanowisko to jest szczególnie reprezentowane w doktrynie nie- mieckiej. Jemu zostanie poświęcona uwaga w początkowej części roz- ważań. Następnie analizie zostanie poddane stanowisko przewidujące rozdzielenie z punktu widzenia prawa prywatnego międzynarodowego normy wskazującej na prawo właściwe dla dóbr osobistych od reguły kolizyjnej dotyczącej ich ochrony. W tym zakresie można wyodrębnić dwie główne drogi rozwoju, różniące się przesłankami, z których wy- wodzony był zastosowany łącznik. Zgodnie z pierwszą, reprezentowaną przez naukę włoską oraz portugalską, punktem wyjścia było zagadnienie prawa właściwego dla nazwiska, któremu z perspektywy prawa prywat- nego międzynarodowego przypisywano znaczenie samoistne. Następnie, w wyniku rozwoju doktryny, objęło ono swoim zakresem pozostałe zindywidualizowane i skonkretyzowane dobra odnoszące się do sfery uczuć ludzkich1. Z odmienną sytuacją mamy do czynienia na gruncie krajowym, gdzie dobro osobiste było objęte zakresem statutu personal- 1 Parafrazując stwierdzenie z wyroku SN z dnia 10 lipca 1975 r., I CR 356/75, OSP 1976, z. 12, poz. 232. 29 Rozdział 1. Prawo właściwe dla dobrego imienia nego2. Wydaje się, iż źródłem takiego postrzegania dóbr osobistych z perspektywy kolizyjnej było ich definiowanie jako zespołu cech oso- bistych człowieka3, co przy ujęciu statutu personalnego jako porządku prawnego, do którego trzeba się kierować we wszystkich sprawach z osobą związanych, czyli jej atrybutów osobistych4, w sposób oczywisty skutkowało zaliczeniem dóbr osobistych do tegoż statutu5. W takiej sytuacji, w razie poszukiwania prawa właściwego dla ochrony naruszo- nego dobra, ustalenie jego treści przybierało postać kwestii wstępnej. Taka rozbieżność w rozwoju porządków prawnych przewidujących dla istnienia i treści dóbr osobistych odrębną normę kolizyjną nie po- winna dziwić, jeśli weźmiemy pod uwagę odmienności w losach państw, które w swojej regulacji kolizyjnej odróżniają normę kolizyjną odnoszą- cą się do dobra osobistego od zasady wskazującej na prawo właściwe dla jego ochrony. Warto zaznaczyć, iż zarówno Polska, jak i Włochy oraz Portugalia są zaliczane do państw emigracyjnych6, lecz w przypad- ku tych ostatnich problematyka prawa właściwego dla nazwiska ze zrozumiałych powodów była zdecydowanie częściej przedmiotem analizy niż w przypadku obywateli polskich. Z racji zamknięcia granic i ograniczenia powrotu z emigracji, w rodzimej kolizjonistyce do końca lat 80. zagadnienie prawa właściwego dla nazwiska nie miało większego znaczenia praktycznego. Z tych przyczyn w trakcie rozwoju zarówno doktryny włoskiej, jak i portugalskiej w przedmiocie prawa właściwego dla dobra osobistego służącego do identyfikacji człowieka problem nie miał doniosłej wagi na gruncie krajowym. W tym, w opinii autorki ni- 2 B. Walaszek, M. Sośniak, Zarys prawa prywatnego międzynarodowego, Warszawa 1973, s. 141. 3 Dla przykładu warto przytoczyć orzeczenie SN z dnia 10 czerwca 1977 r., II CR 187/77, LEX nr 7947, definiujące dobra osobiste jako „ogół czynników mających na celu zapewnienie obywatelowi rozwoju jego osobowości, ochronę jego egzystencji i zapewnie- nie mu prawa do korzystania z tych dóbr, które są dostępne na danym etapie rozwoju społeczno-ekonomicznego społeczeństwa, a które sprzyjają zachowaniu cech odrębności i związaniu ze społeczeństwem, w którym żyje”. 4 W. Ludwiczak, Międzynarodowe prawo prywatne, Poznań 1996, s. 160. 5 G. Tedeschi, zwracając uwagę na terminologię, dokonuje rozróżnienia pomiędzy terminami „statut personalny”, „prawo personalne” w rozumieniu kontynentalnym oraz common law. Zob. G. Tedeschi, „Personal Status” and „Statut personnel”, McGill Law Journal 1969, vol. 15, s. 452 i n. 6 M. Duszczyk, Doświadczenia wybranych państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie migracji powrotnych, CMR Working Papers, Prace Migracyjne 2007, no. 21/79, s. 5 i n. 30 1.2. Porządki prawne, które nie przewidują odrębnych rozwiązań... niejszej rozprawy, należy upatrywać czynniki, które zadecydowały o odmiennych źródłach wyodrębnienia samoistnej reguły kolizyjnej dla dóbr osobistych. Ta odmienna geneza nie zmienia jednak faktu, iż rozwój prawa prywatnego międzynarodowego w analizowanym zakresie we wskazanych trzech państwach doprowadził do identycznego rozwią- zania polegającego na objęciu tej problematyki kolizyjnej identycznym łącznikiem. 1.2. Porządki prawne, które nie przewidują odrębnych rozwiązań kolizyjnych dla dóbr osobistych Jak już wspomniano we wstępie – aktualnie można wyodrębnić jedynie trzy państwa, które w swoim porządku kolizyjnym przewidują odrębną normę kolizyjną istnienia oraz treści dobra osobistego. Przedstawiciele doktryny w pozostałych krajach, optując za rozwiąza- niem nieprzewidującym takiego rozczłonkowania statutu, wysuwają na poparcie takiego stanowiska liczne argumenty. Szczególnie zaciekła dyskusja odnośnie do analizowanej kwestii miała miejsce w nauce nie- mieckiej, stąd zasadne wydaje się przywołanie argumentów popierają- cych takie ujęcie, jakie zostały wysunięte na gruncie tamtejszego porząd- ku kolizyjnego. Próby systematyki stanowisk opowiadających się za brakiem ko- nieczności rozdzielenia statutów i odróżnienia normy kolizyjnej odno- szącej się do istnienia i treści dóbr osobistych od zasady wyznaczającej prawo właściwe dla ich ochrony podjęła się Elsa Dias Oliveira7. Jej zdaniem wśród przedstawicieli tej doktryny można wskazać na dwie podstawowe koncepcje. Pierwsza z nich na płaszczyźnie materialno- prawnej nie uznaje autonomii dóbr osobistych, przyznając im jedynie charakter defensywny. Oznacza to, iż doniosłość prawna dóbr osobi- stych ujawnia się dopiero w obliczu bezprawnego wkroczenia w nie8. 7 E.D. Oliveira, Da responsabilidade civil extracontratual por violação de direitos de personaoliade em Direito Internacional Privado, Coimbra 2011, s. 243. 8 P. Bourel, Du rattachement de quelques délits spéciaux en droit international privé, Recueil des Cours de l Académie de Droit International de La Haye 1989, vol. 214, s. 326. Należy jednak wskazać, iż twierdzenie powołane przez P. Bourela mogło być zasadne odnośnie do prawa francuskiego, lecz jedynie do lat 50. XX wieku. Wówczas to bowiem doktryna odmawiała dobrom osobistym charakteru praw podmiotowych. Tak R. Nerson, Les droits extrapatrimoniaux, Lyon 1939; P. Roubier, Droits subjectif et situations juridi- 31 Rozdział 1. Prawo właściwe dla dobrego imienia W konsekwencji, w tych porządkach prawnych, w których dobra oso- biste nie mają charakteru autonomicznych praw podmiotowych, a ich znaczenie ogranicza się do objęcia ich ochroną przed bezprawnym na- ruszeniem, nie powinno być zaskoczeniem, iż konstrukcja ta znajduje odbicie w regulacji kolizyjnej9. Stąd na płaszczyźnie prawa prywatnego międzynarodowego przy takim ujęciu praw osobistych postuluje się oprzeć prawo właściwe na łączniku państwa forum zgodnie z zasadą dotyczącą deliktów10. Taka sytuacja bez wątpienia występuje w prawie angielskim. Nie zna ono bowiem koncepcji dóbr osobistych jako prawa podmiotowego, a przesłanki uprawniające osobę, której dobre imię zostało naruszone, są wywodzone z orzecznictwa11. Regulacja angielska stanowi więc katalog czynów niedozwolonych, które są głęboko zako- rzenione w swoich historycznych źródłach. Nie istnieje przy tym żadna ogólna zasada stanowiąca o odpowiedzialności deliktowej (choć jak wskazuje literatura, obecnie rolę taką zaczyna odgrywać klauzula stano- wiąca o niedołożeniu należytej staranności12) ani norma jednoznacznie wskazująca na przedmiot ochrony13. Mając to na uwadze, należy stwierdzić, że oczywisty wydaje się brak w prawie kolizyjnym normy, która wskazywałaby na prawo właściwe dla istnienia oraz treści dobra osobistego, gdyż w razie gdyby prawem tym było prawo angielskie, nie istniałaby regulacja materialna, na którą taka norma prawa prywatnego międzynarodowego wskazywałaby. Druga z koncepcji opowiadającej się za brakiem konieczności do- konania analizowanego rozróżnienia występuje na gruncie tych porząd- ques, Dalioz 1963. Stanowisko to uległo jednak zmianie i obecnie doktryna francuska zgodnie opowiada się za oparciem konstrukcji dóbr osobistych na konstrukcji prawa podmiotowego. Tak H. Beverley-Smith, A. Ohly, A. Lucas-Schloetter, Privacy, Property and Personality. Civil Law Perspectives on Commercial Appropriation, Cambridge 2005, s. 151. 9 E.D. Oliveira, Da responsabilidade..., s. 243. 10 W. Wengler, F.A. Moreira, A Responsabilidade por facto ilícito em direito inter- nacional privado: tentativa de uma nova construção, Coimbra 1974, s. 101. 11 W.V.H. Roger, The Protection of Personality Rights against Invasion by Mass Media in England (w:) H. Koziol, A. Warzilek (red.), Persönlichkeitsschutz gegenüber Massenmedien. The Protection of Personality Rights against Invasion by Mass Media, Wien 2005, s. 59 i n.; R. Wacks, Why there will never be an English common law privacy tort (w:) A.T. Kenyon, M. Richardson (red.), New Dimensions in Privacy Law. Interna- tional and Comparative Perspective, Cambridge 2006, s. 154 i n. 12 P. Milmo, W.V.H. Rogers (red.), Gatley on Libel and Slander, London 2004, s. 17. 13 V.H. Harpwood, Modern Tort Law, New York 2009, s. 371. 32 1.2. Porządki prawne, które nie przewidują odrębnych rozwiązań... ków prawnych, które wprawdzie uznają byt autonomiczny dóbr osobi- stych i traktują ich naruszenie jako okoliczność uruchamiającą ich ochronę, jednak nie uzależniają jej jedynie od bezprawności. Ochrona jest bowiem przyznawana w sytuacji niezgodności zachowania sprawcy z jego obowiązkami ustanowionymi przez porządek prawny, polegającej na wkroczeniu w przysługujące uprawnionemu prawa osobiste o treści zakreślonej przez ten porządek. Z taką tezą można spotkać się na tle prawa niemieckiego14. Na bazie tego twierdzenia Elsa Dias Oliveira zalicza prawo niemieckie do drugiej kategorii porządków prawnych, które z racji negacji charakteru podmiotowego dóbr osobistych na płaszczyźnie kolizyjnoprawnej nie widzą potrzeby przeprowadzania analizy odnośnie do ich istnienia i treści, lecz optują za wykorzystaniem jedynie normy stanowiącej o prawie właściwym w razie naruszenia dobra15. Twierdzenie to należy jednak uznać za niepoprawne. Co do charakteru dóbr osobistych w prawie niemieckim obecnie panuje bo- wiem zgodność i oparcie ich na konstrukcji prawa podmiotowego nie jest negowane16. Wydaje się, iż rozwiązania dylematu co do przyczyn niewyodręb- nienia przez niektóre porządki prawne normy kolizyjnej odnoszącej się do istnienia oraz treści dóbr osobistych należy raczej poszukiwać w ujęciu materialnoprawnym omawianego zagadnienia. Jak łatwo bo- wiem zauważyć, prawo niemieckie, statuując ochronę dóbr osobistych, nie wspomina o ich bycie. Istnienie dóbr i oparcie ich na konstrukcji praw podmiotowych jest przy tym w literaturze wywodzone właśnie z normy zakazowej, której rolą jest zakreślenie sfery absolutnych uprawnień podmiotu17. Tak więc przy ujęciu dóbr osobistych jako wartości, której naruszenie uruchamia mechanizm ochronny, nie po- winno dziwić, iż dokonywanie analizy co do ich istnienia i zakresu jawić się może jako nadmierna uciążliwość. Co więcej, gdy dobra osobiste wywodzą się z normy stanowiącej o roszczeniach przysługujących w razie ich naruszenia, odpowiedź na pytanie o ich zakres jest w istocie określone zakresem ochrony. 14 R. Wagner, Zur Anknüpfung der Frage nach dem Bestehen von Persönlichkeitsrech- ten im auβervertraglichen Schuldrecht, JZ 1993, no. 21, s. 1037. 15 E. D. Oliveira, Da responsabilidade..., s. 244. 16 K. Larenz, C.W. Canars, Lehrbuch des Schuldrechts, vol. 2, München 1994, s. 350. 17 H. Beverley-Smith, A. Ohly, A. Lucas-Schloetter, Privacy, Property and Persona- lity..., s. 97. 33 Rozdział 1. Prawo właściwe dla dobrego imienia Na bazie powyższych spostrzeżeń należy przywołać argumenty wysuwane w omawianym zakresie na gruncie prawa niemieckiego. W pierwszej kolejności powołać trzeba twierdzenie autorstwa K. Wa- echtera Friedrich, która twierdzi, że ochrona praw osobowości jest re- alizowana na podstawie konkretnego stanu faktycznego, stąd rozdzie- lenie interpretacji dotyczącej samego istnienia oraz treści chronionego dobra od normy stanowiącej o konsekwencjach naruszenia jest sztuczną konstrukcją18. Haimo Schack dodaje przy tym, iż w przypadku każdego dobra odnoszącego się do sfery osobowości ludzkiej ochrona polega na zakreśleniu jego granic w zestawieniu z innym dobrem prawnie chronionym. Z takiej tezy wywodzi on, że żadne dobro osobiste nie ma ściśle określonej treści. Konsekwencją takiego stanowiska, zgodnie z ujęciem prezentowanym przez tego autora, jest brak koniecz- ności odróżnienia normy kolizyjnej odnoszącej się do istnienia i treści dobra od przesłanek jego naruszenia, gdyż w istocie chodzi o jedno i to samo zagadnienie19. Inny argument jest podnoszony przez Hansa Jür- gena Sonnenbergera. Powołując się na przykład wkraczania w prywat- ność osób fizycznych, wskazuje on, że sfera ta jest objęta ochroną przeciwko określonym bezprawnym czynom. Z takiej konstatacji autor wywodzi właściwość statutu deliktowego, który obejmuje swoim zakre- sem zarówno samo dobro, jak i kwestie związane z jego naruszeniem20 W ocenie autorki niniejszego opracowania stanowisko tych porząd- ków prawnych, które z perspektywy kolizyjnej nie dokonują odróżnienia normy odnoszącej się do istnienia dobra osobistego od zasady wskazu- jącej na prawo właściwe dla jego ochrony, należy tłumaczyć kształtem regulacji prawa wewnętrznego. Nie powinno bowiem dziwić, że prawo prywatne międzynarodowe i istniejące w nim rozwiązania pozostają pod dużym wpływem prawa materialnego państwa, w obrębie którego mają moc wiążącą. W powyższych wywodach jako przykład podano rozwiązania istniejące w Wielkiej Brytanii oraz Niemczech. W obu tych jurysdykcjach brakuje normy deklarującej istnienie praw osobistych, 18 K. Friedrich, Internationaler Persönlichkeitsrechtsschutz bei unerlaubter Vermark- tung, München 2003, s. 113. 19 H. Schack, Rechtsschutz gegen grenzüberschreitende Persönlichkeitsrechts keine Rolle (w:) H. Hübner (red.) Das Persönlichkeitsrecht im Spannungsfeld zwischen Informa- tionsauftrag und Menschenwürde, München 1989, s. 117 20 H.J. Sonnenberger, Der Persönlichkeitsrechtsschutz nach den art. 40–42 (w:) P. Gottwald, D. Henrich (red.), Festschrift für Dieter Henrich zum 70. Geburtstag 1. Dezember 2000, Bielefeld 2000, s. 582. 34 1.3. Porządki prawne, które przewidują odrębne rozwiązania kolizyjne... lecz są one objęte ochroną bądź przez zasadę stanowiącą o roszczeniu przysługującym uprawnionemu w razie bezprawnego naruszenia dóbr21, bądź przez normy mające charakter zakazowy22, dokonywanie przez prawników wywodzących się z takich porządków prawnych na płasz- czyźnie kolizyjnej analizy treści dobra byłoby zabiegiem obcym dla ich praktyk prawniczych. Z tego powodu brak normy analogicznej do ro- dzimego art. 16 p.p.m. nie powinien dziwić. 1.3. Porządki prawne, które przewidują odrębne rozwiązania kolizyjne dla dóbr osobistych 1.3.1. Uwagi ogólne Na przeciwnym biegunie do opisanych powyżej porządków praw- nych, które nie przewidują w swoich rozwiązaniach kolizyjnych normy wskazującej na prawo właściwe dla dobra osobistego, poprzestając je- dynie na jej ochronie, pozostają te jurysdykcje, które z pespektywy ko- lizyjnej dokonują owej dyferencjacji. Tłumacząc takie stanowisko, analogicznie do przypadku poszukiwania odpowiedzi na brak takowej regulacji należy jego przyczyny poszukiwać w rozwiązaniach material- noprawnych istniejących w omawianych porządkach. Oprócz prawa krajowego, które do tego zagadnienia odnosi się w art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.)23, podobną, choć nietożsamą regulację odnajdzie- 21 Jak ma to miejsce w art. 823 BGB. Zob. M. Lijowska, Koncepcja ogólnego prawa osobistości w niemieckim i polskim prawie cywilnym, KPP 2001, z. 4, s. 713 i n. 22 G. Westkamp, Celebrity Rights in the UK after the Human Rights Act: Confiden- tiality, Privacy and Publicity. (w:) P. Machnikowski (red.), Prace z prawa cywilnego dla uczczenia pamięci Profesora Jana Kosika, Wrocław 2009; tegoż, Privacy Publicity – Schutz und Kommerzialisierung der Persönlichkeit im modernen britischen Common Law, Baden-Baden 2011. 23 Art. 23 k.c. deklaruje, iż „dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica ko- respondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach”. 35 Rozdział 1. Prawo właściwe dla dobrego imienia my w prawie włoskim24 oraz portugalskim25. W obu przypadkach sprowadza się ona do istnienia norm deklarujących przysługiwanie praw osobistych. Nie powinno więc dziwić ujęcie tej kwestii w prawie kolizyjnym, gdyż przeprowadzenie analizy dotyczącej istnienia i treści uprawnienia osobistego, które jest zakorzenione w wewnętrznym po- rządku prawnym, jest powielane przez regulacje prawa prywatnego międzynarodowego. Jak zostanie to jednak wykazane, rozwój w przypadku prawa wło- skiego i portugalskiego był inny niż w regulacji i doktrynie krajowej. Powód tej odmienności został już zasugerowany we wstępie do tego rozdziału – w ocenie autorki przyczyną różnic w etymologii normy kolizyjnej wskazującej na prawo właściwe dla istnienia i treści dóbr osobistych jest odmienność historii narodu polskiego z jednej strony oraz Włochów i Portugalczyków z drugiej. Owe różnice wiążące się z mobilnością ludności zamieszkującej Półwysep Apeniński oraz wschodnią część Półwyspu Iberyjskiego, której to mobilności naród polski w drugiej połowie XX wieku był pozbawiony, bezpośrednio przełożyły się na odmienny rozwój prawa kolizyjnego. Poniższe rozważania zostaną rozpoczęte od przybliżenia rozwoju norm stanowiących o prawie właściwym dla dóbr osobistych we wło- skim oraz portugalskim prawie prywatnym międzynarodowym. Będą one stanowiły grunt do analizy rodzimego rozwiązania, mającego wprawdzie odmienną etymologię, jednakże wykorzystującego tożsamy 24 Przykładem może być art. 6 włoskiego kodeksu cywilnego stanowiący o prawie do nazwiska. Odnośnie do tematu niniejszej rozprawy warto dodać, iż w doktrynie wło- skiej dokonuje się rozróżnienia na prawo do honoru oraz prawo do dobrego imienia. Pierwsze, zwane także subiektywnym honorem, odnosi się do świadomości oraz odczuć, jakie podmiot odnosi do cech go charakteryzujących, natomiast drugie, zwane obiektyw- nym honorem, dotyczy odbioru społecznego. Tak A. Giuffrida, Il diritto all onore, alla reputazione e al decoro (w:) P. Centon (red.), Il diritto privato nella giurisprudenza. Le persone, III, Diritti della personalità, Padova 1998, s. 364. Ogólnie o dobrach osobistych w prawie włoskim zob. A. Zaccaria, M. Faccioli, The Protection of Personality Rights against Invasion by Mass Media in Italy (w:) H. Koziol, A. Warzilek (red.), Persönlich- keitsschutz gegenüber..., s. 181 i n. 25 W prawie portugalskim norma stanowiąca w sposób pozytywny o prawie do dobrego imienia, prywatności, intymności, wizerunku oraz własnym słowom jest statu- owana przez art. 3 ustawy prawo prasowe (Lei de Imprensa no. 2/99). Za G. Brüggemeier, A. Colombi Ciacchi, P. O Callaghan (red.), Personality Rights in European Tort Law, Cambridge 2010, s. 120. Ogólnie o dobrach osobistych w prawie portugalskim C. von Bar, U. Drobnig, The Interaction of Contract Law And Tort And Property Law in Europe: A Comparative Study, Muenchen 2004, s. 33. 36 1.3. Porządki prawne, które przewidują odrębne rozwiązania kolizyjne... łącznik. Ze względu na fakt, iż polska ustawa stanowi najważniejszy i centralny punkt analizy, art. 16 ust. 1 p.p.m. zostanie poddany analizie w ostatniej części omówienia. 1.3.2. Doktryna włoska i portugalska Jak już wskazywano, w doktrynie włoskiej i portugalskiej dobrem osobistym, które w pierwszej kolejności znalazło się w orbicie zaintere- sowania prawa prywatnego międzynarodowego, było nazwisko. W żadnym razie taki stan rzeczy nie powinien dziwić – problem transgranicznego naruszenia dobrego imienia pojawił się po umiędzy- narodowieniu dystrybucji słowa pisanego, czyli na przełomie lat 80. i 90. XX wieku. Wówczas to bowiem informacja stała się towarem, a granice przestały już precyzyjnie wyznaczać zasięg każdorazowej pu- blikacji. Problem znacznie zintensyfikowało pojawienie się Internetu, który całkowicie zminimalizował znaczenie terytorium określonego państwa jako lokalizacji szkody wyrządzonej przez wkroczenie w czyjeś dobre imię. Przywołując słowa Rzecznika Generalnego, można stwier- dzić, że Internet przekształcił naszą koncepcję przestrzenno-terytorialną komunikowania się i dokonał globalizacji stosunków społecznych, je- dnocześnie minimalizując znaczenie regionalne lub państwowe26. Tym samym problem prawa właściwego dla zniesławienia nabrał doniosłego znaczenia. Przed rewolucją techniczną, jaką było upowszechnienie się Inter- netu, z uwagi na mobilność ludzi oraz coraz częstsze małżeństwa zawie- rane pomiędzy osobami pochodzącymi z różnych państw, a także po- siadanie przez takie pary potomstwa znaczącą trudnością okazało się określenie prawa właściwego dla identyfikacji osobowej zarówno mał- żonków, jak i ich dzieci. Problematyka dotyczyła więc dobra osobistego, jakim jest nazwisko. Ciekawe jest przy tym to, iż norma kolizyjna doty- cząca prawa właściwego dla dóbr osobistych znajduje się w regulacjach państw, które są stronami Konwencji Międzynarodowej Komisji Stanu Cywilnego nr 19 o prawie właściwym dla imion i nazwisk, sporządzonej w Monachium dnia 5 września 1980 r., zwanej także konwencją mona- 26 Opinia Rzecznika Generalnego Pedra Cruza Villalóna przedstawiona w dniu 29 marca 2011 r. do spraw połączonych C-509/09 eDate Advertising GmbH v. X oraz C-161/10 Olivier Martinez, Robert Martinez v. Société MGN Limited, www. curia. europa. eu. 37 Rozdział 1. Prawo właściwe dla dobrego imienia chijską27. Można więc pokusić się o tezę, iż wyodrębnienie normy od- noszącej się do dóbr osobistych, będącej w istocie powieleniem treści art. 1 ust. 1 konwencji monachijskiej z szerszym zakresem zastosowania, swoje źródło ma właśnie z tej konwencji28. Taki historyczny rozwój miał miejsce w regulacji kolizyjnej zarówno Włoch, jak i Portugalii. W obu porządkach wewnętrznych regulacja dotycząca prawa właściwego dla nazwiska była prototypem normy kolizyjnej mającej za swój przedmiot dobra osobiste jako kategorię zbiorczą. Ze względu na taką drogę rozwoju poniższe rozważania będą dotyczyły zarówno prawa właściwego dla nazwiska29, jak i konwencji monachijskiej. Po ich przedstawieniu przybliżone zostaną stanowiska doktryny włoskiej oraz portugalskiej co do normy prawa prywatnego międzynarodowego wskazującej na prawo właściwe dla praw osobistych jako kategorii zbiorczej. W doktrynie odnośnie do prawa właściwego dla nazwiska dyskusja toczyła się przez wiele lat. Wskazywano, iż łącznik kolizyjny uzależniony jest od sposobu rozumienia tego dobra. Jeśli więc ujmujemy nazwisko jako wartość konstytuującą tożsamość podmiotu, wówczas powinno ono być regulowane przez statut personalny. Jeżeli z kolei zdefiniujemy 27 Oprócz Włoch i Portugalii stronami konwencji monachijskiej są także Hiszpania oraz Kraj Basków. Zob. F. Pignataro, L entrata In vigore Della convezione di Monaco sulla legge da applicare ai cognomi e ai nomi, Nuove leggi civili commentate 1991, s. 1055; G. Struycken, La Convezione di Monaco sulla legge applicabile ai cognomi e ai nomi, Ri- vista di diritto internazionale 1996, s. 102. 28 Tak też F. Seatzu, Sulla tutela del nome e della personalità nel nuovo diritto inter- nazionale privato italiano, Il diritto di famiglia e delle persone 1997, s. 379. 29 Na temat kolizyjnych aspektów nazwiska w prawie polskim zob. A. Mączyński, Kolizyjna problematyka nazwiska (w:) J. Gudowski, K. Weitz (red.), Aurea praxis, aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, Warszawa 2011, s. 2391 i n.; tenże, Statut personalny osób fizycznych. Refleksje de lege lata i de lege ferenda (w:) W. Uruszczak (red.), P. Święcicka, A. Kremer, Leges sapere. Studia i prace dedyko- wane profesorowi Januszowi Sondlowi w pięćdziesiątą rocznicę pracy naukowej, Kraków 2008, s. 326; M. Pazdan, Nazwisko w prawie prywatnym międzynarodowym (w:) J. Goła- czyński, P. Machnikowski (red.), Księga pamiątkowa ku czci profesora Edwarda Gniewka, Warszawa 2010, s. 445 i n.; J. Poczobut, Osoby, pełnomocnictwo, czynności prawne i dawność w projekcie ustawy o prawie prywatnym międzynarodowym z września 2004 r. – wprowadzenie do dyskusji (w:) A. Łazowski, R. Ostrihansky (red.), Współczesne wyzwa- nia europejskiej przestrzeni prawnej. Księga pamiątkowa dla uczczenia 70. urodzin Profe- sora Eugeniusza Piontka, Kraków 2005, s. 695–696; P. Wypych, Prawo właściwe dla na- bycia i zmiany nazwiska (w:) P. Kasprzyk (red.), Prawo rodzinne w Polsce i Europie, Lublin 2005, s. 564; A Dorabialska, Między normą kolizyjną a instytucją uznania – na- zwisko w orzecznictwie TS, EPS 2011, nr 3. 38 1.3. Porządki prawne, które przewidują odrębne rozwiązania kolizyjne... nazwisko jako cechę nierozerwalnie związaną ze stosunkiem rodzinnym, z którego się wywodzi, to prawo właściwe powinno wynikać z owego stosunku rodzinnego30. Przykładem drugiego ze wskazanych stanowisk była doktryna niemiecka aż do pierwszej połowy lat 70. XX wieku31. Takie stanowisko spotkało się jednak z krytyką. Zarzucano mu, iż poddanie nazwiska kobiety, która wstąpiła w związek małżeński, statu- towi rodzinnemu może doprowadzić do sytuacji wskazania przez regułę kolizyjną nazwiska różniącego się od nazwiska widniejącego w doku- mencie, którym osoba ta się legitymuje32. Mogłoby to także godzić w konstytucyjną zasadę równości pomiędzy kobietą i mężczyzną33. Argumentacja ta została następnie odpowiednio zastosowana w przedmiocie imienia dziecka34. Doprowadziło to do zmiany stanowi- ska i przyjęcia, iż prawo właściwe dla nazwiska powinno być poddane temu samemu łącznikowi, który rządzi statutem personalnym. Taka sama interpretacja istnieje w prawie szwajcarskim, hiszpańskim, au- striackim, niemieckim oraz belgijskim35. Uznawano, iż takie ujęcie za- pewni z jednej strony kontynuację identyfikacji osoby fizycznej w czasie, natomiast z drugiej – jej stabilizację w przypadku przeniesienia się osoby do innego kraju, a więc – kontynuację w przestrzeni. Było to także spowodowane przedefiniowaniem nazwiska jako dobra i ujmo- waniem go jako instrumentu wyrażania osobowości osoby noszącej nazwisko, a nie sposobu oznaczenia jej przynależności do danej rodziny 30 G. Rossolillo, Identità personale e diritto internazionale privato, Milano 2009, s. 9. 31 Wyrazem takiego stanowiska było chociażby orzeczenie Bayerisches Oberstes Landegericht 20.04.1955 (w:) Revue critique 1956, s. 86. 32 Wyrok Bundesgerichtshof z dnia 12 maja 1971 r., Neue Juristische Wochenschrift 1971, s. 1516. Zob. W. Wengler, Der Name der natürlichen Person im internationalen Privatrechts, Standesamt 1973, no. 9, s. 205; tenże, Zum Internationalen Privatrecht des Namens (w:) D. Henrich (red.), Festschrift für Karl Firsching zum 70. Geburtstag, München 1985, s. 327 i n. 33 Wyrok Bundesverfassungsgericht z dnia 5 marca 1991 r. za E. Jayme, Cognome e protezione dell identità della persona (con particulare riguardo alla recente legislazione tedesca e con spunti di diritto internazionale privato), Rivista di diritto civile 1994, s. 853. 34 Wyrok Bundesgerichtshof z dnia 2 marca 1979 r., Neue Juristische Wochenschrift 1979, s. 1775. 35 M. Scherer, Le nom en droit international privé. Etude de droit comparé français et allemand, Paris 2004, s. 154. Warto przy tym wskazać, iż w innych porządkach praw- nych, jak chociażby we francuskim prawie prywatnym międzynarodowym, stanowisko nie jest jednoznaczne. Z kolei w prawie węgierskim prawo do nazwiska jest jednoznacznie poddane statutowi rodzinnemu. 39 Rozdział 1. Prawo właściwe dla dobrego imienia czy rodu36. Pogląd ten jest także wyrażony w konwencji monachijskiej, która oparła prawo właściwe dla imienia i nazwiska na łączniku obywa- telstwa (art. 1 ust. 1 konwencji monachijskiej). Nie jest to jednak stano- wisko powielane przez wszystkie porządki prawne, gdyż niektóre z nich posługują się łącznikiem miejsca zamieszkania37, inne z kolei przyznają stronom możliwość wyboru prawa38. Stanowisko łączące prawo właściwe dla nazwiska z obywatelstwem było także przyjmowane jako założenie konstrukcyjne przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej39. Pomimo świadomości celowości określenia normy kolizyjnej dla dobra osobistego, jakim jest imię i nazwisko osoby fizycznej, w doktry- nie wyrażane były wątpliwości co do pozostałych dóbr osobistych. W zakresie zasady wyznaczającej prawo właściwe dla dóbr osobistych, odmiennej od normy dotyczącej ich ochrony, można wyodrębnić róż- norodne poglądy. Przeciwnicy uwzględnienia dóbr osobistych w regu- lacjach kolizyjnych wskazywali przede wszystkim na aspekty publicz- noprawne przeważające w problematyce wartości niematerialnych związanych z jednostką ludzką, które jednoznacznie wyłączały omawia- 36 G. Rossolillo, Identità personale..., s. 10. Warto też wskazać, iż w doktrynie były podnoszone wątpliwości co do ewentualnej możliwości zastosowania łącznika miejsca lokalizacji rejestru, który będzie dokonywał wpisu imienia i nazwiska osoby. Pogląd ten został jednak odrzucony z uwagi na interes uprawnionego przeważający nad ewentual- nymi trudnościami spowodowanymi wpisem. Tak Explanatory Report adopted by the General Assembly on 3 September 1980 in Munich do konwencji monachijskiej, dostępny na stronie internetowej http: // www. ciec1. org/ Conventions/ Conv19Angl. pdf. 37 Tak np. prawo szwajcarskie, za A. Mączyński, Kolizyjna problematyka nazwiska..., s. 2418. 38 Tak np. prawo niemieckie, za E. Jayme, Cognome e protezione..., s. 857. 39 Wprawdzie w niniejszej rozprawie część przytaczanych orzeczeń została wydana przez Trybunał przed ogłoszeniem Traktatu o Unii Europejskiej, gdy zgodnie z obowią- zującą terminologią organ ten nazywany był Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości, jednak w dalszej części rozważań jednolicie będę odwoływała się do terminologii wyni- kającej z Traktatu o Unii Europejskiej. W konsekwencji Trybunał będzie więc określany mianem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Wyroki TSUE: z dnia 11 maja 2011 r. w sprawie C-391/09 Malgožata Runevič-Vardyn i Łukasz Paweł Wardyn v. Vilniaus miesto savivaldybės administracija i inni, LEX nr 787301, z dnia 30 marca 1993 r. w sprawie C-168/91 Christos Konstantinidis v. Stadt Allensteig i Landratsamt Calw-Ordnungsamt, ECR 1993, s. I-1191, z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C-148/02 Carlos García Avello v. Państwo Belgijskie, ECR 2003, s. I-11613, z dnia 14 października 2008 r. w sprawie C-353/06 Grunkin-Paul, Zb. Orz. 2008, s. I-7639 i z dnia 22 grudnia 2010 r. w sprawie C-208/09 Ilonka Sayn-Wittgenstein v. Landeshauptmann von Wien, LEX nr 668597. Zob. T. Ballarino, B. Ubertazzi, On Avello and other judgments: a new point of departure in the conflict of laws?, Yearbook of Private International Law 2004, vol. 6, s. 85 i n. 40 1.3. Porządki prawne, które przewidują odrębne rozwiązania kolizyjne... ną problematykę spod regulacji prawa prywatnego międzynarodowego40. Inni przedstawiciele doktryny podkreślali karnoprawny charakter sankcji przewidzianych w razie bezprawnego naruszenia dobrego imienia, co miało być
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo właściwe dla dobrego imienia osoby fizycznej i jego ochrony
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: