Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00158 003287 18639136 na godz. na dobę w sumie
Pro dignitate legis et maiestate iustitiae. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Witolda Kuleszy - ebook/pdf
Pro dignitate legis et maiestate iustitiae. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Witolda Kuleszy - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 961
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-750-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W maju 2020 roku Profesor Witold Kulesza obchodził 70. rocznicę urodzin. Z tej okazji postanowiliśmy skierować zaproszenie do wybitnych przedstawicieli najważniejszych ośrodków naukowych w Polsce i za granicą, by wspólnie uhonorować Jubilata. Efektem naszej współpracy jest prezentowana księga jubileuszowa, zawierająca pięćdziesiąt artykułów o szerokiej tematyce. Zostały one pogrupowane w obrębie czterech rozdziałów – O sprawiedliwości, O prawie karnym w ogólności, O prawie karnym w szczególności, O kryminologii i polityce kryminalnej – by nawiązać do najistotniejszych wątków dorobku naukowego Jubilata. Wśród nich znajdują się prace z pogranicza prawa karnego oraz filozofii państwa i prawa, a także dotyczące poszczególnych typów przestępstw. Autorzy artykułów zarówno sięgają wstecz, jak i odnoszą się do współcześnie wprowadzonych rozwiązań z zakresu prawa penalnego. Pro dignitate legis et maiestate iustitiae, żywiąc głęboki szacunek wysokie uznanie dla Profesora Witolda Kuleszy, składamy tę księgę Jubilatowi w hołdzie i darze.

Redaktorzy naukowi

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Agnieszka Liszewska, Jan Kulesza – Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji Katedra Prawa Karnego, 90-232 Łódź, ul. Kopcińskiego 8/12 RECENZENCI Joanna Długosz, Marek Kulik REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Trzy kropki – Joanna Maź SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: Justice, 1882. Artist: Anonymous Contributor: Heritage Image Partnership Ltd/Alamy Stock Photo © Copyright by Authors, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.09445.19.0.K Ark. wyd. 59,0; ark. druk. 60,0 ISBN 978-83-8142-749-4 e-ISBN 978-83-8142-750-0 Spis treści 7 Słowo wstępne ............................................................................................. 11 Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy ...................................... 15 Wykaz publikacji Profesora Witolda Kuleszy ........................................ 31 Część I. O sprawiedliwości Tomasz Kaczmarek, Zasady demokratycznego państwa prawnego w rozważaniach Witolda Kuleszy ..................................................... 45 Klaus Ziemer, Drei Versuche, ein demokratisches System in Deutsch- land zu etablieren: 1919, 1949, 1990 ................................................... 59 Dieter Schenk, Generalstaatsanwalt Dr. Fritz Bauer im Widerstreit politischer Interessen ........................................................................... 73 Claudia Kuretsidis-Haider, Die Nachkriegsjustiz in Österreich in Be- zug auf die Verbrechen in der Shoah ................................................ 107 Winfried R. Garscha, Genocide – ludobójstwo – Völkermord. Überle- gungen zur Terminologie .................................................................... 127 Jan C. Joerden, Zur Bestrafung der Holocaust-Leugnung (§ 130 Abs. 3 dStGB) .................................................................................................... 143 Łukasz Pohl, O różnicy między pierwotną a wtórną legalnością zacho- wania się człowieka na przykładzie uchylonych zmian w ustawie o Instytucie Pamięci Narodowej ........................................................ 157 Andrzej Sakowicz, Propagowanie symboli ideologii nazistowskiej oraz komunistycznej (uwagi na podstawie orzecznictwa Europej- skiego Trybunału Praw Człowieka) .................................................. 175 Magdalena Budyn-Kulik, Wyłączenie odpowiedzialności karnej za występek z art. 256 § 2 k.k. ................................................................. 193 Piotr Kardas, Kilka uwag o wykładniczych możliwościach zapobiega- nia przypadkom „naginania prawa” przez organy procesowe na przykładzie prawa do milczenia oraz kontaktu z obrońcą ........... 207 Adam Lityński, Crimen laesae iustitiae w Rosji między wojnami. Stu- dium przypadku .................................................................................. 231 Marek Kulik, Z problematyki rozumienia różnicy między odpowie- dzialnością za przestępstwo i wykroczenie w nauce państw nie- demokratycznych ................................................................................. 249 Hanna Labrenz-Weiß, Die Beziehungen zwischen Staatssicherheit, SED und den akademischen Leitungsgremien an der Humboldt- -Universität zu Berlin .......................................................................... 263 Część II. O prawie karnym w ogólności Michał Królikowski, Kilka refleksji o gwarancyjnej roli dogmatyki karnistycznej ......................................................................................... 279 Radosław Olszewski, Prawo do przedstawiciela a gwarancyjna funkcja prawa karnego procesowego ............................................................. 299 8 Jacek Giezek, Rzeczywistość oraz prawda o niej a kreowanie podstaw odpowiedzialności karnej ................................................................... 313 Włodzimierz Wróbel, Odpowiedzialność karna za kłamstwo urzęd- nicze ....................................................................................................... 331 Alicja Grześkowiak, Funkcja karząca prawa karnego na tle polskiego prawa karnego ...................................................................................... 345 Ryszard Dębski, O przesłance zwiększenia ryzyka jako kryterium obiektywnego przypisania skutku – uwag kilka ............................ 377 Agnieszka Liszewska, Charakterystyka normatywna usiłowania ..... 401 Jerzy Lachowski, Czy stronę podmiotową zbrodni może charakteryzo- wać nieumyślność? .............................................................................. 417 Olga Sitarz, Zasadność karnoprawnej reakcji na naruszenia obowiąz- ków w czasie stanu klęski żywiołowej jako jednego ze stanów nadzwyczajnych ................................................................................... 431 Marek Bojarski, Anna Płońska, Tendencje zmian w zakresie odpowie- dzialności za wykroczenia .................................................................. 447 Jolanta Jakubowska-Hara, Czy prawo wykroczeń powinno być nadal samodzielną dziedziną prawa? ......................................................... 461 Andrzej J. Szwarc, Sportowe prawo karne ............................................. 477 Spis treści Elżbieta Hryniewicz-Lach, Karanie przez zawstydzanie – relikt prze- szłości czy rozwojowy kierunek we współczesnym prawie repre- syjnym? .................................................................................................. 489 Krzysztof Wiak, Problem kary dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia ... 503 Grażyna B. Szczygieł, Wykluczenie szans na warunkowe przedtermi- nowe zwolnienie – kilka refleksji ...................................................... 521 Część III. O prawie karnym w szczególności Wojciech Cieślak, Kilka uwag o chuligańskich występkach przeciwko czci, godności i nietykalności cielesnej ............................................. 539 Anna Błachnio-Parzych, Prawo do krytyki – konkurencja podstaw wyłączenia odpowiedzialności karnej za zniesławienie ................ 557 Agnieszka Barczak-Oplustil, Ochrona dóbr osobistych osób zmarłych w prawie karnym na przykładzie art. 212 k.k. Zarys problemu .... 571 Janusz Raglewski, Odpowiedzialność karna za zniesławienie na sali sądowej .................................................................................................. 587 Rafał Kubiak, Wzmożona karnoprawna ochrona lekarza przed znie- wagą (stan obecny i proponowane zmiany) .................................... 607 9 Jacek Sobczak, Granice prowokacji artystycznej a wolność wypo- wiedzi .................................................................................................... 637 Jan Kulesza, Publiczne prezentowanie zdjęć martwych płodów przez działaczy pro-life w orzecznictwie sądów powszechnych. Analiza krytyczna ............................................................................................... 677 Keiichi Yamanaka, Individuelle Verantwortlichkeit in den verschiede- nen Formen der Organisationen im japanischen Strafrecht .......... 701 Robert Zawłocki, O nowych polskich zbrodniach gospodarczych, czyli polityczno-kryminalny czarny humor .............................................. 725 Jarosław Majewski, Odpowiedzialność karna za nieprzedstawienie do kontroli Najwyższej Izby Kontroli dokumentów lub materiałów a obowiązek zachowania tajemnicy ustawowo chronionej ........... 737 Teresa Dukiet-Nagórska, Uwagi w intencji przybliżenia godnego umierania .............................................................................................. 751 Maria Szczepaniec, Prawo karne wobec rozwoju biomedycyny ........ 765 Stanisław Hoc, Raz jeszcze o penalizacji szpiegostwa w Kodeksie karnym .................................................................................................. 773 Spis treści Tadeusz Bojarski, Ochrona świadczeń alimentacyjnych w polskich Kodeksach karnych ............................................................................. 799 Ryszard A. Stefański, Przestępstwo manipulacji wskazaniami drogo- mierza .................................................................................................... 823 Joanna Długosz, O racjonalności penalizacji uiszczenia grzywny za skazanego lub ukaranego ................................................................... 851 Krzysztof Indecki, Osoby cywilne w niemiędzynarodowym konflikcie zbrojnym ............................................................................................... 863 Część IV. O kryminologii i polityce kryminalnej Brunon Hołyst, Ład społeczny i kierunki jego zagrożeń ..................... 881 Irena Rzeplińska, Migranci w Polsce w XXI wieku – przestępcy i ofiary przestępstw ........................................................................................... 895 Mirosława Melezini, O założeniach polityczno-kryminalnych reformy prawa karnego z perspektywy ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. i ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. .................................................... 907 Violetta Konarska-Wrzosek, Zaostrzanie prawa wobec sprawców nieletnich w dobie spadku przestępczości ....................................... 923 Maciej Małolepszy, Monika Pierzchlewicz, Rola kuratorów rodzin- nych w zapobieganiu przestępczości nieletnich ............................. 935 10 Spis treści Słowo wstępne 11 Życiorys zawodowy i naukowy Jubilata, dziś uczczony niniejszą księ- gą, ukształtowały dwie okoliczności. Pierwszą był wybór kierunku stu- diów – prawniczych. W ten sposób Jubilat spełnił życzenie Matki, która chciała uhonorować pamięć swojego najstarszego Brata, młodego i wybit- nie zapowiadającego się łódzkiego prawnika, urzędnika Magistratu, za- mordowanego na początku okupacji przez Niemców. Pamiątką po Nim, zajmującą od zawsze po dziś dzień honorowe miejsce na biurku Jubilata, jest brązowa personifikacja Prawa. Siedząca kobieta o łagodnej twarzy, lecz przenikliwym spojrzeniu, dzierży w jednej dłoni księgę opatrzoną napisem Loi, w drugiej zaś miecz. Relacja między tymi trzema elemen- tami – twardym i ślepym prawem zapisanym w księdze, człowiekiem je urzeczywistniającym w akcie jego stosowania i sprawiedliwością, którą ma czynić, na zawsze wyznaczy kierunek myśli prawniczej Jubilata. Drugą okolicznością była, otrzymana po ukończonych z wyróżnie- niem studiach, propozycja rozpoczęcia pracy w charakterze asystenta- -stażysty w Katedrze Prawa Karnego Uniwersytetu Łódzkiego. Złożył ją Mistrz, prof. Jan Waszczyński. Od tego momentu rozpoczęła się rów- nież współpraca z Oddziałową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, której prof. Jan Waszczyński przewodniczył. Kontynuował On dzieło prof. Mieczysława Siewierskiego, oskarżyciela nazistowskich zbrodniarzy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym. W ten sposób dzisiejszy Jubilat został przyjęty do łódzkiej Szkoły prawa karnego na- uczającej, że prawo stanowione nie zawsze jest prawem sprawiedliwym, niekiedy jest czystym bezprawiem. Sprawiedliwość jego stosowania zale- ży od przestrzegania uniwersalnych i nienaruszalnych zasad, w tym za- sad moralnych, zaś ich naruszenie czyni z prawo stosującego przestępcę. Oczywiście niesprawiedliwy akt stosowania prawa zamienia się w isto- cie w akt represji i pogwałcenie praw człowieka. Wreszcie, uczynione 12 bezprawie wymaga w każdym przypadku nazwania i osądzenia nieza- leżnie od czasu, który upłynął. Jeśli już nic więcej nie można uczynić, jeśli nie da się niekiedy nawet przywołać z zapomnienia jej imienia, należy Ofierze przywrócić jej ludzką godność, wskazując, kto był ofiarą, kto zaś oprawcą. Bez spełnienia tych warunków nie można mówić ani o godności prawa, ani o majestacie sprawiedliwości. Zajmuje się przeto Jubilat w swojej pracy zawodowej i naukowej przywracaniem godności ofiarom nazistowskiego, stalinowskiego i ko- munistycznego terroru. Formułuje w kolejnych pracach, zwieńczonych monografią Crimen laesae iustitiae. Odpowiedzialność karna sędziów i prokura- torów za zbrodnie sądowe według prawa norymberskiego, niemieckiego, austriac- kiego i polskiego, podstawy odpowiedzialności karnej przestępców, niekie- dy – zbrodniarzy, w togach – sędziowskich i prokuratorskich, którzy akt stosowania prawa podporządkowali ideologii lub chęci przypodobania się i podporządkowania aktualnej władzy, by jej służyć. Przepis prawa jest bowiem zawsze jedynie narzędziem, którym posługuje się prawnik, patrząc na cel, który ma być osiągnięty. Tym celem ma być prawo jako akt Sprawiedliwości, ale te same narzędzia mogą służyć bezprawiu, jeśli cel, którym kieruje się prawnik, jest niegodziwy. Zajmuje się Jubilat Prawdą, ponieważ bez ujawnienia prawdy nie da się czynić sprawiedliwości. Zaj- muje się Pamięcią, gdyż pamięć oparta na prawdzie leczy, uczy i kształ- tuje narody. I temu dorobkowi poświęcone zostały prace zgromadzone w pierwszej części księgi, pod znamiennym tytułem O sprawiedliwości. Znajdzie w niej Czytelnik rozważania na temat zasad demokratyczne- go państwa prawnego w teorii i praktyce. Zalicza do nich Jubilat także pełną sędziowską i prokuratorską niezawisłość od wszelkich nacisków politycznych ze strony władzy wykonawczej i politycznej. Zalicza jednak również ustanowienie i egzekwowanie ich odpowiedzialności karnej za wypaczanie prawa. Znajdzie Czytelnik następnie w tej części rozważania poświęcone przywracaniu Prawdy i walki o Sprawiedliwość oraz praw- nokarnej ochrony zarówno Prawdy, jak i Pamięci. Te wątki otwierają również część drugą księgi O prawie karnym w ogól- ności. Przenikają następnie wszystkie zgromadzone w niej prace odnoszą- ce się do części ogólnej prawa karnego, które Jubilat wykłada od przeszło ćwierć wieku studentom drugiego roku dziennego prawa. Wplata je On w swój wykład, ucząc nie tylko dogmatyki, lecz także filozofii i moralno- ści prawa. „Na nic prawa, gdy prawnikom moralności nie staje” – jak ujął to w jednym z prasowych wywiadów. Część trzecia księgi O prawie karnym w szczególności otwiera przed Czytelnikiem inny niezwykle ważny wątek badań Jubilata. Jest nim ochrona wolności, czci i godności człowieka. Nie można nie wspomnieć Słowo wstępne bowiem również i o tym, że w mury Uniwersytetu wstąpił przecież dzi- siejszy Jubilat w 1968 r., roku studenckiego wolnościowego zrywu. Stu- denci prawa z Łodzi jako jedyni spośród wydziałów prawa w Polsce przyłączyli się do protestu. Bezprawie gwałtu na wolności zgromadzeń, na wolności słowa, próby odzierania z godności ludzi zatrzymywanych tylko dlatego, że odważyli się zawalczyć o to, czym, jako przyrodzonym i niezbywalnym, obdarzona jest każda jednostka ludzka, nie pozostały bez wpływu na późniejsze pola badawcze i zawodowe Jubilata. Dlatego współtworzył pierwszą i drugą Solidarność i dlatego występował jako obrońca w postępowaniach dyscyplinarnych i ze stosunków pracy prze- ciwko represjonowanym z przyczyn politycznych kolegom z Uniwersy- tetu Łódzkiego i Politechniki Łódzkiej. Na niwie badawczej wydał zaś cytowane wciąż jako podstawowe pozycje tematu monografie Zniesławie- nie i zniewaga. Ochrona czci i godności osobistej człowieka w prawie karnym – zagadnienia podstawowe oraz Demonstracja. Blokada. Strajk (Granice wolno- ści zgromadzeń i strajku w polskim prawie karnym na tle prawa niemieckiego). I do tego właśnie, kontynuowanego i obecnie choćby w Systemie Prawa Karnego, wątku dorobku Jubilata nawiązują prace poświęcone proble- matyce zniesławienia, zniewagi i granic ich karalności, granic wolności wypowiedzi i wolności zgromadzeń. W trzeciej części księgi zamieszczono również prace nawiązujące do innych jeszcze wątków badawczych Jubilata. Od lat prowadzi on bowiem wykład dotyczący szeroko pojętej prawnokarnej ochrony obrotu gospo- darczego, w czym mieści się również zwalczanie przestępczości zorga- nizowanej oraz rewers odpowiedzialności jednostki – odpowiedzialność urzędnika. Znajdują się tu zagadnienia odpowiedzialności karnej leka- rza wraz z jej dogmatycznym, filozoficznym i moralnym zapleczem, wy- przedzającym ocenę prawnokarną. Kończą zaś tę część, spinając niczym klamrą dotychczasowe rozważania nad częścią ogólną i szczególną prawa karnego, prace przypominające pytanie stale obecne w działalności za- równo naukowej, jak i dydaktycznej Jubilata, a mianowicie o pożądany zakres karalności, nawiązujące tym samym do artykułów otwierających część drugą. Jednak odpowiedź na to pytanie nie jest możliwa bez refleksji o cha- rakterze kryminologicznym i polityczno-kryminalnym. Dlatego w kolej- nej, czwartej, części księgi O kryminologii i polityce kryminalnej zajęto się spojrzeniem na życie społeczne z tej właśnie perspektywy. Nawiązano nie tylko do aktualnych zagadnień poruszających opinię publiczną w Polsce, lecz wykazano także brak naukowych podstaw do zaostrzania odpowie- dzialności karnej. W ten sposób nawiązano do tego wątku badań Jubilata, w którym ukazuje On mechanizmy przykrywania Prawdy państwowo 13 Słowo wstępne usankcjonowanym kłamstwem, które służy manipulacji społeczeństwem i bronione jest za pomocą systemu represji tym silniej, im słabsze jest samo państwo i im mniej legitymowane względem tych, którymi chce zarządzać. Wątek ten znalazł odzwierciedlenie choćby w takich pracach Jubilata jak Przestępstwa sędziów i prokuratorów w Polsce lat 1944–1956 czy Sąd Specjalny (Sondergericht) w Łodzi. Zakres zainteresowań badawczych Jubilata nie wyczerpuje się oczy- wiście w zagadnieniach i pracach jedynie przykładowo wymienionych powyżej z tego względu, że zechcieli nawiązać do nich zaproszeni Współ- autorzy. Ich pełen przegląd zostanie dokonany na kolejnych stronach. W tym miejscu natomiast kierujemy podziękowania do wybitnych przedstawicieli wszystkich najważniejszych ośrodków naukowych w Pol- sce oraz naukowców z zagranicy, którzy zechcieli odpowiedzieć na nasze zaproszenie do udziału w uhonorowaniu jubileuszu Profesora Witolda Kuleszy. I razem z Nimi, pro dignitate legis et maiestate iustitiae, żywiąc głęboki szacunek i wysokie uznanie dla Jubilata, tę księgę oraz zawarte w niej prace składamy Jubilatowi w hołdzie i w darze. 14 Redaktorzy naukowi Słowo wstępne Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy 15 W roku akademickim 1968/1969 słuchacz wykładów z ustroju orga- nów ochrony prawnej, a następnie z prawa karnego materialnego, prowa- dzonych przez prof. Jana Waszczyńskiego na Wydziale Prawa Uniwer- sytetu Łódzkiego, student Witold Kulesza (ur. 4 maja 1950 r.) zamarzył – jak to dziś wyznaje Jubilat – żeby zasłużyć „na przyjęcie do terminu” w łódzkiej Szkole prawa karnego. Założycielem Szkoły był prof. Mieczy- sław Siewierski, prokurator Najwyższego Trybunału Narodowego, który określił jej cele i metody badawcze. Jubilat uważa się za kontynuatora dzieła obu tych wybitnych prawników zarówno w aspekcie dogmatyki i aksjologii prawa karnego, jak i badania zbrodni systemów totalitarnych. Po ukończeniu w 1973 r. studiów prawniczych z wyróżnieniem dla najlepszego studenta ostatniego roku mgr Witold Kulesza został przyjęty na stanowisko asystenta-stażysty w kierowanym przez prof. Jana Waszczyń- skiego Zakładzie Prawa Karnego Instytutu Prawa Karnego macierzystej uczelni, w której przeszedł kolejne szczeble kariery akademickiej, aż do tytułu naukowego profesora. Stopień naukowy doktora nauk prawnych uzyskał w 1982 r. na pod- stawie rozprawy Zniesławienie i zniewaga. Ochrona czci i godności osobistej człowieka w polskim prawie karnym – zagadnienia podstawowe, nagrodzonej III nagrodą w konkursie „Państwa i Prawa” na najlepsze prace habilitacyj- ne i doktorskie, opublikowanej w 1984 r. przez Wydawnictwo Prawnicze. Stopień doktora habilitowanego nauk prawnych w zakresie prawa karnego uzyskał w 1992 r. na podstawie pracy Demonstracja. Blokada. Strajk. Granice wolności zgromadzeń i strajku w polskim prawie karnym na tle prawa niemieckiego, nagrodzonej I nagrodą w konkursie „Państwa i Pra- wa” na najlepsze prace habilitacyjne i doktorskie. Tytuł naukowy profesora uzyskał Jubilat w 2015 r. na podstawie mo- nografii Crimen laesae iustitiae. Odpowiedzialność karna sędziów i prokuratorów za zbrodnie sądowe według prawa norymberskiego, niemieckiego, austriackiego i polskiego oraz oceny całokształtu dorobku naukowego, dydaktyczne- go i organizacyjnego. Dorobek naukowy prof. Witolda Kuleszy obejmuje monografie, roz- działy w Systemach Prawa Karnego, skrypt, książkę popularno-naukową, monografię, którą współredagował i jednocześnie której był współauto- rem, rozdziały niemiecko-, angielsko- i polskojęzyczne w monografiach, w tym księgach jubileuszowych i pamiątkowych, przedmowy niemiec- ko- i polskojęzyczne do książek, artykuły w czasopismach prawniczych, glosy, głosy w dyskusji oraz opinie (w sumie 118 pozycji, w tym 31 w ję- zyku niemieckim i angielskim). Dorobek ten powstał w rezultacie badań prowadzonych głównie w trzech obszarach: – prawnokarnej ochrony czci i godności człowieka jako dóbr praw- nych, form ich naruszeń, odpowiedzialności karnej za te naruszenia oraz okoliczności wyłączających bezprawność lub zawinienie zakwe- stionowania cudzego dobrego imienia; – pojęcia wolności człowieka do manifestowania swych przekonań i obrony zbiorowych interesów i jej prawnokarnych granic; 16 – zbrodni systemów totalitarnych oraz odpowiedzialności karnej spraw- ców za ich popełnienie w świetle zasad państwa prawnego. W publikacji, której tematyka dotyczyła pierwszego obszaru badaw- czego, tj. prawnokarnej ochrony czci i godności człowieka, monografii Znie- sławienie i zniewaga. Ochrona czci i godności osobistej człowieka w prawie kar- nym – zagadnienia podstawowe (1984), zawarta została krytyka ograniczenia, w drodze wykładni Kodeksu karnego z 1932 r. w powojennym piśmiennic- twie i orzecznictwie, zakresu pojęcia dobrego imienia (czci zewnętrznej), pod pozorem ideologicznie uzasadnianej krytyki i konieczności uchylenia ochrony życia prywatnego i rodzinnego obywateli. Zaproponowano defi- nicję czci człowieka jako kategorii normatywnej – przysługującego każde- mu człowiekowi domniemania jego uczciwości i braku cech zasługujących na potępienie – która została przyjęta przez doktrynę i orzecznictwo i jest powoływana także w komentarzach do obowiązującego Kodeksu karnego. Poddano też krytyce konstrukcję tzw. podwójnej dobrej wiary (co do praw- dziwości zniesławiającego zarzutu i społecznej racji jego publicznego roz- głoszenia) i postulowano ustanowienie prawnokarnej ochrony życia pry- watnego i rodzinnego przed publicznym oglądem oraz wprowadzenie do Kodeksu karnego kwalifikowanej postaci zniesławienia prasowego. Zgło- szone postulaty zyskały akceptację w doktrynie (ukazało się 5 pozytyw- nych recenzji książki). W ramach tego nurtu badawczego przedstawiono również zagadnienie szczegółowe, jakim jest Obrona konieczna czci i godności a zasada proporcjonalności dóbr (1988). Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy W dyskusji nad reformą prawa karnego zaprezentowano wielo- aspektowo zagadnienie odpowiedzialności za zakwestionowanie dobre- go imienia funkcjonariusza publicznego i czci zewnętrznej osób publicz- nych, w pracy Prawnokarna ochrona dobrego imienia osób uczestniczących w życiu publicznym (1993). Zaproponowano wprowadzenie pojęcia kry- tyki obywatelskiej jako okoliczności uchylającej odpowiedzialność za zniesławienie funkcjonariusza publicznego, w Glosie do wyroku SN z dnia 11 grudnia 1996 r., III KKN 98/96 (1997). Szczegółową propozycję ujęcia zniesławienia i okoliczności wyłączających odpowiedzialność karną za- prezentowano w pracy Ochrona dobrego imienia człowieka przed zniesławie- niem w przyszłym polskim kodeksie karnym (1994). Główne postulaty znala- zły odzwierciedlenie w chroniących cześć człowieka przepisach Kodeksu karnego z 1997 r. Po wejściu w życie tego Kodeksu przedstawiono statystykę skazań za zniesławienie, podkreślając, że sądy słusznie nie posługują się bez- względną karą pozbawienia wolności w reakcji na zniesławienie, w tym prasowe, w opracowaniu Odpowiedzialność karna za zniesławienie i obrazę w polskim prawie karnym (2008), wypowiadając się jednocześnie za utrzy- maniem tej postaci kary w sankcji za medialne pomówienie, w pracy Opi- nia dla Sejmu RP w sprawie wartości merytorycznej zmian treści przepisów o zniesławieniu (art. 212 § 1 k.k.) i zniesławieniu za pomocą środków masowego przekazu (art. 212 § 2 k.k.) oraz przepisu wyłączającego odpowiedzialność za pu- bliczne zniesławienie osoby pełniącej funkcję publiczną (art. 213 § 2 k.k.) (2009). Zmianę ustawowego ujęcia okoliczności wyłączającej odpowiedzial- ność za publiczne zniesławienie osoby pełniącej funkcję publiczną, pole- gającą na ograniczeniu kontratypu do warunku zgodności z prawdą hań- biącego zarzutu, choćby nie zachodziła społecznie uzasadniona racja jego publicznego rozpowszechniania – w tym w mediach – skomentowano szczegółowo w pracy Prawnokarna ochrona dobrego imienia osób pełniących funkcje publiczne w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2008 r. i nowelizacji kodeksu karnego z dnia 5 listopada 2009 r. (2010). Podsumowanie dorobku polskiej doktryny i orzecznictwa sądowe- go co do ochrony czci zewnętrznej i wewnętrznej człowieka oraz niety- kalności osoby powstałego od rozpoczęcia prac nad Kodeksem karnym z 1932 r., a następnie na gruncie Kodeksu karnego z 1969 r. i 1997 r. za- warto w Systemie Prawa Karnego – Rozdział VI. Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej (2012, 2. wyd. 2016). Przyjęto w tym opracowaniu za podstawę, że cześć człowieka pozostaje najsubtelniejszym dobrem praw- nym i przedstawiono dogmatyczne racje jego prawnokarnej ochrony, przeciwstawiając się równocześnie postulatowi wykreślenia z Kodeksu karnego przepisu statuującego odpowiedzialność karną za zniesławienie, 17 Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy 18 który współcześnie formułowany jest także przez gremia opiniotwórcze. Uzasadniono tezę, że ochrona dobrego imienia człowieka przed niepraw- dziwymi hańbiącymi go zarzutami jest funktorem roli prawdy w życiu publicznym i podstawą dla aksjologii społeczeństwa obywatelskiego. Prawnoporównawcze przedstawienie w 2. wydaniu Systemu Prawa Kar- nego czterech systemów ochrony czci poprzedzono szczegółowym opra- cowaniem Usprawiedliwione naruszenie czci człowieka w polskim i niemieckim prawie karnym, we współautorstwie z Janem Kuleszą (2011). Drugi kierunek badawczy to zagadnienie relacji obywatel – państwo w płaszczyźnie wolności jednostki manifestowania swych przekonań także politycznych, jak również obrony zbiorowych interesów. W okresie niezależnie prowadzonych prac nad nowym Kodeksem karnym przedstawiono kwestię treści przepisów wykorzystywanych przez autorytarne państwo dla karania rzeczywistych lub domniemanych prze- ciwników politycznych, a także osób choćby tylko wyrażających niepo- szanowanie dla władzy lub jej przedstawicieli. Postulowano zastąpienie art. 270 § 1 k.k. z 1969 r. traktującego o odpowiedzialności tego, „kto lży, wyszydza lub poniża Naród Polski, Polską Rzeczypospolitą Ludową, jej ustrój lub naczelne organy” przepisem, który zakazywałby tylko niezra- cjonalizowanego znieważania narodu lub państwa i nie obejmowałby wypowiedzi o treści mającej wartość logiczną, tj. przymiot prawdy albo fałszu, w artykule Ochrona czci i prawo do krytyki w życiu publicznym (1988). Szczegółowe uzasadnienie, także historyczne, proponowanego przepisu („Kto znieważa Naród Polski, Państwo Polskie lub jego konstytucyjne organy podlega karze…”) przedstawiono w rozdziale Systemu Prawa Karnego Znieważenie Narodu Polskiego, Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, ustroju państwa i jego naczelnych organów oraz pochwalanie faszyzmu (1989). Tak samo wyznaczony został zakres karalności zachowań w art. 133 k.k. z 1997 r., który uznano za racjonalnie określony i dlatego sformułowano krytyczną opinię co do jego rozszerzenia przez osobne spenalizowanie pomawiania narodu polskiego o zbrodnie nazistowskie lub komunistycz- ne (Opinia dla Rzecznika Praw Obywatelskich nt. zgodności z konstytucją prze- pisu art. 132 a statuującego odpowiedzialność za pomawianie narodu polskiego (2007)). Ponieważ Polska jest współcześnie jedynym państwem w Euro- pie, którego prawo karze za przestępstwo publicznego znieważenia na- rodu, potrzebne stało się szersze przedstawienie historycznego kontek- stu genezy tej kryminalizacji i jej aktualnych implikacji, w artykule Polska godność narodowa w świetle prawa karnego (2018). Rozróżnienie form karal- nego zachowania przeprowadzono wspólnie z Janem Kuleszą w artyku- le Lekceważenie a znieważenie Narodu Polskiego, Rzeczypospolitej Polskiej, jej Prezydenta lub konstytucyjnych organów – wykroczenie a przestępstwo (2016). Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy Na kanwie doświadczeń historycznych i przekonania, że prawno- karna konstrukcja zbrodni zdrady ojczyzny oddawać ma suwerenność narodu i państwa, zaproponowano opis w Kodeksie karnym zbrod- ni zdrady ojczyzny (której ujęcie w Kodeksie karnym z 1969 r. stano- wiło „reprodukcję” treści prawa karnego ZSRR) jako odrębnej postaci tego przestępstwa – zwrócenie się przez obywatela polskiego o obcą interwencję wojskową (Zbrodnia zdrady ojczyzny w polskim prawie karnym (Uwagi de lege ferenda); 1989). W tym obszarze badawczym mieściła się również kwestia granic po- słuszeństwa bezprawnemu rozkazowi wojskowemu przedstawiona na gruncie Kodeksu karnego z 1969 r. (Z problematyki art. 290 § 1 k.k.; 1979). W szerokim zakresie i z uwzględnieniem historycznej perspektywy przedstawione zostały w habilitacji zagadnienia wyznaczania za pomo- cą prawa karnego pól zewnętrznej wolności obywateli do manifestowania swych przekonań i wpływania przez udział w zgromadzeniach na bieg spraw publicznych oraz rozwiązywania problemów politycznych, spo- łecznych lub ekonomicznych dotykających różne grupy tworzące społe- czeństwo obywatelskie, a także strajku jako formy zbiorowej obrony in- teresów pracowniczych. Monografia Demonstracja. Blokada. Strajk. Grani- ce wolności zgromadzeń i strajku w polskim prawie karnym na tle prawa nie- mieckiego (1991) powstała w trakcie stypendialnego pobytu (stypendium Humboldta) w Instytucie Maxa Plancka dla prawa karnego zagranicz- nego i międzynarodowego we Fryburgu Bryzgowijskim i na Uniwer- sytecie w Giessen, w latach 1989–1990. W opracowaniu tym starano się określić granice wolności obywatelskiej, w tym prawa do zbiorowego protestu wobec władzy państwowej, przez szczegółowe wskazanie za- kresu penalizacji wyznaczonego przez przepisy zawierające konkretne typy rodzajowe przestępstw, mające za przedmiot ochrony dobra, z któ- rymi wolność zgromadzeń i strajku pozostawać może w kolizji: porządek i bezpieczeństwo publiczne jako warunki ochrony nietykalności osoby, wolność jednostki nieuczestniczącej w proteście przed zmuszaniem do udziału w nim, mir pomieszczeń objętych strajkiem okupacyjnym, prawa pracowników nieuczestniczących w strajku, prawa osób, którym blokada drogi publicznej uniemożliwia poruszanie się. Jako założenie przyjęto, że bezpieczeństwo i porządek publiczny nie stanowią samoistnego do- bra prawnego będącego atrybutem państwa, lecz zapewniać mają niety- kalność dóbr jednostek, umożliwiając im swobodne korzystanie z praw obywatelskich. W oparciu o to założenie sformułowano komentarz do ustawy – Prawo o zgromadzeniach z 1990 r. i ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych z 1991 r., który pozostaje aktualny także współ- cześnie. Na tej drodze poszukiwano rozwiązania antynomii powstałej 19 Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy 20 z dwóch tez: nie jest możliwa wolność człowieka-obywatela, jeżeli nie przysługuje ona równocześnie i w równym zakresie wszystkim jego współobywatelom, ale także im większa wolność wszystkich, tym bar- dziej ograniczone jest, prawem chronione, pole indywidualnej wolności jednostki. Szczegółowo przedstawione zostało zagadnienie pojęcia prze- mocy z zanegowaniem, iż obejmuje również bierne zachowanie, do które- go to poglądu przychylił się Trybunał Konstytucyjny. Rozważania oparto na ukazaniu genezy i ewolucji ustawodawstwa i poglądów doktryny na pojęcia: przestępczego zbiegowiska i karania za udział w nim, wpływu zgromadzonych na zachowania jednostki, historii strajku w tym okupa- cyjnego, nazywanego w niemieckim piśmiennictwie „strajkiem polskim” (stosowany przez łódzkie włókniarki na początku XX w.). Starano się w sposób kompleksowy wskazać granice w ustawodaw- stwie karnym dzielące nazistowskie i komunistyczne państwa totalitarne od demokratycznego państwa obywatelskiego, które ideologicznie były maskowane m.in. przez pojęcia zdrowego poczucia narodowego lub woli klasy panującej. W pracy przedstawiono na tle prawa niemieckiego za- gadnienia, które stały się aktualne współcześnie w Polsce, m.in. kwestię zakazu udziału z zamaskowaną twarzą w demonstracji. Ograniczoną rolę prawa karnego w rozwiązywaniu konfliktów społecznych w państwie prawnym przedstawiono w artykule Die Funktion des Strafrechts bei der Lösung der Arbeitskonflikte (1998). Trzeci obszar badawczy, obejmujący studia nad zbrodniami wojen- nymi i przeciwko ludzkości popełnionymi w okresie II wojny światowej, a także w czasie stalinizmu w Polsce, stał się polem dociekań w wyniku uczestnictwa w działalności łódzkiej Okręgowej Komisji Badania Zbrod- ni Hitlerowskich w Polsce, kierowanej przez 25 lat społecznie przez prof. Jana Waszczyńskiego, którego, zgodnie z Jego wolą, Jubilat zastą- pił w tej społecznej roli w 1993 r., a następnie w 1998 r. został powołany na stanowisko dyrektora Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie. W latach 2000–2006 (wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej, zastępca Prokuratora Generalnego) kie- rował Główną Komisją Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskie- mu, stanowiącą pion śledczy Instytutu Pamięci Narodowej, wyznaczając jako jej główne cele: ukazanie rozmiarów zbrodni nazistowskich, w tym Wehrmachtu, dokonywanych w Polsce od września 1939 r.; rozszerzenie zakresu śledztw w sprawach zbrodni komunistycznych popełnionych przez funkcjonariuszy PRL do końca 1989 r.; wszczęcie śledztw w spra- wach zbrodni sądowych, a także w sprawach przemilczanych lub niedo- statecznie zbadanych. W tym okresie przeprowadzone zostały wielowąt- kowe śledztwa m.in. w sprawach: Zbrodni Katyńskiej dokonanej wiosną Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy 1940 r.; zbrodni nacjonalistów ukraińskich dokonanych na obywatelach polskich w okresie 1939–1945; zamordowania obywateli polskich narodo- wości żydowskiej w Jedwabnem 10 lipca 1940 r.; rozstrzelania przez żoł- nierzy Armii Czerwonej 23 stycznia 1945 r. w miejscowości Biadki 18 Wę- grów – więzionych przez Niemców za odmowę służby w niemieckim wojsku; zabójstw kilkudziesięciu mieszkańców narodowości białoruskiej powiatu Bielsk Podlaski w styczniu oraz lutym 1946 r. przez członków oddziału NZW. Opracowania wewnętrzne powstałe na potrzeby prowa- dzenia tych śledztw nie były publikowane. W sprawach zbrodni komunistycznych skierowano akty oskarżenia przeciwko ponad 125 oskarżonym o to, że jako funkcjonariusze organów bezpieczeństwa torturowali fizycznie i psychicznie aresztowanych, uzna- nych za przeciwników politycznych władzy ludowej, z których znacz- na część została skazana. Nie zdołano doprowadzić do prawomocnego wyroku skazującego żadnego z sędziów ani prokuratorów współdziała- jących w dokonywaniu zbrodni sądowych pomimo opracowania aktów oskarżenia, m.in. w sprawach skazania na karę śmierci rotmistrza Witol- da Pileckiego i Danuty Siedzikówny „Inki”. Przedmiotem publikacji artykułowych w sprawach zbrodni nazistow- skich były wyniki badań dokumentów, dowodów rzeczowych i relacji świadków zgromadzone w toku śledztw prowadzonych w Polsce i prze- kazywanych w celu kontynuowania do Centrali Badania Zbrodni Naro- dowosocjalistycznych w Ludwigsburgu, a także akt procesów sprawców tych zbrodni osądzonych w Polsce i Niemczech. Kwestię odpowiedzialności na gruncie prawa niemieckiego spraw- ców ludobójstwa dokonanego na mieszkańcach łódzkiego getta przed- stawiono w artykule Członkowie załogi ośrodka zagłady w Chełmnie przed niemieckimi sądami – zarys życiorysów, czynów i postaw (1995). Funkcjonowanie niemieckiego sądownictwa karnego w okupowanej Łodzi ukazano w artykule Sprawa ks. Wincentego Harasimowicza przed nie- mieckim sądem specjalnym – analiza akt procesu (1997), a także w szerszym opracowaniu Sąd specjalny (Sondergericht) w Łodzi (2017). Zagadnienie zaniechania przez niemiecki powojenny wymiar spra- wiedliwości ścigania sprawców zbrodni popełnionych w Polsce w okre- sie II wojny światowej omówiono w artykule Norymberga – oczekiwania a prawo. Efekty działalności śledczej Głównej Komisji w świetle postanowień prokuratur niemieckich (1997). Tę samą kwestię odmowy ścigania przez niemiecką prokuraturę spraw- ców zbrodni wojennej przedstawiono w artykule Zbrodnia i sprawcy. Bom- bardowanie Wielunia w dniu 1 września 1939 r. w świetle akt Instytutu Pamięci Narodowej (2004). 21 Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy Sądowy mechanizm uwolnienia w Republice Federalnej Niemiec „sprawców za biurka”, pod pozorem stanu konieczności spowodowanej rozkazem, omówiono na przykładzie procesu dowódcy komanda egze- kucyjnego wydającego w 1939 r. polecenia egzekucji mieszkańców Byd- goszczy w artykule Ustalenie prawdy jako cel postępowania sądowego – reflek- sje historyczne (2018). Ocenę prawną wysiedleń polskiej ludności przedstawiono w artyku- le Wysiedlenia z Kraju Warty (Warthegau) w świetle procesu Gauleitera Artura Greisera (2010). Przebieg zdarzeń wykorzystanych przez niemieckiego okupanta, po- przedzających masową egzekucję 100 Polaków w Zgierzu, przedstawio- no w oparciu o analizę akt gestapo i sądu specjalnego w Łodzi w artykule Zgierska tragedia. Sprawa Józefa Mierzyńskiego (2013). 22 Szczególna postać bezprawia wobec Polaków zmuszanych przez oku- panta do służby w niemieckim wojsku ukazana została w artykule Po- lacy wpisani na niemiecką listę narodową a obowiązek służby w Wehrmachcie w świetle wyroków niemieckiego sądu specjalnego w Toruniu (2018). Wobec upowszechnianej w Niemczech opinii, że Wehrmacht nie doko- nywał zbrodni wojennych w Polsce w 1939 r. (i że miały one miejsce do- piero po ataku na ZSRR latem 1941 r.), poddano badaniu ustalenia kilkuset śledztw przeprowadzonych w Polsce po wojnie i przedstawiono wybrane w artykule Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce – wrzesień–październik 1939 r. (2004). Wersja tego artykułu przeznaczona dla niemieckich czytelników jest powo- ływana w publikacjach ukazujących się w Niemczech (vide: J. Böhler, Auftakt zum Vernichtungskrieg. Die Wehrmacht in Polen 1939, Frankfurt am Main 2006). Zagadnienie zbrodni wojennych popełnionych przez Wehrmacht w Polsce było także prezentowane przez Jubilata szczegółowo na konfe- rencji naukowej w Berlinie w 2005 r. Sprzeciw wyjątkowej postaci, jaką był ich naoczny świadek, oficer Wehrmachtu Wilm Hosenfeld, wobec zbrodni hitlerowskich dokonywa- nych w okupowanej Polsce ukazany został w tekście Niemiecki świadek poprzedzającym polską publikację jego listów (2007). Celem wielu publikacji było ukazanie wkładu Polski w osądzenie zbrodni nazistowskich i uzasadnienie tezy, że procesy ich sprawców zo- stały przeprowadzone w zgodzie z zasadami uczciwego postępowania sądowego pomimo tego, że powojenna Polska nie była państwem prawa, a w wymiarze sprawiedliwości wobec własnych obywateli miały miej- sce liczne zbrodnie sądowe. Publikacje te powstawały z uwzględnieniem kwestii podnoszonych po wygłaszanych w zagranicznych ośrodkach wykładach i referatach, w których wskazywano na potrzebę szczegóło- wego przedstawienia sformułowanych w Polsce ocen prawnokarnych Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy odnośnie do różnych postaci zbrodni przeciwko ludzkości i przyjętych zasad odpowiedzialności za współdziałanie przy ich popełnieniu. Publikowane artykuły dotyczące tej problematyki obrazowały: – procesy sprawców zbrodni wojennych w Polsce z omówieniem staty- styki skazań i perspektyw dalszych badań: Kriegsverbrecherprozesse in Polen – historische Dimensionen und weitere Forschungen (2007); – zbrodnie ludobójstwa dokonane na Pomorzu w świetle procesu gen. SS i Policji Hildebrandta: Völkermord vor Gericht in Polen. NS-Verbrechen im Reichsgau Danzig-Westpreußen im Liche des Strafprozesses gegen Richard Hildebrand (2007); – pojęcie zbrodni ludobójstwa na przykładzie poznańskiego procesu namiestnika Rzeszy Artura Greisera i łódzkiego procesu komendanta getta Hansa Biebowa: Der Beitrag der polnischen Nachkriegsjustiz zum europäischen Rechtskulturerbe am Beispiel zweier Prozesse wegen der Mas- senmorde im Warthegau (Posen, Kulmhof) (2010); – pojęcie eutanazji jako postaci zbrodni nazistowskich dokonywanych w Polsce: „Euthanasie” – Morde an polnischen Psychiatriepatienten/innen während des Zweiten Weltkriegs (2010); – wyniki współpracy z Centralą w Ludwigsburgu w zakresie ścigania zbrodni wojennych i przeciwko ludzkości: Die Ausstrahlung der bundes- deutschen NS-Strafverfolgung auf andere Staaten insbesondere Polen (2009). Realia historyczne i prawne ścigania zbrodni nazistowskich w Niem- czech przedstawiono w przedmowie do polskiego wydania H. Lang- beina, Auschwitz przed sądem. Proces we Frankfurcie nad Menem 1963–1965. Dokumentacja (2011). Współczesne stanowisko niemieckiego wymiaru sprawiedliwości dotyczące nazistowskich sędziów zreferowano w: Sę- dziowskie naginanie prawa w świetle niemieckiego prawa karnego (2019). Wobec zjawiska publicznego zaprzeczania przez środowiska neo- nazistowskie zbrodniom ludobójstwa dokonanym w okresie II wojny światowej zbadano stan prawny obowiązujący w Niemczech i sformu- łowano postulat wprowadzenia do polskiego prawa karnego jako czynu zabronionego tzw. kłamstwa oświęcimskiego (Zaprzeczanie prawdy o lu- dobójstwie dokonywanym w okresie II wojny światowej w świetle prawa karne- go (1995)). Wypowiedź niemieckiego neonazisty w Auschwitz, w której nazwał on ten obóz zagłady „atrapą zbudowaną po wojnie na potrzeby antyniemieckiej propagandy”, dała asumpt do pytania, czy zachowanie takie jest zabronione przez prawo polskie jako obowiązujące w miejscu tej wypowiedzi. Kryminalizację takich publicznych zachowań zapropo- nowano w projekcie ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (w art. 55 tej ustawy), którego Jubilat był współautorem, wyprzedzając 23 Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy 24 w tej kwestii decyzję ramową UE z dnia 28 listopada 2008 r. Uzasadnienie dogmatyczne i faktyczne przestępstwa publicznego zaprzeczania zbrod- niom nazistowskim i komunistycznym zostało przedstawione w artykule Kłamstwo o Auschwitz jako czyn zabroniony w polskim i niemieckim prawie kar- nym, a w wersji dla niemieckiego czytelnika w artykule Auschwitz – Lüge (oba 2009). Przyjęta za podstawę polskiego rozwiązania teza, według której pamięć zbiorowa o zbrodniach przeciwko ludzkości stanowi do- bro prawne, przedstawiana jest w piśmiennictwie z uznaniem i porówny- wana z uzasadnieniem rozwiązań przyjętych w Niemczech, we Francji, w Anglii i USA (vide: M. Matuschek, Erinnerungsstrafrecht. Eine Neube- gründung des Verbots der Holocaustleugnung auf rechtsvergleichender und so- zialphilosophischer Grundlage, Berlin 2012). Przyjęto, że publiczne wypowiedzi, w których używane jest okre- ślenie „polski obóz koncentracyjny”, implikują przypisanie polskiego sprawstwa zbrodni przeciwko ludzkości i zawierają implicite równoczesne zanegowanie faktów zbrodni nazistowskich, co sprawia, że realizują one znamiona czynu zabronionego kłamstwa o Auschwitz opisanego w art. 55 ustawy o IPN i jako takie naruszają pamięć zbiorową o zbrodniach dokonanych przez III Rzeszę w okupowanej Polsce: Wadliwe kody pamięci a zbiorowa pamięć jako dobro społeczne chronione prawem karnym (2015, a tak- że wersja anglojęzyczna i niemieckojęzyczna – 2016). Z tego punktu wi- dzenia przeprowadzono krytykę dokonanej w 2018 r. w art. 55a ustawy o IPN kryminalizacji zachowania tego „kto publicznie i wbrew faktom przypisuje Narodowi Polskiemu lub Państwu Polskiemu odpowiedzial- ność lub współodpowiedzialność za popełnione przez III Rzeszę Nie- miecką zbrodnie nazistowskie […] lub za inne przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne”, w opi- nii dla Marszałka Sejmu RP (Korelacje „nazistowskie obozy”, „polskie obozy”, a zagadnienie kłamstwa oświęcimskiego w prawodawstwie polskim, izraelskim oraz międzynarodowym; niepublikowana). Racje uzasadniające usunięcie tego przepisu z ustawy o IPN, co nastąpiło w tym samym roku, przed- stawił Jubilat w szerszym opracowaniu Polska godność narodowa w świetle prawa karnego (2018). Zagadnienie kwalifikacji Zbrodni Katyńskiej na gruncie międzynaro- dowego prawa karnego przedstawione zostało w świetle dokumentacji procesu norymberskiego (1945–1946), w którym sowieccy prokuratorzy podjęli próbę przypisania jej Niemcom, w artykule Zbrodnia katyńska w procesie norymberskim – refleksje nad stenogramem rozprawy (2006). Zba- dane zostało także stanowisko zajmowane współcześnie przez stronę ro- syjską, powołującą się na to, że pojęcie zbrodni wojennej jako kategoria prawna w rozumieniu deklaracji moskiewskiej z 1943 r. obejmuje zbrodnie Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy dokonane przez III Rzeszę i państwa osi i nie może zostać odniesione do działań ZSRR w okresie II wojny światowej. Analizie poddany został rów- nież aktualny stan prawny w Rosji, w artykule Możliwość opracowania aktu oskarżenia sprawców zbrodni katyńskiej – przesłanki prawne i rzeczywistość (2004). Przewidywania niemieckie z 1943 r., po komunikacie o odkryciu ma- sowych grobów polskich oficerów w lesie katyńskim, co do politycznego położenia Polski i jej przyszłych granic, wynikające z braku reakcji państw alianckich, przedstawiono w artykule Nieznane dokumenty katyńskie z archi- wów niemieckich (2006). Aspekty procesowe, które sprawiły, że w wyroku Trybunału Norymberskiego (1 października 1946 r.) pominięta została zbrodnia katyńska, przedstawiono w artykule Zbrodnia katyńska w procesie norymberskim – taktyka obrony przed fałszywym oskarżeniem (2010). Podsumo- wanie badań zawarto w opracowaniu Zbrodnia Katyńska jako akt ludobójstwa (geneza pojęcia) (2010). Stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowie- ka podzielające twierdzenie Rosji, że Zbrodnia Katyńska pozostaje poza zakresem kompetencji czasowej tego Trybunału, skomentowano w artyku- le Zbrodnia katyńska przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka – refleksje nad wyrokiem z 21 października 2013 roku (2017). Współczesne twierdzenie Rosji, że Zbrodnia Katyńska stanowiła przestępstwo przekroczenia upraw- nień, przedawnione po dziesięciu latach od jej popełnienia, skomentowano w artykule Die Ermordung von Kriegsgefangenen während des 2. Weltkriegs. Ein Kriegsverbrechen oder eine Überschreitung von Berechtigungen? (2017). 25 Kwestię ocen prawnych publicznego posługiwania się symboliką na- zistowską ukazano szczegółowo z historycznej perspektywy w artyku- łach: Pochwalanie faszyzmu i komunizmu w świetle prawa karnego (uwagi de lege praevia, lata et ferenda) (2011); Propagowanie ideologii nazistowskiej lub jej symboli w świetle niemieckiego i polskiego prawa karnego (2013); Swastyka w świetle polskiego prawa karnego i zbiorowej pamięci (2015); „Polskie obchody” rocznicy urodzin Hitlera w świetle prawa karnego III Rzeszy, Republiki Federal- nej Niemiec i Polski (2018). Implikacją badań nad zbrodniami systemów totalitarnych stały się opracowania mające za przedmiot zbrodnie sądowe dokonywane przez sędziów i prokuratorów stanowiące postacie przestępstw państwa doko- nywane przez jego funkcjonariuszy. Wstępne założenia dogmatyczne, na których oparto pojęcie zbrod- ni sądowej, uzasadniające ściganie tych zbrodni przez pion śledczy IPN, określono w opracowaniu Odpowiedzialność karna sędziów i prokuratorów za zbrodnię sądową (2000). Kwestię odpowiedzialności za skazania na podstawie dekretu o sta- nie wojennym z dnia 12 grudnia 1981 r. przedstawiono w artykule Czy sędzia lub prokurator może odpowiadać za stosowanie prawa? (2003). Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy 26 Mechanizm zabójstwa sądowego dokonanego przez skazanie na karę śmierci gen. A. Fieldorfa ukazano w opracowaniu Sądowe karanie jako przypadek sądowej zbrodni – przeszłość z perspektywy współczesności (2004). Pojęcie zbrodni sądowej polegającej na skazaniach łamiących zasadę lex retro non agit omówiono w artykule Zbrodnia sądowa i odpowiedzialność za jej popełnienie (2012). Oceny prawnokarne skazania na karę śmierci na podstawie nazi- stowskiego prawa karnego przedstawiono w artykule Karanie za zbrodnię „zhańbienia rasy” (Rassenschande) i odpowiedzialność karna sędziów za zbrod- nicze skazania (2012). Do poglądu sformułowanego w niemieckiej doktrynie na temat poję- cia przestępczego naginania prawa sądowego polegającego na złamaniu zasady nullum crimen sine lege odniesiono się z polskiej perspektywy w ar- tykule Die strafrechtliche Verantwortlichkeit der Richter und Staatsanwälte aus der Zeit des Unrechtsstaats in Polen (2011). W książce Crimen laesae iustitiae. Odpowiedzialność karna sędziów i prokura- torów za zbrodnie sądowe według prawa norymberskiego, niemieckiego, austriackie- go i polskiego (2013) ukazano genezę pojęcia zbrodni sądowej, przedstawiono przyczyny powodujące, że nie skazano prawomocnie żadnego z sędziów ani prokuratorów – sprawców tej zbrodni, a także sformułowano postulat wpro- wadzenia do polskiego prawa karnego, jako przestępstwa sui generis, wypa- czenia prawa i wyrządzenia przez to poważnej szkody sprawiedliwości. Kie- rowano się przy tym przekonaniem, że patrząc z historycznej perspektywy, koniecznym warunkiem urzeczywistnienia sprawiedliwości w sądowym rozstrzygnięciu jest niezawisłość sędziego, ale równocześnie zagrożeniem dla sprawiedliwości jest jego nieodpowiedzialność za świadome i ciężkie w swej istocie bezprawie, polegające na wypaczeniu prawa. Sprecyzowano takie przypadki, odwołując się do konkretnych wyroków sądowych. Ujęcie w Kodeksie karnym wypaczania prawa jako odrębnego czynu zabronionego miałoby także chronić sędziego lub prokuratora przed wszelkimi zewnętrz- nymi naciskami, żeby „nagiął” on prawo w prowadzonej przez siebie spra- wie, czyniąc karalnym podżeganiem zachowanie każdego, kto nakłaniałby sędziego lub prokuratora do takiego czynu. Poza głównymi kierunkami badawczymi powstały artykuły doty- czące: – polskiego prawa o ruchu drogowym i odpowiedzialności karnej za spowodowanie wypadku drogowego: Verkehrsregeln und Ahndung von Verkehrsverstößen in Polen (1991); – problematyki powinności zachowania przez lekarza tajemnicy o za- każeniu pacjenta AIDS i jej granicy w przypadkach ekstremalnych: AIDS a prawnokarne problemy tajemnicy lekarskiej (1996); Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy – racjonalności i granic penalizacji naruszeń prawa człowieka do infor- macyjnego samookreślenia: Ochrona danych osobowych a nowa kodyfika- cja prawa karnego (1999) oraz ochrony jego prywatności: Fotografowanie jako czyn zabroniony w prawie niemieckim i polskim, wspólnie z Ewą Ku- leszą (2015); – – przestępstw korupcyjnych w polskim i niemieckim prawie karnym: Bekämpfung der Korruption (2006), Korupcja a polskie prawo karne (2008); implementacji w prawie polskim i niemieckim europejskiego nakazu aresztowania: Europejski nakaz aresztowania jako instrument stosowania prawa karnego w Unii Europejskiej (2007). Opracowane zostały także cztery raporty krajowe na cykliczny mię- dzynarodowy kongres prawnoporównawczy (Congrès International de Droit Comparé), ukazujące stan prawny w Polsce w zakresie: – przestępstwa prania pieniędzy: Regulation of Financial Markets with Particular Reference to Market Abuse (1998); – przestępczości korupcyjnej: Fighting International and National Corrup- tion by Means of Criminal Law (2002); 27 – karalności wspomaganego samobójstwa, zabójstwa eutanatycznego i eutanazji: Euthanasia. Polish National Report (2006), Euthanasia in Po- land (2006); – odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych: Corporate criminal liability in Poland (2010). Jako metodę badawczą, którą starano się stosować przy opracowa- niu wyżej przedstawionych publikacji, przyjęto, że punktem wyjścia w studiach nad daną konstrukcją analizowaną na gruncie współczesnego prawa karnego jest określenie jej swoistego „kodu genetycznego”, zba- danie, jak ewaluowały tworzące go „geny” w historii prawa, i sformułowa- nie oceny „genotypu normy prawnokarnej” w oparciu o aksjologię, bez uwzględnienia której materialne prawo karne traci swój charakter instru- mentu sądowego wymierzania sprawiedliwości. Pozostając w naukowej tradycji swych mistrzów – profesorów Mieczysława Siewierskiego i Jana Waszczyńskiego, Jubilat przyjął, że Jego powinnością, jako wiodącego refleksję dogmatyczną, jest stałe poznawanie praktyki sądowego stoso- wania prawa i rozpoznawanie jej potrzeb i oczekiwań. Dlatego Jego pu- blikacje z reguły zamykają konkretne wnioski de lege lata, a także w przy- padkach uzasadnionej potrzeby postulaty de lege ferenda. We wszystkich swych pracach daje On wyraz przekonaniu, że w ostatniej instancji idea sprawiedliwości urzeczywistnia się w orzeczeniu bezstronnego sędziego, dlatego trójpodział władzy i niezależność sądów od władzy politycznej, a także nietykalność sędziowskiego myślenia o rozstrzygnięciu są gwa- rancjami urzeczywistnienia sprawiedliwości, której fundamentem jest Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy 28 niezachwiana równość stron jurystycznego konfliktu. Tak pojmowany był i pozostaje dogmat wyznawany przez tych, którzy mają poczucie przynależności do łódzkiej Szkoły prawa karnego. Kontakty i współpraca z zagranicznymi uczelniami i ośrodkami naukowymi Jubilata rozpoczęły się w latach 80. od staży na Uniwersy- tecie w Giessen i pracy, jako stypendysty Fundacji Humboldta, nad ha- bilitacją w Instytucie Maxa Plancka dla prawa karnego zagranicznego i międzynarodowego we Fryburgu Bryzgowijskim (1989–1991). Sto kilka- dziesiąt dyskusji konferencyjnych i spotkań z zagranicznymi prawnikami i historykami ukształtowało Jego myślenie o przeszłości gwoli zapobieże- nia jej powtórzeniu się w przyszłości. Z historycznej perspektywy postu- lował Jubilat na kolokwium karnistów japońskich, niemieckich, tureckich i polskich m.in. objęcie ochroną prawnokarną przed mową nienawiści osób homoseksualnych, w referacie Öffentliche Propagierung der faschisti- schen oder kommunistischen Staatsform und hate speech als Straftaten (2016). Stałą współpracę (od 1998 r.) prowadzi Jubilat z niemieckim autorem Dieterem Schenkiem, znanym z wielu publikacji w Niemczech i w Polsce, mających za przedmiot historię nazistowskiego prawa karnego, zbrodnie nazistowskie popełnione przez niemieckiego okupanta w Polsce i zagad- nienia odpowiedzialności karnej ich sprawców (Die Post von Danzig. Ge- schichte eines deutschen Justizmords, Hamburg 1995, wyd. polskie Warszawa 1995; Hitlers Mann in Danzig. Gauleiter Forster und die NS-Verbrechen in Dan- zig-Westpreussen, Bonn 2000, wyd. polskie Gdańsk 2002; Hans Frank – Hit- lers Kronjurist und Generalgouverneur, Frankfurt am Main 2006, wyd. polskie Kraków 2009). Do dwóch ostatnich książek Jubilat napisał przedmowy do wydań niemieckich i polskich oraz wygłosił referaty w Berlinie na ich pre- zentacjach, ukazujące węzłowe zagadnienia odpowiedzialności za zbrod- nie wojenne i przeciwko ludzkości popełnione w okresie II wojny świato- wej. Od 1998 r. D. Schenk wygłasza regularnie, raz w semestrze, wykłady dla słuchaczy wykładu kursowego z prawa karnego, a także w ramach pro- wadzonego wykładu monograficznego nt. prawnokarnej ochrony obrotu gospodarczego (jego publikacje w Niemczech dotyczą także przestępczo- ści gospodarczej i korupcji) oraz uczestniczy w seminarium magisterskim i doktorskim. Jubilat wygłaszał wykłady i referaty m.in. w Instytucie Maxa Planc- ka Zagranicznego i Międzynarodowego Prawa Karnego we Fryburgu, na uniwersytetach w Giessen i Marburgu, w Instytucie Historii i Etyki Medycyny w Heidelbergu, w Instytucie im. Fritza Bauera we Frankfur- cie nad Menem, w Instytucie Gaucka w Berlinie, Instytucie im. Adama von Trott w Imshausen, Akademii Kształcenia Politycznego w Tutzing, Akademii Sankelmark w Oeversee, Muzeum Terroru w Budapeszcie, Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy Instytucie Badania Zbrodni Komunistycznych w Pradze, Instytucie Bada- nia Austriackiego Ruchu Oporu w Wiedniu i w Grazu, Centrali Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Ludwigsburgu, Centrali Interpolu w Lyonie, na Forum Europejskim w Poczdamie, Uniwersytecie Technicz- nym w Dortmundzie, w Collegium Polonicum Uniwersytetu Viadrina, na Uniwersytecie Özyegin w Stambule, Uniwersytecie Leuphana w Lüne- burgu oraz Ratuszu w Bremie. Wykłady i referaty wygłaszał także dla grup studentów i doktoran- tów niemieckich przybyłych na UŁ i do IPN w Warszawie, dla członków „Wspólnoty Badawczej 20. Lipca” zrzeszającej rodziny uczestników za- machu na Hitlera, a także dla niemieckich badaczy nazistowskiej zbrodni eutanazji. Jest członkiem-kuratorem Międzynarodowego Kuratorium Badania Powojennego Wymiaru Sprawiedliwości w Wiedniu. Należy do Societas Humboldtiana Polonorum. W ramach działalności dydaktycznej, którą Jubilat realizuje jako eta- towy nauczyciel akademicki na Uniwersytecie Łódzkim, prowadzi wy- kład kursowy z prawa karnego materialnego, seminarium magisterskie oraz wykład monograficzny z prawnokarnej ochrony obrotu gospodar- czego. Do wykładu podstawowego wprowadza wątki bajek i legend, któ- re jak deklarują słuchacze, zaskakują i na trwale zapisują się w ich praw- niczej pamięci (aktualnie Jubilat przygotowuje publikację tych wątków w formie skryptu). Uniwersytet Łódzki był i jest jedynym miejscem Jego zatrudnienia jako wykładowcy. Wypromował dwustu kilkudziesięciu magistrów i 4 doktorów. Był recenzentem w 9 przewodach doktorskich, 3 habilitacyjnych i 2 o nadanie tytułu profesora. Prowadził także wykłady dla sędziów i prokuratorów w ramach szkolenia organizowanego przez Centrum Szkolenia Kadr Wymia- ru Sprawiedliwości, dla aplikantów adwokackich oraz dla licealistów w ramach uczelnianych „drzwi otwartych”. Regularnie wygłasza refe- raty w ramach Łódzkiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku im. Heleny Kretz i Salezjańskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku, a także w szkołach, sto- warzyszeniach i instytucjach. Jego słuchaczami są przedstawiciele różnych środowisk, w tym także odbywający karę pozbawienia wolności. Okolicz- nościowe wykłady nt. zagrożeń sędziowskiej niezależności w orzekaniu wygłosił dla sędziów okręgu i apelacji łódzkiej z okazji 100-lecia Sądu Okręgowego w Łodzi. W latach 70. i 80. Jubilat sprawował opiekę nad studenckim kołem na- ukowym młodych prawników. Kilkakrotnie był sekretarzem komisji re- krutacyjnej na studia na WPiA UŁ, a także członkiem uczelnianej komisji rekrutacyjnej. Sprawował również funkcję rzecznika dyscyplinarnego dla 29 Życiorys naukowy Profesora Witolda Kuleszy studentów UŁ, zaś w latach 2006–2009 zastępcy przewodniczącego komisji dyscyplinarnej do spraw nauczycieli akademickich UŁ. Od 1992 r. pełnił funkcję kierownika Zakładu Prawa Karnego Materialnego UŁ. W kadencji 1992–1995 był prodziekanem WPiA UŁ, zaś w okresie 1998–2006 przedsta- wicielem WPiA w Senacie UŁ. W tym samym czasie pełnił funkcję członka rady wydawniczej UŁ. Wchodzi w skład kapituły nagrody im. prof. Jana Kodrębskiego za najlepszą pracę magisterską na WPiA UŁ. Współorganizował NSZZ „Solidarność” na Uniwersytecie Łódzkim, w okresie stanu wojennego był obrońcą w postępowaniach dyscyplinar- nych i pełnomocnikiem w sprawach ze stosunków pracy osób represjono- wanych z przyczyn politycznych. W tym okresie wygłaszał też wykłady dla środowisk kulturotwórczych i naukowych w Kościele Ojców Jezu- itów w Łodzi oraz dla członków NSZZ „Solidarność” Rolników Indywi- dualnych w Szczawinie k. Zgierza. W latach 1995–1998 wykonywał zawód adwokata, najczęściej jako obrońca z urzędu. Odznaczony Złotą Odznaką UŁ (1997), Medalem Komisji Eduka- cji Narodowej (1998), Krzyżem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (2001), Krzyżem Oficerskim Orderu Republiki Węgierskiej (2003), Me- dalem honorowym „Zasłużony dla Ziemi Wieluńskiej” (2004), Meda- lem Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, przyznanym przez Polską Fundację Katyńską (2009), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Polonia Restituta (2011), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodze- nia Polski Polonia Restituta (2015). Uhonorowany nagrodą im. Edwarda Wende przyznaną przez Fundację dla Polski i dziennik „Rzeczpospo- lita” (2004) oraz nagrodą im. Hosenfelda/Szpilmana przyznaną przez Leuphana Universität Lüneburg oraz Fundację „Erinnerung, Veran- twortung und Zukunft” (2015). Żona, dr Ewa Kulesza, prawnik, pierwszy polski Generalny Inspek- tor Ochrony Danych Osobowych (1998–2006). Syn, dr hab. Jan Kulesza, prawnik, profesor UŁ. Synowa, dr Joanna Kulesza, prawniczka, adiunkt- ka UŁ, członkini Komitetu Naukowego Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz Komitetu Doradczego ICANN (ICANN At-Large Advisory Committee). Wnuczki Maria
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Pro dignitate legis et maiestate iustitiae. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Witolda Kuleszy
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: