Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00890 010756 7482481 na godz. na dobę w sumie
Prawo własności przemysłowej - ebook/pdf
Prawo własności przemysłowej - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 561
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-5262-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Seria ta stanowi kanon wiedzy niezbędnej każdemu studentowi prawa do zdania egzaminu.

Podręcznik „Prawo własności przemysłowej” stanowi syntetyczne omówienie problematyki własności przemysłowej. Zostały w nim poruszone następujące zagadnienia:

a także postępowania przez Urzędem Patentowym RP.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Pojęcie własności przemysłowej Literatura: J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, Warszawa 2008; M. Czajkowska- -Dąbrowska, Cywilnoprawna ochrona praw na dobrach niematerialnych, [w:] Własność prze- mysłowa. Aktualne problemy prawne i etyczne, Warszawa 2002; taż, Własność czy własności (intelektualne), [w:] A. Kidyba, R. Skubisz (red.), Współczesne problemy prawa handlowego. Księga jubileuszowa dedykowana prof. dr hab. Marii Poźniak-Niedzielskiej, Kraków 2007; P. Grzegorczyk, Jurysdykcja krajowa w sprawach z zakresu własności przemysłowej, Kraków 2007; A. Jakubecki, Postępowanie zabezpieczające w sprawach z zakresu własności intelektu- alnej, Kraków 2000; A. Kopff, Prawo cywilne a prawo dóbr niematerialnych, ZNUJ PWiOWI 1975, z. 5; A. Michalak, Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa, Kraków 2006; M. Poźniak-Nie- dzielska, Kodeks cywilny a prawo na dobrach niematerialnych, ZN IBPS 1983, z. 19–20; taż, Własność intelektualna w procesie stowarzyszania się Polski ze Wspólnotami Europejskimi, [w:] 45 lat Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lub- linie, Lublin 1995; taż, Ewolucja prawa własności intelektualnej w dobie współczesnej, PiP 2002, z. 10; U. Promińska, [w:] Nowicka et al., Prawo własności przemysłowej 2005, Rozdział 1 – Wprowadzenie do prawa własności przemysłowej; R. Skubisz, [w:] System PrPryw, t. 14A, Rozdział I. Własność przemysłowa w systemie prawa; J. Szwaja, Prawa osobiste wynalazców w nowej ustawie – Prawo własności przemysłowej, ZNUJ PWiOWI 2002, z. 80; E. Traple, Stosunek czynu nieuczciwej konkurencji do praw własności intelektualnej, ZNUJ PWOiWI 2001, z. 77; E. Wojcieszko-Głuszko, Ochrona prawna know-how w prawie polskim na tle po- równawczym, ZNUJ 2002, z. 81; T. Żyznowski, Niektóre aspekty drogi sądowej w sprawach z zakresu własności przemysłowej, PS 2002, Nr 9. § 1. Pojęcie własności przemysłowej Pojęcie własności przemysłowej jest tradycyjnym pojęciem języka prawnego o długiej tradycji, wywodzi się od Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej z 20.3.1883 r.1 Nie jest rozumiane jednolicie, zwykło się je uważać za część własności intelektualnej, niemniej obejmuje ono przedmioty ochrony o niejednorodnym charakterze. Pojęcie to jest obecnie kategorią językową po- wszechnie przyjętą, stąd mimo mylącego i trafnie krytykowanego odniesienia do prawa własności, pojęcie to w stosunku do praw na dobrach niematerialnych 1 1 Akt Sztokholmski z 14.7.1967 r. zmieniający Konwencję Paryską o ochronie własności przemysłowej z 20.3.1883 r. (Dz.U. z 1975 r. Nr 9, poz. 51 – załącznik). Nb. 1 2 3 4 Rozdział I. Pojęcie własności przemysłowej 2 należy uznać za ugruntowane. Należy je odróżniać od własności w rozumieniu prawa rzeczowego, bowiem w prawie na dobrach niematerialnych nie ma ono odniesienia do konkretnych, materialnych desygnatów (rzeczy), z którymi po- wiązane jest w prawie rzeczowym. Własność przemysłowa odnosi się do dóbr niematerialnych, czyli takich, których istnienie jest niezależne od istnienia rze- czowego substratu (corpus mechanicum), dlatego nie opiera się na władztwie nad rzeczą, ale na stworzeniu sfery monopolu prawnego obejmującego określone sposoby korzystania z rozwiązania lub oznaczenia. Tak stworzona sfera wyłączności, gwarantująca uprawnionemu możliwie najszerszy zakres uprawnień, zbliża własność przemysłową do prawa własno- ści. Uprawniony uzyskuje bowiem najszerszy i najpełniejszy zakres uprawnień w stosunku do dóbr własności przemysłowej, podobnie jak właściciel w odnie- sieniu do rzeczy. Cywilnoprawna własność nośnika materialnego jest niezależna od „własności” dobra niematerialnego w tym nośniku urzeczywistnionego. Pra- wa własności przemysłowej, tak jak prawo własności są prawami bezwzględ- nymi. Archaicznie brzmi też odniesienie do przemysłu, trzeba jednak mieć na uwa- dze, że pojęcie własności przemysłowej powstało w XIX w., gdy przemysł, tak ciężki, jak i lekki, był kołem napędowym ówczesnej gospodarki, stąd pod poję- ciem działalności przemysłowej rozumiano to, co dziś określamy działalnością gospodarczą, a więc nie tylko przemysł sensu stricto, ale też usługi, handel, rolnictwo. Pojęcie to zawarte w Konwencji paryskiej, a następnie przejęte przez większość porządków prawnych, stało się pojęciem międzynarodowego języka prawnego, powszechnie rozumianym, co z pewnością przemawia za jego utrzy- maniem, mimo pewnej archaiczności samego sformułowania. I. Własność intelektualna a własność przemysłowa W nauce prawa pojęcie własności intelektualnej nie jest rozumiane jedno- licie, niekiedy jest ono przeciwstawiane pojęciu własności przemysłowej. Tra- dycyjnie do własności intelektualnej zalicza się utwory, chronione bez względu na ich wartość i przeznaczenie, zaś do własności przemysłowej dobra takie jak wynalazki, wzory, topografi e, chronione ze względu na ich stosowalność, użyteczność oraz oznaczenia, chronione dla ich funkcji odróżniającej i informa- cyjnej. Podział ten jest umowny. Możliwe jest traktowanie własności intelektu- alnej, jako pojęcia nadrzędnego, obejmującego wszystkie dobra niematerialne o charakterze intelektualnym, zarówno wykreowane przez człowieka w całości (rozwiązania, utwory), jak i te odnośnie, do których wykreowano tylko pewne skojarzenia (oznaczenia). W ramach tak rozumianej własności intelektualnej Nb. 2–4 § 1. Pojęcie własności przemysłowej 3 mieściłyby się więc wszystkie dobra własności przemysłowej. Takie rozumienie pojęcia własności intelektualnej ma oparcie w treści art. 2 Konwencji sztok- holmskiej z 14.7.1967 r. o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej1, która defi niuje własność intelektualną jako prawa odnoszące się do: dzieł literackich, artystycznych i naukowych, interpretacji artystów in- terpretatorów oraz do wykonań artystów wykonawców, do fonogramów i do programów radiowych i telewizyjnych, wynalazków we wszystkich dziedzi- nach działalności ludzkiej, odkryć naukowych, wzorów przemysłowych, zna- ków towarowych i usługowych, jak również do nazw handlowych i oznaczeń handlowych, ochrony przed nieuczciwą konkurencją oraz wszelkie inne prawa dotyczące działalności intelektualnej w dziedzinie: przemysłowej, naukowej, literackiej i artystycznej. Podobnie na gruncie TRIPS, czyli Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej stanowiące- go załącznik do Porozumienia ustanawiającego światową organizację Handlu (WTO) sporządzonego w Marakeszu 15.4.1994 r.2, pod pojęciem własności in- telektualnej rozumie się: prawa autorskie i pokrewne, znaki towarowe, oznacze- nia geografi czne, wynalazki chronione patentami, topografi e układów scalonych oraz tajemnicę handlową. Katalog powyższy na gruncie TRIPS jest katalogiem otwartym. W związku z tym należy przyjąć, że pojęcie własności intelektualnej, jako możliwie najszersze obejmować będzie zarówno: własność literacką, naukową i artystyczną (podlegającą ochronie przede wszystkim na gruncie prawa au- torskiego i praw pokrewnych) oraz bazy danych, jak i własność przemysłową, w ramach której wyróżnić należy prawo zwalczania nieuczciwej konkurencji (na gruncie Konwencji paryskiej tradycyjnie włączane do pojęcia własności prze- mysłowej, a odrębnie ujęte w ustawodawstwie polskim). W związku z zakresem niniejszego podręcznika, poza rozważaniami pozostanie prawo autorskie rozu- miane w znaczeniu przedmiotowym, jako gałąź regulacji prawnej obejmująca zagadnienia związane z tworzeniem utworów, ich eksploatacją i ochroną3 wraz z regulacją dotyczącą ochrony praw pokrewnych i regulacją ochrony baz da- nych4, które domykają katalog dóbr własności intelektualnej. 5 1 Dz.U. z 1975 r. Nr 9, poz. 49. 2 Dz.U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143. 3 J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, s. 17. 4 Ustawa z 27.7.2001 r. o ochronie baz danych (Dz.U. Nr 128, poz. 1402 ze zm.). Nb. 5 4 Rozdział I. Pojęcie własności przemysłowej II. Własność przemysłowa jako przedmiot regulacji Konwencji paryskiej 6 7 Przedmiotem ochrony wskazanym w art. 1 ust. 2 KPar są patenty na wy- nalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, znaki usługo- we, nazwa handlowa i oznaczenia pochodzenia lub nazwy pochodzenia, a także zwalczanie nieuczciwej konkurencji. Porównując zakres przedmiotowy Kon- wencji paryskiej z zakresem regulacji ustawy z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej1 zauważalne są różnice: ochrona topografi i układów scalonych nie była przewidziana w Konwencji paryskiej, co wynika z faktu, że ten przed- miot własności przemysłowej, powstał kilkadziesiąt lat po przyjęciu Konwen- cji. Ochrona twórczości racjonalizatorskiej nie jest powszechna w państwach – stronach Konwencji paryskiej, a nawet w tych, w których stosowne regulacje ochronne zostały wprowadzone, zazwyczaj (jak w Polsce) nie opiera się ona na konstrukcji prawa podmiotowego, stąd brak regulacji konwencyjnej. Przedmiotem własności przemysłowej wymienionym w Konwencji pa- ryskiej jest natomiast nazwa handlowa (art. 8 KPar), polskie przepisy nie przewidują ochrony nazwy handlowej prawem bezwzględnym w PrWłPrzem, natomiast ochrona możliwa jest na gruncie art. 5 ustawy z 16.4.1993 r. o zwal- czaniu nieuczciwej konkurencji2 i przepisów prawa firmowego w ustawie z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny3. Zgodnie z zasadą asymilacji ochrona nazwy handlowej w Polsce będzie przysługiwać podmiotom z państw – stron Kon- wencji paryskiej na zasadach takich, na jakich przysługuje podmiotom krajo- wym, czyli na podstawie prawa polskiego, a nie wprost na podstawie Konwencji paryskiej, która zresztą nie zawiera szczególnych warunków ochrony ani nie reguluje skutków naruszenia nazwy handlowej. Powołany przepis Konwencji paryskiej ze względu na zbyt ogólne sformułowanie nie może być podstawą dla roszczeń ochronnych wysuwanych przez przedsiębiorców z państw – stron Konwencji paryskiej, ani tym bardziej pomiędzy przedsiębiorcami krajowymi4. Wobec powyższego, ochrona nazwy handlowej w prawie polskim konstruowana powinna być na podstawie art. 5 ZNKU, zgodnie z którym czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczenie przedsiębiorstwa, które może wprowadzić klientów w błąd co do jego tożsamości, przez używanie fi rmy, nazwy, godła, 1 Tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1410. 2 Tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.; tak SN w wyr. z 7.10.1999 r., I CKN 126/98, OSN 2000, Nr 4, poz. 70. 3 Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm. 4 Odmienny pogląd SN wyrażony z wyr. z 14.12.1990r., I CR 529/90, OSN 1992, Nr 7–8, poz. 136, spotkał się z trafną krytyką, zob. M. Kępiński, [w:] Adamczak, Szewc, Konwencja paryska, s. 266. Nb. 6–7 § 1. Pojęcie własności przemysłowej 5 skrótu literowego lub innego charakterystycznego symbolu wcześniej używane- go, zgodnie z prawem, do oznaczenia przedsiębiorstwa. Konwencja paryska nie przewiduje też ochrony nowych odmian roślin, którą reguluje przyjęta kilkadzie- siąt lat później Międzynarodowa konwencja o ochronie nowych odmian roślin (UPOV) z 2.12.1961 r.1 Ochrona nowych odmian roślin zaliczana jest do prawa własności przemysłowej, jednak z uwagi na znaczne odmienności, także przez ustawodawcę krajowego uregulowana została poza ustawą – Prawo własności przemysłowej, w oddzielnej ustawie (por. Nb. 708). III. Pojęcie własności przemysłowej w prawie polskim 8 9 10 Ustawa z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej stanowi podstawowy akt regulacji krajowej w tej dziedzinie prawa. W art. 1 PrWłPrzem wskazano na przedmiotowy zakres ustawy, który obejmuje: 1) stosunki w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysło- wych, znaków towarowych, oznaczeń geografi cznych i topografi i układów scalonych; 2) zasady, na jakich przedsiębiorcy mogą przyjmować projekty racjonalizator- skie i wynagradzać ich twórców; 3) zadania i organizację UPRP. W jednej ustawie zebrano regulacje, poprzednio ujęte w kilku ustawach szczególnych. Powyższe zamierzenie ustawodawcze nie zostało zrealizowane konsekwentnie, a różnorodność dóbr chronionych przepisami niniejszej ustawy nie pozwoliła na wyodrębnienie bardziej rozbudowanej części ogólnej. W jed- nym akcie prawnym zawarto przepisy typowo proceduralne (tak z zakresu postę- powania administracyjnego przed UPRP, jak i częściową regulację odnoszącą się do postępowania cywilnego), jak również przepisy karne i ustrojowe dotyczące UPRP, statusu jego pracowników. Artykuł 1 ust. 2 PrWłPrzem przewiduje niezależność ochrony przedmio- tów własności przemysłowej prawami bezwzględnymi przewidzianymi w tej ustawie i na podstawie przepisów odrębnych, w szczególności wskazać należy na możliwość korzystania także z ochrony na gruncie prawa cywilnego (art. 23, 24 KC) oraz prawa konkurencji (na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji). Dobra niematerialne, niechronione prawami bezwzględnymi ko- rzystają z ochrony na zasadach ogólnych prawa cywilnego i prawa konkurencji, jak np. tajemnica handlowa, tajemnica produkcyjna, know-how. 1 UPOV Publication 1991, Nr 221. Nb. 8–10 11 12 6 Rozdział I. Pojęcie własności przemysłowej Przedmioty praw własności przemysłowej mogą niekiedy również, przy speł- nieniu właściwych wymogów, korzystać z ochrony przez ustawę o prawie autor- skim i prawach pokrewnych, ewentualnie na gruncie ustawy o ochronie baz da- nych. Zasadą jest możliwość korzystania z ochrony kumulatywnej, co oznacza, że w konkretnej sytuacji, to uprawnionemu pozostawiony jest wybór podstawy prawnej roszczeń, których dochodzi. Nie ma potrzeby rozważania, który z aktów prawnych ma charakter szczególny, wszystkie postacie ochrony są od siebie nieza- leżne. Kumulatywna ochrona została wyłączona w trzech sytuacjach. Po pierwsze, w art. 116 PrWłPrzem ustawodawca zastrzegł, iż po wygaśnięciu prawa z reje- stracji wzoru przemysłowego, ustaje też ochrona autorskich praw majątkowych odnośnie do przedmiotu chronionego, jako wzór przemysłowy (por. Nb. 683). Jedno rozwiązanie nie może być też chronione jako wynalazek i jako wzór użyt- kowy, a jedno oznaczenie – jako znak towarowy i jako oznaczenie geografi czne. Katalog dóbr własności przemysłowej jest katalogiem otwartym, ale tylko w niektórych spośród tych dóbr została przez ustawodawcę przewidziana ochro- na prawami bezwzględnymi własności przemysłowej. Katalog praw własności przemysłowej jest katalogiem zamkniętym. Artykuł 6 ust. 1 PrWłPrzem zawiera wyliczenie praw udzielanych na podstawie tej ustawy w procedurze krajowej przez UPRP. Niezależnie od powyższego, na mocy prawa międzynarodowego i unijnego mogą być udzielane prawa ochronne na przedmioty własności prze- mysłowej ze skutkiem wobec Polski: odnośnie do wynalazków, na podstawie Konwencji o udzielaniu patentów europejskich (Konwencji o patencie euro- pejskim), sporządzonej w Monachium 5.10.1973 r.1 przez EUP, a odnośnie do znaków towarowych i wzorów przemysłowych, na podstawie odpowiednich roz- porządzeń unijnych, przez OHIM. Dobrami chronionymi prawami bezwzględ- nymi własności przemysłowej na podstawie PrWłPrzem są: 1) wynalazki – chronione patentami, a w niektórych wypadkach też do- datkowymi prawami ochronnymi (art. 751 PrWłPrzem oraz rozp. Rady Nr 469/2009 z 6.5.2009 r. dotyczące dodatkowego świadectwa ochronne- go dla produktów leczniczych2 oraz rozp. Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 1610/96 z 23.7.1996 r. dotyczące stworzenia dodatkowego świadectwa ochronnego dla środków ochrony roślin3; 2) wzory użytkowe – chronione prawami ochronnymi na wzory użytkowe 3) wzory przemysłowe – chronione prawami z rejestracji wzorów przemysło- (art. 94 i n. PrWłPrzem), wych (art. 102 i n. PrWłPrzem), 1 Dz.U. z 2004 r. Nr 79, poz. 737 ze zm. 2 Dz.Urz. WE L Nr 152, s. 1. 3 Dz.Urz. WE L Nr 343, s. 1. Nb. 11–12 7 4) znaki towarowe i usługowe – chronione prawami ochronnymi na znak to- § 1. Pojęcie własności przemysłowej warowy (art. 120 i n. PrWłPrzem), 5) oznaczenia geografi czne – chronione prawami z rejestracji oznaczenia geo- grafi cznego (art. 174 i n. PrWłPrzem), 6) topografi e układów scalonych – chronione prawami z rejestracji topografi i układu scalonego (art. 196 i n. PrWłPrzem). Ponadto ochrona prawem bezwzględnym, na podstawie innych aktów praw- 13 nych, powstaje też dla następujących dóbr własności przemysłowej: 1) wynalazków – chronionych patentem europejskim na podstawie Konwencji o patencie europejskim, którego moc w prawie krajowym zrównana została z patentem udzielonym na podstawie ustawy – Prawo własności przemysło- wej (art. 6 ustawy z 14.3.2003 r. o dokonywaniu europejskich zgłoszeń paten- towych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej)1, 2) znaków towarowych – chronionych jako wspólnotowy znak towarowy na podstawie rozporządzenia Rady (WE) Nr 207/2009 z 26.2.2009 r. w spra- wie wspólnotowego znaku towarowego 2, 3) oznaczeń geografi cznych – chronionych na podstawie Rozporządzenia Par- lamentu Europejskiego i Rady Nr 1151/2012 z 21.11.2012 r. w sprawie sy- stemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych3 (por. Nb. 503); 4) wzorów przemysłowych – chronionych, jako wspólnotowy wzór przemy- słowy na podstawie Rozporządzenia Rady (WE) Nr 6/2002 z 12.12.2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych4, 5) odmian roślin – chronionych wyłącznym prawem hodowcy na podstawie Rozporządzenia Rady (WE) Nr 2100/94 z 27.7.1994 r. w sprawie wspól- notowego systemu ochrony odmian roślin5 albo na podstawie ustawy z 26.6.2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin6. IV. Dobra niematerialne jako przedmiot ochrony prawami własności przemysłowej Dobra niematerialne stanowią kategorię przedmiotów stosunków cywil- noprawnych, charakteryzującą się brakiem materialnego charakteru, istnieją jedynie w świadomości człowieka. Dlatego, odmiennie od rzeczy, dobra nie- 14 1 Dz.U. Nr 65, poz. 598 ze zm. 2 Dz.Urz. UE L Nr 78, s. 1. 3 Dz.Urz. UE L Nr 93, s. 12. 4 Dz.Urz. WE L Nr 3 z 2002 r., s. 1. 5 Dz.Urz. UE L Nr 227, s. 1. 6 Dz.U. Nr 137, poz. 1300 ze zm. Nb. 13–14 Rozdział I. Pojęcie własności przemysłowej 8 materialne istnieją niezależnie od przedmiotów materialnych, w których mo- głyby być lub zostały ucieleśnione. Z powyższego wynika kolejna cecha dóbr niematerialnych, jaką jest potencjalna możliwość równoczesnego korzystania z nich przez nieograniczoną ilość osób, w nieograniczonym czasie i przestrzeni („potencjalna wszechobecność”). Dobra niematerialne stanowią wytwór umysłu ludzkiego, mogą one znaleźć ucieleśnienie w nośniku materialnym (np. maszyna stanowiąca wynalazek), jednak nie dla wszystkich dóbr niematerialnych jest to typowe (np. artystyczne wykonania stanowiące niematerialną prezentację: recy- tacja, śpiew). W przypadku utrwalenia dobra niematerialnego, istnieje ono nadal niezależnie od owego materialnego nośnika (corpus mechanicum) i nie dzieli jego losów prawnych. W przypadku dóbr niematerialnych, których ochrona uza- leżniona jest od decyzji UPRP, utrwalenie dobra niematerialnego jest konieczne dla uzyskania ochrony (np. przedłożenie opisu patentowego). Wśród dóbr niematerialnych wyróżnia się: utwory (chronione prawem au- torskim), artystyczne wykonania, bazy danych, rozwiązania (wynalazki, wzory, topografi e układów scalonych, nowe odmiany roślin), oznaczenia (znaki towa- rowe, oznaczenia geografi czne, nazwy handlowe, fi rmę). Możliwe jest kumulo- wanie przez jedno dobro niematerialne cech każdego z wyżej wskazanych dóbr (przykładowo trójwymiarowy znak towarowy może być jednocześnie wzorem przemysłowym i utworem). Zasadniczo wszystkie utwory i rozwiązania są wynikiem pracy twórczej człowieka i jako takie zostały uznane za zasługujące na ochronę, to przy ozna- czeniach ich sposób kreacji nie ma znaczenia, ponieważ ich wartość i usankcjo- nowanie jako dóbr niematerialnych zasługujących na ochronę prawną są wyni- kiem dostrzeżenia wagi społecznych konotacji oznaczenia i jego desygnatów, które to skojarzenia pełnią przede wszystkim funkcję komunikacyjną. Na ochro- nę zasługują także związane z oznaczeniem wyobrażenia odbiorcy odnośnie do jakości, renomy i innych cech towaru lub usługi oznaczonej znakiem. Oznacze- nia to symbole (słowne, grafi czne i inne), będące źródłem informacji o towarze, usłudze lub przedsiębiorcy i to właśnie ta ich funkcja stała się podstawą dla udzielenia im ochrony. Stworzenie w odbiorze społecznym owych skojarzeń oznaczenia z towarem lub usługą jest przede wszystkim wynikiem działalności promocyjnej, gospodarczej, a nie wkładu intelektualnego twórcy oznaczenia. Katalog dóbr własności przemysłowej jest katalogiem otwartym, zmien- nym w czasie, wraz z postępem technicznym i społeczno-gospodarczym są i będą kreowane nowe dobra niematerialne. Do dóbr niematerialnych własności przemysłowej zaliczyć należy: wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysło- we, projekty racjonalizatorskie, tajemnicę przedsiębiorstwa, know-how, nazwę 15 16 17 Nb. 15–17 § 1. Pojęcie własności przemysłowej 9 handlową, topografi e układów scalonych, znaki towarowe i usługowe oraz ozna- czenia geografi czne. W przeciwieństwie do katalogu dóbr niematerialnych, katalog praw bez- względnych własności przemysłowej jest katalogiem zamkniętym. Objęcie danego dobra niematerialnego ochroną prawem bezwzględnym pozostawiono decyzji ustawodawcy (przy czym swoboda prawodawcy krajowego jest ograni- czona, ze względu na związanie umowami międzynarodowymi). Nie jest moż- liwe kreowanie wolą stron (np. poprzez umowę) nowych praw bezwzględnych. Uprawnieni korzystają z ochrony prawami bezwzględnymi tylko dla tych dóbr niematerialnych, dla których ustawodawca taką ochronę przewidział. Po drugie, z powyższej zasady wynika, że kształt tej ochrony (zakres praw) również został ukształtowany ustawowo i tylko w zakresie pozostawionym wyraźnie do dyspo- zycji stron przez ustawodawcę mogą one go kształtować. Na dane dobro niema- terialne może być udzielone tylko takie prawo własności przemysłowej, którego cechy dane dobro wypełnia. Nie wyklucza to sytuacji, gdy jedno rozwiązanie może stanowić jednocześnie więcej niż jedno dobro własności przemysłowej, wówczas w związku z zasadą kumulacji ochrony, możliwe jest (acz z wyjątkami) przyznanie większej ilości praw bezwzględnych chroniących dane rozwiązanie. Dobra niematerialne, niechronione prawami bezwzględnymi korzystają z ochro- ny na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego, a w niektórych sytuacjach, też na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Wspólną cechą dóbr niematerialnych uregulowanych w ustawie – Prawo własności przemysłowej (poza projektami racjonalizatorskimi) jest przyjęcie przez ustawodawcę modelu ochrony tych dóbr prawami majątkowymi, bez- względnymi, statuującymi wyłączność korzystania z danego dobra, ograniczoną czasowo1 i terytorialnie, która powstaje, co do zasady z mocy decyzji administra- cyjnej2 o charakterze konstytutywnym wydawanej przez UPRP. Przykład: Wzór przemysłowy – określona postać wyrobu może zostać również zarejestro- wana jako trójwymiarowy znak towarowy, a jednocześnie stanowić utwór chroniony prawem autorskim. Możliwe jest wówczas uzyskanie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego oraz prawa ochronnego na wzór przemysłowy, niezależnie od tych praw będzie też istniała ochrona prawem autorskim, choć jej zakres w związku z brzmieniem art. 116 PrWłPrzem będzie ogra- niczony. 18 19 1 Z wyjątkiem oznaczeń geografi cznych oraz przy założeniu możliwości przedłużania ochrony dla znaków towarowych. 2 W tym miejscu zasygnalizować należy, że prawami własności przemysłowej, powstają- cymi ex lege są prawo do uzyskania patentu, prawo do uzyskania prawa ochronnego lub prawa z rejestracji odpowiednio na wzór użytkowy, przemysłowy i topografi ę układu scalonego, pierwszeństwo uprzednie, a także prawo do znaku towarowego powszechnie znanego. Zagad- nienia te zostaną szczegółowo przedstawione w kolejnych rozdziałach. Nb. 18–19 10 § 2. Rozwój historyczny ochrony własności przemysłowej Rozdział I. Pojęcie własności przemysłowej 20 21 22 23 Dobra niematerialne towarzyszą człowiekowi od najdawniejszych czasów. Już człowiek pierwotny dokonywał rozwiązań o charakterze technicznym, które pozwalały mu opanować siły przyrody i je praktycznie wykorzystać, wiele do dziś wykorzystywanych rozwiązań technicznych zawdzięczamy kulturom sta- rożytnym. W cywilizacjach antycznych nie przewidziano ochrony prawnej dla dóbr niematerialnych. W okresie średniowiecza brak było ochrony powszech- nej, zaczęła rozwijać się partykularna ochrona poszczególnych rozwiązań, dla których lokalni władcy wydawali przywileje (niekiedy określane „patentami”), dla określonych osób (niekoniecznie będących twórcami danego rozwiązania), które zyskiwały w ten sposób czasowo i terytorialnie ograniczony monopol na korzystanie z danego rozwiązania. Twórca rozwiązania nie miał prawa podmio- towego, które umożliwiałoby mu domaganie się przyznania przywileju, uzna- nie danego rozwiązania za zasługujące na ochronę i udzielenie takiej ochrony leżało wyłącznie w gestii władcy, który niekoniecznie kierował się względami doniosłości danego rozwiązania. Udzielanie przywilejów było też elemen- tem polityki fi skalnej ówczesnych władców, gdyż przywileje udzielane były odpłatnie. Najstarszym aktem prawnym, regulującym w sposób abstrakcyjny ochronę wynalazków, jest ustawa wenecka z 1474 r. odnosząca się do ochrony rozwią- zań z zakresu melioracji i urządzeń wodnych, która przewidywała w zamian za ujawnienie takiego wynalazku, przyznanie jego twórcy na okres 10 lat monopolu na wykonywanie i zbyt urządzenia. Jednocześnie w przypadku naruszenia tego monopolu, przewidziano sankcję w postaci obowiązku zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego od naruszyciela oraz zniszczenie bezprawnie wytworzonego urządzenia. O ile człowiek od zarania dziejów tworzył dobra niematerialne, to ich ochro- na prawna jest domeną czasów nowożytnych, która w sposób odpowiadający dzisiejszym pojęciom ukształtowana została w okresie rewolucji przemysłowej. Aktem prawnym, który zwykło się wskazywać jako prekursora nowoczesnych regulacji z zakresu ochrony wynalazków jest angielski Statute of Monopolies z 1624 r., w którym unieważniono wcześniej udzielone przywileje, zniesiono możliwość udzielania ich w przyszłości i przewidziano udzielanie patentów na wynalazki. Przesłanką udzielenia ochrony była nowość i użyteczność produktów lub sposobów produkcji. Przesłanką negatywną była sprzeczność z prawem lub dobrem ogółu. Ochrona udzielana była na rzecz wynalazcy, trwała 14 lat. Francuska ustawa patentowa z 31.12.1790 r. opierała się na modelu ochro- ny własnościowej, uznając naturalne prawo człowieka do efektów jego pracy Nb. 20–23 § 2. Rozwój historyczny ochrony własności przemysłowej 11 umysłowej; przy czym monopol patentowy został ograniczony czasowo. Inne motywy doprowadziły do uchwalenia ustawy patentowej w USA w 1790 r., przesłanką ochrony były takie cechy jak pożyteczność i znaczenie wynalazku. Rolą ochrony patentowej było zachęcenie wynalazców spoza USA do wdrożenia i komercjalizacji ich wynalazków w USA. W XIX w. znaczną rolę w Europie zaczęły odgrywać liberalne koncepcje go- spodarcze, które sprzeciwiały się wszelkiego rodzaju monopolom, w tym paten- towym. Doprowadziło to do spowolnienia w rozwoju krajowych ustawodawstw patentowych w części państw (np. w Niemczech, gdzie ustawę patentową przyjęto dopiero 25.4.1877 r.), a nawet czasowego uchylenia aktów prawnych regulujących ochronę wynalazków (w Niderlandach). W części państw, niski stopień rozwoju przemysłowego, sprawiał, że przyjęcie odpowiedniej ochro- ny nie było sprawą pilną. Podobnie do ochrony wynalazków kształtowała się ochrona wzorów użytkowych, dla których wiele państw przyjęło model ochrony patentowej, w 1891 r. w Niemczech, po raz pierwszy przyjęto odrębny system ochrony dla wzorów użytkowych. Ochrona wzorów przemysłowych początkowo regulowana była indywidualnymi przywilejami. Dopiero w 1787 r. wydano we Francji postanowienie Rady Państwa, będące podstawą ochrony wzorów tkanin jedwabnych1, kolejną regulację przyjęto we Francji w 1806 r. i dotyczyła ona już wszelkich dziedzin wzornictwa przemysłowego. Tą drogą w XIX w. poszło większość państw europejskich. Inaczej rozwijała się ochrona oznaczeń odróżniających w okresie średniowie- cza. Cechy rzemieślnicze zwykły, na podstawie przywilejów monarszych, zna- kować towary wytwarzane przez swoich członków odpowiednimi oznaczeniami, które wskazywały na rzemieślnika – wytwórcę towaru, mogły też pełnić funkcję ochrony jakości, gdyż w interesie cechu dbano o renomę oznaczenia, zapew- niano wysoką jakość produktów nim oznaczonych. Zasady używania oznaczeń regulowały statuty cechów lub przywileje monarsze. W średniowiecznych ozna- czeniach cechowych dostrzec więc można pierwowzór znaków towarowych, regulacja w przepisach powszechnie obowiązujących to jednak domena usta- wodawstw XIX w. Ochrona znaków towarowych nakierowana była zarówno na ochronę uprawnienia podmiotu stosującego oznaczenie, jak również na ochronę przejrzystości konkurencji, ochronę odbiorców przed wprowadzeniem w błąd co do pochodzenia i jakości towaru. Z tego względu, w większości państw, ukształ- towały się równolegle dwa sposoby ochrony znaków towarowych – poprzez prawo bezwzględne (wynikające z rejestracji) oraz przepisami o zwalczaniu nie- uczciwej konkurencji. Oznaczenia geografi czne, rozumiane zarówno jako nazwy 24 25 1 Por. R. Skubisz, [w:] System PrPryw, t. 14A, s. 18. Nb. 24–25 26 27 Rozdział I. Pojęcie własności przemysłowej 12 geografi czne, jak i innego rodzaju odniesienia związane z określonym terytorium od zawsze były wykorzystywane w obrocie handlowym, szczególnie dla arty- kułów spożywczych pochodzenia rolnego, dla wskazania pochodzenia towaru i jego szczególnych właściwości. Możliwość użycia oznaczeń geografi cznych wiązała się zwykle z użyciem nazwy państwa lub określonego jego terytorium i wymagała uzyskania zgody władzy. W aspekcie międzynarodowym, już od XIX w. państwa, starały się zabezpie- czyć własne oznaczenia geografi czne za granicą w drodze umów bilateralnych. Polska zawarła takie umowy 23.4.1925 r. z Czechosłowacją, 4.11.1931 r. z Węg- rami i 22.5.1937 r. z Francją, umowy te były podstawą wydania odpowiednich przepisów krajowych, zapewniających ochronę określonym w nich nazwom pochodzenia z tychże państw. W drugiej połowie XIX w. rozwijała się międzynarodowa wymiana gospo- darcza. W związku z tym coraz bardziej widoczna stała się potrzeba zapewniania ochrony dla dóbr własności przemysłowej w wielu krajach równocześnie oraz ujednolicenia tej ochrony. Doprowadziło to do przyjęcia 20.3.1883 r. Konwen- cji paryskiej, która jest najstarszym aktem prawa międzynarodowego regulują- cym ochronę dóbr niematerialnych własności przemysłowej. Zrzesza obecnie 174 kraje, co sprawia, że jej zasięg jest w zasadzie powszechny. Wielość państw – stron Konwencji doprowadziła do zablokowania dalszych jej zmian, ponieważ ze względu na sprzeczne interesy państw – stron niemożliwe było osiągnięcie konsensusu. Wobec tego, część państw rozwiniętych doprowadziła do przyjęcia w 1994 r. w ramach Światowej Organizacji Handlu, Porozumienia o handlowych aspektach praw własności intelektualnej (TRIPS). I. Ochrona własności przemysłowej na ziemiach Polskich 28 Pozbawienie Polski własnej państwowości w okresie kształtowania się no- woczesnego prawa własności przemysłowej, powodowało, że obowiązywały w poszczególnych częściach kraju regulacje państw zaborczych, najwcześ- niej w zaborze austriackim (w 1810 r. ustawa patentowa, a w 1858 r. ustawa o znakach towarowych). W Królestwie Polskim przepisy przewidujące ochronę wynalazków wprowadzono w 1817 r., a znaków towarowych w 1822 r. W za- borze rosyjskim w 1867 r. (z mocą dla ziem Królestwa Polskiego), w zaborze pruskim w 1874 r. co do znaków towarowych, natomiast w 1876 r. co do wzo- rów przemysłowych i w 1877 r. co do wynalazków oraz w 1891 r. odnośnie do wzorów użytkowych. Po odzyskaniu niepodległości regulację prawa własno- ści przemysłowej wprowadzono w Polsce dekretami z 4.2.1919 r.: o patentach Nb. 26–28 § 2. Rozwój historyczny ochrony własności przemysłowej 13 na wynalazki1, o ochronie wzorów rysunkowych i modeli2, o ochronie znaków towarowych3, następnie zastąpionymi ustawą z 5.2.1924 r. o ochronie wyna- lazków, wzorów i znaków towarowych4 i w końcu rozp. Prezydenta Rzeczypo- spolitej z 22.3.1928 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych5. Po II wojnie światowej w warunkach gospodarki planowej prawa własności przemysłowej nie odgrywały znacznej roli praktycznej. Odpowiednie regulacje wprowadzono ustawą z 18.7.1950 r. o licencjach na wykonywanie wynalaz- ków i wzorów użytkowych6 i ustawą z 31.5.1962 r. Prawo wynalazcze7, która została zastąpiona ustawą z 19.10.1972 r. o wynalazczości8 (obie ustawy regu- lowały problematykę wynalazków, wzorów użytkowych i projektów racjona- lizatorskich), obowiązującą aż do wejścia w życie ustawy – Prawo własności przemysłowej, czyli do 22.8.2001 r. Na podstawie ustawy z 1962 r. Rada Mi- nistrów wydała rozp. z 29.1.1963 r. o ochronie wzorów zdobniczych9, które aż do 2001 r. stanowiło podstawę ochrony wzorów zdobniczych (co po wejściu w życie Konstytucji RP mogło budzić zasadnicze wątpliwości). Ochronę znaków towarowych regulowała ustawa z 28.3.1963 r. o znakach towarowych10, zastąpio- na później ustawą z 31.1.1985 r. o znakach towarowych11, która obowiązywała do wejścia w życie ustawy – Prawo własności przemysłowej. Ochrona oznaczeń geografi cznych oprócz wymienionych już umów bilateralnych, możliwa była na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Regulację prawną ochrony topografi i układów scalonych przyjęto po raz pierwszy w USA w 1984 r., w Polsce 30.10.1992 r. ustawą o ochronie topografi i układów scalo- nych12, zastąpioną przez ustawę – Prawo własności przemysłowej. Obecnie obowiązująca ustawa z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysło- wej weszła w życie 22.8.2001 r. Do końca 2012 r. ustawa – Prawo własności przemysłowej była osiemnastokrotnie nowelizowana; najważniejsze ze zmian wprowadzone zostały ustawami: z 6.6.2002 r.13 (implementacja dyrektywy 98/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 6.7.1998 r. w sprawie ochrony 29 1 Dz.U. Nr 13, poz. 137 ze zm. 2 Dz.U. Nr 13, poz. 138 ze zm. 3 Dz.U. Nr 13, poz. 139 ze zm. 4 Dz.U. Nr 31, poz. 306 ze zm. 5 Dz.U. Nr 39, poz. 384 ze zm. 6 Dz.U. Nr 36, poz. 331. 7 Dz.U. Nr 33, poz. 156. 8 Tekst pierwotny Dz.U. Nr 43, poz. 272 ze zm. 9 Dz.U. Nr 8, poz. 45 10 Dz.U. Nr 14, poz. 73. 11 Dz.U. Nr 5, poz. 17 ze zm. 12 Dz.U. Nr 100, poz. 498 ze zm. 13 Dz.U. Nr 108, poz. 945. Nb. 29 Rozdział I. Pojęcie własności przemysłowej 14 prawnej wynalazków biotechnologicznych1), z 23.1.2004 r.2 (wprowadzenie swobody zbywania prawa ochronnego na znak towarowy) oraz z 29.6.2007 r.3 (wprowadzenie do prawa polskiego dodatkowego prawa ochronnego). § 3. Uzasadnienie ochrony dóbr własności przemysłowej 30 31 Od początków ery nowożytnej w krajach uprzemysłowionych poszukiwano rozwiązań prawnych, służących ochronie dóbr niematerialnych. Wprowadze- nie takiej ochrony nie było zrozumiałe samo przez się i aż do końca XIX w. poszukiwano dogmatycznego uzasadnienia tej ochrony. Przeciwnicy systemu patentowego zwykli wskazywać, że monopol patentowy zakłóca konkurencję i ogranicza swobodę badań. Stworzone w przeciągu XVIII i XIX w. teorie uza- sadniające ochronę patentową są aktualne do dnia dzisiejszego. Pierwsza hi- storycznie ukształtowana została teoria własnościowa, zwana również teorią prawa naturalnego, której podstawowym założeniem jest przypisanie (jako naturalnego prawa) wytworów myśli ludzkiej jej twórcy. Koncepcja ta bazuje na założeniu, że wytwór umysłu ludzkiego stanowi „własność” człowieka, po- dobnie jak materialne wytwory jego pracy i z tego powodu zasługuje na ochronę prawną. Kolejna teoria umowy społecznej (zwana też teorią opublikowania) sformułowana przez J. J. Rousseau zakładała, że pomiędzy twórcą a społeczeń- stwem zawierane jest porozumienie w zamian za przyznanie czasowo ograni- czonej wyłączności korzystania z wynalazku, wynalazca swoją wiedzę przeka- zuje społeczeństwu, czyni ją publicznie dostępną (stąd rola publikacji w prawie patentowym). Ujawnienie wynalazku prowadzi do upowszechniania rezultatów twórczości technicznej, czyni je dostępnymi, a regulacje prawa patentowego (por. art. 69 ust. 1 pkt 3 PrWłPrzem), umożliwiają dalsze badanie, analizę, kryty- kę i rozwój wynalazku przez inne podmioty niż wynalazca. Ujawnienie nie tylko wzbogaca wiedzę techniczną, ale też pozwala uniknąć kosztów niepotrzebnych badań, w przypadku prowadzenia prac dotyczących tego samego rozwiązania technicznego w kilku ośrodkach. Nieco później w rozwoju historycznym sformułowana zostały też teoria na- grody i teoria zachęty. W myśl tych ostatnich koncepcji patent miał stanowić słusznościowo uzasadnione wynagrodzenie ze strony społeczeństwa dla wyna- lazcy za trud pracy wynalazczej, a jednocześnie zachęcać samego wynalazcę i inne osoby do podjęcia takiego trudu w przyszłości. Teoria zachęty zakłada, 1 Dz.Urz. WE L Nr 213, s. 13. 2 Dz.U. Nr 33, poz. 286. 3 Dz.U. Nr 136, poz. 958. Nb. 30–31
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo własności przemysłowej
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: