Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00304 006245 14087064 na godz. na dobę w sumie
Prawo zobowiązań - część ogólna. System Prawa Prywatnego. Tom 6 - ebook/pdf
Prawo zobowiązań - część ogólna. System Prawa Prywatnego. Tom 6 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 1732
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-5869-7 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-94%), audiobook).

Prawo zobowiązań - część ogólna.
System Prawa Prywatnego. Tom 6

jest dopełnieniem zagadnień części ogólnej
prawa zobowiązań podjętej w tomie 5.

Aktualny stan prawny

Drugie wydanie tomu uwzględnia najnowszą literaturę i orzecznictwo.
Omówiono tu aktualny stan prawny, ale też odniesiono się do jego
kształtowania w historycznym rozwoju opisywanych instytucji.

Cechy publikacji:

  • kompleksowe omówienie zagadnień prawa zobowiązań, które w poprzednim wydaniu
    ujęte były w dwóch osobnych pozycjach (w tomie oraz wydanym później suplemencie),
  • omówienie obok prawa krajowego także regulacji unijnych oraz odniesienie się do rozwiązań
    przyjętych w innych krajach
    ,
  • przedstawienie propozycji możliwych rozwiązań legislacyjnych na przyszłość.

Książka omawia następujące kwestie:

  • odpowiedzialność odszkodowawcza (pojęcie i rodzaje
    szkody, związek przyczynowy, naprawienie szkody, ustalenie
    wysokości odszkodowania),
  • bezpodstawne wzbogacenie (jako źródło zobowiązania,
    brak podstawy wzbogacenia, stan wzbogacenia, roszczenie
    o zwrot, wygaśnięcie obowiązku zwrotu),
  • czyny niedozwolone (m.in. odpowiedzialność za własne
    czyny, odpowiedzialność za cudze czyny: wykonawcę
    powierzonej czynności, małoletniego, niepoczytalnego,
    odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez zwierzęta,
    przedmioty wyrzucone z pomieszczenia),
  • odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy
    wykonywaniu władzy publicznej
    (m.in. rodzaje
    odpowiedzialności: za wydanie niezgodnego z prawem aktu
    normatywnego, za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem
    prawomocnym orzeczeniem lub ostateczną decyzją),
  • odpowiedzialność za produkt (źródła prawa
    międzynarodowego i unijnego, odpowiedzialność za produkt
    niebezpieczny, rękojmia, gwarancja, zbieg podstaw
    odpowiedzialności),
  • wykonanie i skutki niewykonania lub nienależytego
    wykonania zobowiązań
    (wykonanie zobowiązań przez
    spełnienie świadczenia, niewykonanie zobowiązania, nienależyte wykonanie
    zobowiązania, roszczenia o spełnienie świadczenia),
  • klauzula rebus sic stantibus (w Kodeksie zobowiązań, w Kodeksie cywilnym do 30.9.1990 r., po 30.9.1990 r.,
    według Zasad Europejskiego Prawa Umów),
  • przelew wierzytelności (przedmiot, umowa, skutki, szczególne przypadki: w celu inkasa,
    w celu zabezpieczenia, w miejsce wykonania, w celu zapłaty, faktoring),
  • przejęcie długu (długi podlegające zwalniającemu przejęciu, umowa przejęcia długu, skutki prawne
    przejęcia, przejęcie długu przyszłego, w zobowiązaniach solidarnych, długu związanego z prowadzeniem
    przedsiębiorstwa, kumulatywne przystąpienie do długu),
  • wygaśnięcie zobowiązań (datio in solutum, potrącenie, odnowienie, złożenie przedmiotu świadczenia
    do depozytu sądowego, zwolnienie z długu),
  • skarga pauliańska (konstrukcja, przesłanki: obiektywna i subiektywne, sankcja czynności dokonanej
    z pokrzywdzeniem wierzyciela, porównanie z innymi instytucjami).

Uznane grono autorów

Prezentowany tom pod redakcją prof. UAM dr hab. Adama Olejniczaka jest wynikiem zbiorowego wysiłku
grona autorów – cenionych specjalistów w swoich dziedzinach, praktyków, a także pracowników uczelni wyższych,
reprezentujących różne ośrodki naukowe i różne środowiska. Poszczególne rozdziały są owocem wieloletnich studiów
nad danym zagadnieniem, poprzedzonych licznymi publikacjami.

Publikacja przeznaczona jest przede wszystkim dla:

Praktyków prawa:
adwokatów, radców
prawnych, notariuszy
oraz sędziów

Teoretyków prawa

Aplikantów zawodów prawniczych i studentów pragnących pogłębić swoją wiedzę z zakresu prawa konkurencji

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza1 Spis treści § 1. Odpowiedzialność odszkodowawcza – uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . I. Istota i względny charakter odpowiedzialności odszkodowawczej . . . . . II. Stosunek odpowiedzialności odszkodowawczej do odpowiedzialności prawnej i cywilnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Rozwój odpowiedzialności odszkodowawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Geneza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Stan obecny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Perspektywy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Unifikacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Typy odpowiedzialności odszkodowawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Celowość wyróżnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Kryterium pełności – odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Kryterium ekonomicznego rozkładu ciężaru odpowiedzialności . . . . 4. Kryterium sprawstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Reżimy odpowiedzialności odszkodowawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Systematyka reżimów odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Odpowiedzialność z tytułu czynów niedozwolonych . . . . . . . . . . . . . A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny . . . . . . . . . . . . . . . . C. Odpowiedzialność z tytułu szkód legalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Odpowiedzialność z tytułu wykonywania praw podmiotowych . . . . 6. Odpowiedzialność gwarancyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Odpowiedzialność z tytułu poniesienia szkody we wspólnym Nb 1 1 2 3 3 4 5 6 7 7 8 9 10 11 11 12 13 14 14 15 16 17 18 19 lub cudzym interesie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI. Struktura oraz zakres stosowania przepisów KC o odpowiedzialności odszkodowawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 VII. Przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 21 22 23 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Szkoda bezprawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Zdarzenie, z którym ustawa wiąże powstanie odpowiedzialności . . . 4. Związek między zdarzeniem, z którym ustawa łączy powstanie odpowiedzialności, a szkodą – odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VIII. Poszkodowany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Względny charakter stosunku odszkodowawczego . . . . . . . . . . . . . . 24 25 25 1 Rozdział niniejszy porusza problematykę omówioną jednocześnie w monografii, pt. „Szkoda na mieniu i jej naprawienie”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa C.H.Beck w 2011 r. Wywód zawarty w tym opracowaniu został uzupełniony o kwestie natury ogólnej dotyczące szkody na osobie. Kaliński 1 2. Szkoda zbiorowa. Szkoda ekologiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Sprawca szkody jako poszkodowany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Ograniczenie indemnizacji do bezpośrednio poszkodowanego . . . . . 5. Szkoda osoby trzeciej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Poszkodowany a powiązania rodzinne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Roszczenia dziecka przeciwko matce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C. Małżeńskie stosunki majątkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Szkoda na tle wspólności praw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Szkoda na osobie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Silny wstrząs psychiczny jako konsekwencja szkody na osobie . . . . 10. Dziecko poczęte jako poszkodowany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. Dziecko poszkodowane wskutek zdarzeń prekoncepcyjnych . . . . . . 12. Poszkodowany w reżimie odpowiedzialności z tytułu 26 27 28 29 30 30 31 32 33 34 35 36 37 58 odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 C. Funkcja kompensacyjna a sposoby naprawienia szkody . . . . . . . . 60 D. Funkcja kompensacyjna a uszczerbek niemajątkowy . . . . . . . . . . 61 E. Funkcja kompensacyjna a zasada odpowiedzialności . . . . . . . . . . 62 F. Funkcja kompensacyjna a reżim odpowiedzialności . . . . . . . . . . . G. Funkcja kompensacyjna a gwarancyjny typ odpowiedzialności . . 63 H. Uwagi szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 65 66 67 4. Funkcja prewencyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Funkcja represyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Funkcja repartycyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 Kaliński 38 niewykonania zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 IX. Zasady odpowiedzialności odszkodowawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 2. Zasada winy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 B. Pojęcie winy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 42 C. Stosunek winy do szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 D. Formy winy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 3. Zasada bezprawności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Bezprawność względna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 4. Zasada ryzyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 47 5. Zasada odpowiedzialności absolutnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Zasada słuszności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 X. Wpływ zasady odpowiedzialności odszkodowawczej na rozmiar 49 odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 2. Uwagi szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 A. Powstanie odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 B. Wyłączenie odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C. Rozmiar odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 53 D. Wyłączenie wygaśnięcia roszczeń odszkodowawczych . . . . . . . . 54 E. Uwagi na tle poszczególnych instytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 XI. Funkcje odpowiedzialności odszkodowawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Pojęcie funkcji odpowiedzialności odszkodowawczej . . . . . . . . . . . . 55 56 2. Funkcje odpowiedzialności odszkodowawczej – uwagi ogólne . . . . 57 3. Funkcja kompensacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 B. Funkcja kompensacyjna a zasady: restytucji i pełnego Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza § 2. Pojęcie i rodzaje szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Ogólne pojęcie szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Pojęcie szkody. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Niekorzystność uszczerbku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Szczególne definicje legalne szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Znaczenie woli poszkodowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Brak prawnego uzasadnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Szkoda naturalna i normatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Metoda dyferencyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Hipoteza dyferencyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Zasada pełnego odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. Zasada restytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. Szkoda a zubożenie i wzbogacenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Szkoda majątkowa i niemajątkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Pojęcia szkody majątkowej i niemajątkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Ograniczenie naprawienia szkody niemajątkowej do reżimu 68 68 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 79 odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych . . . . . . . . . . . . III. Szkoda jako naruszenie – szkoda jako skutek naruszenia . . . . . . . . . . . . IV. Szkoda na mieniu i szkoda na osobie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Szkoda na mieniu i na osobie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Przedmiot ochrony odszkodowawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Szkoda czysto majątkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C. Ochrona wierzytelności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Postaci szkody majątkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 81 82 82 83 83 84 85 86 1. Straty i utracone korzyści. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 87 2. Szkoda ewentualna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 3. Szkoda bezpośrednia i pośrednia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 4. Dodatni i ujemny interes poszkodowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI. Straty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 90 1. Pojęcie strat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 2. Utrata roszczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Obciążenie pasywami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 4. Wydatki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 94 VII. Utracone korzyści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 1. Pojęcie utraconych korzyści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 2. Korzyści niezgodne z prawem bądź niegodziwe . . . . . . . . . . . . . . . . 96 3. Utrata korzyści jako szkoda obecna albo przyszła . . . . . . . . . . . . . . . 4. Ocena ex post . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 98 5. Ustalenie rozmiarów utraconych korzyści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Ustalenie rozmiaru szkody prawnie relewantnej . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 99 I. Związek przyczynowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 2. Zakres zastosowania art. 361 § 1 KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 3. Funkcje art. 361 § 1 KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 4. Związki normatywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 5. Teoria warunkowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 6. Adekwatny związek przyczynowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 B. Kierunki teorii adekwatnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C. Ocena teorii adekwatnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 D. Podwyższenie prawdopodobieństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 E. Dowód związku przyczynowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Kaliński 3 7. Przechodniość związku przyczynowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Związek przyczynowy bezpośredni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Przyczynowość zaniechania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. Utrata korzyści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. Związek przyczynowy adekwatny a bezprawność względna . . . . . . . 12. Stosunek związku przyczynowego do winy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13. Podatność na doznanie szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14. Związki konieczne i przypadkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15. Wielość przyczyn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Pozorny zbieg przyczyn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Inne przypadki, w których nie zachodzi zbieg przyczyn . . . . . . . . C. Hipotetyczna przyczynowość alternatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . D. Rzeczywisty zbieg przyczyn – uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . E. Przyczynowość alternatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . F. Przyczynowość kumulatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . G. Legalne zachowanie alternatywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Obiektywne bądź subiektywne kryteria ustalenia rozmiaru szkody . . . . . 1. Uwagi historyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Prawo pozytywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Szkoda na osobie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C. Dobra niematerialne – wzmianka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . D. Przypadki zastosowania metody obiektywnej . . . . . . . . . . . . . . . . 109 110 111 112 113 114 115 116 117 117 118 119 120 121 122 123 124 124 125 125 126 127 128 III. Wpływ systemu danin publicznych na rozmiar szkody prawnie relewantnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 2. Podatek od towarów i usług . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 3. Podatek dochodowy od osób fizycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 4. Składki na ubezpieczenia społeczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 IV. Czas i miejsce miarodajne dla ustalenia rozmiaru szkody . . . . . . . . . . . . 133 1. Czas miarodajny dla ustalenia rozmiaru szkody . . . . . . . . . . . . . . . . 133 2. Miejsce miarodajne dla ustalenia rozmiaru szkody . . . . . . . . . . . . . . 134 V. Szkoda obecna i szkoda przyszła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 1. Pojęcia szkody obecnej i przyszłej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 2. Naprawienie szkody przyszłej – zasada . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 3. Wyjątki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 VI. Wyrównanie korzyści z uszczerbkiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 2. Zbieg roszczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 3. Przyczynienie poszkodowanego a compensatio lucri cum damno . . . 140 141 4. Świadczenia z ubezpieczeń majątkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 5. Świadczenia z ubezpieczeń osobowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 6. Szkoda na osobie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Emerytury i renty oraz zasiłki chorobowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 144 B. Świadczenia z ustawy wypadkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 C. Dobrowolne datki dla poszkodowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 D. Nabycie spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . E. Odprawa pośmiertna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 148 F. Zasiłki ze źródeł publicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 G. Zarobki poszkodowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 H. Zaoszczędzone wydatki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 I. Roszczenia alimentacyjne poszkodowanego do osób trzecich . . . VII. Ciężar dowodu istnienia i rozmiarów szkody. Zastosowanie art. 322 KPC . . 152 4 Kaliński Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza 1. Ciężar dowodu szkody – uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 2. Utrata korzyści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 3. Szkoda na osobie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 4. Związek przyczynowy – odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 5. Zastosowanie art. 322 KPC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 B. Uwagi szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 158 158 159 160 160 161 162 162 § 4. Naprawienie szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Sposoby naprawienia szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Wybór sposobu naprawienia szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Przywrócenie stanu poprzedniego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Postaci restytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Restytucja w przypadku uszkodzenia dóbr używanych . . . . . . . . . . . IV. Naprawienie szkody w pieniądzu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Odszkodowanie pieniężne jako uzupełnienie przywrócenia stanu poprzedniego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Umowne odstępstwa od zasady pełnego odszkodowania . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Umowy dotyczące odpowiedzialności odszkodowawczej . . . . . . . . . 178 179 179 180 A. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 181 B. Szczególne określenie przesłanek odpowiedzialności . . . . . . . . . . 182 C. Szczególne określenie szkody prawnie relewantnej . . . . . . . . . . . 183 D. Pułap odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . E. Ograniczenie odpowiedzialności do części majątku dłużnika . . . . 184 185 F. Umowy procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 G. Umowy dotyczące istniejącego długu odszkodowawczego . . . . . 187 V. Sądowe miarkowanie odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI. Ustalenie odpowiedzialności za szkodę przyszłą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 Kaliński 5 3. Pokrycie uszczerbków wywołanych naprawami własnymi poszkodowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Odszkodowanie w przypadku zniszczenia bądź znacznego uszkodzenia rzeczy używanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Odsetki opóźnienia od odszkodowania pieniężnego . . . . . . . . . . . . . § 5. Czynniki wpływające na wysokość odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . I. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Ekspozycja problematyki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Charakter wyroku odszkodowawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Przyczynienie poszkodowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Postaci przyczynienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Problematyka procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Uwagi szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Przyczynienie osób innych niż poszkodowany . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Kryteria zmniejszenia odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Ustawowe modyfikacje zasady pełnego odszkodowania . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Uwagi szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Szczególne ukształtowanie szkody prawnie relewantnej . . . . . . . B. Limity kwotowe odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Zbieg roszczeń a ustawowe modyfikacje zasady pełnego 163 164 165 166 167 167 167 168 169 169 170 171 172 173 174 175 175 176 176 177 Literatura: A. Agopszowicz, Odpowiedzialność za szkody wyrządzone robotami górniczymi, Warszawa 1964; E. Bagińska, Nowe unormowanie odpowiedzialności cywilnej za produkt, PS 2000, Nr 9; B. Balas-Noszczyk, K. Malinowska, W sprawie dopuszczalności spełnienia świad- czenia z umowy ubezpieczenia w formie restytucji naturalnej (przywrócenia stanu poprzednie- go), PA 1998, Nr 4; L. Bełza, Dopuszczalność stosowania odpowiedzialności in solidum w ra- mach czynów niedozwolonych, PiP 1995, Nr 7; G. Bieniek, Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe na tle obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych, Warszawa 1983; B. Bladowski, A. Gola, Szkoda i odszkodowanie, Warszawa 1984; J. Błeszyński, Ochrona autor- skich praw majątkowych. Roszczenie o wydanie korzyści, Warszawa 1989; J. Boć, Wyrównanie strat wynikłych z legalnych działań administracji, Wrocław 1971; J. Bogusławska-Klejment, Roszczenia odszkodowawcze z tytułu wadliwych decyzji administracyjnych, Jaktorów 2000; Z. Brodecki, Obowiązek naprawienia szkód o rozmiarach katastrofalnych, Gdańsk 1978; J. Brol, Odpowiedzialność odszkodowawcza za wypadki przy pracy i choroby zawodowe, Warszawa 1981; M. Bussani, V. V. Palmer, The notion of pure economic loss and its setting, w: Pure econo- mic loss in Europe, Cambridge 2003; E. v. Caemmerer, Das Problem der überholenden Kausalität im Schadensersatzrecht, w: E. von Caemmerer, Gesammelte Schriften, t. I, Rechtsvergleichung und Schuldrecht, Tübingen 1968; M. Chlamtacz, Sposoby wynagrodzenia szkody w polskim ko- deksie zobowiązań i w prawodawstwach nowożytnych, Lwów 1936; W. Czachórski, O ochronie autorskich praw majątkowych przez wydanie uzyskanych korzyści, AUMCS, vol. XXIX, 1, Sec- tio G, Lublin 1982; tenże, Odpowiedzialność kontraktowa i jej stosunek do odpowiedzialności deliktowej według K.C., NP 1964, Nr 10; tenże, Odpowiedzialność odszkodowawcza w ramach tzw. ujemnego interesu umowy, RPEiS 1968, Nr 3; tenże, Ustalenie wysokości odszkodowania według przepisów kodeksu zobowiązań (Przyczynek do art. 158 § 1 kodeksu), NP 1958, Nr 4 i 5; tenże, W sprawie interpretacji art. 158 § 2 K.Z., NP 1957, Nr 11; tenże, Zarys prawa zobowiązań. Część ogólna, Warszawa 1963; tenże, Zasady i funkcje odpowiedzialności cywilnej według ko- deksu cywilnego – ich ewolucja, w: Studia z prawa zobowiązań (pod red. Z. Radwańskiego), Warszawa–Poznań 1979; tenże, Zbieg odpowiedzialności cywilnej według kodeksu zobowiązań, Warszawa 1960; M. Czajkowska-Dąbrowska, Jeszcze o wyłączności winy lub przyczyny, NP 1976, Nr 7; R. Czarnecki, Uwagi w sprawie chwili właściwej dla określenia wartości rzeczy na tle art. 160 k.z., NP 1960, Nr 3; J. Dąbrowa, Odpowiednie ograniczanie rozmiarów obowiązku naprawienia szkody na tle kodeksu cywilnego, PiP 1968, Nr 1; taż, Wina jako przesłanka odpo- wiedzialności cywilnej, Wrocław 1968; P. Drapała, Odpowiedzialność odszkodowawcza pełno- mocnika rzekomego, PPH 2002, Nr 9; A. Duży, Dyferencyjna metoda ustalania wysokości szko- dy, PiP 1993, Nr 10; T. Dybowski, Adekwatny czy konieczny związek przyczynowy, Pal. 1961, Nr 7; tenże, Ochrona własności w polskim prawie cywilnym (rei vindicatio – actio negatoria), Warszawa 1969; tenże, Odszkodowanie za naruszenie posiadania, NP 1973, Nr 1; tenże, Przy- czynowość jako przesłanka odpowiedzialności. Zagadnienia wybrane, NP 1962, Nr 1; tenże, Sto- sunek art. 436 k.c. do art. 471 i 474 k.c., w: Studia z prawa cywilnego. Księga pamiątkowa dla uczczenia 50-lecia pracy naukowej prof. dr. hab. Adama Szpunara (pod red. A. Rembielińskiego), Warszawa–Łódź 1983; tenże, W sprawie przyczynienia się poszkodowanego do powstania szko- dy (przyczynek do dyskusji nad treścią art. 362 k.c.), NP 1977, Nr 6; J. Esser, E. Schmidt, Schul- drecht. Allgemeiner Teil, t. I, cz. 2, Heidelberg 1993; W. Fikentscher, Schuldrecht, Berlin–New York 1997; K. Gandor, Prawa podmiotowe tymczasowe (ekspektatywy), Wrocław–Warszawa– Kraków 1968; S. Garlicki, Odpowiedzialność cywilna za nieszczęśliwe wypadki, Warszawa 1971; tenże, Związek przyczynowy przy szkodzie na osobie, NP 1957, Nr 10; S. Garlicki, M. Pie- karski, A. Stelmachowski, Odpowiedzialność cywilna za niedobory, Warszawa 1970; Z. Gawlik, Miarkowanie wysokości odszkodowania, PUG 1988, Nr 5–6; tenże, Odpowiedzialność absolut- na w polskim prawie odszkodowawczym, w: Prace cywilistyczne (pod red. S. Wójcika), Warsza- wa 1990; tenże, Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone pokojowym wykorzystaniem energii atomowej, NP 1988, Nr 2–3; B. Gnela, Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, Kraków 2000; E. Gniewek, Z problematyki prawnej umów przedwstęp- 6 Kaliński Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza nych, NP 1970, Nr 7–8; Z. Gordon, Umowne klauzule egzoneracyjne w stosunkach obrotu uspo- łecznionego, Folia Iuridica 34, Łódź 1988; Z. Gostyński, Obowiązek naprawienia szkody w no- wym ustawodawstwie karnym, Kraków 1999; J. Górski, Przygotowanie umowy w świetle kodeksu zobowiązań, Poznań 1938; P. Granecki, Culpa in contrahendo, PPH 2001, Nr 3; tenże, Odpowiedzialność sprawcy szkody niemajątkowej na podstawie art. 448 K.C., SP 2002, Nr 2; tenże, Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny, PL 2001, Nr 1; tenże, W sprawie wykładni art. 362 kodeksu cywilnego, PiP 2003, Nr 1; tenże, Wybrane zagadnienia wykładni art. 362 K.C. – na marginesie wypowiedzi profesora Tomasza Pajora, Pal. 2005, Nr 1–2; tenże, Zasada bez- względnej odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną umyślnie (według kodeksu cywilnego), SP 2000, Nr 3–4; P. Grenich, Przyczynienie się małoletniego do wyrządzenia szkody, Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego 2006, Nr 2; S. Grobel, Stwierdzenie szkody i obliczanie jej wysokości, SIS, t. 10, Katowice 1985; S. Gronowski, Dochodzenie roszczeń z tytułu szkód w przewozie kolejowym, Warszawa 1979; S. Grzybowski, Ochrona dóbr osobistych, Warszawa 1957; M. Herdegen, Prawo europejskie, Warszawa 2004; J. Hermanowski, J. D. Jastrzębski, Konwencja wiedeńska. Komentarz, Warszawa 1997; A. M. Honore, w: International Encyclope- dia of Comparative Law (pod red. A. Tunca), 1971, t. 11, rozdz. 7; M. Jagielska, Odpowiedzial- ność za produkt, MoP 2000, Nr 8; taż, Podstawy odpowiedzialności za produkt, Warszawa 2004; J. Jastrzębski, Interferencje adekwatnej przyczynowości oraz winy przy odpowiedzialności za szkodę majątkową, PS 2004, Nr 7–8; tenże, O wyprzedzającej przyczynowości, KPP 2003, Nr 3; J. Jastrzębski, A. Koniewicz, Wymagalność roszczeń, PPH 2006, Nr 5; T. Justyński, Poczęcie i urodzenie się dziecka jako źródło odpowiedzialności cywilnej, Kraków 2003; R. Kaczmarek, Pojęcie szkody w literaturze karnistycznej w porównaniu z cywilnoprawną jej kwalifikacją, NP 1982, Nr 11–12; R. Kasprzyk, Bezprawność względna, SP 1988, Nr 3; A. Kędzierska-Cieślak, Odpowiedzialność uspołecznionego zakładu pracy względem pracownika za szkody związane z pracą, Warszawa 1967; taż, Zagadnienie funkcji prawa cywilnego w związku z unormowaniem odszkodowania w ustawodawstwie polskim, w: Odpowiedzialność cywilna za wyrządzenie szkody (pod red. S. Grzybowskiego), Warszawa 1969; M. Kępiński, R. Szczepaniak, O bezpo- średnim stosowaniu artykułu 77 ust. 1 Konstytucji, PiP 2000, Nr 3; A. Klein, Kilka uwag w kwe- stii charakteru prawnego odpowiedzialności za szkodę legalną, AUWr Nr 857, Prawo CXLIII, Wrocław 1985; tenże, Ustawowe prawo odstąpienia od umowy wzajemnej, Wrocław 1964; A. Koch, Metodologiczne zagadnienia związku przyczynowego w prawie cywilnym, Poznań 1975; tenże, Związek przyczynowy jako podstawa odpowiedzialności odszkodowawczej w pra- wie cywilnym, Warszawa 1975; Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz (pod red. G. Rejman), Warszawa 1999; A. Kolarski, Prawo przewozowe. Komentarz, Warszawa 2002; A. Kopff, Rosz- czenie o wydanie uzyskanych korzyści w prawie autorskim i wynalazczym a roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, w: Studia z prawa zobowiązań (pod red. Z. Radwańskiego), War- szawa–Poznań 1979; J. Korzonek, I. Rosenblüth, Kodeks zobowiązań. Komentarz. Przepisy wprowadzające – wyciągi z motywów ustawodawczych – ustawy dodatkowe, t. I, Kraków 1936; E. Kowalewski, Odszkodowanie ubezpieczeniowe za utracone korzyści, PA 1996, Nr 3; M. Kra- jewski, Umowa przedwstępna, Warszawa 2000; K. Kruczalak, Charakter odpowiedzialności od- szkodowawczej z art. 446 kodeksu cywilnego, PiP 1978, Nr 2; J. Krzywicki, Wina i ryzyko jako podstawy odpowiedzialności cywilnej, Warszawa 1931; A. Kubas, Rozszerzona skuteczność wierzytelności, SC, t. XIII–XIV, 1969; tenże, Umowa na rzecz osoby trzeciej, ZNUJ, t. 452, Pra- ce Prawnicze z. 78, Kraków 1976; tenże, Wynagrodzenie szkody poniesionej w cudzym intere- sie, SC, t. XXX, 1979; tenże, Zachowanie osób trzecich jako przyczynienie się poszkodowanego, SC, t. XXVII, 1976; F. Kurzer, Umowny interes ujemny w kodeksie zobowiązań, Gł. Adw. 1934, Nr 7–8; R. Kwaśnicki, R. Lewandowski, Culpa in contrahendo w prawie polskim i niemieckim, Pr.Sp. 2002, Nr 5; H. Lange, H. Hagen, Wandlungen des Schadensersatzrechts, Heidelberg 1987; K. Larenz, Lehrbuch des Schuldrechts. Allgemeiner Teil, t. I, München 1987; B. Lewaszkiewicz, Zakres niedbalstwa jako podstawy odpowiedzialności cywilnej, NP 1956, Nr 3; B. Lewaszkie- wicz-Petrykowska, Cywilna odpowiedzialność za szkodę jądrową w polskim prawie atomowym, 7 Kaliński PiP 1987, Nr 4; taż, Deliktowa odpowiedzialność za własne czyny w prawie cywilnym krajów europejskich, KPP 1998, Nr 2; taż, Nowe tendencje w zakresie cywilnej odpowiedzialności za- wodowej, w: Rozprawy z polskiego i europejskiego prawa prywatnego (pod red. A. Mączyńskie- go, M. Pazdana, A. Szpunara), Kraków 1994; taż, Odpowiedzialność cywilna prowadzącego na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435 k.c.), Warszawa 1967; taż, Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka a ubezpieczenie, SPE 1968, t. I; taż, Problem definicji winy jako podstawy odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych, ZNUŁ Nauki Humanistyczno-Społeczne, Seria I, z. 14, Łódź 1959; taż, Szkoda jądrowa na oso- bie i w mieniu, w: Problemy kodyfikacji prawa cywilnego (studia i rozprawy, pod red. S. Sołty- sińskiego), Poznań 1990; taż, Wina jako podstawa odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwo- lonych, SPE, t. II, Łódź 1969; taż, Wyrządzenie szkody przez kilka osób, Warszawa 1978; J. Limpens, La théorie de la „relativité aquilienne” en droit comparé, w: Mélanges offerts à René Savatier, Paris 1965; J. Litowski, Odpowiedzialność odszkodowawcza stron przetargu z ustawy o zamówieniach publicznych, PUG 1999, Nr 7–8; R. Longchamps de Berier, Uzasadnienie pro- jektu kodeksu zobowiązań, Warszawa 1934; tenże, w: Encyklopedja podręczna prawa prywatne- go (pod red. F. Zolla, J. Wasilkowskiego), t. II, Warszawa 1938; E. Łętowska, Bezpodstawne wzbogacenie, Warszawa 2000; taż, Charakter odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy wykonywaniu funkcji publicznych i jej stosunek do odszkodowawczej odpowiedzialności ko- deksowej, w: Studia z prawa zobowiązań (pod red. Z. Radwańskiego), Warszawa–Poznań 1979; taż, Ochrona niektórych praw konsumentów, Warszawa 2001; taż, Odpowiedzialność państwa za szkody po nowelizacji kodeksu postępowania administracyjnego, w: Kodeks postępowania ad- ministracyjnego po nowelizacji (pod red. S. Zawadzkiego), Warszawa 1980; taż, Przyczynienie się małoletniego do wyrządzenia szkody, NP 1965, Nr 2; taż, Zbieg norm w prawie cywilnym, Warszawa 2002; J. Łopuski, Odpowiedzialność za szkodę w żegludze morskiej, Gdańsk 1969; tenże, Odpowiedzialność za szkody wyrządzone w związku z użyciem sił przyrody (art. 152 k.z). Jej znaczenie i ewolucja w perspektywie minionego 70-lecia, KPP 2004, Nr 3; M. Manowska, Rękojmia i gwarancja, Pr.Sp. 1997, Nr 10; D. Medicus, Unmittelbarer und mittelbarer Schaden, Heidelberg–Karlsruhe 1977; C. Müller, Schadensersatz für verlorene Chancen – Ei des Kolum- bus oder Trojanisches Pferd?, www.wenger-plattner.ch/documents/SchadenersatzVerlorene- Chance.pdf, pobrane 22.1.2007 r.; J. Napierała, Odpowiedzialność dłużnika za nieuchronne nie- wykonanie zobowiązania, Warszawa 1997; tenże, Odpowiedzialność eksportera i importera za naruszenie umowy międzynarodowej sprzedaży towarów, Warszawa 1998; tenże, Ryzyko pono- szenia konsekwencji majątkowych z tytułu niewykonania zobowiązania w obrocie gospodar- czym, Warszawa–Poznań 1991; tenże, Utracony zysk jako postać szkody w prawie niemieckim, RPEiS 1991, Nr 4; tenże, Z problematyki lucrum cessans w obrocie uspołecznionym, RPEiS 1983, Nr 4; M. Nesterowicz, Odpowiedzialność cywilna biur podróży, Warszawa 1974; tenże, Odpowiedzialność cywilna za szkody wyrządzone przez leki, w: Studia z prawa cywilnego i go- spodarczego (pod red. B. Gneli, J. Koczanowskiego, R. Szostaka), Kraków 2000; tenże, Odpo- wiedzialność kontraktowa i deliktowa. Uwagi de lege ferenda i o stosowaniu prawa, PiP 1999, Nr 1; tenże, Prawo medyczne, Toruń 2001; tenże, Prawo turystyczne, Bydgoszcz 1999; H. Nie- derländer, Schadensersatz bei hypothetischen Schadensereignissen, Archiv für die civilistische Praxis 153 (1954); Z. K. Nowakowski, Odpowiedzialność cywilna za cudze czyny według kodek- su zobowiązań, Poznań 1948; tenże, Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń za szkody przyszłe, związane z wypadkami samochodowymi, w: Obowiązkowe ubezpieczenia komunikacyjne w PRL. Zagadnienia wybrane (pod red. A. Wąsiewicza), Poznań 1979; tenże, Prawo rzeczowe, Warszawa 1969; tenże, Wina jako podstawa odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę, PN 1950, Nr 1; K. Oftinger, E. W. Stark, Schweizerisches Haftpflichtrecht, t. 1, Zürich 1995; A. Ohano- wicz, Niesłuszne wzbogacenie, Warszawa 1956; tenże, Odpowiedzialność za szkodę z tytułu ry- zyka a wina własna poszkodowanego, w: Rozprawy prawnicze (pod red. W. Osuchowskiego, M. Sośniaka, B. Walaszka), Kraków–Warszawa 1964; tenże, Rodzaje odpowiedzialności za szko- dę wedle kodeksu zobowiązań i ich wzajemny stosunek, RPE 1961, Nr 2; tenże, Zbieg norm 8 Kaliński Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza w polskim prawie cywilnym, Warszawa 1963; tenże, Zobowiązania. Część ogólna, Poznań 1954; tenże, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 1958; tenże, Zobowiązania przemienne, RPEiS 1974, Nr 3; M. Owczarek, Problem bezprawności względnej w systemie odpowiedzialności de- liktowej, Pal. 2004, Nr 5–6; taż, Zmniejszenie odszkodowania na podstawie art. 362 k.c., MoP 2003, Nr 4; T. Pajor, Odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie zobowiązania, Warszawa 1982; tenże, Przemiany w funkcjach odpowiedzialności cywilnej, w: Rozprawy z polskiego i eu- ropejskiego prawa prywatnego (pod red. A. Mączyńskiego, M. Pazdana, A. Szpunara), Kraków 1994; tenże, Uwagi o przyczynieniu się poszkodowanego do powstania szkody, w: Odpowie- dzialność cywilna (pod red. M. Pyziak-Szafnickiej), Kraków 2004; J. Panowicz-Lipska, Majątko- wa ochrona dóbr osobistych, Warszawa 1975; M. Pazdan, Odpowiedzialność cywilna za świado- me skorzystanie ze szkody wyrządzonej przez osobę trzecią, NP 1968, Nr 4; K. Piasecki, Charakter i zasady wyrokowania na podstawie art. 330 K.P.C., NP 1961, Nr 5; W. Piechocki, Ustalenie wysokości odszkodowania z tytułu nieprawidłowości w konkursach, NP 1972, Nr 5; M. Piekarski, Odpowiedzialność odszkodowawcza za niedobory, Warszawa 1977; K. Pietrzy- kowski, Bezprawność jako przesłanka odpowiedzialności deliktowej a zasady współżycia spo- łecznego i dobre obyczaje, w: Odpowiedzialność cywilna (pod red. M. Pyziak-Szafnickiej), Kra- ków 2004; Z. Policzkiewicz-Zawadzka, Odpowiedzialność stron w stosunku kontraktacji w obrocie powszechnym, Warszawa 1980; N. Półtorak, Odpowiedzialność odszkodowawcza państwa w prawie Wspólnot Europejskich, Kraków 2002; Prawo Unii Europejskiej. Zagadnienia systemowe (pod red. J. Barcza), Warszawa 2004; J. Pruszyński, Przyczynienie się poszkodowa- nego do wyrządzenia szkody (art. 362 k.c.), Pal. 1974, Nr 11; M. Pyziak-Szafnicka, Odpowie- dzialność cywilna prowadzącego przedsiębiorstwo za szkodę ekologiczną, w: Studia z prawa prywatnego, Łódź 1997; Z. Radwański, Zadośćuczynienie pieniężne za szkodę niemajątkową. Rozwój i funkcja społeczna, Poznań 1956; M. Rafacz-Krzyżanowska, Odpowiedzialność mająt- kowa pracownika wobec zakładu pracy, Warszawa 1969; J. Rajski, Odpowiedzialność cywilna przewoźnika lotniczego w prawie międzynarodowym i krajowym, Warszawa 1968; tenże, Odpo- wiedzialność międzynarodowa za szkody wyrządzone przez obiekty kosmiczne, Warszawa 1974; tenże, Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny w świetle nowych przepisów kodeksu cywilnego, PPH 2001, Nr 1; J. Rajski, W. Kocot, K. Zaradkiewicz, Prawo o kontraktach w obro- cie gospodarczym, Warszawa 2002; J. Rezler, Naprawienie szkody wynikłej ze spowodowania uszczerbku na ciele lub zdrowiu (według prawa cywilnego), Warszawa 1968; M. Romanowski, Umowa o pośrednictwo w obrocie giełdowym, Warszawa 2002; F. Rosengarten, Odsetki za opóźnienie a odszkodowanie, Pal. 1982, Nr 9–10; M. Safjan, Naprawienie krzywdy niemajątko- wej w ramach odpowiedzialności ex contractu, w: Odpowiedzialność cywilna (pod red. M. Py- ziak-Szafnickiej), Kraków 2004; tenże, Odpowiedzialność odszkodowawcza władzy publicznej, Warszawa 2004; tenże, Odpowiedzialność państwa na podstawie art. 77 Konstytucji RP, PiP 1999, Nr 4; tenże, Prawo i medycyna. Ochrona praw jednostki a dylematy współczesnej medy- cyny, Warszawa 1998; tenże, Prawo wobec ingerencji w naturę ludzkiej prokreacji, Warszawa 1990; tenże, Problematyka tzw. bezprawności względnej oraz związku przyczynowego na tle od- powiedzialności za niezgodne z prawem akty normatywne, w: Rozprawy prawnicze (pod red. L. Ogiegły, W. Popiołka, M. Szpunara), Kraków 2005; J. Senkowski, Kryteria zmniejszenia obo- wiązku naprawienia szkody według art. 362 kodeksu cywilnego, NP 1968, Nr 9; tenże, Pojęcie przyczynienia się poszkodowanego do szkody, NP 1968, Nr 1; W. Serda, Nienależne świadcze- nie, Warszawa 1988; A. Sinkiewicz, Pojęcie i rodzaje szkody w polskim prawie cywilnym, Rej. 1998, Nr 2; R. Skubisz, Prawo z rejestracji znaku towarowego i jego ochrona. Studium z zakresu prawa polskiego na tle prawnoporówawczym, Lublin 1988; T. Smyczyński, Nasciturus jako pod- miot roszczeń odszkodowawczych, PA 1995, Nr 3; T. Sokołowski, Odszkodowanie ubezpiecze- niowe w razie szkody wyrządzonej w majątku wspólnym przez jednego z małżonków, PA 1998, Nr 1; tenże, Szkoda wyrządzona przez małżonka w majątku wspólnym – polemika, PA 1998, Nr 3; S. Sołtysiński, Charakter praw wynalazcy, Poznań 1967; tenże, Licencje na korzystanie z cudzych rozwiązań technicznych, Warszawa 1970; tenże, Odpowiedzialność PZU w ramach 9 Kaliński obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych OC za szkody powstałe w następstwie niemoż- liwości korzystania z pojazdu przez poszkodowanego, w: Obowiązkowe ubezpieczenia komuni- kacyjne w PRL. Zagadnienia wybrane (pod red. A. Wąsiewicza), Poznań 1979; M. Sośniak, Bez- prawność zachowania jako przesłanka odpowiedzialności cywilnej za czyny niedozwolone, Kraków 1959; tenże, Deliktowe i kontraktowe roszczenia w prawie przewozowym, Prace praw- nicze z zakresu prawa przewozowego, t. III, Katowice 1972; tenże, „Negligence” jako podstawa odpowiedzialności cywilnej w prawie anglo-amerykańskim, PPHZ Katowice 1981, t. 5; tenże, Zagadnienie związku przyczynowego a dowód prima facie w procesach lekarskich, w: Księga pamiątkowa ku czci Kamila Stefki, Warszawa–Wrocław 1967; tenże, Znaczenie zgody upraw- nionego w zakresie cywilnej odpowiedzialności odszkodowawczej, ZNUJ Nr 27, Prace prawni- cze Nr 6, Kraków 1959; J. v. Staudinger, G. Schiemann, Kommentar zum Bürgerlichen Geset- zbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen. Recht der Schuldverhältnisse, t. 2, Berlin 1998; L. Stecki, Odpowiedzialność cywilna za skorzystanie ze szkody wyrządzonej czynem nie- dozwolonym, Warszawa 1983; tenże, Problematyka odpowiedzialności za szkodę pośrednią, w: Problemy kodyfikacji prawa cywilnego (studia i rozprawy, pod red. S. Sołtysińskiego), Poznań 1990; tenże, Zasada pełnej kompensacji szkody. Zagadnienia wybrane, w: Rozprawy z prawa cy- wilnego (pod red. J. Błeszyńskiego, J. Rajskiego), Warszawa 1985; A. Stelmachowski, Wstęp do teorii prawa cywilnego, Warszawa 1969; tenże, Wstęp do teorii prawa cywilnego, Warszawa 1984; H. Stoll, Kausalzusammenhang und Normzweck im Deliktsrecht, Tübingen 1968; Z. Strus, Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, Pal. 2001, Nr 1–2; Sys- tem Prawa Administracyjnego, t. III (pod red. T. Rabskiej, J. Łętowskiego), Ossolineum 1978; J. Szachułowicz, Gospodarka nieruchomościami, Warszawa 2001: tenże, Nowe prawo wodne z komentarzem, Warszawa 2003; J. Szachułowicz, M. Krassowska, A. Łukaszewska, Gospodarka nieruchomościami. Przepisy i komentarz, Warszawa 1999; R. Szczepaniak, Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wydaniem aktu normatywnego, KPP 1999, Nr 3; tenże, Problem odpowie- dzialności za szkody wyrządzone aktami nadzoru nad samorządem terytorialnym, ST 1998, Nr 10; A. Szewc, Naruszenie własności przemysłowej, Warszawa 2003; A. Szpunar, Czyny nie- dozwolone w kodeksie cywilnym, SC, t. XV, 1970; tenże, Kilka uwag o przyczynieniu się po- szkodowanego do zwiększenia szkody, Rej. 2002, Nr 11; tenże, Nadużycie prawa podmiotowe- go, Kraków 1947; tenże, Naprawienie szkody wyrządzonej przez funkcjonariusza pocztowego, Pal. 1970, Nr 4; tenże, O funkcjach odpowiedzialności cywilnej, ZNUJ PPWI 1974, Nr 1; tenże, O obowiązku poddania się operacji, NP 1979, Nr 11; tenże, O roszczeniach regresowych zakładu ubezpieczeń, NP 1990, Nr 7–9; tenże, O sposobach naprawienia szkody na mieniu, NP 1971, Nr 11; tenże, Ochrona dóbr osobistych, Warszawa 1979; tenże, Ochrona posiadania a roszczenia odszkodowawcze, PiP 1964, Nr 4; tenże, Odpowiedzialność cywilna. Komentarz w formie glos, Sopot 1997; tenże, Odszkodowanie na rzecz najbliższych członków rodziny zmarłego, PiP 1968, Nr 11; tenże, Odszkodowanie w razie śmierci osoby bliskiej, Warszawa 1973; tenże, Odszkodo- wanie za szkodę majątkową. Szkoda na mieniu i osobie, Bydgoszcz 1998; tenże, Przyczynienie się do powstania szkody w wypadku komunikacyjnym, Rej. 2001, Nr 6; tenże, Restytucja natu- ralna jako sposób naprawienia szkody, NP 1985, Nr 1; tenże, Szkoda wyrządzona przed urodze- niem dziecka, SC, t. XIII–XIV, 1969; tenże, Szkoda wyrządzona przez zawalenie się budowli, NP 1965, Nr 6; tenże, Szkody wyrządzone legalnym działaniem administracji, SPE 1985, t. XXXI; tenże, Świadczenia w razie śmierci osoby bliskiej, PA 1996, Nr 2; tenże, Ustalenie od- powiedzialności za szkodę przyszłą, Pal. 1973, Nr 5; tenże, Ustalenie odszkodowania w prawie cywilnym, Warszawa 1975; tenże, Ustalenie odszkodowania według przepisów kodeksu cywil- nego, NP 1965, Nr 4; tenże, Ustalenie odszkodowania z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego, KPP 1993, Nr 1; tenże, Ustalenie odszkodowania z tytułu ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej, w: Obowiązkowe ubezpieczenia komunikacyjne w PRL. Zagadnie- nia wybrane (pod red. A. Wąsiewicza), Poznań 1979; tenże, Utrata możliwości korzystania z rze- czy, Rej. 1998, Nr 10; tenże, Uwagi o funkcjach odpowiedzialności odszkodowawczej, PiP 2003, Nr 1; tenże, Uwagi o rencie na rzecz poszkodowanego, w: Studia z prawa prywatnego. Księga 10 Kaliński Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza pamiątkowa ku czci Profesor Biruty Lewaszkiewicz-Petrykowskiej (pod red. A. Szpunara), Łódź 1997; tenże, Uwagi o zbiegu roszczeń odszkodowawczych, w: Rozprawy z prawa cywilnego (pod red. J. Błeszyńskiego, J. Rajskiego), Warszawa 1985; tenże, Wina poszkodowanego w pra- wie cywilnym, Warszawa 1971; tenże, Wynagrodzenie szkody wynikłej wskutek śmierci osoby bliskiej, Bydgoszcz 2000; tenże, Wynagrodzenie szkody wynikłej wskutek wypadku komunika- cyjnego, Warszawa 1976; tenże, Zachowanie się poszkodowanego jako podstawa do zmniejsze- nia odszkodowania, NP 1957, Nr 6; tenże, Zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową, Byd- goszcz 1999; tenże, Zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową w kodeksie cywilnym, PiP 1965, Nr 3; tenże, Zakres obowiązku naprawienia szkody, PiP 1960, Nr 1; tenże, Zasada pełnego od- szkodowania w prawie cywilnym, PiP 1973, Nr 5; tenże, Zbieg roszczeń odszkodowawczych, RPEiS 1974, Nr 1; A. Śmieja, Związek przyczynowy i zasady współżycia społecznego w świetle art. 419 k.c., AUWr, Nr 1152, Prawo CLXXXVI, Wrocław 1990; M. Śmigiel, Zasada compensa- tio lucri cum damno a świadczenia z ubezpieczeń gospodarczych, PUG 2001, Nr 4; M. Świdow- ska, Zadośćuczynienie jako środek rekompensaty szkód niemajątkowych w przypadku narusze- nia dóbr osobistych osób prawnych, w: Odpowiedzialność odszkodowawcza (pod red. J. Jastrzębskiego), Warszawa 2007; J. Tokarzewska, Odpowiedzialność odszkodowawcza państw członkowskich Unii Europejskiej wobec podmiotów prywatnych, PiP 1998, Nr 12; R. Trzaskow- ski, Właściwość (natura) zobowiązaniowego stosunku prawnego jako ograniczenie zasady swo- body kształtowania treści umów, KPP 2000, Nr 2; W. Warkałło, Odpowiedzialność odszkodo- wawcza. Funkcje. Rodzaje. Granice, Warszawa 1962; tenże, Odpowiedzialność odszkodowawcza. Funkcje. Rodzaje. Granice, Warszawa 1972; tenże, Przemiany odpowiedzialności cywilnej, w: Tendencje rozwoju prawa cywilnego (pod red. E. Łętowskiej), Ossolineum 1983; tenże, Ubez- pieczenie a odpowiedzialność odszkodowawcza, SC, t. XVI, 1970; tenże, w: Ubezpieczenia ma- jątkowe. Ochrona ubezpieczeniowa mienia społecznego (pod red. W. Warkałły), Warszawa 1969; tenże, Z problematyki skutków prawnych niewykonania zobowiązań, w: Materiały dyskusyjne do projektu kodeksu cywilnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, Warszawa 1955; tenże, Za- sada odszkodowania w ubezpieczeniach, SC, t. XIII–XIV, 1969; W. Warkałło, H. Zwolińska, Od- szkodowania i inne świadczenia wypadkowe, Warszawa 1951; A. Wąsiewicz, Odpowiedzialność cywilna za wypadki samochodowe na tle obowiązkowego ubezpieczenia, Warszawa 1969; tenże, Odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej i autocasco a ogólne zasady prawa odszkodowawczego, w: Studia z prawa zobowiązań (pod red. Z. Radwańskiego), Warszawa–Poznań 1979; tenże, Odpowiedzialność zakładu ubez- pieczeń za szkodę na osobie wyrządzoną ruchem pojazdu mechanicznego, PA 1997, Nr 4; tenże, Odszkodowanie w razie szkody w pojeździe mechanicznym, PA 1996, Nr 3; tenże, Ubezpiecze- nia komunikacyjne, Bydgoszcz–Poznań 2001; tenże, Zakres naprawienia szkody w pojeździe mechanicznym według kodeksu cywilnego, w: Prace cywilistyczne (pod red. S. Wójcika), War- szawa 1990; A. Wąsiewicz, M. Orlicki, Koszt usługi likwidacji szkody jako element odszkodo- wania z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, PA 1999, Nr 3; B. Więzowska, Odpowiedzialność cywilna na zasadzie słuszności, Warszawa 2009; J. Winiarz, O wynagrodzeniu szkód wyrządzonych przez funkcjonariuszy państwowych, Warszawa 1956; tenże, Obowiązek naprawienia szkody, Warszawa 1970; tenże, Odpowiedzial- ność cywilna z tytułu nadzoru nad dzieckiem, Warszawa 1973; tenże, Odpowiedzialność państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy, Warszawa 1962; tenże, Ustalenie wysokości od- szkodowania, Warszawa 1962; E. Wojtaszek, Odpowiedzialność cywilna z tytułu szkód wyrzą- dzonych dziecku przed jego poczęciem, NP 1990, Nr 10–12; T. Woś, Wywłaszczenie i zwrot wy- właszczonych nieruchomości, Warszawa 2004; P. Wójcik, Odpowiedzialność cywilna za szkodę w środowisku według prawa polskiego, PA 1997, Nr 4; M. Wrzołek-Romańczuk, Umowa przed- wstępna, Warszawa 1998; F. Zoll, Rzymskie prawo prywatne (Pandekta), t. IV A, Zobowiązania, Warszawa–Kraków 1920. Kaliński 11 1 § 1. Odpowiedzialność odszkodowawcza – uwagi ogólne I. Istota i względny charakter odpowiedzialności odszkodowawczej Odpowiedzialność odszkodowawcza jest uznawana za filar prawa cywilnego2. Jej różne rodzaje łączy jedna cecha wspólna – świadczenie zmierzające do naprawienia szkody, czyli najogólniej ujmując, zaspokojenia uszczerbku powstałego w dobrach jed- nej osoby (określanej mianem poszkodowanego) przez inny podmiot. Świadczenie odszkodowawcze stanowi element treści stosunku obligacyjnego, co uzasadnia zaliczenie problematyki odszkodowawczej do prawa zobowiązań. Dał temu wyraz ustawodawca, zamieszczając regulację poświęconą szkodzie i jej naprawieniu w przepisach ogólnych Księgi trzeciej Kodeksu cywilnego (por. art. 361–363 KC). W przypadku odszkodowania mamy do czynienia z jedną z postaci świadczenia jako elementu stosunku prawnego. Podmiot odpowiedzialny jest zatem dłużnikiem, a więź łącząca go z wierzycielem ma charakter względny, co stanowi podstawową cechę obo- wiązku odszkodowawczego. Jak w każdym zobowiązaniu, obowiązki dłużnika są tu uzależnione od istnienia po stronie wierzyciela chronionego prawnie interesu3. W przypadku odpowiedzialności odszkodowawczej interes ten wyznaczają niekorzystne – w powszechnie przyjmowa- nej ocenie – następstwa jakiegoś zdarzenia dla sfery dóbr poszkodowanego. Zdarze- nie to określa się mianem zdarzenia szkodzącego. Immanentną przesłanką powstania i istnienia zobowiązania odszkodowawczego jest szkoda. Jej bliższemu określeniu po- święcone będą dalsze rozważania (Nb 68). Obecnie należy zaznaczyć, że szkoda poj- mowana jako uszczerbek nie stanowi per se o powstaniu odpowiedzialności odszko- dowawczej. Aby taka odpowiedzialność powstała, normy prawne muszą nakładać na podmiot inny niż poszkodowany obowiązek odszkodowawczy. Z tego względu traf- ne jest stwierdzenie, że szkoda stanowi samodzielną, ale nie jedyną przesłankę odpo- wiedzialności odszkodowawczej4. Nieraz mamy bowiem do czynienia z niewątpliwie niekorzystnym dla danego podmiotu uszczerbkiem, który uznamy za szkodę, ale nikt nie jest zobowiązany do jej naprawienia; skutki szkodowe spoczną definitywnie na tej osobie i nie zaistnieje węzeł obligacyjny wynikający z wystąpienia szkody. Jak zaznaczono w doktrynie5, obciążenie skutkami zdarzenia szkodzącego innej osoby niż poszkodowany, stanowi konsekwencje ocen społecznych mających pod- stawę w szeroko pojętym poczuciu sprawiedliwości. Poczucie to leży u źródła norm, obciążających odpowiedzialnością odszkodowawczą dłużnika. Odpowiedzialność odszkodowawcza ma swoje źródło w idei sprawiedliwości wyrównawczej, ale w kon- kretnym przypadku musi zawsze wynikać z normy prawnej. 2 A. Stelmachowski, Wstęp, 1969, s. 243. 3 Por. W. Czachórski, Zarys prawa zobowiązań, s. 97. 4 A. Sinkiewicz, Pojęcie i rodzaje szkody, s. 61. 5 T. Dybowski, w: System, t. III, cz. 1, s. 165. 12 Kaliński Rozdział I. Odpowiedzialność odszkodowawcza 2 § 1. Odpowiedzialność odszkodowawcza – uwagi ogólne II. Stosunek odpowiedzialności odszkodowawczej do odpowiedzialności prawnej i cywilnej Rozważając treść pojęcia „odpowiedzialność odszkodowawcza”, należy ustosunko- wać się do terminu „odpowiedzialność prawna”. W piśmiennictwie wyrażono pogląd, iż „odpowiedzialność jest to zasada ponoszenia przez podmiot przewidzianych prawem ujemnych konsekwencji za zdarzenia lub stany rzeczy podlegające ujemnej kwalifika- cji normatywnej i przypisywalne prawnie określonemu podmiotowi w danym porząd- ku prawnym”6. W przedstawionej definicji na szczególną uwagę zasługują elementy „ujemnych konsekwencji” i „ujemnej kwalifikacji normatywnej”. Jej aprobata wyklu- czałaby objęcie pojęciem odpowiedzialności prawnej (a zarazem i odpowiedzialności odszkodowawczej) przypadków, w których obowiązek świadczenia odszkodowawcze- go wynika z umowy lub – niekiedy – z zastępującej umowę normy prawnej7. Może na- suwać istotne wątpliwości, czy omawiane ujęcie odpowiedzialności prawnej obejmu- je wszystkie jej przypadki, a mimo to jest ono przedmiotem krytyki ze strony autorów utożsamiających odpowiedzialność z sankcją, potępieniem moralnym i prawnym oso- by naruszającej prawo8 . W ramach odpowiedzialności prawnej mieści się odpowiedzialność cywilna . Na wieloznaczność drugiego terminu zwraca uwagę – za R. Longchamps de Berier9 – A. Stelmachowski10, przyjmując ostatecznie, iż oznacza ono sytuację, w której mamy do czynienia ze „zobowiązaniem określonego podmiotu, zagrożonym sankcją cywil- ną”. Zobowiązaniu temu odpowiada po stronie uprawnionego możliwość domagania się jego przymusowego zaspokojenia za pomocą organów państwowych lub przez sa- mopomoc w przypadkach przewidzianych przepisami szczególnymi. Konstrukcja ta jest koherentna ze struktur
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo zobowiązań - część ogólna. System Prawa Prywatnego. Tom 6
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: